http://ascenteq.com/project/epdp

ሎሚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ዝሓለፈ ታሪኽ ብዙሕ ክመሃር ስለዝኽእል ብምንም ዓይነት ክደናገር ኣይኮነን። ይኹን እምበር ‘’ታሪኽ ነፍሱ ይደግም’’ እዩ ከምዝበሃል፥ እቲ  ፈላላዪ መድረኽ ብሓያላት መንግስታት ዝተጠጅኤ ውዲት ናይ ሓምሳታት መልክዑ ቀይሩ ክመጽእ ይኽእል እዩ። ይኽእል እዩ ጥራሕ ዘይኮነስ ብዓይንና ንርእዮን ብእዝንና ንሰምዖን ዘሎና ህያው ምስክር እዩ። ድሕሪ ደጊም ካብቲ ኩሉ መከራን ሽግርን ወጺእና ተመሊስና ኣብ ጭቃ ምንግርጋር ከይኮነና ድማ ክንጥንቀቐሉን ክነስተውዕለሉን ይግበኣና።

ቅድሚ ኣርባዓታትን ድሕሪኡን ህዝቢ ኤርትራ፡ ምእንቲ ሃገሩ ክብል ሓያል ቃልሲ ኣካዪዱ እዩ። ካብዚ ዝነቐለ ድማ ብ1941 ፈረንጂ ኣንጻር መግዛእቲ  ተወዲቡ ክቃለስ  ኢሉ ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ክምስርት ከሎ፡ መንግስቲ እንግሊዝ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝምድና ብምድልዳል፥ ኤርትራ ነፍሳ ክኢላ ክትነብር ዘይትኽእል ድኻ ሃገር ኢያ እናበለ መናፍሑ ይዝርግሕ ነበረ። ነዚ ንምርጓድ ከኣ ምስቶም ኣብ ኤርትራ ዝቕመጡ ዝነበሩ ጣልያን ብምትሕብባር ነቲ ናይ ‘’በቨን ስፎሮዛ’’ መደብ ምምቃል ኤርትራ ዝብል ማለት፡ ሓደ ክፋል ንሱዳን እቲ ዝተረፈ ከኣ ምስ ኢትዮጵያ ክሓብር ዝብል ነበረ። ዋላ እኳ እዚ መደብ እዚ ብህዝቢ ኤርትራ ዝተነጽገ እንተነበረ፥ ነቲ ኣሎ ዝበሃል ፋብሪካታት ይኹን ካልእ ኩባንያታት ዝሽየጥ ሸይጡ ዝዕጾ ዓጽዩ እዩ። እዚ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃገሩ ኣስተርሕዩ ቀሲኑ ከይነብርን፥ ንሃገሩ ከየማዕብልን ከየበልጽግን ዝገበሮ ስውር ሸርሒ፡ ህዝቢ ሃገሩ ገዲፉ ንኢትዮጵያ ክጎዓዝ ልክዕ ከምዚ ሎሚ መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ሃገሩ ሰላምን ቅሳነትን ስኢኑ ዝስደዶ ዘሎ ንኽስደድ ተገደደ።

ሽዑ ንኢትዮጵያ ዝመርሕ ዝነበረ መንግስቲ ከኣ ብወገኑ በቶም መገባርያታቱ ኣቢሉ ነቲ ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ብሃይማኖትን ብዓሌትን መስመር ንክመቓቕሎ እጽዕር ነበረ ኣብ መወዳእታ ከኣ ተዓዊትሉ። ኣብዚ እቲ ብኽልቲኡ ሸነኽ ጸረ-መግዛእቲ ዝምክት ሓይሊ ዘጓንፎ ዝነበረ ወጥሪ ቀሊል ከምዘይነበረ ክንርዳእ ንኽእል፡

ገዛእቲ እምበኣር፡ ንህዝቢ ኤርትራ ክመቓቕልዎ ከለዉ ዝፈጸምዎ ተግባራት፡ ነቲ ዝወጠንዎ ሽርሕታት ብዘይ ገለ ዕንቅፋት  ንኽሳለጥ ዝገብርዎ ሜላ እዩ። በዚ ዝኣክል እቲ ኩሉ ኣንጻር መግዛእቲ ዝተኻየደ ቃልሲ  ኣማስያኡስ ብዓወት ውጥን ናይ ሓያላን መንግስታት ብምዕዋቱ፥ ኤርትራ ብዘይድሌት ህዝቢ ብፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ ክትቁረን ተገብረ። እቲ ዉዕል እቲ ከኣ ቅኑዕ ከምዘይነበረ ዘመልክት  ብ11 ታሕሳስ 1948 ጀምስ ፎረስታል ናይ ኣመሪካ ምክልኻል ሚኒስትሪ፥ ንዲን ኣክሶን ናይ ኣመሪካ ዋና ጸሓፊ ዝነበረ ዝለኣኾ መልእኽቲ ጽቡቕ ገይሩ ይገልጾ። ካብ ጉጉል ዝተረኽበ መረጋገጺ ከምዝሕብሮ፡ ከኣ ‘’ እቲ 390A(V) ፈደራላዊ ዉዕል ብኹሉ ሸነኹ ክረአ እንከሎ ንመሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዝጠሓሰን ኣብ ግብሪ ዘይውዕልን ቅጥዒ እዩ።’’

ምስ እዚ ኹሉ ሽግራት ግና ኣብ 1949 ፈረንጂ  ዳርጋ ልዕሊ ትሽዓተ ዝኾና ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኤርትራ ክምስረታ ክኢለን። ሓንቲ ጥራሕ ካብዘን ትሽዓት ሰልፍታት ‘’ማሕበር ኣንድነት’ ምሉእ ናይ ኢትዮጵያ ገንዘባዊ ምውላን ደገፍን ዝነበራ፥ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ዝብል ትደፍእ ነበረት። እቲ ምወላን ደገፍን ዲዩ ዋላ ካልእ ምኽንያት ምስ ኢትዮጵያ ንምሕባር ትደፍእ ምንባራ መጽናዕቲ ዘድልዮ እዩ። መስመር ዝተሓንጸጸ ናይዚ ጸሓፋይ ርእይቶ እዩ። እተን ዝተረፋ ሰልፍታት ግና በቲ ይኹን በዚ ንናጽነት ኤርትራ ዝቃለሳ ዝነበራን፡ በዚ መሰረት ከኣ  ኣቶ ኢብራሂም ሱልጣን ዝመራሒኣ ናይ ኤርትራ ቀጽሪ ናጽነት ወይ ከኣ ብሎኮ ኢንዲፐንደንሳ መስሪተን።  ምንጪ ጉጉል። እዘን ሰልፍታት ብቁጽሪ ክንርኤን ከሎና እቲ ዝበዝሐ ህዝቢ ኤርትራ እስላማዩ ክርስትያኑ ብ8 ሰልፍታት ንናጽነት ኤርትራ ዝብላ ክውከል ከሎ፥ እቲ ዝወሓደ ከኣ ብሓደ ሰልፊ ንሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ዝውክል እዩ ነይሩ።

ይኹን እምበር መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝሓዘት ሒዛ ኩሉ ዝጭበጥ ምስ ጨበጠት፥ ኣብ 1957  ብዓረብኛን ትግርኛን ዝነበረ መጻሕፍቲ ብምሉኡ ኣንደደት ድሒራ እውን ባንደራ ኣውረደት። ንኤርትራውያን ምስ ገዛዘዐት ከኣ ክተሽካዕልል ጀመረት። ነዚ ብዝምልከት ኣብ ናይ ዘውደ ረታ ‘’የኤርትራ ጉዳይ’  1941-1963 ኢሉ  ዝጸሓፎ መጽሓፍ ኣብ ገጽ 366 ዘሎ ከምዚ ይብል፥ ’’ኣብቲ እዋን ናይ ኤርትራ ባይቶ ምስ ተመስረተ ኣብ ዕለት 11 መስከረም 1952 ዝተገብረ ጽምብል ተረኺቦም ካብ ዝነበሩ መኳንንቲ ሓደ፡  ነቲ ሽዑ ዝነበረ ጸሓፊ ትእዛዝ ወልደግርጊስ ጽግዕ ኢሉ ከምዚ ክብል ተዛረቦ። ‘’ከሚገባ በላይ ትግሬ ሲያቀብጡት የበለጠ ኣሸሹት’’ ትርጉሙ፦ ንትግራዋይ ምቅብጣር ማለትሲ ኣጸቢቑ ከምዝሃድም ምግባር እዩ እሞ፡  ንሓደ ሓማሰናይ ክንድዚ ዝኣክል ላዕልን ታሕትን ምባልሲ ኣይበዝሐንዶ’’ ኢሉ ገለጸሉ። እቲ ሓማሰናይ ምባሉ ድሮ ኢትዮጵያ ንተስፋሃንስ በርሀን ንተላ ዑቕቢትን ንሰለስቲኣቶም ከምዘይሰማምዑ ስለዝገበረቶም እያ ፈልዩ እዚ ሓምሰነታይ ዝበለ እምበር ከምታ ዝጀመራ ትግራዋይ ምባል ምቐለለ ነይሩ።  መስመር ናይዚ ጸሓፈይ ርእይቶ እዩ። እቲ ዝኸፍአ ከኣ እቲ ጸሓፊ ትእዛዝ ዝሃቦ መልሲ እዩ፥ ንሱ ትቕብል ኣቢሉ፡ ከምዚ ክብል መለሰ፥’’ ናትና ገዛ እኳ እንተፈቲና ክንስከም እንተጸሊእና ድማ ክነውርድ ብዝግባእ ስለእንፈልጥ ናይ ሎሚ ኣይከብደና ናይ ጽባሕ ከኣ ኣየጨንቐና።’’

ኣብቲ እዋን እቲ ዝነበረ ሽግር ህዝቢ ኤርትራ፡ ነቲ እከይ ውጥን ናይ ኤርትራ ምክፍፋል ከምዘፍሸሎ ታሪኽ ይነግረና። ይኹን እምበር ምስቲ ሽዑ ዝነበረ ፖለቲካዊ ሃዋህው ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝሓቁፍ ሰልፊ ብዘይምፍጣሩ ምጥርጣራት ክፈጥር ክኢሉ እዩ። ከምዚ ኢሉ እንከሎ እውን እቲ ፈደረሽን በብቑሩብ እናተሸርመመ ኣብ ዝኸደሉ እዋን ዝተኻየደ ፖለቲካዊ ቃልስን ዝተጀመረ ብረታዊ ሰውራን  ግን  ንሓቀኛ ናጽነት ከምዝተላዕለ ዝከሓድ ኣይኮነን። ዋላ እኳ ኣብ ውሽጡ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝተሓቛቚፉን ዘየተሓቛቚፉን  ባእታት እንተነበሩ። ይኹን እምበር፥ ነቲ ኩሉ ጅግንነትን ሃገራዊ ሓርብኝነትን ተወፋይነትን ዝተኽፍለ መስዋእትን መደምሰሲ ክንጥቀመሉ ግን ፈጺሙ ዘይግባእ እዩ።

ኣብ  ኣርበዓታት ዝተኻየደ ቃልሲ ማለት፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ነንሓድሕዱ ክጠራጥርን ምትእምማን ክስእንን ዘይተገብረ ኣይነበረን፥ ክሳብ ምቅንጻላት ዝተኻየደሉ ግዜ እውን ነይሩ እዩ።  እዚ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ሓቢሩን ተሳንዩን ንኸይቃለስ ዝተፋሕሰ ፍሕሶ ካሳብ ሎሚ እውን ብቐጻሊ ይፈሓስ ምህላው ካብ ዝሓለፈ ክንመሃር ዘይምኻኣልናን ክነስተብህል ዘይምድላይናን ዘምጸኦ ሽግር ምዃኑ ርዱእ እዩ። ሎሚ እውን ኣብ ግዜና ነቲ ዝተስርሐ ጅግንነትን ታሪኽን ዝኽሕድን ዘነኣእስን ሓይሊ ንርእን ንሰምዕን ኣሎና።፡ ንሕና ነዚ ክቡር ናጽነት ክውን ገይሮም ንዝሓለፋ ስም መስዋእትነት ጀጋኑና ዘቈናጽብን፥ ታሪኾም ዝድምስስን ሓይሊ ክቀላቐል ከሎ ኣብ ምንታይ ክበጽሕ ደልዩ ኮን ይኸውን ኢሉ ኩሉ ኤርትራዊ ክመራመር ዝግበኦ ክንሱ፡ ካብ በሃሊኡስ ደጋሚኡ ከም ዝበሃል ንታሪኽ ኣቦታቱን ኣደታቱን ከይተረደኦ ይኹን ተረዲኣዎ ከናሹን ክዘልፍን ይውዕልን ይሓድርን ኣሎ። እዚ ብመሰረቱ ኮነ ኢልካ ንሃገራውነትና ክንሓክኽ እሞ ንጉዳይ ሃገር ዕሽሽ ክንብል ዝግበር ዘሎ እዩ።

ኣብ ግዜ ኣርበዓታት እውን ነዚ ሃገራውነት ዝፈታተን ወስታታት እዩ ዘጓነፈ። ከምዚ ዝዓይነቱ ፖለቲካዊ ጸወታ እዚ ኣብ መበል 21 ክፍለዘመን ደው ክነብሎ ብዘይምኽኣልና፥ እነሆ ንጉዳይ ሃገርና፡ ብሓደ ኢድ ምስ ኩሉ ፍልልያትና ተጻዊርና ኣብ ጸረ-ምልክን መላኺ ስርዓት ኢሳያስን ኣብ ክንዲ ነውዕል፡ ኣብ ነንሓድሕድና ክንቆማሸድ ግዜ ዘሕለፍናዮ ንደጋዊ ሓይሊ ብቐሊሉ ነቓዕ ረኺቡ ክበታትነና ክምዝኽእል ክንግንዘብ ይግበኣና። ድሮ እውን እነሆ ካብቲ መግዛእቲ እንግሊዝ ኣብ ሓምሳታት ዘሳውሮ ዝነበረ ቅዳሕ እዚ ስርዓት እዚ ህዝቢ ኤርትራ ከልግሶ ብቕዓት የብሉን፥ እዚ ስርዓት እዚ ክለግስ ብዘይ ናይ ኢትይጵያ ኢድ ኣታውነት ፈጺሙ ኣይከኣልን ዝብላ ኣደናገርቲ ቃላት ካብ ኤርትራውያን ክትሰምዕ ብጣዕሚ ዘደንጹ እዩ። ቀደሙስ ታሪኽን ጅግንነትን ኣቦታትናን ኣደታትናን ዘቈናጽብን ዘናእስን ንሃገራዊ መንነትናን ሓርበኝነትናን ካብ ኣእምሮና ክፈሓቚ እሞ ነዛ ሃገር ዝብጀወላ ክትስእን ዝግበር ዘሎ ሽርሒ ምዃኑ ኣብ ግምት ክነእትዎ የድሊ። ታሪኽካ ክድምሰስ ከሎ ምስኡ እውን እቲ ኣነ ንሃገረይ ዝብል ናይ ጅግንነት ካባ ዝቑርመም ምዃኑኸ ከመይ ንዝንግዖ? ደሓርከ ታሪኽካ ደምሲስካ እንታይ ዓይነት ታሪኽ እዩ ክምስረት።?

እቶም ኣብ ሓድነት ሃገር ዘይጸንዑ ሃገራዊ ስምዒትን ሃገራውነትን ኣዳኺሞም ነዚ ስርዓት እዚ ንምልጋስ ብቕዓትን ዓቕምን ክንስእን እሞ ደጋዊ ሓይሊ ጣልቃ ኣትዩ ከገላግለናን ብድሕሪኡ ንዝመጽእ መዘዝ ኣብ ትሕቲ ፍጹም  ፈቓዱ ክንወድቕ ዝእለም ማእለማ ምዃኑ ክንርዳእ ይግበኣና። ንኢድ ምእታው ብቐጥታ ምስ ንዋታውን ገንዘባውን ሞራላውን ሓገዛት ኣተኣሳሲርካ ምግላጽ ንምድንጋር ኢሉ ዝቐርብ ክንጥንቀቐሉ ዝግባእ ሽርሒ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ መንጎ እዘን ክልተ ነጥብጣታት ማለት ጣልቃ ኣእታውነትን ሓገዝን፡ ዘሎ ፍልልያት ስሒቶሞ ዘይኮኑስ እንታይ ደኣ ነቲ ሕቡእ ፍሕሶታት ኣብ ተግባር ዝውዕለሉ ክጠቕመና ዝኽእል መሳርሒ እዩ ኢሎም ስለዝኣመኑሉ ኢዮም። ኣብዚ ኣተኲርና ክነስተብህለሉ ዘሎና ጉዳይ እቲ ኣብ መንጎ ጣልቃ ኣታውነትን፥  ሓገዛትን ዘሎ ፍልልይ ኣዳቒቕና ምፍላጥ ዘድሊ ምዃኑ’ዩ።

1 ጥቅምቲ 2015

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ካብ ዝምስረት ኣትሒዙ እነሆ ሻድሻይ ዓመቱ ሒዙ ። እዚ ሰልፊ እዚ ነቲ ኣብ መንጎ ክልተ ውድባት ኤርትራ፥ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን፡ ህዝባዊ ግምባር ሓርነት ኤርትራን ዝነበረ ናይ ስኒትን ምጽውዋርን ባይታ ዝነፍግ ኩነታትን ሜዳ ኤርትራ ንዝሓለፎ ተመኲሮ ውግእ ሕድሕድን ግርጭታትን ሰጊሩ ኣብ ሓድነትን ዕርቅን ዝበጽሐ ፍርያት እዩ።

ካብቲ ናብ ዕርቅን ስምምዕን ዘብጽሐ ቀንዲ ነጥቢ ድማ ኣብ ሕሉፍ ታሪኽ ምንባር ገዲፍና ኣብ ናይ ሎምን ጽባሕን ነማዕዱ ዝብል ትብዓት እዩ። ከም ኣብነት ናይዚ ድማ ጉዳይ ባንደራን ጉዳይ ቅዋምን ከም ዝስገር ተገብረ። እቲ ዝተረፈ ከኣ ኩሉ ነናቱ ታሪኽ ዓቂቡ ንተመራመርቲ ዝተርፍ ተባሂሉ ስለ ዝተሰግረ እዩ ኣብዚ ቅዱስ ዓላማ ሓድነትን ስኒትን ዝተበጽሐ። እዚ ሓድነት እዚ ንብዙሕነትን ሓድነትን ህዝቢ ኤርትራ ዝሓቁፍ ንመስመር ኣለልዩ ዝቃለስ ስልፍን ንናጻ ፖለቲካዊ ውሳኔታቱ ኣሕሊፉ ዘይህብን ምስ ኩሎም ሃገራውያን ውድባትን ሰልፍታትን በርጌሳውያን ማሕበራትን ውልቀሰባትን ተሳንዩን ተሓባቢሩ ክሰርሕ እዩ። መሰረታዊ ዕላምኡ ድማ ሓርነትን፥ ፍትሕን ዲሞክራስን ንምርግጋጽ ኮይኑ እቲ ዝቐውም መንግስቲ ካብ ህዝቢ ንህዝቢ ክኸውን ዝቃለስ ሰልፊ እዩ።

ነዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ድማ ከይተሓለለ ክቃለስ እንከሎ ንኹሉ እቲ ፍትሒ ዘናዲ በበይኑ ኮይኑ ግን ድሌታቱ ሓደ ዝኾነ ፖለቲካዊ ሓይልታት ዓቕምታቶምን ጸጋታቶምን ዝጥርንፍ ድልዱል ሃገራዊ ዲሞክራሲያዊ ሓይሊ ብምህናጽ ኣቢሉ ነዚ መላኺ ስርዓትን ምልክን ንሓዋሩ ካብ ሱሩ ምሕዩ ኣብ ክንድኡ ህዝቢ ዝመረጾ መንግስትን ስርዓትን ንምትካል እዩ።

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ እምበኣር ከምቲ ብደገ ኮይኖም ዘካፍእዎን፥ መንእሰያት ንኸይዓስልዎን ንቕድሚት ንኸይስጉምን ኣሎ ዝበሃል መናፍሓት ሰጊሩ ንህዝቢ ኤርትራ የርብሕ እዩ ኢሉ ዝሓንጸጾ መጻኢ መትከላት ዲሞክራሲ ብግቡእ ክሰርሓሉ ድሉው ኣሎ። ነዚ ብሰንኪ ተሰማሚዕና ዘይምኻድናን ማሕበራዊ ዝምድናታትን ውህደትን ህዝቢከም ዝመዛባዕ ገይሩ ይርከብ። ከምኡ እውን ሃገራዊ ሓድነት ከም ዝዳኸም ብምግባሩ፥ ነቲ መንእሰያት ክስደዱን፥ ንሓደጋታት ክሳጥሑን ጠንቂ ዝኾነ ስርዓት ክነቋምት ኣይበቓዕናን። ነዚ ብዝምልከት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ካልኣይ ጉባኤኡ ዘጽደቖ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ተመርኲሱ ነቲ ለውጢ ብውሽጢ ዝብል ኣምር ክውን ንምግባር ብዝተኻእለ ምስ ውሽጢ ክፍጠር ዘለዎ ዝምድናታት ካብቲ ቅድሚ ሎሚ ዝነበረ ዝያዳ ክኻዕብቶ እዩ።

ብተወሳኺ እዚ ሰልፊ ኣዚ ነቲ ቃልሲ መንእሰይ ክወርሶ ኣለዎ ብዝብል ኣብ 2ይ ጉባኤኡ ዘጽደቖ መደብ ዕዮ መንእስያት ኣብዚ ሰልፊ እዚ ተሰሊፎም ነቲ ካብ ታሕቲ ክሳብ ላዕሊ ዝኸይድ ሓላፍነታዊ ቦታታት በብግዚኡ እናተመኮሩ ክትክእዎ ጻውዒት የቕርብ። ካብዚ ነቒሉ ንምልካዊ ስርዓትን ምልካዊ ኣተሓሳስባኡን ካብ ሱሩ ንኽምሕዎ፥ ነቲ ሰፍ ዘይብል ጽኑዕ መትከላዊ እምነቱ ሰላማዊ ወይ ዘይጎነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ ኣበርቲዑ ክቃለሰሉ እዩ። ዘይጎነጻዊ ኣገባብን ምስቲ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ህዝብና መራኸብን ብዘይፍርሃት ከኣ ነቲ ለውጢ ክበቅዕን ዝሕግዝ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፥ ህዝቢ ኣብ ቃልሲ ንኽሳተፍ እውን ስለ ዝሕግዝ፡ ብህዝባዊ ናዕቢ ብዝወሓደ ናይ ደም ምፍሳስ ምልኪ ንምእላይ ክጽዕተሉን ከዕውቶን እዩ።

ድራር ማንታይ

29 መስከረአም 2015

            ሓይሳም ዎ ሓይሳት ዮም ሓላይ ምን ምድር ትግራዪት እክል ኣስማዓኩም ቱ ። ቀደም ኩሉ ለሰብ ለልትሓለ ምን ቱ ምን እንብል ፣ ሰብ ሸየም ዎ ፋርሶታት ቶም ። ለሔልየት ሄየ ላኣስባብ ለእቡ ሓሉ ብዙሕ ቱ ። ገለ ምኖም እግል መናበረቶም ክምሰል ሽቅል እንደ ዎደዎ ለሓሉ ። ከክምሰል ሓለው ምና ለተሓሎው ሰብ ህያብ ልትሄየቦ ዐለው ፣ በህለት ወኤት ፣ ፍሊት ፣ ጀዲድ ፣ ወዘተ ልትሄየቦ ዓለው። ገለ ገለ ሔልየት ህየ እግል ኖሶም እግል ልትራዩሕ ለሓሉ ዐለው ። ለሰብ ቃድም ፣ መገዲት ወዱ ወእት ስምጡ ልትገሰው ወለእዋን ለሕላይ ለለኣምር እንዶ ራምቃዎ ማ፣እብ ናሱ ሓሌ እሎም ። ዎ ክምሰልሁማ ላሊ እት ክዋና ኣሓሆም ዎ ግርሆም እት ላዐቅቦ እት ለሓሉ ልትመየው ዐለው ።ላሊማ ግናዘት እት ለዐቅቦ ዎ እት ንጻፍ ሓሉ ልትመየው ዐለው ። ወክድ ቁዱም ኣዳም ከትብ ሰበት ኢዐላ ፤ እብ ሕላይ እንደ ወደው ለልኡኽ ላባጽሕዎ ዓለው ። እብ ሰበት ኢሊ ክእና ልብሎ ።

            ሕና ሕላይ ቱ መልሀይና ፣ ለሕና ወህት ቱ ንትጋሜ

            ሕዱግ እልና ቱ ዲብ ዐድና ፣ መለሀይ ልእሉ ንትፋኔ

            ምን ግድዐት ተሌና ፣ ውእት ኣስማጥና እንካሬ

            እላ ናይ ዮም ሕላየት ገርማርያም ገብራይ ለልትበሄል መንሳዐይ እት ወክድ ቁዱም እብ ዘመን ራእሲ ኣሉላ እግል ከንተባይ ነጋሲ ወድ ህብተስ ለሓላያ ታ። ቃደም ለሕላዪት ኣሰማዓኩም ላኣስባብ ለእቡ ተሓለት እግል እዳግም እልኩም ።

            ራእሲ ኣሉላ እብ ሓጸይ ዮሓንስ ራእሲ እንዶ ትሻያማ እብ 1876 ዲብ ሓማሴን ማፃኣ ። ዎ እግል ኩሉ ለዐዶታት እግል ልገብሮ እግሉ ንዳእ ዋዳ ። ዎ እታ ምዕል ለሃ ነጋሲ ዎ ኣሚር እብ ጋሪት ኖሶም እት ሓማሴን ፀንሓው ። ሓቆ ለንዳእ ሰምዐው ሀየ እግል ራእሲ ገሰው እቱ ዎ ትዋጀሆዎ ። ዎ ሓር ዐድ ዐቅበሎው ዎ እብ ስም ከንተባይ እምነት ክልኤ ወኤት እንዶ ነስኤው ዐቅበሎው እቱ ።ራእሲ ሀየ እግል ክልኢቶም ቀቃሚሾም ሀበዮም ። ህቶም ላታ ዐዶም ክምደነው ኣሚር ለቀሚሹ እግል ተስፈንኬል ወድ ሑሁ ሀበዪ ዎ ነጋሲማ ለናዪ እግል ብእምነት ሑ ኣቡሁ ሀበዩ ። እግልሚ ብእምነት ከንተባይ ዐላ ዎ ተስፋንኬል ውድ ኣፋታይ መሰለስ ለሺመት ዐላት እግሉ ። ራእሲ እግልሚ ቃማይሽ ሀበዮም እሙር ኢኮን ። ከንተባይ ብእምነት እብ ራእሲ ወልደንኬል ወድ ሰሎሞን እንዶ ሻያማ ዐድ ሓክም ዎ ስራዕ ዐላ ።  

            ክምሰላ እቤሎ ለዘመን ራእሲ ኣሉላ ለሓክም እቱ ለዐላ ቱ ፣ክገድም ምእት ዎ ሕምሳ (150)ሰነት ቓርብ ። እታ ወኪድ ለህይ ሓተ ዶል ከንተባይ ብእምነት ዲብ ቃብር ክንተባይ ሓሰን ናይ ሓባብ ጋይስ እት እንቱ ፣ ነጋሲ ወድ ህብቴስ ዎ ኣሚር ወድ ደሲት ዲብ ራእሲ ኣሉላ ዐድ ተክላይ ፍግረው። ከእግል ራእሲ ኣሉላ ነጋሲ ሽመት ሀበኒ ቤሎ ። ራእሲ ኣሉላ ሄየ ፣ ሰኒ ቤላ ክእግል ነጋሲ ወድ ህብቲስ ክንትብና ሀበዪ ። ብእምነት ወድ ቴድሮስ ሄየ ምን ቃብር ዓድ ከም ዓቅባላ ፣ ሰብ ላዐድ ነጋሲ ወድ ህብቴስ ሽማትካ እግል ልንሳእ ዲብ ራእሲ ፋግራ በሎዎ ። ህቱ ሄየ ኣናማ ዲብ ራእሲ እግልሚ ይእፈግር እንደ ቤላ ህቱማ ብእምነት ዲብ ራእሲ ዐድ ተክላይ ፈግራ ። ራእሲ ኣሉላ እግል ብእምናት ከበተዩ ዲብ ዐድ ተክላይ ዎ ሓተ ሰነት ኤስሮዩ ። ዎ ሓቆ ሓተ ሰነት ባቃል ዎ ቓሪ እንድ ሃባ ፣ እት ዐድካ ክምሰል ገበራይ እንዶ ካእካ ንበር ቤሎ ከሳራሓዪ።

            ነጋሲ ወድ ህብቴስ እግል ራእስ ኣሉላ ሚ እንደ ቤሎ ቱ ለሺማት እግል ልንሳእ ቃድራ እሙር ኢኮን ። እግልሚ ከንተባይ ቴድሮስ እብ ናይብ ሓሰን ክም ታኣሳራ ፣ብምእነት ምን ራእሲ ወልደንከኤል ወድ ሰሎምን ክንቱብ ዐላ ፣ ከንተባይ ነጋሲ ቀደም ክንትብና ዎ ሓቆ ክንትብናሁ 6 ወኪድ ለገቢእ ምስል ራእሲ ዲብ ዐድ ተክላይ ሩኩብ ቱ ።

            ላጋኣ ምን ገቢእ ከንተባይ ብእምነት ፣ ክምላ ራእሲ ኣሉላ ለቤሎ ኢ ዋዳኒ ።ዲብ ገለብ ሓጋይ እንዶ ሓላፋ ፣ ኣይረዐት ለተለዮ ምን ዐድ ገብሬስ ዎ ምን ዐድ ዐይላይ እንዶ ነስኣ ፣ ዲብ ምድር ዐድ ትማርያም ጋዐዛ ። ደኣም ዲብ ለዐድ ለታርፈት መንሳዕ እግል ዐድ ትማርያም ሓቆ “ እናስ ዐለወኛ ንጉስ ምን ትትከበቶ ኖስኩም ተኣምሮ ‘ ምን ቴሎም ኢትከበተዎ ። ለዶል ብእምነት ምስል ጻሩ ኣውቃጽ እት ለልትበሀል ምድር ቤት- ዐውቀ ዔራ ። ዎ ምን እላ ኣካን ከራዪሁ ምስል ገለ ዳውረት ክል ኣካን እንዶ ገኣት እግል ቤት ኣብርሄ እት ቤልታ እት እንታ ዛምታያ ። ክልኦት እናስ ሓከሮው ዎ ዎሮ ቃትለው ፣ እግላ ኑዋይ ሰሩ ቃተሎዎ ዎ ሰሩ ዘምተዎ ከሰከው ። ቤት ኣብርሄ እንደይ ፈርሄት እግላ ዘምተት እት ስሚጥ ስጋደት ሽግርድባ ማሓዝ ዓንሳባ ዓሮው እባ ፣ ዎ ሕራበት ወደው ዎ ሰልፍ ኣዛዚ ወድ ህብቴስ ሑሁ እግል ከንተባይ ነጋሲ ምና ካራዪ ኦሮት ቃትላ ዎ ሓር እግል ልድገም እት ልብል ለካራዪ እብ ለክፍ እመን ቃትሎዎ ። ሓቆሃ ላካርዪ ብእምነት እባ ላራሰቶ ገሰት ። ከንተባይ ነጋሲ እግል ኣዛዚ ሑሁ እታ ኣካን እግል ልቅቦሮ ምን ሓዞው ከልኤዮም ። ለግናዘት ሑሁ ዳማ እት ልቃጥር እንዶ ናስኣ እት ቤልታ ቃብረዪ ። እሊ በኤስ እት ምግብ ክልኦት ሓው ዐድ ገብሬስ ቱ ለገቢእ ዐላ

            ሓቆ እሊ ከንተባይ ነጋሲ ውድ ህብቴስ ፣ ማርባት ሑሁ እግል ላቅሳን ስካብ ኢራክባ። ቁሩብ እንዶ ጸንሓ ዲብ ራእሲ ዓድ ተክላይ ገሳ ። ከእግል ራእሲ ኣሉላ ዓስከር ሃበኒ ቤሎ ፣ ኩሉ ለዝሙት እግልካ ቱ ዎ ኣና ማርባት ሑየ ኣግል ዓቅስን ቱ ቤሎ ። ራእሲ ኣሉላ ሄየ እብ ዝምት ሰበት ነብር ለዐላ ሰኒ ቤሎ ። ዎ ዓስከር ሀበዪ ። ከንተባይ ነጋሲ ዓስከሩ ናስኣ ዎ ኩሉ ለዓዶታ እብ ቀትለት ሑሁ ለሓማዩ ጂን ኣፍጋራ ምኑ ። ብዙሕ ንዋይ ዎ ኣዳም ኣብዳ ልትበሄል ። ለሕላየት ኖሳ ለሳጃዓት ዎ ላ ሓጣራት ናይ ከንተባይ ነጋሲ ተኣሽር እልኩም ።

            ገረማርያም ውድ ገብራይ እግል ከንተባይ ነጋሲ ክእና እት ልብል ሓለዪ ፡

ገለ ተኣምሪ ብካዩ ፤ ወለት ሀዋ መምባኪ

ሓምዴሁ ክት ሚ ተኣምሪ ፣ ምን ልትነደቅ ለጎይላኪ

ዐስር ክልኣት ቱ ለኣልባቡ ፤ እት ሰይጣቱ ለላጥዕ

ህቶም ቶም ለእቦም ልትገዐዝ ፣ ከጊጉይ ኢኮን ወናሲ

ለዳራት ከደን ኣብጻሓዩ ፣ ከኢትርካባ እብ ሓዚ

ፈጂር ፈጂር ዐድ ተክላይ ፣ ገበይ ሓሊቡ ታ ለሃዲ

ለደብር ጋድም በልሰዪ ፣ ጣርቃ ዲቡ መናግእ

ለልገት እንዶ ሼሽያ ፣ ካየደዋ ክም ባጽዕ

ዲብ ሚ ቱ እሊ መናሳቅ ፣ ለኣግዋፍ ሳብክ ቱ ወሓጊ

በኪት ፋዳ ዕዳዪ ፣ ሓቆ ሞታ ኣዛዚ

እግል ኣዛን ግሄና ፣ ለእሉ ጣልቅ ነጋሲ

ነሓምዮ ሓደምበስ ፣ ምን ኣቡሁ ኢናስእ

እብ ግሳዩ ልጻገም ፤ ባርጅ ኢኮን ወሓሲ

ሜስ ታ ከብድ ከንቴባይ ፣ ጽረይ ኢኮን ወስልቃ

በሓር ታ ከብድ ከንቴባይ ፣ መሓምሳይ ከኣፎ ቃውሳ

ሸር ላሃባ ልክልኣና ፣ ትልዔ ቤተት ከብድካ

ሓቆ ጻላም ወኣዛዚ ፣ እብ ሚ ትበርድ ነፍስካ

ሓቆ ፈጂር ሽግርድብ ፣ ውሉድ ሚ ቡ ምስልካ

ኣድግ ወከራይ ቱ ጋብኣኩም ፤ ቤት ኣቡካ ወእንታ

ኣምዕል ምስሎም ትትሃጌ ፣ ላሊዲ በና ታ ከብድካ

ጋር ለሞታ ኣለብካ ፣ ለገናይዞታት ላድዳ

ጋር ለገዐዛ ኣላብካ ፣ ለፈጀር ፈጂር ተሓንፍሳ

ጋር ለዝሙት ኣላብካ ፣ ምንማ ለወራር ደግሳ

ቅርቢት እት እንታ ለሬመት ፣ ገያድ ሚ ቡ በልሳ

ጽሪት እንታ ለደዐከት ፣ ጽሙእ እንታ ተሓልፋ

መሰል ለበሀለት ዕምዴናይ ታ ፣ ክብድት ለቀላል ሽፍጋ ።

ላዐቅም ናይ ላ ሔልያይ ዎ ጣዐም ናይላ ሕላየት እግል ተኣምሮ ደፋእ እትብሎ ኣንቡቦ።

ኣሳሱ ምን ኩቱብ ካርል ጉስታቨ ቱ ላትራካባ ቱ ።

ክብሮም ግረነት ።

9/25/2015

ዝሓለፈ ሰንበት 20 መስከረም 2015 እቲ ብ በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ሰፊሕ ምድላው ዝተገብረሉ ብ ተባዓት ደልይቲ ለውጢ ዶር. ዳንኤል ረዘነን ጋዜጠኛ ሜሮን እስቲፋኖስ ዝተመርሐ ህዝባዊ ኣኼባ ኣብ ኦክላንድ ካሊፎርንያ ንተሰታተፍቲ ብዘዕግብ መንፈስ ተኻይዱ።

እቲ ህዝባዊ ሰሚናር ከምቲ ዝተመደበሉ ሰዓት 3:00 ድሕሪ ቀትሪ እዩ ተጀሚሩ። እቲ መደብ ነቶም ናይ ስራሕ ግዜኦምን ዕረፍቶምን ብምውንዛፍ ካብ ኤውሮጳ ነቂሎም ኣብ ኣሜሪካ ምስ ደለይቲ ለውጢ ስፍሕ ዝብለ ህዝባዊ ምይይጥ ዘክይዶ ዘሎ ክቡራት ተቃለስቲ ናይ እንቛዕ ድሓን መጻእኩም ምልእኽቲ ብምስማዕ እዩ ተኸፊቱ። ስዒቡ ከኣ ምስ ራእን ዕላማታትን እቲ ንኹሎም ኣብ በይ ኤርያ ዝርከቡ ናይ ለውጢ ሓይትልታት ሓቁፉ ዝንቀሳቐስ ዘሎ በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ዘላሊ ሕጽር ዝበለ ሓበሬታ ናብ ህዝቢ ቀሪቡ።

ካብዚ ቀጺሉ ዶር. ዳንኤል እቲ ንሱ ዝተደለወሉ ክፋል ናይቲ ሰሚናር ንህዝቢ ከካፍል መድረኽ ተቐቢሉ ። ኣስተምህሮ  ዶር. ዳንኤል ኣብቲ ኣብ ወርሒ ሰነ 2015 ብመርማሪት ኮሚሽን ወድብ ሕቡራት ሃገራት ንጉዳይ ኤርትራ ተሓቲሙ ዝወጸ ን ኣብ ኤርትራ ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝሰነደ ረዚን ሰነድ ዘተኮረ ኮይኑ፡  ነዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ማለት ፥ ተራ ኤርትራውያን ኣብ ምዕዋት ስርሓት መርማሪት ኮሚሽን ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣበርክቶ ናይዚ ታሪኻዊ ሰነድ ኣብ ምእላይ ምልካዊ ስርዓት ካብ ሃገረ ኤርትራን ኣውንታውን ኣሉታውን ተሞክሮታት ናይቲ ኣብ 26 ሰነ 2015 ኣብ ጀኒቫ ስዊዘርላንድ ብሓይልታት ድሚክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ተደልዪ ዝተኻየድደ ሰፊሕን ፍሉይን ሰለማዊ ሰልፊ ‘ውን ኣብሪሁ ‘ዩ ።

ዶር ዳኒኤል ኣብ ኣስተምህሩኡ፡ እዚ ብመርማሪት ኮምሽን ተዳልዩ ዝወጸ ሰነድ ድምር ውጺት ናይቲ ኤርትራውያንን ፈተውቲ ኤርትራን ከይተሓለሉ ንነዊሕ ዓመታት   ዘካይድዎ፡ ኣብ ኤርትራ ፍትሕን ዲሞክራስን ንምንጋስ ዝዕላምኡ ሓያል ሃገራዊ ቃልሲ እዩ ድሕሪ ምባል፡ ኤርትራውያን ብውልቂ፡ ብጉጅለ፡ ብማሕበርን ወዘተትን ብምዃን ነታ መርማሪት ኮሚሽን ልዕሊ 700 ዝኾኑ ምስክርነታት ክትእክብ ሓጊዞማ ‘ዮም። እዚ ሰነድ ከኣ ኣብቶም ዝተዋህቡ ምስክርነታት ተሞርኩሱ ዝተዳለወ ታሪኻዊ ሰንድ እዩ ኢሉ። እቲ ሰነድ በቲ ዘለዎ ፍሉይ ትሕዝቶ ኣቓልቦን ትኹረትን ማዕከንት ዜና ዓለም ስሒቡን ከም ውጺቱ ከኣ ሰፊሕ ሸፈነ ረኺቡ እዩ ብምባል ንተሳተፍቲ ነታ መርማሪት ኾሚሽን ኣብቲ ብሕጂ እተካይዶ ስራሓት ክደጋገፍዋን ክትሓባበርዋን ኣትሪሩ ኣዘኻኹሩ። እዚ ተዘርጊሑ ዘሎ ሰነድ “ኣብ ኤርትራ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ተፈጺሙ ክኸውን ይክእል እዩ “ ዝብል ሓረግ እዩ ኣስፊሩ ዘሎ። እዚ ናብ ፍጹምን ደምዳምን ምሉእ ሓሳብ ማለት “ ኣብ ኤርትራ ገበን ኣንጻር ሰብኣውንት ተፈጺሙ እዩ” ናብ ዝብል መታን ክሰጋግር ሕጂ ውን ከይተሓለለና ክንሰርሕ ኣሎና ብምባል ንተሳተፍቲ ተማሕጺኑ። እቲ ብሕጂ ዝወጽእ ሰነድ ከምዚ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ምሉእ ሓሳብ ሒዙ እንተድኣ ወጺኡ ከኣ እቲ ዝቕጽል ዕማም ማለት ነቶም ብገበን ተኸሲሱም ዘሎዎ ሓልፍቲ ጉጅለ ህግደፍ ናብ ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ገበነኛታት ንምስግጋር ኣዝዩ ሓጋዚ ክኸውን እዩ ኢሉ።  

ብዛዕባ እቲ ድሕሪ ሒደት ማዓልታት ምዝርጋሕ ናይዚ ሰነድ ኣብ ጀነቫ ዝተኻየደ ናይ ደልይቲ ለውጢ ሰለማዊ ሰልፊ ከኣ ከምዚ ዝስዕብ ክብል ተንቲኑ፡ “ ድሕሪ ሎሚ ሚዛን ሓይሊ ናይ ደምበ ደልይቲ ለውጢ ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ በጺሑ ከም ዘሎ ዘረጋገጸ ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ። ንኹሉ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከብ ደላይ ለውጢ ኤርትራዊ ዘሕበነ ተሪኻዊ ፍጻሜ ከኣ እዩ። እዚ ሰለማዊ ሰልፊ ዝመሃረና ቀንዲ ነጥቢ እንተ ሃልዩ፡ እታ ንሰለማዊ ሰልፍን ካልእ ከምኡ ዝእምሰሉ ዓበይቲ ሃገራዊ ጉዳያትን እተካይድ ጉጅለ ንኹላቶም ደለይቲ ለውጢ ዝሓቖፈት ምስ እትኸውን፡ ዋንነት እቲ ጉዳይ ናይ ኩሉም ሓይልታት ለውጢ ይኸውን፡ ኩላቶም ከኣ ኣብ ምዕዋቱ ከይተሓለዉ ይሰርሑ ፡ ኣቲ ውጺቱ ከኣ ዓቢ ይኸውንን ኢሉ። ምስኡ ኣታሓሒዙ ከኣ ነቲ ን 29 ጥቅምቲ ኣብ ከተማ ኒውዮርክ ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ሰለማዊ ሰልፊ ኣብ ምዕዋትን ንኹሉ ዘሳትፍ ኣብ ምግባርን ኩሉ ብዝከእሎ ከበርክት ተላብዩ። ኣብ ኩሉ እነካይዱ ንጥፈታት ብዝተኻእለ መጠን ንብዙሕነት ማሕበረሰብ ኤርትራ ዝነጸበረቐ ክኸውን ክንሰርሕ ኣላና ክብል ውን ተላብዩ።

ቀጺላ ንኩነታት ኤርትራውያን ስደተኛታትን ዝገጥሞም ዘሎ ጸገማትን ኣተኩራ ኣስትምህሮኣ ዘቕረበት ጋዜጠኛን ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላትን ወ/ሮ ሜሮን እስቲፋኖስ እያ ነይራ። ጋዜጠኛ ሜሮን ኣብ መደረኣ፡ ኤርትራዊ ካብ ሃገሩ ዝስደድ ዘሎ ብሰንኪ እቲ ኣብ ሕንብርቲ ገርና ነጊሱ ዘሎ ዓመጸኛን ምልካዊ ስርዓትን እዩ ድሕሪ ምባል፡ እቲ ኣብ ርእሲ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝወርድ ዘሎ በደልን ግፍዕን ውን ምስ ምእላይ እዚ ስርዓት ጥራሕ እዩ ዘኽትም ኢላ። እቲ ዘሕዝን ኤርትራውያን ካብ ሃገሮም ወጺኦም ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ኣብ ዝእትውሉ እዋን ውን እቲ ንስደተኛትት ዘድሊ ሓልዮትን ፡ ምክልኻል ይስእኑ ምህላዎም እዩ ኢላ፡ ከም ሳዕቢኑ ከኣ ቀንዲ ግዳያት ናይቶም ኣብ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን ንግድን ደቂሰባት ዝተዋፈሩ ገበነኛታት ኮይኖም ኣሎዉ። እቶም ካብ ኤርትራ ኣምሊጦም ናብ ሱዳን ዝኣትዉ ስደተኛታት ብመጠኑ ጽቡቕ ናይ ምንቅስቃስ መሰላት እኳ እንተ ሃለዎም ኣብ ዝኾነ እውን ኣብ ርእሲኦም ንዝፍጸም ገብን ዝከላኸለሎምን ዝጠበቐሎምን ኣካል ከም ዘየሎ ኣብነታት ብምሃብ ኣብሪሃ። ብኣንጻሩ እቶም ናብ ኢትዮጵያ ዝስደዱ ኤርትራውያን ከኣ ኣብ ውሽጢ እቲ ናይ ስደተኛታት ምዓስከር ክሳብ ዝሃለዉ ብመጠኑ ካብ ክወርዱም ዝኽእል ገበናት ዝከልከለሎም ኣካል ኣሎ። እንተኾነ ግን ብሰንኪ እቲ መግስቲ ኢትዮጵያ ዘለዎ ካብ መዓስከር ስደተናተት ናይ ዘይምውጻእ ዝምልከት ፖሊሲ ናይ ምንቅቓስ መሰላቶም ኣዝዩ ዝተደረተ እዩ። ከም ሳዕቢኑ ከኣ ናብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኢትዮጵያ ተንቀሳቒሱም ክሰርሑን ንንብሶም ክሕግዙን ኣይክእሉን ኢላ ። ብሰንክቲ ኣብ ሓደ ዝተወሰነ መዓስከር ንነዊሕ እዋን ኮፍ ምባል ዝምጽኦ ተስፋ ናይ ምቑራጽ ሳዕቤን ከኣ ብዙሓት ካብቶም ስደተኛታት ኣደዳ ናይቶም ብዘይ ዝኾነ ጸገም ኣብተን መዓስከራት ዝዝንብዩ ዘይሕጋውያን ኣሰጋግረቲ ብምዃን ብዘይ ዝኾነ ፋይናንሳዊን ስድራቤታዊን ደገፍ ካብ ኢትዮጵያ ብሱዳን ፡ ሳህራ ፡ ሊብያ ኣቢሉም ናይ ኢውሮጳ ንምስጋር ናብ ኣዝዩ በዳህን ፈተትን ዝኾነ ጎዕዙ ይስለፉ። ከም ውጺቱ ከኣ ኣስታት 80 ሚኢታዊት ናይቶም ኣብዚ ዝሓለፈ 3 ዓመት ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዝሞቱን ፡ ናብ ኤውሮጳ ዝሰገሩን ኤርትራውያን ስደተኛታት ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮፕያ ዝሰገሩ እዮም ነይሮም ኢላ።

ኣብዚ እዋን እዚ ብሰንኪ እቲ ኣብ ግብጺ ዘሎ ፖለቲካዊ ኩነታት ተኣሳሲሩ ኣብ ሲናይ ብመንግስቲ ግብጺ ዝምራሕ ወተሃደራዊ ስርሒታት ይካየድ ኣሎ፡ እዚ ከኣ ነቲ ብሲናይ ኣቢልካ ናብ እስራኤል ዝግበር ዝነበረ ጉዕዞ ጠጠው ኣቢልዎ ኣሎ ክበሃል ይከኣል እዩ። እንተኾነ ግን እቲ ኣብ ሊብያ ዘሎ ዘይርጉእነት ዝፈጠሩ ፖለቲካዊ ሃዋህው ሎሚ ኣብ ሊብያ ኣቲ ብድዓሽ ዝፍለጥ ኣረሜናዊ ምንቕስቓስ ተፈጢሩ ኣሎ። እዚ ጉጅለ ውን ከም ኩሎም ካልኦት ዓመጽቲ ንኤርትራውያን ከም ቀንዲ ግዳያቱ ዝገብረ ምዃኑ ነቲ ኣብ ርእሲ ኤርትራውያን ዘገጠመ ጽዱጽተ መኑ ኣብነታት ብምሃብ ገሊጻ። ኣስዒባ ውን እቶም ብዙሕ መከራን ግፍዕን ተጸዊሮም ኤውሮጳ ወይ እስራኤል ዝኣትዉ ኤርትራውያን ብሰንክቲ እቲ ዝሰገርዎ ኩነታት ዝገደፈሎም በሰላን፡ ኣብ ስደት ዝገጥሙም ማሕለኻታትን ተበዲሆም ኣብ ጭንቀትን ንብሰ ቕትለትን ከም ዝወድቁ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ሃገረ ሽወደን ዘገጠመ ዘሕዝን ፍጻሜን ካልእን ብምጥቃስ ንተሳተፍቲ ፍልጠታ ኣካፊላ። ንሳ ኣብ መወዳእታ  እዚ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ዘሎ ኤርትራዊ ነትን ብሰንክ ስደት ዘኸተሎ ሞትን ህልቂትን ኣብ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ኩነታት ወዲቀን ዘለዎ ብዙሓት ስደራ ቤታት ኤርትራ ብዝዓቕሙ ኣብ ምሕጋዝን ነቶም ኣብ ወጻኢ ዝመጹ ዘለዎ ትሕቲ ዕድመን ልዕሊ ዕድመን ኤርትራውያን ኣብ ምብርታዕን መንገዲ ኣብ ምርኣይን እጃሞም ከብርክቱ ብምልባው መደረእ ዛዚማ።

ነዚ ስዕቡ ዝቐረበ መደብ እቲ ናይ ሕቶን መልስን ርኢቶን መድብ እዮ ነይሩ። ዶር. ዳኒኤልን ጋዜጠኛ ሜሮንን ከኣ ሓደ ብሓደ ነቶም ካብ ተሳተፍቲ ዝቐረብሎም ንሓድነት፡ ንተሳትፍነት መንእሰያት፡ ንብዙሕነት፡ ንተራ ምርማሪት ኮምሽንን ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ገበነኛታት ኣብ ምልጋስ ስርዓት ህግደፍን፡ ካልኦትን ሕቶታት ዘዕግብ መልሲ ብምሃብ መሊሶሞም።

ኣብ መደምደምታ መንጪ ናይዚ ብመርማሪት ኮሚተ ተሓቲሙ ወጺኡ ዘሎ ሰነድን ጠንቂ ስደትን መግረፍትን ኤርትራውያን ስርዓት ህግደፍ ምዃኑ ንኹሉ ደላዪ ለውጢ ብሩህ ‘ዩ ድሕሪ ምባል፡ ኣብ ሓድነት ዝተሰረተ ሓባራዊ ቃልሲ ብምክያድ ንስርዓት ህግደፍ ካብ ሃገርና ሓግሒግና ንምእላይ ከይተሓለልና ክንሰርሕ ይጽንሓለይ ዘይበሃለሉ ሃገራውን ታሪኻውን ግዴታና እዩ ድሕሪ ምባል። ሓድነት ብምትእምማንን ተጻውርነትን ዝጥራይ ኣምርእዩ፡ ኣብኡ ንምብጻሕ ከኣ ኣብ ዝሕብሩና ነገራት ሓቢና ብምስርሕን ፡ ይቅረ ብምብህሃልን ክንዓትሮ ከም እንኽእል ብምሕባር፡፡ ብወገኖም ውን ነቲ ኣብ ሞንጎኦምን ው/ሮ ኢልሳ ጭሩምን ኣጋጢሙ ዘሎ ዘይምርድዳእ ክፈትሑ ድልዋት ምዃኖም ንተሳተፍቲ ሓቢሩም። በዚ ከኣ እቲ ሰፊሕ ተሳተፍነትን ምርድዳእን ዝተረእየሉ ህዝባዊ ኣኼባ ( ኣስተምህሮ) ናይ ሓባር ስእሊ ብምስኣል ተዛዚሙ።  በዚ ኣጋጣሚ በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ነቶም ከይ በቐቑ ፍልጠቶምን ተሞክሪኦምን ዘካፈሉና ሓፍትና ሜሮንን፡ ሓውና ዳን ኤልን ካብ ልቢ እንዳ ኣመስገና፡ ነቶም ናይ ዕረፍቲ ግዜኦም ነዚ ኣስተምህሮ ዝወፈዩ ካብ ኩሉ ከባቢታት በይ ኤርያ ዝተሳተፉ ኣባላትና ከኣ ኣዚና ነመስግን።

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ

ኦክላንድ ካሊፎርንያ

22 መስከረም 2015

ብ18 መስከረም 2001 ስርዓት ኢሳያስ ብድሕር'ቲ ኣትኵሮ ዓለም ዝሰሓበ ኣሸበርቲ ኣብ ኣመሪካ ዝፈጸምዎ ናይ ኣልቓዒዳ ስርሒት ተኸዊሉ፡ 11 ላዕለዎት መራሕቲ ህግደፍን 10 ጋዜጠኛታትን ኣሲሩ። ምኽንያት መእሰሪ ናይ'ቶም 11 ላዕለዎት መራሕቲ ህግደፍ ኣኼባ ናይ "ባይቶ ኤርትራ" ክግበር ስለዝጠለቡ ክኸውን እንከሎ፣ ናይ'ቶም 10 ጋዜጠኛታት ከኣ፡ ንውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን ይኹን ንትግባረ ቅዋም ዝምልከት ቃለ-መሓትትን ሓተታታትን ኣብ'ተን ናጻ ተባሂሉ ዝተኣምነለን ጋዜጣታቶም ስለዘስፈሩን ዘቃልሑን ኢዩ ነይሩ።

እዞም እሱራት እዚኣቶም ከም'ቶም ቅድሚኦም እተኣስሩ ማእለያ ዘይብሎም ናይ ፖለቲካን ናይ ሕልናን እሱራት፥ ብዘይ ክስን ብዘይ ፍርድን ምስ ቤተሰቦም ይኹን ምስ ሰብኣውያን ማሕበራት ከይራኸቡ ተሓሪሞም ኣብ ማእሰርቲ ከምዝበልዩ ኰይኖም ኣለዉ።

ኣብ'ቲ ተኣሲሮምሉ ዝርከቡ ቤት ማእሰርቲ ዒራዒሮ ኣብ ሓለዋ ተመዚዙ ዝነበረ እሞ ካብ'ቲ ስርዓት ቅድሚ 4 ዓመታት ዘምለጠ ተጋዳላይ፥ መብዛሕትኦም እቶም እሱራት ከምዝሞቱ እቶም ዝተረፉ'ውን ብዝተፈላለዩ ዓይነት ሕማማት ይሳቐዩ ምህላዎም ኣዝዮም ውሑዳት ደሓን'ዮም ዝብሃሉ ድማ ከቢድ ሰንሰለት ኣብ ኣእጋሮም ተሰኪሞም ኣብ ሸላታት ተዳጕኖም ምህልዋምን ኣቃሊዑ ነይሩ።

ኣብ ርእስ'ዚኦም በሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን ንስርዓት ህግደፍ ተቓዊምኩም፡ ዕልዋ ክትገብሩ ፈቲንኩም፡ ኣድማ ገርኩም፡ ካብ ሰራዊት ኰብሊልኩም፡ ዶብ ክተሰግሩ ፈቲንኩም፡ ስርዓት ኢሳያስ ዘይቕበሎ ሃይማኖት ስዒብኩም፡ ኣባላት ተቓወምቲ ውድባት ኢኹም . . . ወዘተ ተባሂሎም ዝተዳጐኑን ዝተቐንጸሉን ውን ውሑዳት ኣይኰኑን።

ስርዓት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ እሱራት ዝፍጽሞ ስቅያትን ዓዛብን ንዓለም ዘስደመመ ኢዩ። ኣብ ርእስ'ቲ ፍሉጥ ዕለት ዕለት ዝፍጸም ማህረምቲ፡ ምጥማይን ምጽማእን፤ ብርእስኻ ኣብ በርሚል ማይ ምጥሓል፡ ብኤለክትሪክ ምሕራር፡ ብዝተፈላለዩ ኣስማት ዝጽውዑ ናይ ማእሰርቲ ኣገባባት ምስቃይ (ሀሊክፕተር፡ ቍጽሪ 8፡ ኣብ ጽሓይ ምንቅዕራር፡ ኣብ ርሱንን ቆራርን ኮንተይነራት ምእሳር፡ ኣብ ገረብ ምንጥልጣል . . .ወዘተ) ዝኣመሰሉ ኢ-ሰብኣዊ ተግባራትን ኣተሓሕዛን ኣብ ልዕሊ ንጹሃትን ጸግዒ ዘይብሎምን ውልቀ ዜጋታት ይፍጸም ኢዩ። ስኣን ጽርየትን ሕክምናን ዝሞቱ ውን ውሑዳት ኣይኰኑን።

ሎሚ መበል 14 ዓመት ማእሰርቲ ናይ'ቶም ብጕጅለ 15 ዝፍለጡ ላዕለዎት መራሕትን ጋዜጠኛታትን ኣብ እንዝክረሉ ዘለና ግዜ፡ ብሰንኪ ብኵራት ሰብኣዊ መሰላት፡ ፖለቲካውን ቍጠባውን ማሕበራውን ጭቇናታት ማእለያ ዘይብሎም ኤርትራውያን መንእሰያት ንስደት ይውሕዙን ግዳይ ምድረበዳታትን ውቅያኖሳትን ነጋዶ ደቂ ሰባትን ይዀኑ ኣለዉ። ስደት፡ መለለዪ ኤርትራን ኤርትራውያንን ኰይኑ ምህላዉ ኣሉ ክበሃል ዝከኣል ኣይኰነን። ኣብ ኣውሮጳ ካብ ዝኣትዉ ዘለዉ ስደተኛታት ድሕሪ ሱርያውያን ኤርትራውያን ኢዮም እቶም ዝበዝሑ።

ብኻልእ ሸነኸ ከኣ፡ ስርዓት ኢሳያስ፡ ኢ-ሰብኣውን ምልካውን መንነቱን ተግባራቱን ኣብ ቃልዕ ወጺኡ፡ ንፖሊሲታቱ ዝገጥሞ ዘሎ ተቓውሞታት ብደረጃ ሃገር ኰነ ብደረጃ ዓለም ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ኢዩ ዝመጽእ ዘሎ። ብኤርትራውያን ደለዪቲ ፍትሒ ኣብ ኵሉ ኵርንዓት ዓለም ዝካየድ ዘሎ ተቓውሞታትን ኮሚሽን ምርመራ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ናብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት 483 ገጻት ዝሓዘለ ጸብጻብን ድማ ነዚ ሓቂ'ዚ ዝምስክሩ ጭብጥታት ኢዮም። ንኣብነት፡ ኣብ ጀነቫ በሽሓት ዝቝጸሩ ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ዝገበርዎ ሰላማዊ ሰልፊ ዕላማታቱ ብሓደ ሸነኽ፡ ብስርዓት ህግዲፍ ዝፍጸም ዘሎ ገበናት ንምዅናን ክኸውን እንከሎ፤ ብኻልእ ሸነኽ ድማ፡ ኮሚሽን ምርመራ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ንዘቕረቦ መጽናዕቲ ንምድጋፍ ኢዩ ነይሩ።

ሎሚ፡ ኣብ ፍራንክፈርት እንርከብ ደለይቲ ፍትሒ ንመበል 14 ዓመት ዝኽሪ ተረኽቦ 18 መስከረም ንምኽባር ተሰልፊና ዘለና፡ ንኵሎም'ቶም ምእንቲ ሰላም፡ ፍትሒ፡ ዲሞክራስን ሰብኣዊ ክብርን እናተቓለሱ ዝተዳጐኑ ይኹን ዝተቐንጸሉ ጀጋኑና ንምዝካር ኢዩ። ኣብ ርእስ'ዚ፡ ንዅሎም'ቶም ብድሕነት ህዝቦምን ንሃገሮምን ዝግደሱ ዜጋታት ይኹኑ ውድባት፡ ነዚ ጠንቂ ናይ ኵሉ ስቅያትን ሓሳረ መከራን ኰይኑ ዘሎ ስርዓት ንምእላይ ቀዳምነት ሂቦም ሓቢሮም ክሰርሑ ንምጽዋዕን ንምዝኽኻርን እውን ኢዩ።

በዚ ኣጋጣሚ'ዚ፡ ብዘይ ክስን ፍርድን ተኣሲሮም ዘለዉ ናይ ፖለቲካን ሕልናን እሱራት ብዘይ ቅድመ-ኵነት ክፍትሑ ንጽውዕ።

ክብርን ዝኽርን ንእሱራትን ሰማእታትን ኤርትራ

ውድቀት ንዲክታቶርያዊ ስርዓት

ንሰላም፡ ፍትሕን ዲሞክራስን ዝካየድ ቃልሲ ክዕወት ኢዩ።

ሓባራዊት ኣዳላዊት ሽማግለ ፍራንክፈርትን ከባቢኡን

ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ

ስምረት መንእሰያት ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር

ዩናይትድ ፎር ኤርትረያ (United 4 Eritrea)

• እሂ ኣንታ ከመይ ኣርፊድካ፡
  • ደሓን እየ ንስኻኸ ደሓን ዲኻ፡
• ደሓንየ፡ እንታይከ ሓድሽ ነገር ኣሎ ደሃይ ዓዲዶ ኣለካ?
  • ኣየ ናትካ ነገር፡ ኣይትቐብጽን ኢኻ። ዓዲ ደኣ እንታይ ደሓን ኣለዎ፡
• ከመይደኣ ደሀይ ዘየብሉ። ደሃይ ደኣ መሊኡ እምበር፡
  • እዋእ እሞ ደሃይ ተልዩካስ ንገረና እምበር፡
• መንግስትና ንሰራሕተኛ ደሞዝ ክውስኽ’ዩ ይበሃል ኣሎ፡ ሰሚዕካዶ፡?
  • ሃየ በል ዘረባ’ባ ኣምጺእካ ኣስኪ ቀጽል፡
• ጽናሕ እንዶ ንወተሃደራት’ውን ደሞዝ ክውሰኽ እዩ፡
  • ክሳብ ሕጂኸ ደሞዝ ጸኒሕዎም ድዩ ዝውሰኾም፡
• ኣዋእ ኣንታይ ደኣ ትህወኽ፡
  • በል ሕራይ ደሓን ከክንደይከ ክገብረሎም’ዩ ይበሃል?
• እዋእ በብደረጃኡ እዩ እምበር
  • ንገሊኦም ብዙሕ ንገሊኦም ውሑድ ክውሰኾም እዩ ማለትካ ድዩ
• ኣይፋሉን እንታይ ኣህወኸካ፡ ከም መንግስቲ ብመጀምርያ ደሞዝ ክውሰኽዩ ኢኻ እትብል
  • ሕራይ ድሕሪኡኸ እንታ ትገብር፡
• ድሕሪኡ ቀስ ኢልካ ድማ ከክንድ’ዚ ትብል እምበር ብታህዋኽ ሃንደፍ ኢልካ ኣይኮነን ዝዝርጋሕ!
  • ወይ ጉድ ከምዚ’ውንዶ ኣሎ? ደሓን ይኹነልኩም ካብ መዓስከዩ ኣቲ ወሰኽ ክጅምር፡
• እንታ ወዲ ትህወኽ ዘለኻ ኢኻ ትመስል፡
  • እዋእ ኣበይ’ዩ እቲ ታህዋኸይ?
• ኩሉ ነገር ቀስ ኢልካ እዩ እምበር ብሃታሃታኮ ኣይኮነን
  • ሓድሽ ደሞዝ ዝወሃበሉ መዓልቲ ተዘይተቖሪጹስ መተዓሻሸዊ ከይከውን ኢለ እየ’ሞ ይቕረታ፡
• ስማዕ እስከ እቲ ተስፋኸ ናይመን ኮይኑ
  • ኣየ ንስኻ ዕላልካ “ተፈታሕካዮስ ቁጻር ጥራይ” ኮይኑኒ
• ዎ! እዚ እሞ ተስፋ ዝህብ ስለ ዝኾነ ብዋዛ ንሪኦ ኣይኮነን
  • ግደፎንዶ፡ ብመሰረቱ እዚ መንግስቲ ትብልዎ ዘለኹም ጉጅለ ደሞዝ ክውስኽ ዓቕሚ’ውን የሉን
• ኣንታ ብዛዕባ ገንዘብ ዲኻ
  • እወ እንታይ ሸይጡ እዩ ገንዘብ ከምጽእ
• ግደፎንዶ ኣብ መዓልቲ ክንደይ ኩንታል ወርቂ ድዩ ዝሸይጥ ዘሎ
  • ወይ ጉድ ኣብ መዓልቲ ኩንታላት ደኣ፡ ዕፉን ድዩ ወይ ዳጉሻ። ወርቆዶ ኣይኮነን
• ቅድምሞ ንብለካሞ ስምዓና
  • ሰሚዐካ እንድየ፡ ንሱ ጥራይ ኣይኮነን ዓቕሚ ተዝህልዎ እውን እዚ ጉጅለኻ ንሰራሕተኛ ዝርህርህ ኣይኮነን
• እዚ እሞ ካልእ እዩ ንሃገርካን መንግስትኻን ኣሕሊፍካ ምሃብ ጽቡቕ ኣይኮነን
  • ዝብለካ ዘለኹ ካብ በሃሊኡስ ደጋሚኡ ድዩ ዝበሃል። ኣዚ ዝቃወሞ ዘለኹ ጉጅለን ሃገርን እንታይ ኣራኺብዎም?
• መሲልካ እንታይ ከተምጽእ ኢኻ ደሊኻ?
  • ተስተውዕል ዲኻ ሰራሕተኛ ኤርትራ እኮ ክሳብ ሎሚ ጡረታ የብሉን
• ግደፍንዶ ንድሕሪት እንዳተመለስካ ዘረባ ኣይተግፍሓልና
  • ስማዕ ደኣ ንስኻኮ እዚ መንግስትኻ ሃብታም እዩ ኢኻ ትብለኒ ዘለኻ። እሞ ኣብ ወጻኢ ብናይ ካልኦት ጸጋ እንዳተጠቐምካ
• እወ መንግስትና ሃብታም እዩ። ብዘረባ በዓል ወያነን ኣሚሪካን ኣይትተዓሾ እየ ዝብለካ ዘለኹ።
  • ሕራይ እቲ ናይ ውያነን ኣሜሪካን ግደፎ ዘይመላዕልትኻ ኣይተልዕል እሞ፡ ህዝብናኸ ከመይ ይነብር ኣሎ?
• ስማዕ ስማዕ ድኽነት፡ ስእነትን ዕርቃንን ኣብ ኩሉ ዘሎ እዩ
  • ግርም በል ወስኽ ከም ድላይካ ክሰምዓካ
• ሓቀይ እየ ኣብ ኣሜሪካ እውን’ኮ ጸሞም ዝሓድሩ ኣለዉ
  • ግደፍ እሞ ላዕሊላዕሊ ኣይትኺድ
• ታይደኣ ክገብር ምዝራብ ከሊእካኒ
  • ስማዕ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ሕክምና የለን፡ ቀለብ የለን፡ ፍትሒ የለን፡ መሰል የለን፡
• ኣየ ጉድ እዚ ደኣ ናይ ጸላእቲ ዕላል እንድዩ
  • ደሓን ንስኻ ፈታዊ መንግስቲ እንዲኻ፡ ናይ ፈተውቲ ዕላል ከዓ ንገረና፡ ጉዳይ ሕክምና፡ ትምህርቲ፡ መግቢ ኣብ ኤርትራ ከመይ እዩ ዘሎ?
• ዎ! ግደፎ በዚ ኣይንረዳዳእን ኢና። ናብ ካልእ ጉዳይና ንኺድ። ንስኻ ከም ቀደምካ ኣይኮንካን ገለ ሰባት ረኺበሙኻ ኣለዉ።
  • ናይ ሰባት ምርካብ ጉዳይ ግደፎ። ንስኻኸ ኣብ ኤርትራ ጾሞም ዝሓድሩ ቤተሰብ የብልካን ማለት ድዩ?
• እዋእ፡ ጾምካ ምሕዳር ጥራይ ኣይኮነን ኣብ መንገዲ ስደት ኣብ ፈቐዶ ባሕሪ ዝጠሓሉ ቤተሰብሲ’ውን ኣለዉና እንድዮም። እንታይ’ሞ ይግበር ግዜ ዘምጸኦ ጸገም ኮይኑ
  • ደሓን ነቶም ስደርኦም ደኣ መን ዋጋ ሂብዎም። ነቲ ሰብኣይ ንምሕጓስ ነቲ ዘጋጠሞም ጸገም ሽለል ኢልኩም፡ ነቶም ግዳያት ፈተውቲ ነብሶም ኢልኩምዎም እንዲኹም። ይኹነልኩም ሓደ ኣዋን ግዜ ከም ዝፋረዱኩም ግና ኣይትረስዕ።
• ስማዕ እባ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ሃገና ደሓን ኣፍልጦ ዘለካ ኢኻ ትመስል። ደሓር ኣይተማርር። ብዛዕባዚ ንዛረበሉ ዘለና ጉዳያት ዕሙቕ ዝበለ ኣፍልጦ እንተልዩካ ግና ንገረና። ኣነ ብስምዒት እየ ዝዛረብ ዘለኹ እምበር ዝፈልጦ የብለይን። ነዚ ኣገቀራርባይ ካብ ፍቕሪ ኤርትራ ሓሊፍካ ምስ ካልእ ከይተተኣሳስሮ። ስለቲ ድፍረተይ ከዓ ኣዋእ ይቕረታ ኣቖጢዐካ ከይከውን’
  • እዋእ ኣነ ካባኻ ንላዕሊ ዝፈልጦ የብለይን። ጉዳይ ሃገርን ዝብን ከዓ ንኹላትና ማዕረ እዩ ዝብጸሓና። እንተኾነ እቲ ዝረአ ክንሓብኦ ኣይግበኣናን’ዩ። ሎሚ ህዝብና ኣብ ዓዲ ፍትሒ ስኢኑ ጸቢብዎ ኣሎ። ካልእስ ይትረፍ ዝተኣስረ ቤተሰብካ’ኳ ኣበየናይ ቦታ ተእሲሩ ከም ዘሎ ዘይትፈልጠሉ ኩነታት’ዩ ዘሎ። መን ኣሎ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ክምጉት እሞ ከም ሓቁ ክወጽእ ዕድል ዝተዋህቦ ክሱሱ? መን ኣሎ መሰለይ ተጋሂሱ ኢሉ ቅሬታኡ ከስምዕ ዝተፈቕደሉ? መን ኣሎ ክመሃር ደልዩ ናይ ምምሃር ዕድል ዝረኸበ? መን ኣሎ ሓሚሙ ግቡእ ሕካምና ዝረኸበ? መድሃኒት ተኣዚዝሉ መድሃኒት ብገንዘቡ ክገዝእ ዝኸኣለኸ? ጉዳይ ስደት፡ ጉዳይ ምዕጻው ዩኒቨርስቲ፡ ጉዳይ ደረት ዘየብሉ ዕስክርና፡ ጉዳይ ስራሕ ኣልቦልቦነት፡ ጉዳይ ስእነት ሰላምን ምድኻም ሓድነት ህዝብን እኮ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ኣይኮነንዶ ንዓና ንዓለም’ውን ኣዘራራቢ’ዩ ኮይኑ ዘሎ። እዝስ የደቅስዶ?
• ኣዋእ እሞ ንሕና ነዚ ትብሎ ዘለኻ ጸገማት ንምፍታሕ እንታይ ክንገብሮ ንኽእል ጉዳይ ኣሎ
  • ንሱስ ግደፎ ድሌትን ርትዓውነትን እንተዝህሉ፡ ኣነ ኮነ ንስኻ ክንገብሮ ዝግበኣና ብዙሕ ነይሩ። እንተተቢዕና ጸግምና እውን መፍትሒ ዘይርከቦ ኣይኮነን።
• እስኪ ኣነጺርካ ንገረኒ ብዛነብሰይ እንታይ ክገብር እኽእል?
  • ኩሉ ካልእ ግደፎ ብመጀምርያ ነታ ሕልናኻ ኣብ ኤርትራ ብሰንኪ ጉጅለ ህግደፍ ህዝብና ኣብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኩነታት ከም ዘሎን ህጹጽ መፍትሒ ከም ዝድልዮን እመን። እቲ ቀንዲ እዚ እዩ። ነቲ ሃገርናን ህዝብናን ዘዕኑ ዘሎ ጉጅለ ህግደፍ ፖሊሲኡን ብወግዒ ኮንኖም። እቲ ድሕሪኡ ዝመጽእ ናይ ዓቕሚ ጉዳይ እዩ። ቅድሚ ኩሉ ነቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ከምቲ ዘለዎ ከተንብቦ ድፈረትን ብቕዓትን ይሃልኻ።
• በል ናይ ኩራ ዘረባ ግደፎ እሞ እንደጋና ሕጂ’ውን ኣነ ህዝበይ ንምክሓስ እንታይ እየ ክገብር ዝግበኣኒ?
  • ክትገብሮ ዝግበኣካ ብዙሕ ነገራት ኣሎ። ግና ድማ ቀሊል እዩ።
• ግደፎንዶ እቲ ከም ርዱእ ትወስዶ ዘለኻ ብዙሕ። ኣነ ከማኻ ተመኩሮ የብለይን ሕጂ ኣብዛ ዘለኹዋ ሃገር ኮይነ ነቲ ኣብታ መከረኛ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ንምቕያር እንታይ ክሕግዝ እኽእል?
  • ኣጆኻ እቲ ሎሚ ካባኻ ዝድለ ብዙሕ ኣይኮነን ድፍረትን ፍትሓውነትን ጥራይ እዩ ዘድሊ
• ጽቡቕ ኣጀማምራኻስ ጽቡቕ ይመስል። እስኪ ቀጽለለይ
  • ስምዓኒ ደኣ፡ ቅድሚ ኩሉ ኣብ ኤርትራ ወጽዓ ከም ዘሎ እመን። ከምዚ ኣነን ንስኻን ኣብዚ ብናይዘን ንነብረለን ሃገራት ደሞክራሲያዊ ጸጋ ንጥቀም ዘለና ህዝብና ከም ዝብህግ ከዓ ተረዳእ።
• ኣንታ ኣሕጽረለይንዶ
  • ደሓን ጽናሕ ደኣ እቲ ዕላል ጀሚርናዮ እንዲና። እዚ ጉጅለዚ ከይተወገደ ኣብ ሃገርና ቅሳነት ከም ዘይህሉ ተረዳእ። እዚ ጉጅለ እንተ ተወጊዱ ኤርትራ ዋና ክትስእን እያ ካብ ዝብል ግጉይ ግንዛበ ውጻእ።
• ወይ ጉድ ለካ ዘይምፍላጥ ጸገምዩ።
  • ጽናሕ ደኣ ዝጀምርናዮ ክንውደኦ ኢና። ርግጸኛ ኣይኮንኩን ምናልባት ከም’ዞም ገሊኦም ኣብ ዓዲ ገዛ ይህልወካ። ኣነ እውን ብዓቕመይ ንእሽቶ ገዛ ኣላትኒ። እንተኾነ እቲ ጉጅለ ምሳይ ተተባኢሱ ነታ ገዛይ ተሰኪሙ ኣይወስዳን እዩ። መሬት ምስ ወገሓ ኣብታ ዘላታ ክትጸንሓኒ እያ።
• ኣንታ ንሱ ጥራይ ኣይኮነን እቲ ጸገም
  • ወይ ጉድ መዓስ ጠፊኡኒ፡ ካብ ሓጐስን ሓዘንን ቤተሰበይ ክፍለ እየ ዝብል ስግኣት ከም ዘሎ’ውን እፈልጥ እየ። ክልተ ዓይኒ ርኢኻ ዝኸውን ኣይኮነን። ምእንቲ ፍትሒ ካብ ከምዚ ዓይነት ቤተሰባዊ ጉዳያት ምትራፍ ክትቅበሎ እዩ ዝግበኣካ። ኣብ ቀብሪ ኬድካ ተምልሶ የለን ተሪፍካ ዝተርፍ ከዓ የለን። እስኪ ኣስተውዕል ኣሕዋትካን ኣሓትካን ዝኸፈልዎ መስዋእትን ካብ ከምዚ ዓይነት ማሕበራዊ ጉዳያት ምትራፍን ኣየናይ ይኸብድ።
• በልበል ንሎሚ ይኣኽለኒ ብዙሕ ቁምነግር ነጊርካኒ። ሕጂ ከምዚ ክገብር እየ ክብለካ ኣይክእልን እየ። ኣብ መጻኢ ዕላልና ከዓ ኣብ ሓደ ነጥቢ ንበጽሕ ንኸውን።
  • ስማዕ ደኣ ሓቅኻ እዚ ጉዳይ ተባዕ ውሳነ ዘድልዮ እዩ። ንሱ ድማ ብታህዋኽ ዝኸውን ኣይኮነን። ግና ኣስተውዕል። ጉዳይ ህዝብናን ሃገርናን ግዜ ዝህብ ኣይኮነን። ናይ ጽባሕ ታሪኽና ሎሚ ብእንገብሮ’ዩ ዝስራሕ። ሎሚ ምስ ርኢቶ እዚ ጉጅለ ተሰሊፍና ጽባሕ ርእስኻ ተድንነሉ ከይከውን ኣስተውዕል። ሕሰበሉ። ንመጻኢ ከዓ ኣይንረሓሓቕ።
• ጽናሕ ደኣ “ዘየደቅስ ነጊሮምኻስ ድቅስ ይሓድሩ” ድዩ ዝበሃል፡ ኣነ በይነይ ዝገብሮ ነገር የብለይ። በዚ ዝገለጽካለይኮ ሓርቢቱኒ እዩ ዘሎ። እቲ ምስ’ዞም ኣብ ዓድና ዘለዉ ምብኣስስ ሓቅኻ ዝሕሸሉ መኾነ። ካብ ስኽፍታኳ ነጻ መወጻእና። ክሳብ ሎሚ ምኽንያታት እንዳፈጠሩ ጉልበትናን ንብረትናን ዘማሰኑንና እውን ቀሊል ኣይኮነን። በቲ ክልተ ካብ ሚእቲ ዝብልዎ ዘይፍትሓዊ ክፍሊትስ መዓስ ቀሲንና። እንተኾነ እቲ ክትነግረኒ ዝጸንሕካ ምስቶም ተቓወምቲ ኩን ማለትካ እንድዩ ምስ መነኦም እየ እሞ ክኸውን። ንስኻ’ኳ ከምዚ ኣዘራርባኻ ምስ ገሊኦም ከም ዘለኻ ገሚተ ኣለኹ። ከምዚ ዕላልካ ከዓ ምስ ብሱል ውድብ ዘለኻ ኮይኑ እዩ ዝርደኣኒ። ስለዚ ኣነ እውን ምሳኻ ተተሰራዕኩ ከመይ ትርእዮ?
  • እዚኣ ናይ ውሳነ ጉዳይ እያ። ኣነ ካባኻ ዝሓብኦ ኣይኮነን። ኣባል ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝበሃል ሰልፊ እየ።
• ንሱኸ መራሕቱ በዓል መን ይበሃሉ?
  • እቲ ጸገም ካብዚ እዩ ዝጅምር። ክትሓቶ ዝግበኣካ ናይቲ ሰልፊ መራሕቲ ዘይኮነስ መትከላቱ ኣብ ህልውን መጻእን ኤርትራ እዩ።
• በል ሕራይ ሓወይ ካብ መትከላት ናይቲ ሎሚ ናትካ ጽባሕ ድማ ናይ ክልቴና ዝኸውን ሰልፊ ሓደሓደ ግለጸለይ እሞ ንሎሚ ዕላልና ንወድእ በጃኻ። ዘይተሓስበ ብዙሕ ኣዕሊልና ሕጂ ቆጸራ ስለ ዘለኒ ሰብየ ዘጸቢ ዘለኹ።
  • ሓቅኻ፡ እንኳዕ ደኣ ነዚ ኣብቀዓካ እምበር እዚ ትሓቶ ዘለኻ መትከላትስ ብደረጃ ጽሑፍ’ውን ከምጸካልካ እየ። ብተሃዋኽ ዘይኮነስ ኣጽኒዕካ ትኣትዎ እዩ። ክሳብ ሽዑ ግና እዚ ኣባሉ ክትከውን ትመርጾ ዘለኻ ኤርትራዊ ሰልፊ፡ ህልዊ ጉጅለ ህግደፍ ክውገድ ኣለዎ፡ ሓድነት ህዝብን መሬትን ኤርትራ ክዕቆብ ኣለዎ። ኣብ ኤርትራ ሃይማኖት ናይ ግሊ እዩ ሃገርን መንግስትን ግና ናይ ሓባር እዮም ንዝብል እምነት ይጸቕጠሉ፡ መጻኢ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ብዝሕነት ብዝተመስረተ ሕገመንግስታዊ ስርዓት ክምራሕ ኣለዎ ኢሉ’ዩ ዝኣምን።
• እዚኣስ ኣይክትሓስመንን እያ ።

ንሰበነቶምን ሞያዊ እምነቶምን ክብሉ ብዙሓት ሊቃውንቲ ተሳቕዮምን ተዋሪዶምን እዮም። ኣብ ግዜ በዓል ጋሊለዮ ዝነበረ ኩነታት ምስቲ ሃይማኖት ተኣሳሲሩ ዝጐዓዝ ዝነበረ መንግስቲ ንፍልስፍና ከም ቀንዲ ተጻይ ሃይማኖት ይቚጸር ነበረ። እዚ ከኣ ስነፍልጠት ኣንጻር መንፈሳውን ጸረ ኣምላኽን ምዃኑ በቶም ሽዑ ዝነበሩ መራሕቲ ሃይሞኖት ክብ ዝበለ ጐስጓስ የካይዱን የስተምህሩን ነይሮም። እዚ ጥራሕ ዘይኮነስ ክሳብ ናይ ሞት ፍርዲ እውን ይብይኑሎም ነይሮም። ጋሊለዮ ጋሊለይ ነቲ መጽሓፍ ቅዱስ ጸሓይ ኣብ ዙርያ መሬት ትዘውር ዝብሎ “ምስ ስነፍልጠታዊ ክትዕ ዘይዛመድ እዩ” ብምባሉን ነቲ ኮፐርኒካስ መሬት ኣብ ዙራያ ጸሓይ ትዘውር ንዘበሎ ደጊፉ ዝጸሓፎ ጥራሕ ንምሉእ ዕድሜኡ ናይ ገዛ እሱር ኮይኑ ንኽነብር ተፈርደ። ብዘይካዚ እውን ራዘስ ዝተባህለ ኢራናዊ ኣብ መንጎ 860 ክሳብ 932 ዝነበረ ሊቅ እምነታዊ ድርቅና ውግእን ጽልእን እዩ ዝወልድ ብዝብል እምነቱ ብዙሕ ተሳቕዩ’ዩ።

ኣብ ግዜና እንተኾነ እውን ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ ንስነ-ፍልጠት ናይ ምንጻግን ዕሽሽ ኢልካ ብምሕላፍን ናትካ ፍልስፍና ብምምጻእ ንምትካእ ዝሕልኑ ብዙሓት ኢዮም። ንኣብነት ‘’ብዘይ ህላዌ ሰልፍታት ድሞክራሲ ውሕስነት የብሉን” ዝብል ኣሎ። ነዚ ብኣንጻሩ ብምትርጓም፥ ውድብ፡ ሰልፊ፥ ውደባ ኣየድልን እዩ ዝብሉ ኣለዉ። ንስነ-ፍልጠት ወጊድካ፥ ንሓቂ ሓቂ ክበሃል ኣብዘይከኣለሉ ደረጃ እንተበጺሕካ ወጻኢ ካብ ቅንዕና ትኸይድ እሞ ነቲ ቅኑዕ ብጌጋ፥ ነቲ ጌጋ ከኣ ብቅኑዕ ክትትርጉሞ ትብገስ። ንሓቂ ተኸቲሉ ዘይጎዓዝ ህዝቢ ነቲ ስነ-ፍልጠት ንጎኒ ገዲፉ ኩነታት ፊን ብዝበሎ እዩ ገምጋም ዝህብን ሚዛን ዘንብርን። እዚ ከኣ ንነፍሱ ሓራ ክውጸኣ ኣብዘይክእለሉ ደርጃ ስለ ዘእትዎ ናጻ ክኸውን ዘለዎ ባህግን፥ ንኽስልጥን ዘለዎ ዕግበትን ኣወሃሂዱ ከተግብሮ ፈጺሙ ኣይክእልን። ሓደ ካብኡ ኣብ መንጎ ጐነጻውን ዘይጎነጻውን ኣገባብ ቃልሲ ብዝምልከት ብዙሕ እኳ እንተተጻሕፈን እንተተባህለን፥ ኣብ ዝተወሰኑ ወገናት፡ ነቲ ስነ-ፍልጠታዊ ሸነኹ ሓንጎፋይ ኢልካ ናይ ምቕባል ድሌት ግን ጌና ዓቐበት እዩ ኮይኑ ዘሎ።

ጨቆንቲ ስርዓታት ካብ ምንታይ ባህሪ ተበጊሶም እዮም ዝጭቁኑ ክንመራመረሉ ዘሎና ጉዳይ እዩ። ጨቆንቲ ስርዓታት ኣብ ስነፍልጠት እምነት ስለዘይብሎም፥ ንናጽነት፡ ዲሞክራስን፡ መሰል ደቂ-ሰባትን ኣብ ግብሪ ክውዕል ፈጺሞም ድሌት የብሎምን። በዚ ዝኣክል ኩሉ ግዜ ኣገዳስነት ናይ ሰባት ብሰላም ራህዋን ምንባር ኣብ ኣእምሮኦም ከቶ የለን።። ካብዚ ዝነቐለ ናብ ውልቀ ረብሓ ብምድሃብ እታ ረብሓኦም ከይትጠፍእ ወርትግ ኣብ ጎነጽን ውግእን ወረ ውግእን ተሓቢኦም ክነብሩ እዮም ዝጽዕሩ። ኣብ ኣእምሮ መለኽቲ እምበኣር፥ ሓፈሻዊ ረብሓ ህዝቢ ዝብል ኣምር ፈጺሙ ስለዘየለ ብውሑዳት ተገልገልቲ ኣቢሎም ንብዙሓት ክደቚሱ፡ ክቐትሉን ክኣስሩን ከጨንቑን ይርከቡ።

እዋኑ እዋን ፍትሒ፥ መሰል፥ ዲሞክራሲያዊ ምሕደራ፥ ማዕርነት፥ ኣሳታፍነት እምበር ምፍልላይ፥ ምዕብላል፥ ኣንነት … ወዘተ ኣይኮነን። ነዚ ፍትሕን መሰልን ዲሞክራሲያዊ ምሕደራን፥ ብስነ-ፍልጠት ዝተሰነየ ውሑስ ዝገብር እቲ ዘይጎነጻዊ ወይ ከኣ ሰለማዊ ኣገባብ ኣቢልካ እዩ ዝረጋገጽ። ምኽንያቱ ብብረት ዝምጽእ ዋላ እኳ ነቲ ጨቋንን መላኽን ስርዓት ክድምስስ እንተኸኣለ፥ ዲሞክራሲያዊ ምሕደራ ዝተኸለ ግን ዳርጋ የለን ክበሃል ይከኣል። ብሓይሊ ዝመጽእ ህውከት፥ ጥሜት፥ ድንቁርና፥ ምፍልላይ፥ ሕነ ምፍዳይ ወዘተ እምበር ፍትሒ ቅሳነት ማዕርነት ዝብላ ኣብ መዝገበ ቃላት ወተሃደራዊ ኣተሓሳስባ ይኹን ኣብ ጐነጻዊ ኣምር ፈጺመን የለዋን። ባህርያት ሓደ ስርዓት ካብ ዝውስኑ መለክዕታት ሓደ እቲ ኣመጻጽእኡ’ዩ ተተባህ’ውን ምግናን ኣይኮነን።

መላኺ ስርዓት ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ኣብ ጐንጽን፥ ህውከትን ራዕድን’ዩ ስልጣኑ ከጣጥሕ ዝኽእል። ነዚ ንምግባር ከኣ ኣሎ ዝበሃል እከይ ተግባራት ጭቆናን፡ ግፍዕን፡ ዓዛብን መከራን፡ ማእሰርትን መቕተልትን ቀንዲ መሳርሒታቱን ዕላምኡን ኢየን። ስለዚ፡ ኣብ ስነ-ፍልጠት ዝኣምን፥ ንስናይ፡ ቅኑዕ ህዝባዊ ምሕደራን ምስ ምሉእ መሰል ደቂ ሰባት ዘውሕስን ስርዓት ብጐነጻዊ ኣተሓሳስባ ክትግበር እዩ ማለት ዘበት እዩ።

ገለ ገለ ሰባት ወይ እውን ኣባላት ውድባት ኩለ-መዳያዊ ኣገባብ ቃልሲ ኢና ነካይድ። በዚ መሰረት እዚ ከኣ ሰራዊትና ካብቲ ውድባዊ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ዝተዓጥቀ እዩ ክብሉ ይስምዑ። እዚ ግን ንዝመጽእ ውጽኢት ሰራዊት ዝኾነት ትኹን ውድብ ካብ ናይ ጐነጻዊ ኣተሓሳስባ ወጻኢ ከኸውን ኣይክእልን እዩ። ከመይሲ በትርን ካሮትን ክኽውን እዩ እቲ ጉዳይ። ርሑቕ ከይከድና ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ኣብ ትሕቲ ከመይ ዝበለ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ዘገልግል ከምዝነበረ ኩልና ንርደኦ እዩ። ኣብ መወዳእታ እታ ሃገር ናጽነታ ምሰረኸበት ግን፡ እቲ ሰራዊት፥በቲ ፖለቲካዊ መድብ ዕዮ ኣይተገዝአን። እነሆ ከኣ ኣብ ነሓድሕዱ ብዓሌት ተፈላልዩ ክንደይ ነብሳት ይሃልቃ ኣለዋ፥ እታ ሃገር እውን ቅሳነት ስኢና ኣላ።

ሓደ ሰራዊት ሃገራዊ ሓይሊ ወይ ከኣ ብፖለቲካ ዝተዓጥቀ ዝበሃል ኣብ ትሕቲ ሓደ ኩሉ ህዝቢ ዝኣምነሉ ቅዋም ምስ ጸደቐ ዝምስረት፡ ንህዝቡን ነቲ ቅዋምን ሕጊ ተኸቲሉ ዝከላኸል ምስዝኸውን እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ዘይጥርኑፍ ሰራዊትን፥ ዝተፈላለየ ፖለቲካዊ ራእይ ዘለዎ ተቓውሞታትን ዝምስረት ሰራዊት ካብ ጠቕሙ ጉድኣቱ ይበዝሕ። ምስናይ እዚ ኩሉ ግዜ እቲ ዝምስረት ምንቅስቓስ ሰናይ ስነ-ምግባርን፥ ስነስርዓትን ዘይብሉ ፖለቲካ ምስ ዝኸውን ድማ፡ ዝኸፍአ ኩነታት እዩ ዝፈጥር። ሓደ ካብኡ ኣብ ነንሓድሕዱ ዝመናጨትን፥ “ኣነ ይበልጽ” ኣብ ዝብል ሃናጺ ዘይኮነ ውድድርን ይጥሕል እሞ ነቲ ጨቋኒ ስርዓት ኣብ ምልጋስ ዓቕምታቱ ኣወሃሂዱ ናይ ምግጣም ዘለዎ ተኽእሎ ምህሙን ይገብሮ።

ጉዳይ መለኽቲ ናይ ዝኸድዎ ጉዕዞ፥ ንኹልና ብሩህ ከም ምዃኑ መጠን፡ ብመንጽር እቲ ደላይ ለውጢኸ ኣብ ምንታይ ሃዋህው ይርከብ ኢልካ ምሕሳብ ኣገዳሲ እዩ። ብመሰረቱ ደላይ ለውጢ ከበሃል ከሎ እንታይ ማለት እዩ? ንዝብል ሕቶ ብግቡእ ክምለስ ይግባኦ። ደላይ ለውጢ ከበሃል ከሎ ካብቲ ህልዊ ኣገባብ ምሕደራ ናብ ዝሓሸ ምሕደራ፥ ከምኡ እውን እቲ ዝትከል ስርዓት ንኹሉ ብማዕረ ዝዳኒ፥ ናይ ህዝቢ መንግስቲ ንክኽውንን ማለት እዩ። እዚ እንተደኣ ኮይኑ እቲ ትርጉሙ ድማ፡ካብ ነንሓድሕድካ ናይ ምርሕሓቕን ጸለመን ናጻ ክኸውን ከምዘለዎ ናይ ግድን እዩ። ካብኡ ሓሊፉ እቲ መላኺ ዝጥቀመሉ ኣገባብ ዝኽተል እንተኾይኑ እቲ ውጽኢት እውን ካብቲ ምልኪ ዝሓሸ ክኸውን ከምዘይክእል እዩ ዝእምት።

መላኺ ስርዓት እምበኣር ኣብ ጐነጽ ከምዝኣምን ርኢና ኣሎና። ምኽንያቱ ኣብ ስነ-ፍልጠት ሰለዘይኣምን እዩ። ስለዚ፡ ዝኾነ ይኹን ብስነፍልጠት ዘይተመስረተ ጉዳይ፡ ኩሉ ግዜ ናብ ምልካዊ ኣተሓሳስባ እዩ ዘምርሕ። ክሳብ ሎሚ ዝተወሰኑ ወገናት ነቲ ስነፍልጠት ዝብል ኣምር ጎስዮም ክኸዱ ኢኻ ትርኢ። ንሱ ድማ ፍትሒ፡ ዲሞክራስን፡ ናጽነትን በየናይ ኣገባብ ይመጻ ንዝብል ኣምር እዞም ውሱናት ወገናትሰብ ብሓይሊ ኣቢሉ እዮም ዝብልሉ።

ልክዕ እዩ ጐነጽን ዘይጐነጽን ኣብ መድረኽ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ፍልይ ዝበለ ኣምር ከምዘለዎ ክሰሓት የብሉን። ክልቲኡ ከም ኣገባብ ክምረጽ ዘለዎ እዩ። ይኹን እምበር ኣብ መንጎ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክርስን፥ ካብ ጎበጣዊ መግዛእቲ ናብ ናጽነትን ዘሎ ፍልልይ ምግንዛብ የድሊ። ስለዚ እቲ መድረኽ ዝጠልቦ ኣገባብ ከመይ ህዝቢ ናብቲ ንሱ ዝደልዮ ስርዓተ ምሕደራን፥ ንሱ ዝቆጻጸሮ መንግስትን ክምስርት ይኽእል ዝብል ግንዛበ እዩ ክገዝኣና ዘለዎ። እዚ ከኣ እቲ ክምረጽ ዘለዎ ኣገባብ ዘይጎነጻዊ ወይ እውን ናይ ህዝባዊ ናዕቢ ኣገባብ ኣቀላልሳ እዩ። ስለምንታይ ንዝብል ሕቶ ምምላስ ከድሊ እዩ። ንሱ ድማ ኣብ መንጎ እዘን ክልተ ኣገባባት ዘሎ ፍልልያት ብምግንዛብ ጥራሕ ኢና ክንርደኦን ክንበጽሖን ንኽእል እሞ፥ እስከ እቲ ፍልልያቱን ዝራኸበሉን ነጥብታት ርኢና ምስ ህልዊ ኩነታት ህዝብና ኣየናዮም ይመዝን ኣንፈት ክህበና ይኽእል እዩ።

እዚ ብመጠኑ እቲ ረብሓን ጸረ-ረብሓን ናይ ክልቲኡ ብምውድዳር ኣየናይ እዩ እቲ ቀጻሊ ቅኑዕ ምሕደራ ዘውሕስን፥ ንህዝቢ ኤርትራ ዝዋጽእን ንምግማት እንጽገም ኣይመስለንን። ደሓር ከኣ እቲ ጉዳይ ስርዓት ንምቕያር ጥራሕ ወይ ናይ ስርዓት ለወጢ ምስ ዲሞክራሲያዊ ትካላት ዝስዕብ ዲዩ ኣይኮነን እውን ክንመራመረሉ ዕድል ይህበና። ምኽንያቱ ስልጣን ምስ ስኒት ኣልቦን፥ ስልጣን ምስ ስኒትን ኣዝዩ ዝፈላለ ስለዝኾነ። ስልጣን ምስ ስኒት ኣልቦ፥ ፍትሒ፡ ቅሳነት ፈጺሙ የለን። ስልጣን ምስ ስኒት ግና ሓልዮት፡ማዕርነት፡ፍትሒ፡ምምቕራሕ፡ ምክብባርን ምትእምማን ይርከብ።

ድራር መንታይ

          ኣብ ውሽትን ኣብ ውጻእን ዝነበር ህዝቢ ኤርትራ ቅድም ናጻነት ክውን ንምግባር ፣ ውግእ ምስ ወያኔ ምስ ተጋህደ ድማ ሉዑላውነት ሃገር ንምኽባር ዝፈትዎም መንእሰያት ደቁ ኣሕሊፉ ፤ ብዝገበሮ ገንዘብን ንብረትን ክእለትን ብምሉእ ወኒ ንሃገር ኣወፊዩ ። ዕላማኡ ድማ ናጻ ኤርትራ ንምርኣይ ጥራይ ዘይኮነ ፣ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ተረጋጊጹ ኩሉ መዳያዊ ማዕርነት ማሕበራዊ ፍትሒ ፤ህዝባዊ ምቁጽጻርን ፍቕርን ሰላምን ዝሰፈና ኤርትራ ንምርኣይ ካብ ዝነበሮ ሕልምን ሃንቀውታን ምዃኑ ማንም ኤርትራዊ ብምስትንታን ካብ ዝዛረበሉ ዘሎ ሓቂ እዩ ። እንተኮነ ግን ሓፋሽ ህዝብን ኣባላት ግምባር ብኣመራርሓ ኣከያይዳን ግምባርን መንግስትን ዕጉባት የለውን ። ናይ ህግደፍ ማ/ቤት ጽሕፈት ዘይሕጋውን ዘይሓላፍነታውን ሰሚናራት ብወገን ፕረሲደንት ዝውሰዱ ዘለው ዘይምክኑያት ስጉምትታትን ሻቅሎት ብጀካ ምፍጣሮም ኣሉታዊ ኩነታትውን ክፈጥሩ ዝኽእሉ እዮም ።

          እዚ ሽገር እዚ ኣብ ግዜ ኹናት ወያኔን ምስ ምጭናቅን ዝመጸ ሽገርዩ ተባሂሉ ብገለ ወገን ክግለጽ ይፍተንዃ እንተሎ ብቀንዱ ድሕሪ ናጽነት ብፍላይ ከኣ ድሕሪ 1994 እናተዋሕለለን እናገደደን ዝመጸ እዩ ።ኣብ ግዜ ኹናት ወያኔ ክሳብ ኣብ ህላወ ሃገር ስግኣት ክውርድ ጥንቂ ዝኮነ እዩ ።ጠንቂ ሕጋውን ትካላውን ኣሰራርሓ ኣሳታፍን ሓባራውን ኣወሳስና ንቀንዲ ጉዳያት ተሓታትን ዲሞክራስያዊን ኣከያይዳ በብቁሩብ እናተዳኸመን እናማህመነን ብምምጽኡ ሕድሕዳዊ ምትሕልላይ ኣኽብሮትን እምነትን እናተረፈ ብምዃዱ ፣ሓገግቲን ፈጸምትን ኣካላት ስልጣኖም እናተመንዘዔን ሰርሖም እናደስከለን ብምካዱ ወዘተ እዩ።

          ነዚ ሽገር እዚ ንምቕልስን ንምስግጋር ናብ ቅዋማዊ ስርዓት ንምውሓስን ኣብ ናይ ጥርን ንሓሴን መስከረምን 2000 ዓም ኣኼባታ ባይቶታት ተዛሪቡሎም ኣገደስቲ ውሳነታት ሓሊፍሎም ከብቅዕ ድሓር ግን ዘይትርጉምም ተዋህቡዎምን ካብ ተግባረ ዓዲ ውዒሎምን ይርከቡ ። ሓደገኛነት ናይዚ ቅልውላውዚ ብምትብሃል ከኣ ተገድስቲ ኣባላት ማእከላይ ባይቶ ኣብ ግበረ መልሲ ከይተደፍኡ ነቲ ስሩዕ ግዜኡ ዘሕለፈ ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ኪዕደም ጠለቦም ናብ ፕረሲደንት ኣቅሪቦም ። ተነጺጉ ግን ። ሕጋውን ሓላፍነታውን ጠለብ ኪንጸግ እንከሎ ኣታ ምርቓ ፋጻሚ ቤት ጽሕፈትን ማእከላይ ባይቶን ዘይብላ ግግይቲ ሰሚናር ማቤት ህግደፍ ግን ካብ ኣቦ መንበር ምሉእ ደገፍ ብምርካብ እቲ ቅልውላው ኣብ ክትኮሰሉ ዝኽእል ሓደገኛ ደረጃ በጺሑ ኣሎ ።

          ነዚ ሽገር እዚ ንምፍታሕ ዘይሕጋውን ዘየድሊን ኣገባብ ይእመትዃ እንተሎ ፣ ብዘይካ ብሰላማዊን ዲምክራሲያዊን ሕጋዊን ልዝብን ፣ ካሊእ ፍታሕ ከምጽእ ዝክእል ኣገባብ የለን ። ክንዲ ዝኮነ ሕጂ እውን ህጹጽ ኼባታት ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ተጸዊዑ፤ እዞም ዝስዕቡ ጉዳያት ክዝረበሎን ስጉምቲታት ኪውሰደሎን የድሊ ።

ስለምንታይ ህጹጽ ኣኼባታት ማእከላይን ሃገርዊን ባይቶታት የድሊ ?

• ህግሓኤ ክቃለሰሎም ዝጸንሔ ዕላማታት ክውን ንምግባር
• ቻርተርን ቅዋምን ህግደፍ ዝሓንጸጾም ራእይ ፣ ዕላማታትን ዕማማትን ብጭቡጥን ብግብርን ንምትግባር
• መሰጋገሪ መንግስቲ ኤርትራ ክኽተሎ ብኣዋጅ 37/1993 ዝተሓጸጸ ቃሉን መንፈሱን ንክኽብር
• ቅዋማዊ ባይቶ ኣብ 23 ግንቦት 1997 ዘጽደቖ ቅዋም ህገረ ኤርትራ ንምትግባር
• ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ኣብ ጥርን ፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ነሓሰን መስከረምን 2000 ዓም ካብ ዝገበሮ ገምጋምን ዘሕለፎ ውሳነታትን መሰረት ብምግባር ስሩዕን ዲሞክራሲያዊን ምስግጋር ናብ ቅዋማዊ ስርዓት ንምርግጋጽ ።

          ዛጊት ኣብ ዝተኻየደ ቃልሲ ፣ ብሑሕ ዝተፈጸመን ፍረ ዝተረኽበሉን መዳያት ይሃሉ እምበር ብዙሕ ጉድለታት ከም እተራእየን ፣ ተሓታቲን ሓላፍነታውን ዲሞክራሲያዊ ሰርዓት ንምርግጋጽ ኪማሊኡን ውሕስነት ኪኾኑን ዚግብኦም ብዘይ ቀለዓለም ብዘይ ውልውልን ኪውስዱ ዘለዎም ናይ መሰጋገሪ እዋን ስጉምቲታት ከም ዘለውን ግሁድ ኾይኑ ኣሎ ።ኣብ ገመጋም ሕሉፍ ተመኹሮናን ብሕጂ ኣብ ኪውሰዱ ዘለዎም ስጉምቲታትን ናይ ኣረኣእያ ፍልልይ ክህሉን ብሓላፍነታዊ መገዲ እንተ ተታሒዙ ጥዑይ ሃዋሁ ኪፈጥርን ፖለቲካዊ ባህሊ ከማዕብልን ዚክእል ምኻኑ እምነት ናይ ዝኮነ ይኹን ሃገራዊን ዲሞክራሲያዊን ክኸውን ይግባእ ።

          ብጀካቲ ብውልቂን ብዝተፈላለየ መንገድታትን ንነዊሕ ግዜ ክፍተን ዝጸንሔ ፣ ኣብቶም ዝሓለፉ ክክልተ ኣኼባታት ማእከላይን ህገራዊን ባይቶታት ሓገግቲ ኣካላት ግምባርን መንግስትን ኣድማዕቲ ፣ንፈጸምቲ ኣካላት ገንባርን መንግስትን ሓቀኛ ተቕጻጸርቲ ፣ ንምስግጋር ናብ ቅዋማዊን ዲምክራሲያውን ስርዓት ተጣባበቅቲ ከም ዝኮኑ ንምግባር ፣ግሉጽ ሃናጽን ሓላፍነታውን ክትዓት ክኻየዱ ከም ዝጸንሑን ሓደ ሓደ ኣውንታዊ ምዕባለታት ከም ዘርእዩን ይፍለጥ ። 

         ኣብ መንጎን ድሕርን እዞም ከክልተ ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ግን ብማእከልነት ፈጸምቲ ኣካላት ግንባርን መንግስትን ዝውሰዱ ዘለው ስጉምቲታት ።      

ንውሳነታት ባይቶታት ዝጥሕሱ ወይ ዘይትርጉሙ ሂቦም ፡

ጉድለታት ንምእራምን ካብ ወድዓዊ ገምጋም ትምሀርቲ ንምቕሳምን ብኣባላት ባይቶ ኣብ ባይቶታት ንዝቐርቡ ርእይቶታትን ታዕሊቓትን ምስ ሃገራዊ ክድዓትን ጥልመትን ብምምዕርራይን ኣጀንዳ ወያነ ንምግልጋል ኾነ እልካ ዝተገብረ ዘመተ ብምምሳልን ፣ ብማእከላይን ሃገረዊን ባይቶታት ዘይተሓንጸጸን ዘይጸደቐን ኣብ ውሽጢ ግንባርን ህዝብን ስግኣትን ዘይቅሳነትን ፈጥሩ ሓድነት ዘላሕልሕን ናብ ፍጹም ፖሊሳዊ ስርዓት ዝምርሕ ጎስጓሳት ፣ ዘመተታትን ታህዲዳትን ምክያድ

ንስሩዕን ዲምክራሲያዊን ምስግጋር ናብ ቅዋማዊ ስርዓት ተደለይቲ ንዝኮኑ ክፍጸሙ ዘለዎም ዕማማት ከም እኒ --

• ህጹጽ ህዝባዊ ክትዓት ኣብ ሕግታት ሃገራዊ ምርጫን ፖለቲካዊ ሰልፊታትን ምጽዳቐም ኣብ ሃገራዊ ባይቶ ።
• ንጉባኤ ግምባር ኣቐዲሙን ኣብ እዋኑ ክዝተየሉ ዝግባእ ገምጋም ተመክሮና ኣብ መንጎ ሳልሳይን ራብዓይን ጉባኤታትን መጻኢ ዕድል ህግደፍን
• ንቅዋማዊ ስርዓት ተነጺፉሉ ክጸንሒ ዝግባእ ኣድለይቲ ቅድመ ምስናድኦታት
• ንሓራን ርትዓዊን ሃገራዊ ምርጫ ፣ ኣቀዲሙ ኪፍጠር ዘለዎ ምቹእ ኩነታት ( ናይ ርእይቶ ናጽነት ፣ ግዝኣተ ሕጊ ፣ ሰብኣዊን ዲሞክራሲያዊን መሰላት ምሕላው ) ወዘተ -ምውዳድ
• ኣብ ትግባረ ቅዋምን ቅዋማዊን ጉዳያትን ሰፊሕን ሓራን ሃገራዊ ክትዕ ምክያድን ምፍቓድን =ወዘተ ።
• ብሓጺሩ ፣ ነጥብታት ኣጀንዳ በዞም ዝስዕቡ ክልተ ዓበይቲ ኣርእስቲታት ክጠቓለሉ ይክኣል

ስሩዕን ዲሞክራሲያዊ ምስግጋር ናብ ቅዋማዊ ስርዓት ንምርግጋጽ ክውሰዱ ዘለዎም ጭቡጣት ስጉምቲታት ፣

ሓቀኛን ወድዓዊን ገምጋም ተመኹሮ ህግደፍን ዲሞክራሲያዊ ውሳነ መጻኢ ዕድል ህግደፍን ንምግባር ፣ ኪግበር ዝግብኦ ምቅርራባትን ዲሞክራሲያዊ ኣካይዳ ራብዓይን ጉባኤን ።

          ስሩዕ ግዚኡ ኣኺሉን ንህጹጽ ኣኼባ ዘገድስ ጉዳያት ተፈጢሩን እናሃለወ ፣ ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ዘይምዕዳም ወይ ምድንጓይ ማለት ፣ ማቤጽ ፈጢሩዎ ንዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላውን ኣብ ህዝቢ ዘይምርግጋእን ሻቅሎትን ጸማም እዝኒ ምሃብን ፣ ንሰላማውን ዲሞክራሲያዊን ምስግጋር ናብ ቅዋማዊ ስርዓት ኮነ እልካ ምዕንቓፍን ስለ ዝኸውን ከም ኣባላት ማእከላዊን ሃገራዊን ባይቶታት ሓላፍነትና ብግቡእ ብምስካም ፣ሕጋውን መሰረታውን መሰላትና ተጠቒምና ፣ናይ ዝመረጸና ሕደሪ ኣክቢርና ፣ ናብ ህዝቢ ብወግዒ ወሪድና ርእይቶታትና ክንገልጽ ክንግደድ ምዃንና ንፍልጥ

ካብ ፕ/ኢሳያስ

ናብ ሽሪፎ

ብስም “ ቅድሚ ሕጂ ብፊርምኦም ዝጠለቡ ኣባላት ማእከላይ ባይቶ “ እትብል ብዕለት 28/3/2001 ዝተጸሕፈት ዝሰድድካለይ መልእኽቲ ሎሚ ንግሆ ብጺሓትኒ ርእየያ - ኣብቲ ሓቂን መሰረት ዘይብሉን ትሕዝቶኣ ኣትየ ኪዛረብ ኣየድልየንን ። ዓቅሊ ኪገብር ስለ ዝመረጽኩ ሥ፣ ንዝኾነ ንቔይቂ ናብ ዝቐርበለይ መኣዲ ከይተቀረብኩ ትዕግስቲ ክገብር እየ። ብቐጻሊ ምትኹቷኽ (provocation) ንዘየሎ ነገር ኣተዓባቢኹም ሽግር ክተዕርጉ እንተ ደሊኹም ግን ምርጫኹምዩ።

ድጊመ ካብ ጌጋ ናብ ልብኹም ክትምለሱ እላቦ።

         ብድሕሪ እዛ ዳብዳቤ እዚ ማእከላይ ባይቶ ፡ ነቲ ዝነበረ ዘይምርድዳእ ናብ ህዝቢ ዘርጊሖሞ ።

ክብሮም ግረነት

9/18 /15

                                                ህግደፍን ኣብ ልዕሊ ጉጂለ 15ዝፈጸሞ ዓመጽ።

           ህግደፍ ብዕለት 18 መስከረም 2001 ኣብ ልዕሊ እቶም ሕጊ ተኸቲሎም ምድብ ኣኼባ ክግበረሎም

ዝሓተቱ ኣባላት ለቍሙ ኣብ ዔላ ዔሮ ካብ ዝዳጉኖም ሎሚ ድሮ 14 ዓመታት ሓሊፈን ። እዞም ላዕለዎት ሓለፍቲ ዝነበሩ ፣ ኣብ ታሪክ ህግሓኤ ክሳብ ዕለተ ማእሰርቶም ተወዳዳሪ ዘይብሉ ተወፈይነት ዘርኣዩ ነይሮም ። ክሳብ ሕጂ ከኣ ብዘይኻ እቲ ሓሓሊፍካ ካብ ሓለውቶም ዝነበሩ ዝመጽእ ሓበሬታ ፣ ብኩነታቶም ዝፍለጥ ጭቡጥ ነገር የለን ። እዞም ኣባላት ባይቶ ዝኣበስዎ ነገር ኣይነበረን ። እንተኮነ እቲ ኣብ ባይታ ዝነበረ ኩነታት ህዝቢ ኤርትራ ስለ ዘሕዘኖም ፣ኣብ ቅዋምን ቅዋማዊ ህወትን ንመለስ ፣ ህዝብና ንነጻነት ዝኽፈሎ ዋጋ ከስተማቅሮ ኣሎዎ ክብሉ እዮም ተኣሲሮም ። ጉጂለ ህግደፍ ነቶም ኣባላት ባይቶታትን ደገፍቶምን ክኣስር እንከሎ ፣ ነቶም ጋዜጠኛታት እውን ምስኦም ክሃድኖም ሓዲሩ ። በዚ ከኣ እቲ መሰል ናይ ምጽሓፍን ሓበሬታ ናይ ምርካብን ተዓጽዩ ይርከብ ። ብዝኮነ ጉጂለ ህግደፍ ኣብ ህዝቢ ኤርትራን ዝፍጽሞ ዘሎ ናይ ምሕቓን ምጥፍእን ተገባራት ፍርዱ ክረኽበሉ ምዃኑ ክንጠራጠር የብልናን ።

            እምበኣር ቀንዲ ሕቶ ኣባላት ባይቶ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈውርቂ ኣኼባ ባይቶ ክጽውዕ ትዕድም ስለ ዝነብረት ከምዚ ትስዕብ ነይራ

ናብ ክቡር ኢሳያስ ኣፈወርቂ

ኣቦ መንበር ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት

ፕረሲደንት ሃገረ ኤርትራን

ምዱብ ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ግዜኡ ስለ ዝኣኸለን ፤ብዘይብኡውን ንህጹጽ ኣኼባ ዘገድስ ጉዳያት /ኩነታት ስለ ዘሎን ፣ እዞም ኣስማትና ኣብ ታሕቲ ተዘርዚሩ ዘሎ ኣባላት ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ክትዕድም ንጠልብ ።

ዓወት ንፋሽ

ምሉእ ስም

1/ ማሕሙድ ኣሕመድ ሸሪፎ

2/ ሃይለ ወልድትንሳኤ

3/ መስፍን ሓጎስ

4/ ዑቅበ ኣብርሃ

5/ ሳላሕ ኪኪያ

6/ ሓምድ ሕመድ

7/ ኣልኣሚን ሸኽ ሳልሕ

8/ እስቲፋኖስ ስዩም

9/ ብርሃነ ገረዝግሄር

10/ኣስቴር ፍስሓጼን

11 / መሓመድ ብርሃን ብላታ

12/ ጲጥሮስ ሰለሙን

13 /ጀርማኖ ናቲ

14 / ሙሳ ራብዓ

15 /ናቲ ኢብራሂም

ኣብ ወጻኢ ዝነበሩ ኣባላት ባይቶ

16/ በራኺ ገብረስላሴ

17/ ኣድሓኖም ገብረማርያም

18/ ሃይለ መንቀርዮስ

ሃገረ ኤርትራ

ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንት

13/03/2001

ናብ ሸሪፎ (ማሕሙድ )

ሎሚ ንግሆ ፈርማታት ዘለዋ ጽሕፍቲ ሰዲድካለይ

ንሓበሬታ እንተ ኮይኑ ርእየያ

ብሓፈሽኡ ትጋገዯ ኣሎኹም ክብል ጥራይ እደሊ ።

ማሕሙድ ኣሕመድ ሸሪፎ 3 ግዜ ንኣቶ ኢሳያስ ኣፈውርቂ ክጽሕፈሉ እንክርሎ ፣ መልሱ ከምዛ እትርእዩዋ ነይራ።

ናብ ክቡር ኢሳያስ ኣፈውርቂ

ፕረሲደንት ሃገረ ኤርትራ

ጉዳይ ፤ ጠለብ ኣኼባታት ማእከላይን ሀገራዊን ባይቶታ

28/3/2001

እቶም ቅድሚ ሕጂ ፊርማና ኣሰኒና ኣኼባታት ማእከላዊን ሃገራዊን ባይቶታት ክትጽውዕ ዝጠለብና ኣባላት ማእከላይ ባይቶ በቲ ትጋገዩ

ኣሎኹም ዝብል መልስኻስ ስለ ዘይዓገብናን ብኣኼባ ክፍታሕ ይግብኦ ንብሎ ሽግርን ንውሕስነት ዲሞክራሲያዊ ምስግጋር ናብ ቅዋማዊ

ስርዓት ብህጹጽ ክውሰድ ኣለዎ እንብሎ ስጉምቲታት ስለ ዘሎን ሕጂ እውን ደጊምና እቲ ስሩዕ ግዜኡ ድሮ ዘሕለፈ ምዱብ ኣኼባታት

ባይቶታት ኣብ ውሽጢ ወርሒ ሚያዝያ ኪትዕድም ንጠልብ ኣሎና ‘\።

ናይቲ ዝርኣየና ሽግር ኩንታታን እንጽበዮ ፍታሕን ዝገልጽ ጽሑፍ ድማ ኣተሓሒዝና ንሰድድ።

ዓውት ንሓፋሽ

ቅድሚ ሕጂ ብፈርምኦም ዝጠለቡ

ኣባላት ማእከላይ ባይቶ ።

           እቲ ጽሑፍ ንዝመእ ይቅጽል ----

ክብሮም ግረነት