http://ascenteq.com/project/epdp

መሕብኢ እዚ ጨቛኒ ተዛረቢ ዓዲ ሃሎ

ንገርና እንታይ ይበሃል ኣሎ፡

ኢሳያስ ሓቢእኪ ደሃዩ ጠፊኡና ኣሎ

ተመሊሱዶ ኣስመራ ኣሎኻዶ ክንብሎ

እሾኽ ኣንጺፍና ክንቅበሎ

ንገርና ኣበይ ከም ዘሎ

እምባጋልያኖ ዶ ቲራቮሎ

ግቢዶ ካምቦ-ቮሎ

ኣበይ ተቐሚጡ ኣሎ?

እታ ናቱ ዓሶ ትመንጥሎ

መይቱ ስሚዕናስ ከይቀበርናዮ ተንሲኡ

ዝሞተዶ ይትንስእ ኮይኑ ሓኒኹ ደኣ ተሓቢኡ

ወይ ዓዊኑ ስሒቱ ኣእምሮኡ

ፈጣሪ ይኣክብ ንብረቱ ብኣግኡ

እንታይ ክረክብ’ዩኸ ሞይቱ በሉለይ ዝበለ

ቀደም እንዲዩ ሞይቱ ምስ ፈሸለ።

መንዩ’ሞ ዘይሕጐስ ንሱ ንክእለ

ሎምስ ይኣኽሎ ደኣ ምድንጋር ሸንኮለለ

ግዜ ተርክብ ኣላ ወይልኡ ዝተሃመለ።

ንሕና’ውን ንቀረብ ክንብል ተሓንበለ

ድራርመንታይ

ካለኣይ ክፋልን መወዳእታን-

ኣብ ቀዳማይ ክፋል ታሪኽ ሰውራ ኤርትራ ብክንደይ ሓጎጽጎጻት ከም ዝሓለፈ ዝእምት ገለ ሽግራትን ፍልልያትን ተናኺፈ ነይረ። እቲ ቀንዲ ዕላማ እምበኣር ንሕና እቶም ተረከብቲ ናይዚ ታሪኽ እዚ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ፍልልያት ይኹን ወይ እውን ዝሓለፈ መሪር ጉዕዞ ቃልስና ብምስትንታን ንዝተሰርሐ ታሪኽ ምንእኣስ ይኹን ምክፋእ ክሕደት   እዩ ዘስምዕ እሞ ኣብ ሕሉፍ ተኣሲርና ነቲ ዝመጽእ ብሩህ ተስፋ ከነጸልምቶ ኣይግበኣናን ኣብ ዝብል እዩ ነይሩ። ካለኣይ ክፋል ድማ ይቕጽል።

እቲ ቅድሚ ናጽነት ዝነበረ ኩነታት ዝግዘኣሉ ናቱ ባህሪያዊ ጠባይ ነይርዎ እዩ። ከምኡ እውን ኣብ ኣሰላልፋ ናይቲ ሕብረተሰብ በብግዚኡ ደረጃታቱ እናተፈላለየን ኣናተቐያየረን እዩ ዝመጽእ ነይሩ። ኣብ ግዜ ሰውራ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ኩሉ ኩነታት ሰለስተ ተጻረርቲ ግን ብሓንሳብ ዝምርሹ ኣካላት ክህልዉ ናይ ግድን እዩ። እዚ ኣብ መንጎ እዞም ሰለስተ ተጻረቲ ኣካላት ዘሎ ውድድራትን ቁርቁሳትን ዝወልዶ ምዕባለ ከኣ ወይ ናብ ቅኑዕ ምሕደራ ወይ ከኣ ናብ ዝኸፍአ ምሕድራ እዩ ዝጎዓዝ። በዚ ዝኣክል እቲ ኣብ ምፍሕፋሓትን መን ተዓወተን ዝግበር ቃልሲ ዝፍጠር ሽግራትን ኣሉታዊ ሳዕቤናትንብዙሕ እዩ።

እዞም ሰለስተ መደበር ሓይልታት ተባሂሎም ዝኽፈሉ ኩሎም ደገፍቲ ከጥርዩ ክጽዕሩ ባህርያዊ እዩ። ደገፍቶም ኣብ ምጥራይ ዝግበር ስራሓት ወይ ጐስጓሳት ከኣ እዩ እቲ ናይ መን ዓብለለን ተቆጻጸረን ተሪር ጸጥታውን ሰለያውን መሓውራት ዝዝርጋሕ። ኣብ ከምዚ ህሞት ዝፍጠር ምፍሕፋሓት ከኣ ሓደ ነቲ ሓደ ክደቊስ ክብል ዝፍጸም ጌጋታትን ግፍዕታትን ብዙሕ እዩ። ብሰንኪ እዚ ከምዚ እንርእዮ ዘሎና ንሕና ኤርትራውያን ንስርዓት እሳይያስ ዝድግፍን ዝነጽግን ኰይንና ኣብ ክልተ ተመቒልና ኣሎና። እቶም ሰለስተ መደበር ሓይልታት ቀዳማይ ጸረ-ዲሞክራሲያዊ ለውጢ፥ እቲ ካልኣይ ደጋፊ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ፥ እቲ ሳልሳይ ከኣ እቲ መን ተዓወተ ዝጥምት መንጎመንጎ ዝኾነ ሓይሊ እዩ።

ስርዓት እስያስ ብቕኑዕ ኣገባብ ከመሓድር እየ እናበለ እዩ ስልጣን ሒዙ። ንሕና ተቓወምቲ እውን ብቕኑዕ እነመሓድር መተካእታ ኢና እናበልና ኢና እንጭርሕ። ይኹን እምበር ነቲ ካብ ስርዓት ኢሳያስ ይፈልየና እንብሎ ዝምልከት ብግብሪዶ ንሰርሕ ኣሎና? ዝብል ሕቶ ብቕንዕና ክምለስ ዘለዎ እዩ። ምኽንያቱ ኢሳይያስ እውን ነቲ ንዓኡ ዘይድግፎ ወይ ዘይስዕቦ ዘበለ ብምክፋእን፥ ብምጽላምን ኣቢሉ እዩ ሞራላውን ፖለቲካውን ሃስያታት ፈጢሩ’ዩ ፖለቲካዊ ቅንጸላ ዝገብር ዝነበረን ዘሎን። ገባቲ ስርዓት ንባህግታት ህዝቢ ኤርትራ ዘይምልስ ስለዝኾነ ከኣ እዩ ህዝቢ ንምክፍፋል ኩሉ ድሑር ዝምባሌታት ዝጥቀም። ንሕና እቶም ደምበ ተቓውሞኸ ነዚ ጉዳያት እዚ ብኸመይኮን ነመሓድሮ ንህሉ? ዝብል ካልእ ሕቶ ከስዕብ ዝኽእል እዩ። መልሱ ካብቲ ኢሳያስ ዝገብሮ ዝነበረን ዘሎን ዝፍለ’ኳ እንተኾነ ብብዙሕ ድኽመታት ዝስነ ምዃኑ ርዱእ እዩ። ክብሪ ደቂ ሰባት ዘጉድልን፥ መሰል ደቂ ሰባት ዝነፍግን ኣብ ሃገራውነት ዝማታእን ፍትሓዊ እየ ክንብል የኽእለናዶ ይመስለኩም? ነቲ ጀጋኑ ኣሓትናን ኣሕዋትናን ዝፈጸምዎ ታሪኽ ምንእኣስ ሓዚልዎ ክመጽእ ዝኽእል ሓደጋ ክንግንዘቦ እንተዘይክኢልና ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ነንሓድሕዱ ስኒት ክስእን እዩ። ንሕና ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገርና ክንሕሉ እንተዀንና እምበኣር ንታሪኽና ብምብልሻውን ምምርሳሕ ዘይኮነስ ንታሪኽና ም እወንታኡን ኣሉታኡን ሃብትና ምዃኑ ኣሚና ምስ እንሕልዎን እንመሃረሉን ጥራሕ ኣዩ ሓቀኛ ሃብትና ዝኸውን።

ንታሪኽ እናኣነኣኣስናን እናኣመራሳሕናን ነንሕድሕድና እውን ከይተረፈ እናተወናጅልና እንኽተሎ መንገዲ ናብ ራህዋ ዘይኮነስ ናብ ናይ ምልኪ ጐደና እዩ ክወስደና። ዓው ኢልና ዘይንዛረበሉ ወይ እውን ብቓልዕ ዘይንሰርሓሉ ስራሓት መንገዲ እንዳሓዝና ፍትሒ ይኹን ዲሞክራሲ ክነስርጽ ከምዘይንኽእል ካብ ብሕጂ ክበርሃልና ይግባእ። ከመይሲ ነዚ ታሪኽና በየናይ መልክዕ ከም እንጥምቶ ዓቢ ፍልልይ ኣሎና። ጠንቁ ድማ ብጋህዲ ንምዝራብ ነቲ ታሪኽ ብኣውራጃ፥ ብቐቢላ፥ ብሃይማኖት ወይ እውን ብናይ ገዛእ ርእስና ውልቃዊ ስምዒት ወይ ግምታት ስለ እንመዝኖ እዩ። እዚ ማለት ነቲ ኣሎ ዝበሃል ዘይመሰረታዊ ፍልልያት ወይ ሽግራት ምስ ፖለቲካ ኣተኣሳሲርና ክንረብሓሉ ብዝብል ደዋዊስና ስለ ኣንሕዞ እዩ።

እቲ ዝፍጠር ንኡስ ጸገማት ሃገራዊ ኮይኑ ኣብ ትሕቲ ሃገራዊ ቅዋም ዝፍታሕን ዝእለን ምዃኑ ሰለ ዘይንግንዘብ፡ እቲ ዝተፈጸመ ገበን ኣብ ልዕሊ ሓደ ውሱን ሕብረተሰብ ከም እተፈጸመ ጥራሕ ብምግማት ነቲ ናይ ቃልሲ ታሪኽ ብምሉኡ ናይ ሽፍትነት እዩ ነይሩ ምባል ኣብዚ እዋንዚ ብዙሕ ትርጉም ዝወሃቦ እዩ። ምኽንያቱ መንን ካብ ምንታይ ነቒሉን እዩ ብኸምኡ ዝገልጾ ዘሎ ምፍላጥ ኣገዳሲ ስለ ዝኾነ። እቲ ዘቕርቦ መርትዖታትከ ንሃገራዊ ረብሓን ድሕነትን መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝጠቅም ዲዩ ኣይኮነን እውን ኣብ ግምት ክኣቱ ዝግበኦ እዩ። ገሊኡ ሰብ ነቲ ቃልሲ ከም ናይ ዝተወሰኑ ሕብረተሰብ ገይሩ ዝግምቶ እውን ኣይሰኣንን እዩ። ካብኡ ብዝሓለፈ ትማሊ ብዝሓለፈ መግዛእታዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሰውርኡ ተኣማሚኑ ከይቃለስ ንምጻሉ፡ ነቲ ሰውራ ናይ ሸፋቱ እዩ ኢልካ ዝንዛሕ ዝነበረ፡ ሎሚ ድማ ንሕና ባዕልና ክንደግሞ ከሎና እንታይ እዩ ዘስምዕ ኢልና ንመራመረሉ ዘሎና ኣይመስልን።

እቲ ካብ ኣፍ ዝወጽእ ኣፍራሲ ቃል ካብ ከቢድ ብረት ዘድምዮ ዝሓየለ ምዃኑ እውን ይጠፍኣና ኣሎ። እዚ ቃል እዚ ኣሉታዊ እንተኾይኑ ነቲ ንዓመታት ዝተሃንጸ ታሪኽ ምስ ኩሉ እወንትኡ ይኹን ኣሉታዊኡ ክዘርጎ ይኽእል’ዩ። ዘዝተመሰረተ ታሪኽ እንተደኣ ፈሪሱ ከኣ እቲ ሃገራውነትን ሓርበኝነትን ክጠፍእ ምዃኑ ዘይምዝንጋዕ ኣገዳሲ እዩ።

ስርዓት ሃይለስላሴን መንግስቱ ሃይለማርያምን’ኳ ነቲ ኤርትራዊ ሃገራዊ ስምዒትን ሓርበኝነትን ንምህሳስ እዮም ነቲ ሰውራ ዘካፍእዎ ዝነበሩ። ስለዚ ሎሚ እቶም ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘይመልክዑ ዝህብዎ ዘለዉ፡ መንእሰያት ዘለዎም ሃገራዊ ፍቕሪ ክሃስስ እሞ ሽዑ እቲ ሃገራዊ ወንን ሓርበኝነትን ምስ ቀሃመ እቲ ሕቡእ ኣጀንዳኦም ከተግብሩ ሕልሚ ኣለዎም ማለት ምዃኑ ብሩህ ከም ጸሓይ ቀትሪ እዩ።

እዚ ንሓደ ወለዶ ይኹን ንሓደ ሕብረተሰብ ግጉይ ሓበረታን ዝንቡዕ ታሪኽን ከምኡ እውን ብዝተፈጸመ ጉድለታትን ግፍዕታትን ኣመሳሚስካ ነቲ ምእንቲ ሃገሮም በጃ ዝሓለፉ ጀጋኑ ዝኸፈልዎ መስዋእትነት ናይ ሸፋቱን ሽፍትነትን እዩ ነይሩ ምባል ከይዱ ከይዱ ኤርትራን ህዝባን ንምንብርካኽ ዝእለም ተንኮል ከይከውን ምጥንቃቕ ዘድልዮ እዩ።

እቲ ኣዝዩ ዝኸፈአ ከኣ ቃልሲ ኩሉ ግዜ ለማጽ ከምዘይኮነ እናተፈልጠ፡ ኣብቲ ዝተፈጸመ ሕጽረታት ተመርኲስካ ነቲ ቃልሲ ሽፍትነት ነቶም ተቓለስቲ ድማ ሸፋቱ ነይሮም እናበልካ ዝካየድ ጐስጓሳት ብሓቂ ንህዝቢ ኤርትራ ከም ዘይጥርንፍን ንሃገራዊ ፍቕርን ኒሒን ዝሰብር እምበር ፋይዳ የብሉን። ጉድለታት ከም ዝህሉ ውሁብ ምዃኑን ርዱእ ክንሱ፡ እቲ በደል ዝተፈጸሞ ኣካል ኣብ ክንዲ ከም ኤርትራዊ፡ ከም ኣብ ልዕሊ ፍሉይ ኣውራጃ ወይ ቀቢላ ዝወረደ መልክዕ ኣትሒዝካ ከም ናይ ታሪኽ መበላሸዊ ክንጥቀመሉ ኣይግባእን። ከምኡ ዓይነት መልክዕ ከነትሕዞ እንተኾይና፡ ነቲ ዝተፈጸመ ገበን ብመርተዖታት ከነሰንዮ ክንክእል ይግበኣና። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ካብ ቅንዑነት ዝረሓቐ ዝጸሓፍን ዝዝረብን ክብሪ ናይ ደቂ ሰባት ኣይትንክፍን ድዩ? ኢልና ክንሓትት ይግበኣና። እቲ ዝተፈጸመ ጌጋ ናብ ሓደ ውሱን ሕብረተሰብ ዘቕነዐ እዩ ነይሩ ኢልካ ኣፍካ ዝሃበካ ምዝራብ፡ ነቲ ንጉጅለ ህግደፍ ኣወጊድካ ናብ ምትካል ደሞክራሲያዊ ስርዓት ዝግበር ጉዕዞ ዝጐድእ ተዘይኮይኑ ዝሕግዞ ከምዘይኮነ ምግንዛብ ኣድላይ እዩ።

እቲ ኣብ ግዜ ሰውራ ዝተፈጸመን ዋላ እውን ድሕሪ ናጽነት ዝፍጸም ዘሎን በደላት ካብ ሃገራዊ እምነትናን ዝተሰርሐ ታሪኽን ከርሕቐና ኣይግባእን እዩ። ንሕና እዞም ኣብ ደምበ ተቓውሞ ንዋሳእ ዘለና እውን ምስ ደገፍትና ከምታ ናይ እስይያስ መንገዲ ዲና ክንሕዝ ወይ ብመሰረቱ ካብኡ ዝተፈልየ መንገዲ፡ኣብዚ መድረኽ’ዚ ብእንኽተሎ ኣቀራርባን ብእነቃለሖ ጭረሖታትን ጥራይ ዝዕቀን ዘይኮነ ብተግባር ክስነ እንከሎ እዩ።

ዕጥቃዊ ቃልሲ ንገዛእ ርእሱ ሓደ መልክዕ ናይ ዓመጽ ስለ ዝኾነ ነቲ ምሳኻ ብሓሳብ ዘይሰማማዕ ኣካል ንክትስዕር ናይ ሓይሊ ተጽዕኖ ክትፈጥር ዝደፋፍእ እዩ። ምኽንያቱ ንስኻ ኣተሓሳስባኻ ዓመጽ እዩ ስለዚ ነቲ ዝጻረረካ ከኣ ብዓመጽ ዝመጸካ ዘሎ ኮይኑ እዩ ዝረኣየካ። ስለዚ ነቲ ብረታዊ ቃልሲ ከም ዓመጽ ቆጺርና ብሽፍትነት ክንገልጾ እንተኾይንና፡ ነዚ ኣብዚ እዋንዚ ዓመጻዊ ኣገባብ ቃልሲ ዝመርጽ ዘሎ ወገናትከ እንታይ ክንብሎ ኢና?

ስለዚ እቲ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ተፈጺሙ ዝበሃል ጌጋታት፡ ምስቲ ናይ ድሕሪ ናጽነት ምዕብልና ዝተኣሳሰር ኣይኮነን። እቲ ድሕሪ ናጽነት ዝስዓበ በደላት ብሰንኪ ንኹልና ዘመሓድር ሕጊ ዘይምሕንጻጽና ዝመጸ ጸገም እዩ። ገበን ዝፈጸመ ኣካል ኣብ ቅድሚ ሕጊ ቀሪቡ በደሉ ተነጊርዎ፡ ነብሱ ዝከላኸለሉ ሕጊ የብልናን። ገበኑ ዝኣመነ ኣብ ቅድሚ ዝበደሎ ህዝቢ ይኹን ውልቀሰብ ቀሪቡ ይቕረታ ዝሓተሉ ሕጋዊ መድረኽ’ውን የብልናን። ናይዚ ኩሉ ጠንቂ ከኣ እቲ ኣብ ኤርትራ ኣሳፊሑ ዘሎ ዲክታቶርነት እዩ። እዚ ዲክታቶርነት ኣብ ኤርትራ ዝተጀመረ ዘይኮንስ ኣብ ዝተፈላለዩ ታሪኻዊ ኩነታት ኣጋጢሙ ብህዝባዊ ሓይሊ ክሰዓር ዝጸንሐ እዩ። እዚ ናይ ኤርትራ ዲክታቶር እውን ካብ ስዕረት ኣይክድሕንን እዩ።

ስለዚ ነቲ ዝሓለፍካዮ ታሪኽ ኣብ ክንዲ ዓቂብካ ትመሃረሉ፡ ዘይመልክዑ ክትህቦ እንከለኻ ንመንነትካ፥ ንክብርኻን ንሃገራዊ ፍቕርኻን ትሃሲ ምህላውካ ክዝንጋዕ ኣይግብኦን። ንዝሓለፈ ጌጋታት ምእራም ንታሪኽ ብምኽሓድን ብምቁንጻብን ዘይኮነስ፡ ታሪኽካ ዓቂብካ ንመጻኢ ከም ደቂ ሓንቲ ሃገር ሓቢርካ ተሰማሚዕካ ብዝጸድቕ ሕጊ ተቐይድካ ምጉዓዝ እዩ እቲ መተካእታ ዘየብሉ ምርጫ። ካብኡ ሓሊፉ፡ ታሪኽካ ምንእኣስ ናብ ከምዚ ሕጂ ገለገለ ወገናት ዓይኖም ብጨው ተሓጺቦም ኤርትራ እትበሃል ሃገር የላን ክብሉ ዝደናደኑ እዩ ዝወስደካ። ንሕና ኤርትራውያን ባዕልና ናይ ትማሊ ሓርበኛዊ ወንናን ታሪኽናን ኣዳኺምና እንረብሖ እንተልዩ ታሪኽ ኣልቦነት ምዃን ጥራይ እዩ። ስለዚ ታሪኽ ብዝኾነይኹን ጉጅለ ወይ ወለዶ ወይ ውልቀሰብ ዝሕከኽ ኣይኮነን። ታሪኽ ነባሪ እዩ። ታሪኽ ኣይሃስስን እዩ። ብጀብሃ ይሰራሕ ብህዝባዊ ግንባር ድማ ኤርትራዊ ናይ ሓባር ሃብትና እዩ። ሕሉፍ ቁስልናን ብሰንኩ ዝተቖንዘናዮን ንታሪኽ ገዲፍና ንደቅናን ደቂ ደቅናን ከነውርሶም ብዛዕባ ዝግበኣና ንሕሰብ። ታሪኽና ምንእኣስ ንፖለቲካዊ ፍልልያትና ክንፈትሕ ዝሕግዝ ዘይኮነስ ንሓድነትና ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን’ሞ ነስተብህል።

ድራር መንታይ

ቀዳማይ ክፋል

ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ዘሕብን ስራሓቱን ቅያኡን ምእንቲ ድሕነት ሃገሩ ዝሰርሖ ታሪኽ ዘይርሳዕ እዩ። እዚ ታሪኽ እዚ ነባርን ህያውን ስለ ዝኾነ ድማ ካብ ኣባሓጎታትናን እኖሓጎታትናን ኣትሒዙ ክሳብ እዚ ዘሎናዮ ህሞት እናተወራረሰ ክመጽእ ዝጸንሐን ዘሎን ዝቕጽልን እዩ። ይኹን እምበር ኣብ መስርሕ ናይ ሓደ ታሪኽ ኩሉ ግዜ ብዘይመንቅብ ዝፍጸም እዩ ኢልካ ዝግመት ወይ ዝድምደም ኣይኮነን።

ታሪኽ ብደቂ ሰባት ከም ዝስራሕ ኩልና እንፈልጦ ሓቂ እዩ። እዚ ታሪኽ እዚ ከኣ እዩ ደቂ ሰባት ብሓባር ዝፍተንሉን ተፈቲኖም ሓባራዊ ሃገራዊ መንነት ዘጥረይሉን ምእንቲ ሃገሮም ሓባራዊ ስራሓት ዝሰርሕሉን። ኤርትራ ሃገርና ከኣ ናይ ዚታሪኽ ውጽኢት ክትከውን በቒዓ እያ። ኣብቲ ዝተኻየደ ናይ ዘመናት ቃልሲ ኤርትራውያን ሓድነቶም ኣዕቊቦም ዝተጓዓዝዎ ጉዕዞ እምበር በበይኖም ኰይኖም ዝፈጸምዎ ታሪኽ የለን። እዚ ታሪኽ እዚ ከኣ እዩ ሕለገት ወይ መለለዪ ሃገራውነትና።

ህዝቢ ኤርትራ እምበኣር ንቡዙሕ ዓመታት ምእንቲ ክብሩ፡ መሰሉን ሃገራዊ ናጽነቱን ክብል ተቓሊሱ እዩ። ንመከራን መግዛእታዊ ጭቈናን ከኣ ካብ መሬቱ ሓግሒጉ ንኽውጽእ ዝገበሮ ቃልስን ዝኸፈሎ ዋጋን ብዝኾነይኹን ዝትመን ወይ ዝዕቀን ኣይኮነን። ከምኡ እውን እቲ ዝተፈጸመን ዝተሰርሐን ስራሓት ኣቆናጺብካ ዝረአ ኣይኮነን። ይኹን እምበር ናይቲ ኹሉ ዘሕለፈ ሽግርን ጸበባን ክሳብ ሕጂ ጌና ዋላ ናጽነት ረኺቡ እንከሎ ቅሳነት ኣይረኸበሉን ዘሎ። ምስ እዚ ኹሉ ግን እቲ ዝሓለፈ ታሪኽ ብኸመይ ተደምዲሙ ምርኣይ ተደላዪነት ዘለዎ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ብዓወት ናይቲ ዘንቀዶ ሰውራ ከም ዝተዛዘመ ንኹልና ብሩህ እዩ። እቲ ሰውራ ዘይምፍሻሉ ከኣ ውጽኢት ናይቲ ዝተሰርሐ ታሪኽ እዩ።

ልክዕ እዩ፡ ሰውራ ኤርትራ ክጅመር እንከሎ መሰረቱ ካብቲ ኣብ ኣርባዓታት ዝነበረ ፖለቲካዊ ቃልሲ ዝነቅል እዩ። ኣብ ኣርባዓታት ገለ ምስ ኢትዮጵያ ሕብረት ዝብልን ገለ ድማ የለን ናጽነት ኤርትራ’ባ ኣብ ዝብል ተኸፋፊልሉ ዝነበረ ኩነት እዩ። እዚ ንገዛእ ርእሱ ኣብቲ ሰውራ ናቱ ኣሰራትን ጽልዋን ክህልዎ ናይ ግድን ነይሩ። ንሱ ድማ እቲ ጠንቂ ናይቲ ሽዑ ዝነበረ ቀንዲ ምኽንያት ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ክልተ ከም ዝኽፈል ንምግባር ዝካየድ ዝነበረ ተንኮል ናይ ሓያላን መንግስታት ምዃኑ ዘይምስትብሃሉ ዘስዓቦ ጸገም ሓደ ክፋል ህዝቢ ኤርትራ ናጽነት ዝደሊ እቲ ሓደ ክፋል ከኣ ናጽነት ዘይደሊ መሲሉ ተመቕለ። እዚ ነቲ ኣብ ክልተ ዝተኽፈለ ርኢቶ፡ እቲ እስላማዊ ሸነኽ ደላይ ናጽነት እቲ ክርስቲያናዊ ሸነኽ ከኣ ጸረ ናጽነት መሲሉ ተጠመተ። ዋላ እኳ ኣባላት ክልቲኡ ሃይማኖታት ኣብ ክልቲኡ ፖለቲካዊ ዝንባሌታት እተነበሩ ናይቲ ምፍልላይ ጠንቂ ከም ናይሃይማኖት ስለ ዝተገምገመ ዘይምትእምማን ፈጢሩ። እቲ ብውሑዳት ዝተጠጀአ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ዝብል ከም ንመላእ ክርስትያናዊ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራ ዝውክል ገርካ ምቚጻሩ’ውን ተራእዩ።

ምስ እዚ ኩሉ ፖለቲካዊ ቅልውላው፡ እቲ ብውሑዳት ሰባት ዝተበገሰ ሰውራ ካብዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ኣሉታዊ ጽልዋ ናጻ ኮይኑ ኣይኮነን ጀሚሩ።እዚ ማለት ካብቲ ኣሉታዊ ሸነኻት ኣይተጸልወን ክንብል ከምዘይንኽእል ርዱእ ክኸውን ኣለዎ። ይኹን እምበር እቲ ሰውራ ምስቲ ኩሉ ዝነበረ ፖለቲካዊ ሽግራት ክብገስ እንከሎንሓንቲ ዕላማ እዩ ዝነበረ። ንሱ ከኣ ካብ መግዛእታዊ ግፍዒ፡ መከራን ጭቆናን ንምልቓቕ እዩ። እዚ ግን ምስቲ ዝነበረ ኣሉታዊ ጽልዋታት ንሓደ ኣዋሲንካ ወይ ኣግሊልካ ንኸይጥመት ዝተኻየደ መጽናዕቲ ኣይነበሮን። ኮይኑ ግን ሃገራዊ ቃልሲ ከምምዃኑ፥ ምውጋድ ባዕዳዊ ገዛኢ ክበሃል ከሎ፥ ነቲ ቃልሲ መን ጀመሮ ብዘየገድስ ንክርስትያን ወይ ንኣስላም ጥራሕ ተባሂሉ ከምዘይኮነ ፍሉጥ እዩ። ይኹን እምበር እቲ ኣብቲ ናይ ኣርበዓታት ዝነበረ ፖለቲካዊ ቁርቁሳት ነዛ ኤርትራ ክሳብ ክንድዚ ናብ ህልቂት ንኽትወድቕ ዝገበረ እቲ ክርስቲያናዊ ሸነኽ እዩ ዝብል ስምዒት ግጉይ ጽልዋ ከይሃለዎ ኣይተረፈን። ምኽንያቱ እቲ ክርስትያናዊ ሸነኽ እውን ቁጽሩ ይውሓድ ይብዛሕ ብዘየገድስ ንናጽነት ዝድግፍ ነይሩ እዩ። እዚ ከምዚ ዝዓይነቱ ግጉይ ኣረዳድኣ፥ ነቲ ሃገራውነት ብመልክዕ ናይ ሕሉፍ ታሪኽ ምምዛን ንታሪኽ ዘህስስ እዩ። እቲ ዘይምትእምማንን ዝፍጠር ግርጭታትን እውን ካብዚ ዝውለድ ክኸውን ይኽእል እዩ። ዋላ እኳ እቲ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዝፍጠር ምዕብልና እንተሃለወ። ስለዚ እዛ ሃገር ካብ ባዕዳዊ ገዛኢ ናጻ ትኹን ዝብል ዕላማን ምልክት ሃገራውነት ስለ ዝሓዘ እዩ ኩሉ ህዝቢ ኤርትራ መሰዋእቲ ከፊለላ። እቲ ኣሉታዊ ስምብራት ግና ጌና ዝጠፍአ ኣይመስልን። ምስ እዚ ተደማሚሩ ድማ እቲ ናይ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ፍልልያት ብዓንተቦ ተዘይተኣልዩ እናገፍሐ ክኸይድ ምዃኑ ርዱእ እዩ።

በዚ ምኽንያት እቲ ሰውራ ብግስ ከይበለ ኣብ ገለ ናይ ሓሳባት ፍልልይ ስለ ዝተራእየ ናብ ክልተ ውድባት ተመቕለ። እተን ሽዑ ዝነበራ ውድባት ከኣ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራን ኢየን። እብዚ እቲ ንመጀመርያ ግዜ ናይ ክልተ ኣሕዋት ረጽሚ ዝተራእየሉ ኩነት ተፈጥረ። እዚ እቲ ናይ ፈለማ ብረታዊ ናይ ሕድሕድ ጐንጺ ዝተቐላቐለሉ ኣሉታዊ ምዕራፍ እዩ። ኮይኑ ግን እቲ ሰውራ ምናልባት ብኣዝዩ ዝተጸንዐን ነቲ ተፈጢሩ ዝነበረ ፍልልያት ኣልዩ ተበጊሱ ነይሩ እንተዝኸውን እቲ ጐነጽ እቲስ ኣይምተረኽበን ዶኾን ዝብል ሓሳብ ከሕድረልካ ይኽእል።

እቲ ሰውራ እናማዕበለ ኣብ ዝመጸሉ ዝነበረ እዋን፡ ምስቲ ዝነበረ ኩነታት ምፍሕፋሓት ክህሉ ናይ ግድን እዩ። ካብ ሃገራዊ መስመር ናብ ሃገራውን ዲሞክራሲያውን መስመር ንኽጎዓዝ ዘጋጥሞ ሓጎጽጎጻት ከኣ ንጹር እዩ። እዚ ፖለቲካዊ ምፍሕፋሓት እዚ ዝወለዶ ወይእውን ዝፈጠሮ ነገር እንተልዩ ነቲ ሰውራ ካብ ሓደ መድረኽ ናብ ሐደ ዝሓሸ መድረኽ ምቕያሩ እዩ። ብኡ መሰረት እውን ኣብ ሜዳ ኤርትራ ብዙሕ ኣኼባታትን ጉባኤታትን ተኻይዱ እዩ። እዚ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዝግበር ዝነበረ ጉባኤታት ከኣ ነቲ ሰውራ ብክምረሓሉ ዝኽእል ሃገራዊ ሕንጻጻትን መትከላትን በብግዚኡ እናተነጸረን እንዳተመሓየሸን ይጎዓዝ ነይሩ። ኣብዚ ግን ኩሉ ግዜ ደጋፍን ተጻራርን ስለዘሎ ሓደ ሓሳብ ምስ ካልእ ሓሳብ ኣይጋጮን ማለት ኣይኮነን። ስለዚ ናይ ግድን እዩ ምግርጫዋትን ምፍልላያትን ከምኡ እውን ኣብ ነንሓድሕድካ ምቅትታልን ምዝልላፍን ከጋጥም። ምኽንያቱ ናይ መን ዓብለለ ወይእውን ናይ መን ስነ-ሓሳብ እዩ ኣብ ግብሪ ዝውዕል ዝብል ውድድራት ክረኣዩ ስለ ዝኽእሉ። ምስኡ እውን ተተሓሒዙ ዝኸይድ ኣብ መንጎ ሓዲሽን ኣብ መንጎ ብሉይን ዝፍጠር ካልኣዊ ግርጭት ብግቡእ ናይ ዘይምእላዩ ዝፈጥሮ ጸገም እውንኣሎ።

ሰውራ ኤርትራ ኣብቲ መድረኽ ናይ ማሕበርነትን ዲሞክራሲያዊ ምንቅስቓሳትን ብሰፊሑ ኣብ ኣፍሪቃን ዓለምን ተስፋሕፊሑ ዝነበረሉ እዋን ዝያድ ፖለቲካዊ ፍልልያት ክረአ ናይ ግድን እዩ። ዕላማ እዚ ፖለቲካዊ ፍልልያት እዚ ድማ ከይዱ ከይዱ ኤርትራን ህዝባን ብኸመይ ዝኣመሰለ ሕጊ ክመሓደርን መንከ እዩ ክመርሖ ኣብ ዝብል ጉዳያት ዘሎ ጥሙሓት ዘምጽኦ ሽግራት ብዙሕ እዩ። ብፍላይ ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ናይ ፖለቲካዊ ብስለትን ኣፍልጦን ድሩት ክኸውን ከሎ ከኣ ግርጭታት ይባላሕ። ስለዚ እቲ ሰውራ ክብገስ ከሎ ምስቲ ኩሉ ሽግራቱ ብርግጽ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ መግዛእታዊ ባርነት ናጻ ንምውጻእ እምበር ንህዝቢ ኤርትራ ተመሊሱ ክጭቁኖን ከጋፍዖን እዩ ዝብል እምነት ፈጺሙ ኣይነበረን።

እቲ ሰውራ ኣሉታ ነይርዎዶእወ መሊኡ፥ ብኣንጻሩኸ እወንታ ነይርዎዶ እወ መሊኡ። ስለዚ እቲ ሰውራ ድኹምን ሓያልን ጎኒ ነይርዎ ኢና ክንብል እንኽእል። ነቲ ድኹም ጎኑ ብኣጋኡ ክፍውሶን መፍትሒ ክገብረሉ ብዘይምኻኣሉ ድማ ካብቲ ዝተጸልዎ ኣሉታ ክወጽእ ስለዘይከኣለ ክፈሓፋሕ ናይ ግድን ነይሩ። እዚ ምፍሕፋሕ እዚ ከኣ ካብ ብሉይ ናብ ሓዲሽ ዘሰጋግር መድረኽ ዘማዕበለ እዩ። ምኽንያቱ ንሕና ህዝቢ ኤርትራ ኣካል ናይ ህዝቢ ዓለም ከም ምዃና መጠን በቲ ዓለም ዝሓለፎ መስርሕ ክንጽሎን ብእኡ ክንሓልፍን ናይ ግድን እዩ። ሕማቕን ጽቡቕን፥ ኣሉታን እወንታን ከኣ እናተበራረዩ እዮም ዝጎዓዙ። እንተኾነ እቲ ሰውራ ዝተጓዕዞን ኣብ ጉዕዞኡ ናይ ዘጓነፎ ሽግራት መንቀልን ዝተፈጸሙ ጉድለታትን ከይፈለጥካ ኣይኮነን ዝምዘን። በዚ ምኽንያት ካብቲ ዝተፈጸመ ጌጋታትን ሕጽረታትን ነቒልካ ናይ ሽፍትነት   ተግባር እዩ ነይሩ ኢልካ ክትድምድሞ ፈጺሙ ቅኑዕን ርትዓውን ኣይኮነን። እቲ ክኸውን ዝግበኦ ሚዛናት እቲ ፖለቲካዊ ሃዋህውን ብስለትን ከምኡ እውን ዘጋጠሙ ፍልልያት ዘይምጽባቦም ኣብ ግምት ብምእታው ዘምጸኦ ጸገም ምዃኑ ርዱእ ክኸውን ኣለዎ። እቲ ኣብ ላዕሊ ክጥቀስ ዝጸንሐ ኣሉታታትን ድሒሩ እውን ኣብ ግዜ ሰውራ ዝተፈጸመ ጌጋታትን እቲ መንእሰይ ክመሃረሉ ደኣ እምበር ቅርሕንትን ጽልእን ወሪሱ ንኽፈርድ ምድፍፍኡ ኣይግባእን። እዚ ከኣ እዩ ነቲ ታሪኽ ዘባላሹ። ካብዚ ነቒሉ እቲ መንእሰይ ኣብቲ ዝተፈጸመ ብዙሕ ዓመታት ዘወሰደ ጌጋታት ይኹን ጉድለታት ምንባርን ብኡ ኣቢሉ ፍርዲ ክህብን ነቲ ታሪኽ ዝንቡዕ እዩ ዝገብሮ።

ሽፍትነትን ኣብ ኣመሓዳድራ ዝመጽእ ሽግራትን ፈላሊና ክንርእዮ ከድሊ እዩ። ኣብ ዓለም ክንደይ ግፍዕን መከራን ዘይተፈጸመ። ንኣብነት ብሰንኪ ኢዲኣሚን ዳዳ ኣብ ኡጋንዳ፥ መንግስቱ ሃይለማርያም ኣብ ኢትዮጵያ፥ ኣብ ማአላይ ኣፍሪቃ፥ ኮታ ኣብ መላእ ዓለም ብሰንኪ ዲክታቶርነት ብግሁድን ስውርን ዝሃለቐ ህዝቢ መሊኡ እዩ። እዚ ሽግራት’ዚ ብሰንኪ ምዕቡል ኣተሓሳስባን ንቕሓትን ዝጐደሎም ሰባት ዝሰዓበ ጸገም እምበር ብናይ ዝምታ፡ ስርቅን ሽፍትነትን ክዕቀን ኣይግበኦን። ምኽንያቱ ፖለቲካን ምሕደራን ካብ ስነፍልጠት ዝምንጩ እዩ። ሽፍትነትን ስርቅን ግና ኣብ ፖለቲካ ዝጽጋዕ ኣይኮነን። …. ይቕጽል

ድራር መንታይ

ጸብጻብ መርማሪት ኮሚሽን ባይቶ ሕቡራት ሃገራት፡ ከም`ቲ ንሕና ኤርትራውያን ትጽቢት እንገብረሉ ብኩሉ መልከዒታት ዝጭበጥን ዝተማለኤን ኮይኑ ክወጽእ ኩሉ ዝክኣለና ክንገብር ግድነት ይኾነና። እዚ ንዲክታቶርያዊ ስርዓት ኢሳያስ ሰፍ ዘይብል ክሳራ ዘኸትልን ንህዝቢ ኤርትራ ዓቢ ፖለቲካውን ዲፕሎማሲያውን ዓወት ዘጓናጽፍን ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን።

ጸብጻብ መርማሪት ኮሚሽን ውድብ ሕቡራት ሃገራት ``መሰሉን ክብሩን ንዝተጋህሰ ህዝቢ`` ፍትሒ ክረክብ ፍትሓዊ ጸብጻብ ንከቕርቡ፡ ጻዕርን ተወፋይነትን ናይ ኣባላት መርማሪት ኮሚሽን ዓቢ ሚዛን ዝሕዝ`ኳ እንተኾነ፡ ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ጉዳይ ህዝብናን ሃገርናን፡ ደቀቕትን ብካልኣዊ ደረጃ ዝጥመቱን ዝስርዑን ፍልልያትና ኣወንዚፍና፡ ብሓባር እናተዳጋገፍና ክንሰርሕ ሕድሪ ሰማእታትናን ንብዓት ስቅያት ህዝብናን ደጋጊሙ ሓደራ የሰክመናን ይጽዋዓናን ኣሎ።

ብመሰረቱ፡ ኣብ`ዚ ኣገዳሲ ሃገራዊ ዕማም`ዚ፡ ዝፈላሊ ጉዳይ ኣሎ ኢልና ኣይንርእን። ንፕሮጀክት ደገፍ መርማሪት ኮሚሽን ዝቐውም ሓይሊ ዕማም ዕዉት ኮይኑ ክወጽእ፡ ንእንቃለስ ዘለና ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታት፡ እዚ ብኣጉራዊ ደረጃ ድሮ ብዙሕ ሰጒሙ ዘሎ ናይ መርመሪት ኮሚሽን ጸብጻብ ከሲትዎ ንዘሎ ወርቃዊ ዕድል ክንጥቀመሉ፡ ብሓባር ሰሪሒና ክንረብሓሉን ይግባእ።

ምቛም ሓይሊ ዕማም ንደገፍ መርማሪት ኮሚሽን፡ ከም ሓደ ፕሮጀክት ቀጻልን ዘላቕን ኮይኑ ከድምዕ፡ ዓቢ ኣበርክቶ ክገብር`ዩ ኢልና ዝኣመምናዮ እማመ፡ ቅድሚ ገለ መዓልታት ሰላማዊ ሰልፊ ኒው ዮርክ (ጥቅምቲ 29 2015)፡ ኣብ ብዙሓት ወፕ ሳይታት ኣውጺእና ምንባርና ንጠቅስ። ኣብ ሰላማዊ ሰልፊ ኒው ዮርክ ዝተረኽበ ሰፊሕ ህዝቢ፡ ነቲ ዘውጻእናዮ እማመ ዘንጸባርቕን ዝድግፍን፡ ህዝቢ በብከተምኡ/ስተይትስ፡ ኣብ በቦትኡ ተጋቢኡ ብደረጃ ዞባ ሰሜን ኣሜሪካ ካብ ህዝብን ብህዝብን እትቐውም ሓይሊ ዕማም ተመስሪታ ብህጹጽ ስራሕ ክትጅምር`ዩ ብተሪር ለበዋን ምሕጽንታን ደምዲሙ።

ካብ`ዚ፡ ተረድኦ`ዚ ነቒልና፡ ንሕና ህዝባዊ ምልዕዓል ኤርትራውያን ንፍትሒ፡ ሓይሊ ዕማም ንደገፍ መርማሪት ኮሚሽን፡ ንክትቀዎምን ጥጡሕ ባይታ ፈጢሩ ንክቃላጠፍን ካብ ኩላትና ትጽቢት ዝግበረሉ ዘሎ ስለዝኾነ፡ እሞ ንተግባሬኡ ብሓባር ዘቲና ኣብ ምስላጡ ግዴና ከነበርክትን፡ ንዕለት 12 ታሕሳስ 2015፡ ሰዓት ሸውዓተ ናይ ምሸት (ኣቋጻጽራ ዋሺንግቶን ዲሲ)፡ ክልተ ኣባላትኩም ክትልእኩ ብኽብሪ ንጽውዕ። ኣብ`ዚ ዘተ`ዚ ክትሳተፉ ፍቓደኛታት ዝኾንኩም፡ መራኸቢ ተለኮንፈረንስ ይኹን ካልእ ሓበሬታ ካብ ጸጋይ ነጋሽ (303) 847 9130፡ ወይ ካብ ኢተማር ንጉሰ (716) 903 9720 ክትረኽቡ ትኽእሉ።

ምስ ብዙሕ ምስጋና

ህዝባዊ ምልዕዓል ኤርትራውያን ንፍትሒ

``ህዝባዊ ምልዕዓል ኤርትራውያን ንፍትሒ``፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ሰብኣዊ ክብሩን መሰሉን፡ ኣብ ገዛእ ሃገሩ ውሑስ ንምግባር    ህዝባዊ ትካላት ሃኒጹ ኣብነጻነት ዝነብር ሓያል ህዝቢንምርግጋጽ እምበር ፖለቲካዊ ስልጣን ንምምቕራሕ ዕላማ ዘይብሉ ብ16 ከተማታት ዞባ ሰሜን ኣሜሪካ ቆይሙ ዝነጥፍዘሎ`ዩ``።

ክቡራት ኣባላት መድረኽ ሃገራዊ ዘተ

ክቡራት ዕዱማት ተሳተፍቲ

ኣቐዲመ መድረኽ ሃገራዊ ዘተ ኣብ ሃገርና ዘሎ ዘስካሕክሕ ኩነታት ብምርዳእ ህዝብና ንምድሓን ዓቕምታት ሓርነታዊ ቃልስና ክትጥርንፉ ዝወሰድኩምዎ ተበግሶ እናድነቕኩ፡ ከም ኤርትራዊት ዜጋ ኣስተውጽኦይ ከበርክት ዕድል ዝሃብኩምኒ ብልቢ አመስግን። መደብኩም ብሓቂ ኣዝዩ ኣድላይን እዋናውን’ዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ቅዱስ ዓላማ ዘበግሶ ኣኼባታት ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ክግበር ክተባባዕ ዘለዎ እዩ። ዕዉት መደብ ክኾነልኩም ድማ እምነ።

ኣስዒበ ነቶም ዘይትፈልጡኒ ክላለየኩም፡

ኣስገደት ምሕረትኣብ እበሃል። ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ካሊፎርኒያ እነብር። ከም ተጋዳሊት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኣባል ወትሃደራዊ ሕክምናን ኣባል መሪሕነት ጠቕላል ማሕበር ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ (ጠ.ማ.ደ.ኤ) ኮይነ ኣገልጊለ።

ኣብ ስደት ድማ ኣባል ሰውራዊ ባይቶ ጸኒሑ ሰልፊ ህዝቢ ድሒሩ’ውን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ ኮይነ ክሳብ ሒጂ እቃለስ ኣለኹ። ብዘይካ’ዚ ኣባል ቦርድ ናይ ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ማሕበር (EDA) ኮይነ አሰርሕ። ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ማሕበር ምዝጉብ ናይ መኽሰብ ኣልቦ (Non Profit Organization) ንኣብ መደበር ስደተኛታት ሱዳን ዝርከብ መባእታዊ ቤት-ትምህርቲ ወዲ-ሸሪፈይ ምስ ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ዝርከባ ናይ ኤ. ደ. ማ. ማሕበራት ብምትሕብባር ይናቢ። ኣብ ሓርነታዊ ቓልስና ንዝሰንከሉ ተጋደልቲ (መደበር ውጉኣት ሓርነት ኣብ ከሰላ) ብዓቕሙ ምስ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራ ይተሓጋገዝ። ብተወሳኺ ናይ ማዕዶ ወላዲ (Foster Parenting)  መደብ የካይድ። ኣብ ዲያስፖራ ዘሎና ኣብ ሱዳን ንዘለዉ ስደተኛታት ህጻናት ክንሕግዝ ዕድል ዝኸፍት እዩ። ኣዝዩ ዘገድሰኒ ንፍትሒ ብሓፈሻ ብፍላይ ከኣ ንመሰል ደቂ-ኣንስትዮን ህጻናትን ምቅላስ እዩ።

ኣብ’ቲ ቐንዲ ጉዳይ ክኣቱ።

ተዋሂቡኒ ዘሎ ኣርእስቲ፡ ኣብ ግዜ ውድቀት ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ ክመጹ ዝኽእሉ ተርእዮታትን ኣብ ምህናጽ መሰጋገሪ መንግስቲ ዝገጥሙና መኸተታት እንታይ ክኾኑ ይኽእሉ? ቅኑዕ መንገዲ ክንሕዝ ከ እንታይ ክንገብር የድልየና? ካብ ናይ ካልኦት ሃገራት ተመኩሮታት እንታይ ክንመሃር ንኽእል ዝብል’ዩ።

እዚ ኣርእስቲ’ዚ ኣዝዩ ሰፊሕ ከምምዃኑ መጠን ብናይ 15 ደቓይቕ መደረ ዝምለስ ኣይኮነን። ስለ’ዚ ሓጺር መእተዊ ድሕሪ ምግባር ኣብ እንገብሮ ምይይጥ ክዓሙቕ’ዩ።

ኩነታት ሃገርናን ሕሰምን ምረትን ህዝብና ዘይርደኦ የለን። ብዛዕብኡ ክዛረብ ግዜኹም ክባኽን ኣይደልን።

ጥርኑፍን ሓያልን ናይ ተቓዉሞ ሓይሊ ኣብዘይሃለወሉ ግዜ፡ ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ እንተ ፈሪሱ ክመጽእ ዝኽእል ተርእዮታት ሓደ ካብኡ ኣስጋኢ ዝኾነ ኩነታት ይርኣየኒ። ገለ ክመጹ ዝኽእሉ ተርእዮታት (Scenarios) ክጠቅስ

1. እቲ ዝሓሸ ተርእዮ ብደገን ብውሽጥን ዝቃለስ ዘሎ ሓይሊ ተቓውሞ ተሓባቢሩ፡ ስእሊ ህዝብና ዘንጸባርቕ ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ከቕውም’ዩ
2. መላኺ ኣልጊሱ ብኣብ ውሽጢ ዘለዉ ኣብ ከባቢኡ ዝጸንሑ ዜጋታት ክትካእ ይኽእል’ዩ። እዚ ተርእዮ’ዚ ክልተ ኣቕጣጫ ክሕዝ ይኽእል። ኣብ ደገ ክቃለስ ዝጸንሐ ሓይልታት ዓዲሙ ንኹሉ ዘሳትፍ መንግስቲ ክተክል ይኽእል ወይ ድማ ንኹሉ ነጺጉ ኣብ ናይ ምልኪ መንገዲ ክቕጽል ይኽእል።
3. ንኹሉ ዝጥርንፍ መሰጋገሪ መንግስቲ ክቐውም እንተዘይተኻኢሉ፡ ውሽጣዊ ግርጭታት ገንፊሉ፡ ህላውነት ሃገርና ኣብ ሓደጋ ይኣቱ። ካልኦት ሃገራት ዘሳውሩዎ ኲናት ሓድሕድ ክመጽእ ይኽእል። ዉልዶ ሃገርና ካልእይቲ ሶማልያ ክትከውን ትኽእል’ያ። ፍሉያት ህዝቢ ኣይኮናን። ኣፍሪቃውያን ከም ኩሎም ህዝቢታት ኣፍሪቃ ኢና።

ንሕና ኤርትራውያን እቲ ዝሓሸ ተርእዮ ከምዝመጽእ ክንገብር፡ ዓቕምን ክእለትን ኣሎና ዝብል እምነት ኣሎኒ። እቲ ዝሓሸ ተርእዮ ብኸመይ ንበጽሖ ዝብል ሕቶ ክስዕብ ግድነት’ዩ።

ቅድሚ ኣብኡ ምእታወይ፡ መበገሲ ናይ ኣተሓሳስባና ክኸውን ኣለዎ ዝብሎ ካብ ተመኩሮና ክጠቅስ። ንሕና ከም ህዝቢ ኣብ ታሪኽና ብዙሓት ቃራና መንገዲታት ሓሊፍና ኢና። ሕማቕ ዕድል ኮይኑ ኸኣ ኣብ ነፍስወከፈን ግጉይ መንገዲ ክንወስድ ጸኒሕና። ገለ ንምጥቃስ፡

1. ኣብ ኣርብዓታት ማሕበር ኣንድነት ምምስራቱ
2. ኲናት ሓድሕድ
3. ድሕሪ መሬትና ሓራ ምውጻእ ኣብ 1991 ዝተወስደ መገዲ፡ ንመጀመርያ ግዜ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ምስዓለበ ኣብክንዲ ንኹሉ ዝሓቁፍ ስርዓት ብምትካል ኣብ ስደት ፋሕ ኢሉ ዝነበረ ህዝብና ምጥርናፍ፡ “ድሕሪ ሕጂ ሓሸውየ ናይ ውድባት ኣይፍቀድን’ዩ” ምስበለ ሽዑ’ዩ ምልኪ ተኣዊጁ 

ሕጂ ድማ እኖሆ ሓድሽ ቃራና መንገዲ ፈጢጡ ይጥምተና። ሎሚኸ ካብ ጌጋታትና ኣይንመሃርን ዶ?

ብርግጽ እቲ ኣብ ብረታዊ ተጋድሎና ከቢድ ዋጋ ዝኸፈለ ብኣሽሓት ዝተሰወአን ዝሰንከለን ወሎዶና እዩ። ብማዕሪኡ ግን ደም ክንፋሰስ ዝገበረ ኲናት ሓድሕድ ክዉን ዝገበረ ኸእ  ወሎዶና እዩ። መን’ዩ በደለኛ ካልእ ሕቶ’ዩ። እዚ ሕቶ’ዚ ኣብዝለዓለሉ ግዜ ርእይቶይ ክህበሉ እኽእል’የ። ሕጂ ግን ብቕጽበት ህጹጽ ፍታሕ ዝሓትት ጉዳይ ሃገር ምድሓን ገጢሙና’ሎ። ንሓድሽ ወሎዶ፡ ሃገርና ቅኑዕ መንገዲ ኣትሒዝና ክነረክቦ ከቢድ ሓላፍነት ኣሎና።

እዚ ክብል ከለኹ ብዛዕባ መጻኢት ኤርትራ ዝህልዋ መልክዕ ኣይንዛረብ ማለተይ ኣይኮንኩን። ብቐንዱ ኣብ’ዚ ዘሎናዮ ደልሃመት ዝኣቶና ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር ባዕዳዊ ገዛኢ ምስተባረረ ሽግር ኣይክህሉን’ዩ ዝብል እምነት ብምሕዳር ንድሕሪ ነጻነት ኤርትራ ዝተኽልዎ መንግስቲ ዘይምቕራቦም’ዩ። ይኹን’ምበር ብዝተፈላለየ ሓሳባት ምክታዕ ብሓባር ዝተወሃሃደ ቓልሲ ኣንጻር እዚ ዘሎ መላኺ ስርዓት ምክያድ ክኽልክለና የብሉን።

ናብ ኣርእስተይ ክምለስ።

ምልካዊ ስርዓት ሃገርና ነዊሕ ዕድመ ዝህልዎ ኣይመስልን። ብቕጽበት ተቓውሞ ሓይልና ንጥርነፈሉ ጽላል ክተክል የድሊ። ኣተሓሳስባና ክመዓራረ ወፈራ ምንቕቓሕ ብህጹጽ ክካየድ ኣለዎ። እቲ መሰረታዊ መበገሲ ሓባራዊ ጽላል ድማ ካብ ምንጽጻግ ዝረሓቐ ሓድሕዳዊ ምፍልላጥ  (Recognition) ፖሊቲካውን ማሕበራውን ውደባታትና  ክኸውን ፍጹም ኣድላይነት ኣለዎ። ብዘይካ’ዚ ሓይሊ ተቓውሞ ክርደኣና ዘለዎ ዓቢ ነጥቢ ኣሎ። ዲያስፖራ ኣብ ዝኸይድ ዘሎ ሓርነታዊ ቓልስና ግደና ኢና ነበርክት ዘሎና’ምበር ብቓልስና ጥራሕ ምልካዊ ስርዓት ክወድቕ ኣይኮነን። ብወንጭፍ ዝወደቐ ስርዓት ኣብ ታሪኽ የሎን። ስለ’ዚ ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ ኣብ ዝፈርሰሉ ግዜ፡ ተቓውሞ ሓይሊ ብቕጽበት ከም ሓደ ኣካል በቲ ዝተኽሎ ጽላል ኣቢሉ ምስ’ቲ ኣብ ውሽጢ ዝጸንሐ ተቓውሞ ክራኸብን ንኩለን ሲቪካውያን ማሕበራት ዘሳተፈ ዋዕላ ከካይድ ይግባእ። ካብ’ቲ ዋዕላ ድማ ንውሱን ግዜ፡ ብህዝቢ ዝምረጽ መንግስቲ ክሳብ ዝትከል ዝሰርሕ መልክዕ ህዝብና ዘንጸባቕ መሰጋገሪ መንግስቲ ክቕውም ይግባእ።

ህግድፍ እቲ ዝዓበየ ጌጋ ዝፈጸምዎ፡ ብዘይካ እቲ ዝምእዘዞም ንኻልእ ኩሉ ዝነጸለ ሃገር ክሃንጹ ምፍታኖም’ዩ። ንሕና’ውን ገለ ሸነኻ ዝነጸለት ኤርትራ ክንሃንጽ እንተፈቲና ብርግጽ ክንፈሽል ኢና። ሓያል ጭቆና ኣፉ ስለዝዓብሶ’ምበር ተቓዋሚ ዘይብሉ ምልካዊ ስርዓት የሎን። ስለዝኾነ ተሳታፍነት ናይ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ተቓውሞ ሓይሊ መሰረታዊ ተደላይነት ኣለዎ። ስለዚ ኣቃዉማ ግዝያዊ መሰጋገሪ መንግስቲ፡ መገድና ኣብ ምንጻር ወሳኒ ተራ ኣለዎ። ተቓዉሞ ሓይሊ ኣብዚ መዳይ’ዚ ዓቢ ጥንቃቐ ክገብር ይግባእ።

ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ዓለም ንመጀመርታ ግዜ ንጭቘን ዘሎና ህዝቢ ኣይኮናን። ክንውግዶን ክንክተሎን ዘሎና ናይ ካልኦት ሃገራት ተኩሮታት ብዙሕ’ዩ ዘሎ። ከም መበገሲ ሓሓደ ካብ ክልቲኡ ክጠቅስ’የ፡

ክንውግዶ ካብ ዘሎና ሓደ፡ ተመኩሮ ዒራቕ’ዩ። ሓደ ስርዓት ኣብ ዝፈርሰሉ ግዜ ብደገ ዝጸንሐ ሓይልታት ንውሽጣዊ ተቓውሞ ነጺጉ ዕዉት ስርዓት ክተክል ከምዘይክእል ብቐረባ ኣብ ዒራቕ ርኢናዮ። ቅኑዕ ዶ ነይሩ ኣይቅኑዕን ንጎድኒ ገዲፍና፡ መንግስቲ ኣሜሪካ ንስርዓት ሰዳም ሑሴን ምስኣፍረሶ፡ መጀመርያ ስጉምቲ ዝወሰዱዎ ንብዓስ ፓርቲ ምድምሳስ ነይሩ። ንሓደ ሸነኽ ህዝቢ ዝነጸለ ስርዓት ከኣ ብተእምር ክዕወት ስለዘይክእል፡ ህዝቢ ዒራቕ ኣብ ዓዘቕቲ ኣትዩ ንርኢ ኣሎና። ብመሰረቱ’ውን ንሺዓ ዝነጸለ ስርዓት ሰዳም ጨቋኒ እንተነይሩ፡ ንሱኒ ዝነጸለ ስርዓት ሺዓ ከመይ’ሉ ፍትሓዊ ይኸውን?

ክንመሃረሉ ካብ ዘሎና ተመኩሮታት ሓደ ናይ ደቡብ ኣፍሪቃ እይ። ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዓሌታዊ ስርዓት (Aparteid) ምስ ተሳዕረ ህዝቢ ብመሪሕነት ነልስን ማንዴላ ኣብ ክንዲ ናብ ሕነ ምፍዳይን ደም ምፍሳስን ናብ ዕርቂን ሰላምን’ዩ ኣምሪሑ። ናይ ሓቅን ዕርቅን ሽማግለ (South African Truth and Reconciliation Commission) ኣቚሙ ንህዝቢ ካብ ህልቀትን ዕንወትን ኣድሒኑዎ። ንሕና’ውን ካብ ተመኩሮ ህዝቢ ደቡብ ኣፍሪቃ ተማሂርና ተመሳሳሊ መንገዲ ክንወስድ ይግባእ። ከምቲ ማንዴላ “ቂምን ቅርሕንትን፡ ንጸላኢኻ ዝጎድእ ዘሎ መሲሉካ ትሰትዮ መርዚ እዩ” ዝበሎ፡ ካብዚ ለባም ናይ ብቑዕ መራሒ ኣረኣእያ ተማሂርና ንሃገርና ካብ መገዲ ጥፍኣት ነድሕን።  

ገጢሙና ዘሎ መኸተ ክንብድህ ቀሊል ዕማም ከምዘይኮነ ርዱእ’ዩ። ነዚ ብኣካልን ብኣተሓሳስባን ፋሕ ኢሉ ዘሎ ህዝብና ጠርኒፍና ንኹልና ትሓቁፍ ፍትሓዊት ሃገር ናብ ምህናጽ ክነምርሕ ብቕጽበት “ኣተሓሳስባና ነመዓራሪ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ ወፈራ ምንቕቓሕ ከድልየና’ዩ። ልክዕ ከምቲ ሓረስታይ ምህርቱ ንምኽዕባት ቅድሚ ማይ ምህራሙ መሬቱ ሓሪሱ ደኲዑ ጎልጒሉ ዝጸንሕ፡ ንሕና’ውን ምልኪ ኣብ ዝፈርሰሉ ግዜ መገዲ ሰላምን ርግኣትን ክንመርጽ ጽዑቕ ወፈራ ምንቕቓሕ ብቕጽበት ክንጅምር ይግባእ። 

ኣብ መደምደምታ፡ እዚ ኩሉ ክንገብሮ ኣሎና ዝበልኩዎ ክንትግብሮ ዓቕሚን ክእለትን ኣሎናዶ ንዝብል ሕቶ ክምልስ ክፍትን። ብርግጽ ኣሎና። ንባዕሉ እዚ ኣኼባ’ዚ ምልክት ናይ ዓቕምና እዩ። ኣብዚ ተኣኪብና ሃገርናን ህዝብናን ንምድሓን ንዝቲ ዘሎና፡ ናይ ደም ምፍሳስ ታሪኽ ዘሎና ኢና። ነቲ መሪር ተመኩሮ’ቲ ሰጊርና ኣብ ሓደ ገዛ ኮፍ ኢልና ንሓደ ዓላማ ክንዝቲ ከሎና፡ እቲ ዝበርተዐ ዕንቅፋት ከም ዝሰገርናዮ እዩ ዘርጋግጽ።         

ነዚ ዕድል’ዚ ዝሃብኩምኒ ደጊመ አመስግን። ጽን ኢልኩም ዝሰማዕኩምኒ የቐንየለይ።

ዝኽሪን ክብርን ንሰማእታትና!

ክንዕወት ኢና!

ኣስገደት ምሕረትኣብ

ካሊፎርኒያ

 15 ሕዳር 2015

እዚ ኣብዛ ዓለምና ዝነብር ህዝቢ ንናይ ሓባር ጽቡቕ ነገራት ብሓባር ሰሚሩን ተወሃሂዱንዶ ይሰርሕ ኣሎ።? ስለምንታይከ ሓድነቱ ኣደልዲሉ ነዛ ዓለም ካብ ክፍኣትን ውግእን ወረውግእን ከድሕና ዘይጽዕር።? ሓድነቱ ከየድልድልከ እንታይ ዝኽልክሎኾን ይህሉ? ዝብሉ ኣገድስቲ ሕቶታት ኣልዒልና ክንዛረበሉን ክንመያየጠሉን ኣገዳስነት ኣለዎ። ስለምንታይ ዓለምና ብከጥፍኣ ዝኽእል ኣጽዋር እናተሃንጸት እንከላ ስቕ ኢልና ምስ እንዕዘብ ንዓለምናን ህዝባን ሰሰናዩን ጠቓምን ዝኾነ ነገራት ከም ዝሕረምን ምስኡ እውን ቅሳነትን ሰላምን ከም ዝስእን ንገብራ ምህላውና ክንዝንግዖ ኣይግበኣናን።

ስለምንታይ እዮም ደኣ ደቂሰባት ናብቲ ኣሉታውን ጉዳእን ዝኾነ ስርሓት ንምንጣፍ ዝህወኹ? ዝብል ሕቶ ክለዓል ንቡር እዩ። ደቂሰባት ኣብ ናይ ውድድርን ውልቃዊ ረብሓን ምስ አድሃቡ ነቲ ኣሉታውን ተጻራርን ዝኾነ ሓሳባት እዮም ቀዲሞም ዝውንኑ። ምኽንያቱ ብዘይካይ ዓለም ትጥፋእ ዝብል ሕልና ኣብ ኣእምሮኦም ስለ ዝስዕርር እዩ። እዞም ከምዚኦም ዝዓይነቶም ሰባት ነቲ ብሓባር ኰንካ ክትስጉሞ እትኽእል ስጉሚ ንድሕሪት ዝጐቱ እዮም። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ሰባት ንናይ ሓባር ጽብቕ ነገራት ብሓባር ናይ መስራሕ ባህሪ ፍጺሙ ክህልዎም ስለዘይካኣል ናብ ናይ ውልቃዊ ጠመተ ንኽዛዝዉ ግዜ ኣይወስደሎምን እዩ።

ኣብ ፖለቲካዊ ዓለም ከኣ እሞ በቲ ንሶም ዝደልይዎ ንክኾነሎም እንተዘይክኢሉ ናብ ናይ ምብሓትን ኣግላልነትን መንፈስ ከም ዝዋፈሩ ርዱእ እዩ። እዚ ጥራሕ ከይኣክል ከኣ ነቲ ንሕብረተሰብ ዘቕውም ርክባት ንምብታኽን ንምዝራግን ኣሎ ዝበሃል ናይ መፈላለዪ መርበባት ዘርጊሖም ክበታትንዎ ይጽዕሩ። ምኽንያቱ ኣብ ከምዚ ዓይነቱ ዘይቅዱስ ዕላማ ብምዝውታር ፖለቲካዊ መኽሰብ ክርከቦ ይኽእል ኢሎም ስለ ዝኣምኑ እዩ። እዚ ከኣ ነቲ ሽግራትን ጸገማትን ክም ዝባላሕ ብምግባር ክሳብ ውግእ ዘብጽሕ መንገዲ ካብ ምኻድ ንድሕሪት ኣይብሉን።

ንኣዕናዊ ኣረዳድእ ከይወገድካን ኣብቲ ቅኑዕ ናይ ሓባር ኣተሓሳስባ ከይረጊጽካን፡ ሓባራዊ ስርሓትን እውንታዊን ውጽኢትን ንረብሓ ብዙሓት ዝውዕልን ስራሕ ምጅማር ዘኽእል ዕድል ኣይህብን እዩ። ካብዚ ብምብጋስ ምስ ካልኦት ኰንካ ንኩሉ ፍልልያት ተጻዊርካን ነቲ ሃሳዪን ጎዳእን ሓሳባት ወጊድካ ንምኻድ ክሽገሩ ናይ ግድን እዩ። ይኹን እምበር እቲ ኣብ መንጎ እዞም ኣሉታዊ ወይ እወንታዊ ዝሓስቡ ዘሎ ርሕቀት ይኹን ፍልልያት ንምጽባብ መስርሕ ናይ ዘተን እንካን ሃባን ንምዕዋት ቀጻሊ ርኽክባት ምስ ዝህሉ እዩ ጉዳያት ጸጽዮም ኣብ ናይ ሓባር ሓሳብ ዝሰምሩሉ ደረጃ ክበጽሑ ዝኽእሉ።

ልክዕእዩከምቲ ‘’ሮምብሓንቲለይቲኣይተሃንጸትን’’ ዝበሃል፡ናይሓድነትመስርሕብሓንቲለይቲዝፍጸምኣይኮነን።ኩልኻካብቲናይጥፍኣትመገዲወጺእካናብቅኑዕኣቕጣጫንኸተምርሕዘሎ  ናይመስመርለውጢከቢድእዩ።እዚኣብኤርትራናዝኸይድዘሎፖለቲካዊመስርሕእምበኣርካብዚኣብላዕሊዝተጠቕሰኣምራትዝጽሎምዃኑዝከሓድኣይኮነን።ከምኡስለዝኾነከኣእዩክሳብለይቲሎሚነቲንሓባራዊረብሓዝብልበብውቅናንበብዝረኣየናንመንገዲክንከዶስለዝጸናሕናንብኸምኡክንከይድስለዝደለናንእምበርኩሉሽግራትናዘይፍታሕኮይኑኣይኮነን፥እዚኩሉሸንኮለልዘብለናዘሎ።ሽግርናነቲክልተነገራትዘቑምዎምሉእነትካካብቲ  ነንበይኑዝኾነነገራትይድልድል  ዝብልሓሳብክሳብሕጂስለዘየስተማቐርናዮንምሉእነትበብናትካምኻድንብኣግላልነትንንምርግጋጹብምጽዓርናጥራሕእዩ።እዚከኣነቲናብምሉእነት  ዘብጽሕጎደናንምቕያስጸገምከምዘጓንፍእነሆካብ 1999 ኣትሒዙእዚደምበተቓውሞኣብነንሓድሕዱተመላሊኡኣብክንዲዝኸይድኣብነንሓድሕዱተነፋፊጉጥራሕዘይኮነስናተይናተይእንተዘይኮይኑናይካልኦትክሰምዕቅሩብነትስለዘይነበሮእዩ።ሕጂእውንኣብክንዲናብቲእወንታዊ  ሓሳብክትበጽሕምሕላንኣብዘይመሰረታዊጉዳይምትህልላኽነቲሃገራዊጉዳይክሳብክንደየናይከምዝሃስዮዘይምርዳእጥራሕእዩ።እዚከምዚዝዓይነቱኣካይዳናይፖለቲካዊስነሓሳብወይመትከልኣተሓሕዛኣይኮነን።እንታይደኣብድሕረይሳዕሪኣይብቆላዝዓይነቱህልኽእዩ።ዘተይኹንቀጻሊርክብትማሊቅኑዕኮይኖምዝረኣዩዝነበሩን፥ወይእውንግጉይኮይኖምዝረኣዩዝነበሩንመሊስካእትምርመሉባይታዝፈጥርደኣምበርበበቲዝተበገስካዮንምኻድዝምረጽመንገዲኣይኮነን።ስለዚትማሊደምበተቓውሞኣብጉዕዞመስርሕሓድነትዝተጋገዮእንተሎክእርምሓዲሽሓሳባትእንተሎኣውንተቐቢሉከመሓድርእዩዝግባእ።

ካብዚ ሓሊፉ ኣነ ዝበልክዋ ጥራሕ ትኹን እንተኾይኑ ሃገርን ህዝብን ዝድሕነሉ መስርሕ ሃስዩ ናይ ኣግላልነት መንፈስ እዩ ዝዕድም። ጉዳያት ብሓላፍነት እንተዘይተታሒዙ ነቲ ቅኑዕ ሓሳብ ብዙሕ ጸገማት ከጓንፎ ምዃኑ እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሰ ሓደ መረዳእታ ኽከውን ይኽእል እዩ። ምኽንያቱ ብነዓይ ይጥዓመኒ፡ ንርኢቶ ካልኦት ደቚሱ ክሰግር ዝሓስብን ሽግርን ጸገማትን ናይ ካልኦት ከም ናቱ ሽግርን ጸገምን ዘይርኢ በይኑ ክርህዎ ኣይክእልን እዩ። እዚ ከኣ ንሱ ንበይኑ ክህርዎን ልዕሊ ኩሉ ኮይኑ ክረአን ዝብሉ ሓሳባት ንኣእምሮኡ ይሽፍንዎ’ሞ እቲ ሰናይ ተግባር ፈጺሙ ኣይረኣዮን። ብሓባር ናይ ምስራሕ መንፈስ እውን ኣንጻር ረብሓኡ ገይሩ ስለ ዝቖጽሮ፡ ምስ ካልኦት ሓድነት ወይ ስምረት ፈጢሩ ነቲ ሽግራትን ፍልልያትን ኣብ ምውጋድ ኢዱ ክሕውስ ኣይደልን። እንታይ ደኣ ኩሉ እቲ ጸጽቡቑ ንዓኡ እቲ ሐሕማቑ ከኣ ንኻልእ ከሰክምን ክውንጅልን እዩ ህርድግ ዝብል።

ስለዚ ነቲ መስርሕ ናይ ምስምማዕን ምውህሃድን ካብ ብዙሕ ንዝተፈላለየ ሓሳባት ዝሓሸ ጸሚቚካ ክተውጽእ ምጽዓር ስለ ዝኾነ ናይ ሓድነት ራኢና ሕጂ እውን እንተኾነ ብዘይካ ተራኺብካን ተዛቲኻን ኣብ ማእከላይ ፍታሕ ምብጻሕ ካልእ መዋጽኦ የለን። እዚ ማለት እተን ክስማማዕ ዝኽእላ ሰልፍታት፡ ውድባትን በርጌሳውያን ማሕበራትን ክቀራረባ ይግበአን። ካብዚ ሓሊፉ ወግሐ ጸብሐ ናይ ውድባት ከም ኣሜባ ምርባሕ ክዕገት ብዝተኻእለ መጠን ክስረሓሉ ይግባእ። ቊጽሪ ሰልፍታት ወይ ማሕበራት ካብ ዓቐን ንላዕሊ ምስ ዝኸይድ ናይ ምቅርራብ መንፈስ እውን ከምኡ እናተረሓሓቐ እዩ ዝኸይድ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ካብዚ ነቒሉ እዩ ኣብ መትከላቱ “ምስተን ምስ ፖለቲካዊ መድብ ዕዮና ዝሰማማዕ ፖሊሲ ዘለወን ሰልፍታት ክሳብ ምትሕንፋጽ ክኸይድ፥ ምስተን ብፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ዝፈላለየኦ ከኣ ኣብተን ዘሰማመዓኻ ሓቢርካ ምስራሕን ምክብባርን” ዝብል መትከል ዝኽተል።

ድራር ማንታይ

ኣብ ከተማ ደንቨር (ኮሎራዶ)፡ ሕዳር 29, 2015 ዝተሳናደአ ህዝባዊ ኣኼባ ብዓወት ተሳላሲሉ። (1) ሃገርና ኤርትራ፡ ካብ ኣትያቶ ዘላ ናይ ሓደጋ ሃለዋት ንምድሓን ኩሉ ዓቕምታትና ንመላኽን ዓፋንን ፖለቲካዊ ኣሰራርሓ ስርዓት ኢሳያስ ንምልጋስ ክቐንዕ (2) ንግዝኣተ-ሕጊ ዘዐቁብ ዲሞክራሲያዊ፡ ቅዋማዊ ኣሰራርሓ ዱልዱል ባይታ ዘሳናድእህዝባዊ ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣብ ኩሉ መዳያት ናይ ቃልሲ ዕማማት ክተኣታቱው (3) ድሕሪ ምልጋስ ስርዓት ህግደፍ፡ ከጋጥም ንዝኽእል ሃገራዊ ቅልውላው ወይ ዘይምርግጋእ ዝብድህ ህዝባውያን ትካላት ኣቚምካ ምጽናሕ (4) ነዚ ክቡር ዕላማታት ክዉን ንምግባር ብደረጃ ዞባን ኣህጉርን ስሙር ህዝባዊ ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንክሐይል ግዲኡ ክገብር ተሰማሚዑ።

ምልክን ምልካዊ ስርዓትን ብስሙር ህዝባዊ ሓይሊ ካብ ስሩ ቦርቚቕካ ከልግስ ዘለዎ እምበር ብለግቦ፡ ለጋግቦ ኣቢልካ ዝሕሰብን ዝህቀንን ከንቱ ፈተነታትን፡ ንዘላቒ ፍታሕ ህዝቢ ኤርትራ ዘገልግል ኣይኮነን። ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ኮሎራዶ፡ ብደረጃ ዞባን ኣህጉርን፡ ንናይ ሓባር ተመኩሮታትናን ሃገራዊ ተረድኦታትናን መሰረት ጌርና፡ ንህዝብና ብምልዕዓልን ብምውዳብን ሓያል ህዝባዊ ማዕበል ክረጋገጽ ይቃለስ። እዚ ናይ ዓወት ሃገራዊ ስትራተጂ`ዚ ከኣ፡ ካብ ህዝብን ብህዝብን ወይ ከኣ ካብ ታሕቲ ናብ ላዕሊ ዝቐንዐ ኣገባብ ኣሰራርሓ ኣቢልካ ዝትግበር እዩ ኢሉ ይኣምን።

ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ኮሎራዶ፡ ነቲ ኣብ ቅድሜና ንዘሎ ህዝባዊ ብድሆታት ንምግጣም፡-

1. ምስ መርማሪት ኮሚሽን እትደጋገፍን ሓይሊ ዕማም ምቛም ውዓል-ሕደር ዘይብሃሎ ጉዳይ ኣይኮነን። ዝቖማ ሓይሊ ዕማማት ኣብ ገጊዜኡ ክቀያየራ ይኽእላ። መስርሕ ምርግጋጽ ብያኔ ፍትሒ ኣብ ውሱን ጊዜ ተፈጺሙ ዘይውዳእ ስለዝኾነ፡ ንቀጻልነቱን ዘላቕነቱን ዘውሕስ ብቅርጽን ብትሕዝቶን ዝተማለአ ህዝባዊ ትካላዊ ኣሰራርሓ ክህልዎ የድሊ ።

2. ነቲ ጠንቂ ናይ`ዚ ኩሉ ሕሰመ-መከራ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ ዘሎ ስርዓት ብህዝባዊ ቃልሲ ንምልጋስ ብከተማ/ስተይት ብዞባን ኣህጉርን ብህዝባዊ ምልዕዓላት ናይ ሓባር ቅልጽም ንምፍጣር ኣብ ዝግበር ዘሎ ጻዕሪታት ሓያል ኮይኑ ክወጽእ፡ ንስራሕ እተወሃህድ ሽማግለን ሓይሊ ዕማምን መሪጹ ኣኼብኡ ደምዲሙ።

                                                                                                     ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!

                                                                                                                 ታሕሳስ 2 2015

እዛ እንነብረላ ዓለም ኩርኳሕ ምዃና ዋላ እቲ ሓዲሽ ዝውለድ ወይ እትውለድ ህጻን ካብቲ ምውቕ ማሕጸን ወላዲት ወጺኡ እንተስ ጠምዩ፡ እንተስ ተጽሊእዎ፡ እንተስ ቆሪሩዎ፡ እንተስ መይቁዎ ኩሉ ብብኽያት እዩዝ ገልጾ። ልክዕ እዩ ካብቲ ማሙቕ ኣዳራሽን  ካብቲ ካብ ወላዲቱ ተኻፊሉ ዝምገቦ ዝነበረ ደገ ምስ ወጸ ናይ ግድን እምበር ክበኪ። ኣብዛ ዘይፈልጣ ዓለም መጺኡ ነቲ ስቅያቱ ብኽገልጸሉ ዝኽእል እዩ ዝገልጾ። ሽሕእኳ እንተዘይተዛረበ፥ ኩሉ እቲ ዝነበሮ ባህርያዊ ምክልኻልን ባህሪያዊ ኣመጋግባን ምሉእ መሰልን ናጽነት ተሓሪሙ ድኣ ከምይ እዛ ዓለም ኩርኳሕ ምዃና ዘይፈልጥ። እዚ ህጻን እዚ ካብ ሕቚፊ ወላዲቱ ወሪዱ ብእግሩ ክኸይድን ባዕሉ ክምገብን ምስ ጀመረ ኣትሒዙ ክሳብ 12 ወይ 14 ዓመት ዝዕድሚኡ ዝበጽሕ ሓንጎሉ ንጹህን ጸጽቡቑ ዝሓስብን እምበር ተንኮል፡ ክፍኣት፡ ትዕቢት፡ ቅርሕንትን ጽልእን ኣይፈልጥን እዩ። ለካስ በዚ ምኽንያት እዩ “ከም ህጻናት ንጹሃት ኩኑ” ዝብል ጽሑፍ ዝርከብ! ኣበው እውን “ኩሉ ግዜ ቆልዓ እንተትኸውን” ዝብልዎ ብሂል ኣሎ።

“ወዲ ሰብ ዓቕሚ ኣዳም ወይ ህይዋን ምስ ኣኸለ ደኣ እሞ እንታይ ወሪድዎ እዩ ንሓንጎሉ በታ ህጻንነቱ ከሎ ካብ ክፍኣትን ተንኮልን ርሒቑ ንኣእምሮኡ ኩሉ እቲ ሰሰናዩን ጸጽቡቑን ብሓፈሻ እወንታዊ ሓሳብ ክሓስብ ከም ዘለዎ ዘየስርጽ።?” ዝብል ሕቶ ክለዓል ግቡእ እዩ። እዛ ዓለም ኩሉ ሓቚፋ እትርከብ ብምዃና ኣብቲ ናይ ምውድዳር ዓለም ምስ ኣተወ ወዲ ኣዳም ናይ ስሰዐን ኣነ እበልጽን ትዕቢትን ገጹ ስለ ዝኸይድ፡ ነቲ ሰሰናዩ ምሕሳብ ደጊም ቦታ እናጸበቦ ይጎዓዝ እሞ እቲ ቦታ ነቲ ክፍኣትን ተንኮልን ይገድፈሉ። ወዲ ኣዳም እምበኣር ብፍጥረቱ ንዓለማዊ ነገር ኣብሊጹ ክጥምት ኣብ ዝጅምረሉ እዋን ከኣ ኩሉ እቲ ናይ ክፍኣት ዘበለ እውን ምስኡ ይኽተሎ። ካብዚ ነቒሉ ምስቲ ናይ ውድድር ዘለዎ ዕላማ ንኣሉታ እምበር ብእወንታ ክሓስብ ኣብ ዘይክእለሉ ደረጃ ይበጽሕ። ምስ እዚ ከኣ እቲ ቀንዲ ምኽንያት እቲ ናይ ማሕበራውን፡ ቁጠባውን፡ ከባቢያውን ከምኡ እውን ኣተዓባብያን ምቅይያራት ዘምጽኦ ጸገም እውን ክህሉ ይኽእል እዩ።

እዛ ዓለምና እምበኣር ኣሉታውን እወንታውን ኣተሓሳስባ ደቂ ሰባት ዝበራረዩላን ዝጸልውዋን እያ። በዚ ምኽንያት ከኣ እዩ ኣብዛ ዓለምና ኩሉ እቲ ናይ ጥፍኣት ይኹን ናይ ህንጸት ምህዞታት ዝረአ ዘሎ። ንነፍሲ ወከፍ ሰብ እምበኣር፡ ንኣእምሮኡ ናይ እወንታ ሓሳብ ከስርጽን ብኡ መሰረት ክጎዓዝን እንተፈቲኑ ልቡ ብፍሰሃ ንደስታን ታሓጓስን ይመልእ እሞ ካብ ክፉእ ምሕሳብን ምህቃንን ይድሕን። መላእ ሕብረተሰብ እውን ቅሳነትን ሰናይ ሓሳባትን ሒዙ ንኽጎዓዝ ኣይምጸገሞን። እዚ ናይ እወንታዊ ኣተሓሳስባ ምስራጽ ግን ከም ስዕረት ወይ ድኽመት ክቑጸር ኣይግባእን። ከምኡ እውን ብደረጃ ነቲ ዝደለኻዮ ወይ ዝሓሰብካዮ ካብ ዘይምርካብ ዝብገስ ክኸውን እውን የብሉን። ምኽንያቱ እቲ ካብ ውሽጢ ዝነቐለ እወንታዊ ኣተሓሳስባ እዩ ንነገራት ብግቡእ ክእለዩን ፍታሕ ክረኽቡን ዝሕግዝ። ካብኡ ብዝተረፈ ከሎ ገና ብኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ነቒልካ፥  ብስምዒት ዝተጸልወ ሓሳብ ናጻ ስለ ዘይከውን ኩሉ ጉዳያት ቄናን ርድኢት እምበር ቅኑዕ ፍታሕ ኣይርከብን።

እወንታዊ ኣተሓሳስህባ ክህልወካ እንከሎ እወንታዊ ራእን ቅኑዕ ጠመተን ቅኑዕ ባህሪ ወይ ጠባይ ክትውንን ስለ እትኽእል ንረብሓኻ ጥራሕ ኣብ ክንዲ ምጥማት ንረብሓ ኩሉ ዝብል ሓሳብ ተሕድር። እዚ ከኣ ብወገኑ ካብ ጽልኢ፥ ቅርሕንቲ፥ ስሰዐን ፍትወተ-ነፍስን የድሕነካ እሞ ነቲ ማሕበረሰብ ንቅኑዕ ኣቕጣጫ ሒዙ ክጎዓዝን ተኣማኒነት ዘለዎ ምትእስሳር ክፈጥርን ይኽእል። ኣብ ከምዚ ኩነታት እምበኣር ንፖለቲካውን ማሕበራውን ቁጠባውን ቅልውላዋት ኣብ ምፍታሕ ክትብገስ ከሎኻ ኣእምሮኻ ንኻልኦት ብዘይጎድእን፥ ብዘይዕምጽን ሓሳብ ስለ ዝነቅል ቅኑዕ ፍታሕ ክተመንጩ ከም ትኽእል ርዱእ እዩ። እዚ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ከኣ እቲ ኣተሓሳስባኻን ጠመተኻን ብእወንታ ስለ ዝብገስ ነቲ ናይ ፍታሕ ምንዳይ ዕማም ከይተጠምዘዘ ብቐሊሉ ክማላእን ደቂ-ሰባት እውን ነቲ እተቕርቦ ፍታሕ ወይ ርእይቶ ክኣምኑኻ ይኽእሉ።

እዚ ንኣእምሮና ብእወንታዊ ኣተሓሳስባ ከም ዝቐርጾ እንተገርናዮ፥ ሰብ ክውጻዕ ይኹን ክጽገም  እንከሎ መፍትሒታት ክተናድን ክትሕግዝን እዩ ዝተባብዓካ። ከምኡ እውን እቲ ምስ ካልኦት ዝጥረ ዝምድና ከም ዝድልድልን ከም ዝሰፍሕን እዩ ዝኽወን። ስለዚ ህይወት ኩሉ ግዜ ለማጽ ኣይኮነን እሞ፥ ነዚ ተገንዚብና ብእወንታዊ ኣተሓሳስባ ኣቢልና ናብ ለማጽ ክንቅይሮ ክንክእል ኣእምሮና ንእወንታዊ ኣተሓሳስባ ቅሩብ ክኸውን ክንቀርጾ ኣሎና። ካብዚ ብምንቃል ንእወንታዊ ኣተሓሳስባ ጥራሕ ሒዝና ምስ እንነቅል ነቲ ብሩህ ዝኾነ ተስፋ ደኣ እዩ ዝረኣየና እምበር እቲ ጽልሙት ተስፋ ኣይረኣየናን እዩ። ከመይሲ ብገስ ከይበልካ ናብቲ ብሩህ ስለ እተማዕዱ እቲ ዝረኣየካ ከኣ ብሩህ እዩ ዝኸውን። እዚ ኣተሓሳስባ እዚ እዩ ከኣ ኣብ ፖለቲካዊ ምንቅስቓሳት ዘለዋ ውድባትን ሰልፍታትን ክህልወን ዝግበኦ። እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ስለዘይሰረጸ ከኣ እዩ እቲ ኣብ ነንሓድሕደን ዝገብረኦ ምቅርራብ ይኹን ምርሕሓቕ ክጸልዎ ዝኽእል። ስለዚ ኩሎም እቶም ብኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ዝነቕሉ፥ ነቲ ናይ ቅርሕንትን ምርሕሓቕን ሓሳባት ጥራሕ ተመርኲሶም ክጎዓዙን ንነግራት ብኣሉታዊ ገጻቱ ክጥምትዎን ስለዝህቅኑ፡ ሰላም ይኹን ዕርቂ ንኽርከብ ማለት ዘበት እዩ።

ከም ኣብነት ንሓደ ፍታሕ ዘድልዮ ጉዳይ ኣብ ምፍታሕ  “ኣነ ካብ መንዶ ይሓምቕ ተጋግየ ዝብል” ካብ ዝብል ሓሳብ ተበጊስካ ኣነ ጥራሕ እየ ስዒረ ክወጽእ ዘለኒ ስለ እትብል ፍታ ኣይርከብን እዩ። እዚ ከኣ ንሓንጎልካ ከሎ ገና ብኣሉታዊ ሓሳብ ሰጒድካዩ ስለ እትብገስ እታ ንስኻ ትደልያ እምበር ኣብ ንኹሉ ዘይሃሲ ፍታሕ ከምዘይትሓስብ ይገብረካ። ብተወሳኺ ኩሉ እቲ ካብ ውሽጢ ኣእምሮኻ ዘሎ ሓሳብ ተበጊሱ ዝወጽእ ሓሳባት ድማ ንጌጋ እምበር ናብ ቅኑዕ ኣየምራሓካን እዩ። ካብዚ ነቒልካ ድማ ነቲ ኣዝዩ ተሪርን ኩርኳሕን ዝኾነ ነገራት ናብ ዝሓሸ ወይ እውን ንኣኻን ንከባቢኻን ዘሕጉስ ንምቕያር ዘሎ ተኽእሎ ይዕጾ እሞ ናብ ኣንነትን መን ከማይነትን ኮታ ናብ ዘየድሊ ዋጢጥ ትኣቱ። ብተወሳኺ ኹሉ ሰብ ከኣ በታ ንስኻ ዝሓስብካያን በታ ንስኻ ክትጓዓዛ መዲብካያ ዘሎኻ ጐደናን ስለ ዘይጓዓዝ ኣንጻሩ ኣብ ዝገደደ ቅርሕንቲ ትጥሕል። ምስቶም ምስ ናትካ ሓሳባት ዘይቃደዉን በቲ እትደልዮ ጐደና ዘይጓዓዙን ድማ ክህልወካ ዝኽእል ዝምድና ሓርፋፍ ይኸውን እሞ ንኹሉ ብኣሉታ ጥራሕ ክትጥምቶ ትግደድ። እዚ ከኣ ንሓንጎልካ ቅሳነት ከሊኡ ንጥዕናኻ እውን ጎዳኢ ኰይኑ ኣብቲ ዝሓሰብካዮ እንተዘይሰለጠ ነቲ ብእወንታ ዝሓስብ እውን ከይተረፈ ንኽትጻረሮ ትዕጠቕ።

እቲ እወንታዊ ሓሳብ ጥራሕ ዘስረጸ ኣእምሮ ግን ኩሉ ግዜ እወንታውን ናይ ተገዳስነት ባህሪ ወይ ጠባይ ክውንን ስለዝኽእል  ፍተሓት ንኹሉ ዘዕግብ ክኸውን በቲ ግቡእ ኣገባብ ስለ ዝሕዞም ኣብ ዓወት ይበጽሕ። ከምኡ እውን ምስ ደቂ ሰባት ክህልዎ ዝኽእል ርክብን ዝምድናን ዓሚቚን ተሪርን ስለዝኸውን እቲ ምትእምማን እናደልደለ ይኸይድ።

ኣብ ዓለምና ዝካየድ ዘሎ ናይ ምቅትታልን ምጭኽኻንን ስጒምቲ እምበኣር፥ እቲ ኣእምሮ ብኣሉታውን ክፉእ ግብርን ሕነ ምፍዳይ ካብ ዝመልአ ሓሳብ ዝነቅል እዩ። ከምቲ ኣበው “ዝዘራእካዮ ኢኻ እትሓፍስ” ዝበልዎ እዩ ነገሩ። እቲ ብእወንታ ሓሳብ ዝኘቐለ እወንታ ምህርቲ ይረክብ፥ እቲ ብኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ዝነቐለ ከኣ ኣሉታ ይጽበዮ። ስለዚ መን ኣሎ ኣብ ዓለም እሾኽ ዘሪኡ ስርናይ ዝዓጸደ፡ ብኸምኡ ከኣ እዩ ብኣሉታ ዝበገስሲ ሰናይ በየን ክጸንሖ ዝበሃል። እወንታዊ ሓሳብ ንሰላም ዝዕድምን ንብልጽግና  ዘማዕዱን ንኹሉ ብማዕረ ዝርእን  ስለ ዝኾነ ኢና ኣእምሮና ብእወንታዊ ሓሳብ ኣስሪጽና ክንስዕቦ ዝግበኣና።
ድራር  መንታይ