EPDP Editorial

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኣብ ኤርትራ ርግኣት፡ ልዕልና ሕግን ዕቤትን ዘውሕስ ለውጢ ንምምጻእ እንቃለስ ዘለና ኣካላት ኣብ ጽላል ዝተፈላለየ ውዳበታት ክም ዘለና’ኳ ርዱእ እንተኾነ፥ ብጉዳይ ሃገር ግን ክንፈላለ ኣይግባእን። ከምኡ ስለዝኾነ ክኣ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣኼባታት፡ ጉባአታት፡ ሰላማዊ ሰልፍታትን ዝኣመሰሉ ኣጋጣምታትን ንራኸብ ኢና። ወትሩ ከኣ ብዛዕባ ሃለዋት ህዝብናን ሃገርናን ፖለትካዊ ዝርርብ ምግባርና ኣይተረፈን። ኣብዚ ወግዓዊ ይኹን ዘይወግዓዊ ርክባትና ንሰማምዓሎምን ዘይንሰማመዓሎምን ዛዕባታት የጋጥሙና እዮም። ምናዳ ምናዳ ቅንዕናን ሓልዮትን እንተተወሲኽዎ፡ እቶም እንሰማመዓሎም ካብቶም ዘይንሰማመዓሎም ከም ዝበዝሑ  ርዱእ እዩ። ዕምቆት ግፍዒ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብና መሪር ምዃኑ ኣይንፈላለየሉን። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ኣርዑት ህግደፍ ዝሓልፎ ዘሎ መሪር ህይወት ክትኣምኖ ክሳብ ዘጸግም ዘስካሕክሕ ምዃኑ የሰማመዓና’ዩ። እዚ ክሳብ ክንድዚ በደሉ ሰማይ ዝዓረገ ርጉም ጉጅለን ናይ ጭቆና መሳርዑን ይወገዱ ኣብ ዝብል እውን ንረዳዳእ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ሓድነትና ምስጢር ዓወትና ምዃኑ፡ በዚ ዘለናዮ ናይ በበይንኻ ወፍሪ ለውጢ ከነረጋግጽ ከምዘይንኽእል .. ወዘተ ኣብ ዝብሉ ሓሳባት እውን መሰረታዊ ፍልልይ የብልናን።

ነዚ ኣቐዲሙ ግናይ መንነቱ ዝተገልጸ ሳራም ጉጅለ ህግደፍ ጸራሪግካ ኣብ ኤርትራ ሰላም፡ ደሞክራስን ዕቤትን ዘውሕስ ኩነታት ምፍጣር ከም ዘድሊ ከኣ ናይ ኩልና እወታ ዘለዎ መፍትሒ ምዃኑ ወርትግ እንኮማስዖ ናይ ሓባር መደምደምታና እዩ። እዚ ዘርእየና ሓባራዊ ናይ ለውጢ ድሌትና ህያው ምዃኑ እዩ። ሓደ ጉዳይ ንክትፍጽም ድሌት ምሕዳር ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ምዃኑ ዘይከሓድ ኮይኑ፡ ብተግባር እንተዘይተሰንዩ ግና እቲ ድሌት ሕልሚ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ። ርግጽ እዩ ሓደ ጉዳይ ስለ ዝደለኻዮ ጥራይ ዘይክፍጸም ይኽእል። ነዚ ምኽንያት ካብ ዝኾኑ ጉዳያት ሓደ ማዕረ ድሌትካ ዝምጥን ዓቕሚ ዘይክህልወካ ስለ ዝኽእል እዩ። በዚ መሰረት ኣብ መንጎ ድሌትን ናይ ምርግጋጹ ዓቕምን ፍልልይ እንተተራእየ ዘገርም ኣይኮነን። ዓቕሚ ኣብ መስርሕ ክጥረ ስለ ዝኽእል፡ ሎሚ ዘይተተግብረ ጽባሕ ብዝፍጠር ዓቕሚ ክምላእ ስለ ዝኽእል። እቲ ቀንዲ ጉዳይ ሎሚ ኣብ ኢድካ ብዘሎ ዓቕሚ ክትብገስ ምኽኣልን ዘይምኽኣልን እዩ ዝኸውን።

ክግበር ኣለዎ ኢልካ እትእምነሉን እትደልዮን እንዳዘመርካ ጥራይ ምንባር ግና ግጉይ እዩ። ግጉይ እዩ ጥራይ ዘይኮነ ኣብቲ “ከምዚ ክግበር ይግባእ” እትብሎ ንዘለካ መርገጺ ኣብ ምልክት ሕቶ ዘውድቕ እውን እዩ። “ጉጅለ ህግድፍ ክውገድ ኣለዎ” እንዳበልና ነዚ ግብራዊ ናብ ዝገብር ገጽና እንተዘይወፊርና ዘተሓታትት እዩ። እቲ ዝፈላልየና ኣተሓሳስባ፡ ኣብቲ ንሰማመዓሉ ሓቢርና ከይነድምዕ ጽልዋ የብሉን ማለት ኣይኮነን። እንተኾነ ናይቲ ዝፈላልየና ኣሉታዊ ጽልዋ ዝዳኸም ኣብቲ ዘሰማመዓና ሓቢርና ብምስራሕ  እዩ። ፍልልያትና ከነወግድ ንደኽመሉ ምኽንያት የብልናን። ኣብቲ ንሰማመዓሉ ዛዕባታት ብሓባር ብምስራሕ ናብ ዘይዕንቅፈና ደረጃ ምውራዱ ግና ግድነት ክንጽዕተሉ ዝግበኣና እዩ።

እቲ ብሓባር ከስርሕ ዝኽል መዋጸኦ ንምፍጣር ናይ ሓደ ኣካል ሓላፍነት ዘይኮነ፡ ኩሎም መሻርኽቲ ኣካላት ክሰርሕሉ ዝግበኦም እዩ። ናይ ኩሎም መዋጸኦ ሓሳባት ብሓላፍነታዊ ዘተን ልዝብን ረጊኡ ተሓቒኑ ምስ ጸዓየ እዩ ከኣ ናይ ሓባር መዋጸኦ ክኸውን ዝበቅዕ። “እዚ እዩ ናተይ ሓሳብ” ክንብል እንከለና፡ ካብቲ መኻይድና “እዚ ድማ ናተይ” ዝብል ዝተፈለየ ደሃይ ክንጽበ ይግበኣና። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ውድባትና በዂሩ ዘሎ ከኣ እዚ እዩ እምበር፡ እቲ ድሌትስ ወትሩ ብመደረታት፡ ብኣዋጃትን መግለጽታትን ክንጸባረቕ ንዕዘቦ ኣለና። “እቲ ድሌት እንዳሃለወ ናብ ተግባር ንከይንሰግር ከሊሉና ዘሎ ዓለባ ሳሬት ደኣ እንታይ እዩ?” ዝብል ሕቶ ንምምላስ ብዙሕ ምናልባታት ምቕራብ ከም ዝከኣል ርዱእ እዩ።

ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ እቲ ደውታ መዓልቲ ክበልዕ ምስ ተዓዘበ፡ “እሞ እንታይ ደኣ ይገበር?” ዝብል ሕቶ ክምልስ ተበግሶ ወሲዱ ኣሎ። እዚ ተበግሶኡ ድማ በቲ ብ4 ሰነ 2017 ዘውጸኦ “ምዕቃብ ልኡላዊ ግዝኣት ኤርትራ፤ ምውዳቕ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍን ምልጋስ መሓውራት ጭቆናኡን፤ ድሕሪ ውድቐት ስርዓት ህግደፍ ኣብዝሓ ሰልፋዊ ስርዓት ዝሰረቱ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምቛም፤ ግዝኣተ ሕግን ዲሞክራስያዊ መሰላትን መላእ ሓርነታትን ህዝቢ ምቕባል፤”  ዝብሉ ነጥብታት ዝሓዘ እማመኡ ኣነጺርዎ ኣሎ። ሰዲህኤ ነዚ ክእምም እንከሎ፡ ከምቲ “ኣብ ኢዱ ዘሎ ዝደርበየ ፈራሕ ኣይበሃልን” ዝበሃል፡ ድሕሪ ዓሚቕ መጽናዕቲ ዝበጸሖ ርኢቶ ንምቕራብ እንተዘይኮይኑ፡ “እቲ ቅኑዕ ርኢቶ ምሳይ ጥራይ እዩ ዘሎ” ካብ ዝብል በሓቲ ሰምዒት ከምዘይኮነን ደጋጊሙ ኣነጺሩ’ዩ። ብመሰረቱ እውን እማመኡ ጻዋዒት ንዘተ እምበር ናይ “ነዚ ተቐበሉለይ” ምሕጽንታ ኣይኮነን። እዚ ማለት ናይ ካልኦት ሰብ ጉዳይ መኻይዱ ዝተፈልየ ርኢቶ ክሰምዕ ምስ ልዑል ሃንቀውታ እዩ። ስለዚ ኢና ከኣ “እቲ ክንገብሮ እንኽእልከ ዘይንገብር?” ንብል ዘለና።

ኣብቲ ነዊሕን መሪርን ቃልስና ምእንቲ ናጽነት፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ  ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ሃሙን ቀልቡን ሓደ ኮይኑ ኣብ ጐኒ’ቲ ፍትሓዊ ቃልሱ ተሰሊፉ። ኣብቲ እዋንቲ ናይቲ ዝነብረሉ ቦታታት ራሕቅን ካልእ ናይ ስምዒታት ፍልልያቱን ብሓደ ከይስጉም ኣይዓንቀፎን። ዋላውን’ቲ ኣብ ትሕቲ መግዛእታዊ ሓይሊ ዝነበረ ህዝቢ ኤርትራ ራሕቅን ጽንኩር ሓለዋን  ካብ ቃልሱ ኣየርሓቖን።

ድሕሪ ናጽነት ምስቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ቃልስን ኣሰላልፋ ሓይልታትን ክወዳደር እንከሎ ዝረቐቐ ቃልሲ ምእንቲ መሰረታዊ መሰላት ተጀሚሩ፡ እነሆ ከኣ ሕጂ’ውን ቀጻሊ ኣሎ። ኣብዚ ዳሕረዋይ ምዕራፍ ቃልሲ ርኢቶታት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ክልተ ዝተኸፍለ ነይሩ። ንስርዓት ህግደፍ ዝድግፍን ዝቃወምን። ኣብቲ መጀመርያ ብዙሓት ንኣበርክቶኡ ኣብ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ጥራይ ኣብ ግምት ኣእትዮም “እዚ ውድብ እንታይ ዘይገበረ” ዝብሉን ዲክታቶር ኢሳይያስ ብጉርሒ ንዝብሎ ሸርሕታት ዝደጋግሙ ደገፍቱ ካብቶም ካብ ንግሁኡ ኣነቓቕላኡ ጠላሕ ዘይበሎም ተቓወምቱ ዝበዝሑ ነይሮም። እንዳወዓለ እንዳሓደራ ግና ሓቀኛ ባህርያት ናይቲ ሕጂ ሃገርን ህዝብን ዘማስን ዘሎ ጉጅለ እንዳተቓለዐ ምስ መጸ ደንበ ደገፍቲ ህግደፍ ክጥምዝሕን ክሽምረርን እንከሎ፡ ደንበ ተቓወምቱ ከኣ እንዳሰሰነ መጺኡ። ብዙሓት ከኣ በቲ ነቲ ጉጅለ ዝድግፍሉ ዝነበሩ ልሳኖም ኣብ ግጉይ መስርዕ ከም ዝነበሩ መስኪሮም ኣንጻሩ ከኣ ተሰሊፎም።

ኣብዚ ኣሰላልፋ እዚ እውን ከባቢ፡ ወጻእን ውሽጢ ሃገርን፡ ዓበይትን ናእሽቱን፡ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን፡ ኣስላምን ክርስትያንን ከነወዳድር እንከለና፡ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ተቓወምቲ ስርዓት ኮነ ደገፍቲ ስርዓት ንረክብ። እቲ ቁጽሪ ከኣ ይፈላለ። ደገፍቱ ውሑዳት ተቓወምቱ ከኣ ብዙሓት። ብዝሒ ብጽፉፍን ጽኑዕን ውዳበ እንተዘይተሰንዩ ንበይኑ እኹል ናይ ለውጢ ሓይሊ ይኸውን ማለት ከምዘይኮነ ምስትብሃል ዘድልዮ እዩ። ኣብ መስርሕ ብዙሓትን ጥምዙሓትን ናይ ምዃን ዕድል ክፉት ስለ ዝኾነ።

እቲ እንቃለሰሉን ወትሩ ንጽበዮን “ለውጢ ኣብ ኤርትራ” ስለ ዝኾነ፡ “ለውጢ ብመን? ንረብሓመን” መዓስከ?” ዝብሉ ሕቶታት ወርትግ እነዘውትሮም እዮም። ኣብቲ መልስና ከኣ፡ ለውጢ ብተፈጥሮኣዊ ሕልፈት ዲክታቶር ኢሳይያስ፡ ብወተሃደራዊ ዕላዋ፡ ካብ ውሽጢ ብዝግንፍል ህዝባዊ ሓይሊ …. ወዘተ ዝብሉ ሓረጋት ብብዝሒ ምንባብን ምስማዕን  ዝተለምደ ኮይኑ ኣሎ። ርግጽ እዩ ነቲ ናይ ኩሉ ቀንድን መሰረትን ዝኾነ ሓይሊ ህዝቢ ዝትክእ ዓቕሚ የለን። ካብዚ ብምንቃል ኢና ከኣ ለውጢ ካብ ውሽጢ ብህዝቢ ንዝብል ሓረግ ኣበሪኽና እነቃልሖ። እዚ ክንብል እንከለና ግና ካብ ኤርትራ ወጻኢ እውን ብኹለንተናኡ ካብ ርኢቶን ኣተሓሳስባን ናይቲ  ህዝቢ ዘይፍለ ወገን ከም ዘሎ ብምዝንጋዕ ኣይኮነን። እዞም ክልተ ወገናት ከኣ ዶብ ዘይድርቶ ናይ ርኢቶ ሓድነት’ዩ ዘልዎም። ኣብ ሕድሕዶም ኣፍልጦ ክወሃሃቡን ክናበቡን ከኣ ናይ ግድን እዩ። ብኣንጻሩ ለውጢ ካብ ውሽጢ እዩ ክንብል እንከለና፡ ኣብ ማእከልዚ ለውጢ ዝብህግን ብለውጢ ዝረብሕን ኣብ ትሕቲ ህግደፍ ዘሎ ህዝቢ፡ ምስቲ ጉጅለ ብረብሓን ኣረኣእያን ኢድን ጓንትን ዝኾኑ “ህልውናናን ጥፍኣትናን ብሓንሳብ” ኢሎም ዝተመሓሓሉ ግና ድማ ውሑዳትን ተሰዓርትን ከም ዘለዉ ምዝንጋዕ ኣይግባእን። እቲ ለውጢ ካብ ውሽጢ ዝብል ከኣ ነዚኣቶም ኣይምልከቶምን እዩ ጥራይ ዘይኮነ ተጻረርቱ እዮም።

ሎሚ ብምልኡ ኢልካ ምድምዳም’ኳ ዘጸግም እንተኾነ፡ ካብ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ዝበዘሐ ለውጢ ዝጽበን ዝብህግን እዩ። እዚ ለውጢ ንብዙሓት ዘርብሕ ካብ ኮነ ምርግጋጹ’ውን ብናይቶም ብዙሓት በሃግቱ ምዃኑ ግቡእ ኣስተብህሎ ክወሃቦ ዝግባእ እዩ። እቲ ዝያዳ ዝምረጽ መንገዲ ለውጢ ተወዲብካ ምቅላስ እዩ። እዚ “ውዳበ ሓይሊ እዩ” ብዝብል ዝተረጋገጸን ኣድማዕነቱ ዘመስከረን እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ብውልቅኻ ዝካየድ ናይ ምሁራትን ምኩራትን ውልቃዊ ኣበርክቶ እውን ቀሊል ግምት ዝወሃቦ ኣይኮነን። ምስዚ ኩሉ ግና ኣየናይ ኣገባብ ኣብ ቃልሲ ትመርጽ ብዘየገድስ ሸቶኻ ሓደ ካብ ኮነ ምድግጋፍን ምንባብን ግድን እዩ። ብኣንጻሩ ሽቶኻ ሓደ ክነሱ፡ ኣብ ሕድሕድ ምንቛርን ምንእኣስን መደምደምታኡ ክሳራን መፍቶ ህግደፍ ምዃንን እዩ። ካብዚ ሓሊፉ፡ “ህግደፍ ከምዚ እዩ ኣደቡ፡ ተቓወምቲ ከኣ ዝገብርዎ የብሎምን” ዝብል ናይ ርሑቕ ተዓዛባይ ምዃን ሓጋዚ ኣይኮነን። ውድባት ኣይነቐፋ ማለት ኣይኮነን። እንታይደኣ እቲ ነቐፈታ፡ እንዳተዓዘብካ ዘይኮነስ፡ እታ እትኽእላ እንዳኣበርከትካ ክኸውን እንከሎ ጥራይ እዩ ሰማዒ እዝኒ ዝረክብ። ካብዚ ሓሊፉ “ንስኻኸ ኣንታይ ገባሪ ኢኻ” ዝብል ናይ ሕድሓድ ሸንኮለል ረብሓ የብሉን። ስለዚ እቶም ሓደ ዓይነት ናይ ለውጢ ኣረኣእያ ዘለና ራሕቂ ኮነ ዶብ ከይደረተና ናይ ሓባር ቃልስና ነስጥም።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ብዛዕባ’ቲ ሃይማኖታዊ እምነት፡ ቋንቋ፡ ባህልን ጀኦግራፍያዊ ኣሰፋፍራን ዝመሰረቱ ኤርትራዊ ብዙሕነትና ብዙሕ ግዜ ስለ ዝዝረበሉን ዝጸሓፈሉን ንዓኡ ዝምልከት ዝርዝር ምቕራብ ዘድሊ ኣይመስለናን። እንትኾነ ከምቲ “ንዘረባ ዘረባ የምጸኦ፡ ንሓመድ ድጉሪ የውጸኦ” ዝበሃል ንምልዓሉ ዘገድድ ኩነታት ከጋጥም እንከሎ ብዛዕባኡ ምዝራብ ግቡእ እዩ። እዞም ናይ ብዙሕነትና መርኣያ ዝንባለታት ተሳንዮምን ሰጢሞምን ምኻዶምን ዘይምኻዶምን ደረጃ ሓድነትናን ሓያልነትናን ዝውስኑ እዮም። ናይዚኣቶም ስኒት ዋሕስ ሓድነትናን ሓያልነትናን ምዃኑ ንዓና ንኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ረብሓ ስለ ዘይብሎም ሓድነቱ ኣዳኺሞም ክጥቀሙ ንዝደልዩ ወገናት’ውን ካብ ቅድሙ ብሩህ እዩ። ካብዚ ብምንቃል’ዮም ድማ ነቲ ስጥመት ኣዳኺሞም ክብትኑና ዝሃቀኑ’ሞ ሳላ ኤርትራዊ ጽንዓት ክምከቱ ዝጸንሑን ዘለዉን።

ካብዞም መርእያ ብዙሕነትና ከከም መድረኹ ገሊኦም ዝያዳ ጐሊሆም መዛረቢ ዝኾንሉ ኣጋጣምታት ኣሎ። ብፍላይ ፈላለይቲ ነቲ ብቐሊሉ ይባረዓልና ዝብልዎ እዮም ዝያዳ ዘንበድብድዎ። ንኣብነት ሃይማኖታዊ እምነት ንምምዝማዝ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ብዝተፈላለዩ ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ብስፍሓት ዘጋጥመ እዩ። ንዓኡ ንምርጓድ ድማ ካልእ ቅጽል’ውን ይውስኽሉ።  ንኣብነት ኣብ ኤርትራ ጉዳይ ሃይማኖታዊ እምነት ክለዓል እንከሎ ምስ ከበሳን መታሕትን ምትሕሓዝ ዝተለምደ እዩ።

ኣብ ኤርትራ ብዛዕባዚ ናይ ብዙሕነት መርኣያና ክለዓል እንከሎ፡ “ክንደይ ካብቲ ህዝቢ ኣበየናይ ከባቢ፡ ባህልን ቋንቋን ይረከብ?” ዝብል ሕቶ ንምምላስ ኣሃዛዊ መጽናዕቲ ከም ዘድሊ ብሩህ ኮይኑ፡ ብፍላይ ንሃይማኖት ኣብ ዝምልከት ግና ኣማኒ ምስልማናን ክርስትናን ማዕረ እዩ ዝብል ሓርፋፍ ግምት ምሃብ ዘጸግም ኣይኮነን። ካብዚ ወጻኢ ነቲ ሚዛናውነት ኣመዛቢልካ ኤርትራ ናይ ሓዲኡ ሃይማኖት እምነት ሃገር ኣምሲልካ ንምቕራብ ዝግበር ፈተነ ብድሕሪኡ ዝተጻወደ ናይ ጥፍኣት መፈንጠርያ ከም ዘለዎ ምግማት ኣየጸግምን። እቶም ከምኡ ዝገብሩ ከኣ ናቶም ኣጀንዳ ዘለዎም እምበር ነቲ ኣብዚሖም ኮነ ኣውሒዶም ዘቕርብዎ ሰዓቢ ሃይማኖት ንምጥቃም ከም ዘይኮነ ቅድሚ ኩሉ ግንዛበ ክረክብ ዝግበኦ እዩ። ምስ’ዚ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ቅዋማዊት ምስ ኮነት እቲ ሕጊ ንኹሉ  ማዕረከም ዝብጸሓ ምእማን ከኣ የድሊ።

ታርኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምልስ ኢልና ክንድህስስ እንከለና ዝተፈላለዩ መግዛእታዊ ሓይልታት ንህዝቢ ኤርትራ ኣዳኺምካ ንምግዛእን ሓድነቱ ንምብታንን ብኹሉ የተፋንኖ እዩ ዝብልዎ ዝንባለታት’ኳ ዝጥቀሙ እንተነበሩ፡ ዝያዳ ቆላሕተኦም ግና ኣብ ሃይማኖታዊ ዝንባለ እዩ ጸኒሑ። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ ምስጢር ሓያልነቱ ኣብ ሓድነቱ ምዃኑ ይርዳእ ስለ ዝነበረ ኣይተገረሃሎምን። ሳላቲ ኣብዚ መዳይዚ ዘርኣዮ ጽንዓት ከኣ ኣንጻር ኩሎም ከፋፈልቲ ስዒሩ ሓድነት ኤርትራ ኣውሒሱ ኣብዚ በጺሑ ኣሎ። እቲ ቃልሲ ግና መልክዑን ኣሰላልፍኡን ደኣ ቀይሩ እምበር ጌና ቀጻሊ ኣሎ። ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ዝስለፉ ሓይልታት ነዚ ከፋፋሊ ስልቲ ከም ዝጥቀምሉ ከኣ ርዱእ እዩ። ኤርትራ ግና ኩሉ ዝንባለታት ሓብሒባ ወትሩ ናይ ኩሎም ኤርትራውያን ኮይና ክትቅጽል እያ።

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ “ሃይማኖት ናይ ግሊ ሃገር ግና ናይ ሓባር” ምዃኖም ካብ ዘለዎ ጽኑዕ እምነት ኣብ ዝሓለፈ 2ይ ጉባአኡ ኣብ ዘጽደቖ መደብ ዕዮኡ ሰ.ዲ.ህ.ኤ. ሰኩልያር ስርዓተ-መንግስቲ ንምህናጽ ኣብ መንጎ ሃይማኖትን መንግስትን ኢድ ምትአትታው ክህሉ ከም ዘይብሉ ይኣምን። ከም መቐጸልታ ናይዚ ድማ ሰዲህኤ ሓያልን ኣዎንታዊ አምንቶኡን ኣብ ሃይማኖታዊ ናጽነት የረጋግጽን፣ ሃይማኖት ኣብ ዉልቀን ሕብረተሰብን ዘለዎ ክብርን ጽልዋን ድማ ይፈልጥን የኽብርን።” ዝብል ዓንቀጽ ኣስፊሩ ኣሎ። እዚ ዓንቀጽ ኣብ ህልዊ ኩነታት ኤርትራ መንግስትን ሃይማኖትን ዘይተኣታተዉ ምዃኖም ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይ ዝኾነ ዜጋ ዝመረጾ እምነት ናይ ምኽታል ናጽነት ዘንጸባርቕ እዩ።

ስርዓት ህግደፍ ካብ ዝገልጽዎ ኣሉታዊ ባህርያት ሓደ ኣብ ልዕሊ እምነትን ትካላቱን ዘርእዮ ግህሰት ምዃኑ ብዘይካቲ ህዝቢ ኤርትራ ባዕሉ ዝዕዘቦ ዘሎ ምዃኑ፡ ዝተፈላለዩ ኣብዚ ዛዕባ ዝግደሱ ኣካላት’ውን ዘረጋገጽዎ ሓቂ እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ከኣ ኣብ ልዕሊ ኩሉ እምነታት ብማዕረ ዝግህስ ምዃኑ እዩ። ካብ ሙፍቲ ንጳጳስ፡ ካብ መስጊድ ንቤተክርስትያን፡ ኮታ ካብ ክስታናይ ንኣስላማይ ዘማርጽ ስርዓት ኣይኮነን። ኤርትራውያን ካብዚ ሓቂ’ዚ ብምንቃል፡ ኣብ ልዕሊ ኣማኒ ሓደ ሃይማኖትን ትካላቱን ዝወርድ ግፍዕን ግህሰትን ኣብ ልዕሊ ኩሎም ከም ዝወረደ ብምእማን ብስሙር ቅልጽም ክቃለስዎ ናይ ግድን እዩ። ካብዚ ወጻኢ እንተኾይዶም ግና ግዳይ ስርዓት ህግደፍን ካለኦት ኣብ ምፍልላይ ዝርብሑ ነጋዶን እዮም ክኾኑ።

ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ዓለም፡ ኣብቶም ንሃይማኖትን ካልእ ናይ ብዙሕነት መርኣያን ምስ ህልውና ሃገር ህዝብን ኣዛሚዶም ብግቡእ ከመሓድሩ ዘይበቕዑ ወገናት ዝወርድ ዘሎ ህልቂትን ዕንወትን ንዕዘቦ ዘለና እዩ። ህዝቢ ኤርትራ እምበኣር ዋላ’ኳ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ንከምዚ ዓይነት ውዲታት በጣጢስካ ሓድነትካ ኣጽኒዕካ ኣብ ዓወት ናይ ምብጻሕ ሃብታም ተመኩሮ እንተለዎ፡ ሎሚ እውን ንዝኾነ ክፋፋሊ ሓይሊ ኣፍደገ ከይከፈተ፡ ሓድነቱ ምስጢር ሓያልነቱ ምዃኑ ብምእማን፡ ዓቂብዎ ክቕጽል መተካእታ የብሉን።

ርእሰ ዓንቀጽ ሰዲህኤ 

“ንላዘብ ምኽሪ ንኽርከብ” ዝብል ምስላ ወለድና፡ ሎሚ እውን ቁምነገሩ ህያው እዩ። ዘይምርኻብ ዘስዕቦ ኣሉታ ንምንጽብራቕ ከኣ “ካብ ዓይኒ ዝገለለ ካብ ልቢ ገለለ” ይበሃል። እቲ ርክብን ልዝብን ግና ፍንዉን ኣብ ዝኾነ መንገዲ ዝግበር ዘይኮነ፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ዝግዘኣሉ ሕግታት ኣለዎ። እቲ ማሕበራዊ ረብሓ ርክብ ከም ርዱእ ወሲድና፡ ርክብ ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ ኣድማዒ ንክኸውን ክኽተሎ ዝግበኦ፡ ቀጥዒ፡ ኣሰራርሓን ስርዒታዊ ኣተገባብራን ኣለዎ።

እዚ ርክብ ኣብ መንጎ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን ክዝውተር ይኽእል። ኣድማዒ ውጽኢት ንክህልዎ ከኣ ተሓታትነቱ ዘነጸረ ክኸውን ናይ ግድን እዩ። እቲ ብውልቂ ዝግበር ርክብ ውልቃዊ ተሓታትነት ይህልዎ። ብስም ሓደ ትካል ዝግበር ርክብ ከኣ ትካላዊ ኣፍልጦ ሃልይዎ ትካላዊ ተሓታትነት ዘስዕብ እዩ። እቲ ብስም ሰልፋዊ ድዩ ውድባዊ ትካል ዝግበር ርክብ ብስርዒታዊ ኣካላት ናይቲ ትካል ኣፍልጦ ክረክብ ይግበኦ። ንርክብ ክትዳሎ እንከለኻ ከሎ ጌና ነቲ ካብቲ እትራኸቦ ኣካል ዝመጽእ ካብ ናትካ ዝተፈልየ ርኢቶ ቦታ ክትህብን ከተኽብርን ምድላው የድሊ።

ኣብ ፖለቲካዊ ዛዕባ ኣብ መንጎ ውልቀ ሰባት ኮነ ውዳበታት ርክብ ክግበር እንከሎ፡ ኣብ ገሊኡ ዛዕባታት ስምምዕ ኣብ ገሊኡ ድማ ፍልልይ ከጋጥም ከም ርዱእ እትጽበዮ እዩ። ምኽንያቱ ከምኡ እንተዘይከውን ካብ ኣብ ሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ ንላዕሊ ኣይመተወደብናን። ፍልልያት ምውጋድ’ኳ እንተዘይተኻእለ ኣከኣኢልካን ኣከባቢርካን ምሓዙ ከም ዝከኣል ግና ኣብ ብዙሕ ተመኩሮታት ተረጋጊጹ እዩ። ናትና ናይ ፍልልያት ኮነ ስምምዓት ኣተሓሕዛ’ውን ካብዚ ወጻኢ ዝርአ ኣይኮነን። እቲ ሓቂ እዚ ክነሱ ንሕናኸ በቒዕናዮዶ ኣይፋልናን? ዝብል ሕቶ ንምምላስ ከካብ ተመኩሮና ነቒልና ነቲ ንዋሰኣሉ ዘለና ፖለቲካዊ ትካላት እውን ክንምርምሮ ይግበኣና። ካብቲ መርሚርና ዝረኸብናዮ ተመኩሮ ከኣ ክንመሃር ይግበኣና።

ዘሰማምዕን ዘፈላልን ሓሳባት ከጋጥመና እንከሎ፡ ረብሓና ኣብ ሓቢርካ ምጉዓዝ ስለ ዝኸውን፡ ነቲ ረብሓና ዘራጉድን ዘሰማምዕን ሓሳባት ከነሕይሎ ክንቃለስ ይግበኣና። እዚ ማለት ኣብ ክንዲ ነቲ ዝፈላሊ ኣግኒንና ዘየራኽብ መንደቕ ክንሃንጽ ሒዅ እንብል፡ ነቲ ዘሰማምዓና ሓሳባት ኣዕኲዅና ዘሰጋግርን ዘራኽብን ድንድል ክንሃንጽ ምስ እንበቅዕ እቲ ልዝብ ኣውንታዊ ውጽኢት ክህልዎ ይኽእል። ከም ኤርትራውያን ዜጋታት፡ ብኤርትራውነትና ማዕረ ኢና። እዚ ብተግባር ኣብ ግዜ ሕማቕ ኮነ ጽቡቕ ዝተረጋገጸን ብክቡር መስዋእትነት ዝተደረዐን ስለ ዝኾነ ብዘይዕጥይጥይ ቀንዲ መሰረት ና መሰማሚዕና እዩ። ይኹን እምበር ኣብ እምነትናን ካልእ ናይ ብዙሕነት መምዘንን ንፈላለ ኢና። ሓደ ክርስትያን ይኸውን እቲ ካልእ ድማ ኣስላማይ። ከምኡ እውን ዝተፈላለየ ቋንቋታት ንዛረብ። ሓደ ኣብ መታሕት ይነብር እቲ ካልእ ከኣ ኣብ ከብሳ። ኮታ እቲ ናይ ብዙሕነት ዝርዝር ይቕጽል። ናይዚ ኩሉ ናይ መንነት ጸጋ ተጠቀምቲ ክንከውን ከኣ ቅድሚ ኩሉ ብሓሳብን ግብርን ኤርትራውያን ክንከውን ይግበኣና። ስለዚ ኣብዞም ኣብ ትሕቲ ኤርትራዊ ጽላል ክጽልሉ ዝግበኦም ፍልልያት ተመስሪትና ዘየራኽቡ መንደቓት ዘይኮና ክንሃንጽ ዝግበኣና፡ ኣብቲ ሓደ ዝገብረና ኤርትራውነት ጸኒዕና ኢና መራኸቢ ድንድል ክንሃንጽ ዝግበኣና። ነቲ ብንኡስ ደረጃ ዝፈላልየና ብዙሕነት ኣወጊድና በይንና ኤርትራዊ ክንከውን ንሃልከሉ ምኽንያት የብልናን። ብኣንጻሩ ነቲ መራኸቢ ድንድል ብዘይሃሲ ኣገባብ ደረቱ ሓልዩ ከም ዝህሉ ኢና ክንገብሮ ዝግበኣና።

ሓደ ኤርትራዊ ዛዕባ ኤርትራዊ ስለ ዝኾነ፡ ብኤርትራውያን እዩ ክተሓዝ ዝግበኦ። ነስተውዕል ኤርትራዊ ክርስትያን ብሃገራዊ ዛዕባ ክዛረብ እንከሎ ካብ ዘይኤርትራውያን ክርስትያን ኤርትራውያን ኣስላም እዮም ዝቐርብዎ። ጉዳይ ኤርትራውያን ኣስላም እውን በዚ እዩ ክተሓዝ ዝግበኦ። ብርኢቶና “ማይን ሑጻን መታርፍቲ” ዝብል ምስላ ዘይርዳእ ኤርትራዊ ኣካል ኣሎ ኣይንብልን። ሓሓሊፉ ከም ዝረአ፡ ሓድሓደ ዘይኤርትራውያን ነቲ ቀዳሞት ወለድና ኮነ፡ ናይ ነጻነት ተቓለስትና ንእምነት ብሃገራውነት እንዳቓነዩ ዝኸፈልዎ መስዋእትነት ብምዝንጋዕ ዝያዳ ተሓለቕቲ መሲሎም ክቐርቡ ዘካይድዎ ዘይቅዱስ ፈተነ፡ ከሎ ጌና ኩልና ኤርትራውያን ብሓባር ክንገንሖ ዝግበኣና እዩ።

ጉጅለ ህግደፍ ብተግባር ኣንጻር ኩሉ እምነታት፡ መራሕቱን ትካላቱን እዩ። ነዚ ንምብራህ ናይ ዝተኣስሩን ካብ ሓላፍነቶም ዝተወገዱን መራሕቲ ኩሎም እምነታት፡ ዝተዓጽወን ዝተራስየን ትካላት ኩሎም እምነታትን ዝተጋህሰ መሰላትን ምዝርዛር ዘድልየና ኣይኮነን። ምኽንያቱ ናይ ኩልና ኤርትራውያን ኣመንቲ ማዕጾ ዝኳሕኮሐን ኣብ እንግደዓ ኩልና ዘሎ ዕዳን ስለ ዝኾነ። እቲ ሓቂ እዚ ክነሱ፡ ጉጅለ ህግደፍ ንእምነት ዝህቦ ክብሪ ዘየለ ምዃኑ እንዳተፈለጠ፡ ናይ ሓደ እምነት ዝያዳ ደጋፊ ኣምሲልካ ምቕራቡ ገበኑ ከተቕልለሉ ከም ምፍታን እዩ ዝውሰድ። እዚ እውን ኣብ ሕድሕድ ዘሰጋግር ድንድል ምስራሕ ዘይኮነ ዘየራኽብ መንደቕ ከም ምንዳቕ ዝውሰድ እዩ። ደሓር ከኣ ነቲ ህግደፍ ናይ ኩሉ ወጻዒ ምዃኑ ኣሚኑ ብሓባር ክቃለሶ ዝግበኦ ዓቕሚ ምድኻምን ከፋፊልካ ናይ ምግዛእ ሕልሚ ህግዲፍ ዘተባብዕን እዩ። ስለዚ ዝያዳ ጠመተና ካብ ኣብቲ ዝፈላሊ ኣብቲ ዘሰማምዕ ምትኳር ክኸውን ይግበኦ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ትምህርቲ ኣብ ኤርትራ፡ ካብ ጥንቲ ጥቅምቲ ጀሚሩ ናይ ብሕትን ናይ መንግስትን ኢዩ ኰይኑ ጸኒሑ። ኣብ ናይ ብሕቲ ትምህርቲ ድማ፡ ሃይማኖታዊ ትምህርቲ ይውሃብን ትምህርቲ ብጸሎት ይኽፈትን ምንባሩ ኩሉ ዝዝክሮ ኢዩ። ከም ኣብነት ካብ’ቲ ብዙሕ ብሕታዊ ኣብያተ-ትምርህቲ፡ እንዳ ማርያም፡ ኮምቦኒ፡ ቤት ትምህርቲ ወንገላዊት ቤተ-ክስርስትያን፡ ድያእ ኣልእስላምያ፡ ጃልያ፡ ላሳለ፡ ቦተጎ …ወዘተ ምጥቃስ ይከኣል። ናይ ብሕቲ ኣብያተ-ትምህርቲ ገንዘብ እናኸፈልካ ትምሃረሉ ኣብያተ-ትምህርቲ ስለዝነበረ፡ ብድሌትካ እምበር ተገዲድካ ኣትኣትዎ ኣይኰነን። እንዳ ሃለቃ፡ ኸላዋ፡ ዝብሃሉ ህጻናት ፊደላት ዝቖጽርሎምን ሃይማኖት ዝምሃርሎም ታሕተዎት ደረጃ ኣብያተ-ትምህርቲ እሞ ከኣ ኣብ ዝኸድካዮ ክባቢ ኢዩ ዝኽፈት ነይሩ።

ኣብ’ዘን ኣብያተ-ትምህርቲ እዚኣተን ተማሂሮም፡ ንህዝቦም ዓቢ ኣበርክቶ ዝገበሩን ኣብ ሰውራ ኤርትራ ተኻፊሎም ዝመርሑን ዝተዋግኡን፡ ደሞምን ርሃጾምን ዝኸፈሉን ውሑዳት ኣይኰኑን። ኣብ’ዘን ኣብያተ-ትምህርቲ ተማሂሮም፡ ንሓድነት ናይ ህዝቦምን ሃገሮምን፡ ንፍቕርን ሰላምን ህዝቦም፡ ንልምዓትን ግስጋሰን ሃገሮም እተበጀዉ ቅድሚ ሰውራ ኤርትራ ይኹን ድሕሪኡ ዝነበሩ ኤርትራውያን ብዙሓት ኢዮም።

ናይ ሃይምኖት ትምህርቲ ኣይተሃቡ፡ ኣዋልድን ኣወዳትን ተሓውዊሶም ይምሃሩ፡ ማዕተብ ወይ ሕጃብ ወይ ካልእ ምልክታት ኣይትግበሩ ዝብል መምርሒታት ደኣ ሎሚ እንታይ ኣምጽኦ?

እቲ ጸገም፡ እቲ ስርዓት ኢሳያስ ዝኽተሎ “ማሕበራዊ ምትዕርራይ)” (social engeenering) ወይ ድማ ሓድሽ ወለዶ ብሓድሽ ባህሊ ዝብል ማሕበራዊ ፖሊሲኡ ኢዩ። ኣብ ኣስመራ ምስ ኣተወ፡ ቅድም ቀዳድም፡ ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጕዳያት ኰይኑ፡ ንሃይምኖታዊ ትካላት ዝቆጻጸር ብድራጎን ሃይለመለኮት ዝምራሕ ትካል ኢዩ ኣቚሙ።

እዚ ዝቕጽሎ ዘሎ ፖሊሲ ናይ ማሕበራዊ ምትዕርራይ፡ ሕጂ ዘይኰነስ፡ ኣብ መዋእል ብረታዊ ተጋድሎ ኢዩ ጀሚርዎ። ተወደብ ዝብል ናቱ ናይ ትግርኛ ናይ ኣሰዓስዓ ሓድሽ ባህሊ ከታኣታቱ ፈቲኑ፣ ተጋደልቲ ንኽመራዓው፡ ዝተማእከለ ናይ ዝምድናን መርዓን ፖሊሲታት ሓንጺጹ (ካብ መጽሓፍ ተጋ/ የማነ ተኽለገርግሽ)፡ ኣብ ኣብያተ-ማእሰርቱ፡ ኣብ ኣተሓሳስባ፡ ኣብ ባህልን ልምድን ናይ ኤርትራ ዘይነበሩ ናይ ዓዛብን ስቅያትን (torture) ኣገባባት ኣትኣታትዩ፣ ንኤርትራ ድማ፡ ምብራቕ፡ ምዕራብ፡ ሰሜንን ደቡብን ኢሉ ይኸፋፍላ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት ድማ፡ ንኣውራጃታት ኤርትራ ቆራሪጹ ናብ 6 ዞባዊ ምምሕድዳራት ከፋፊልዋ። ንሕጊ እንዳባ፡ ብሕጊ ናይ ህግዲፍ ተኪኡ፡ ንቅዋም ቀቲሉ፡ ንህዝቢ በቲ በብእዋኑ ዝቀያየርን ነንሓድሕዱ ዝገራጮን ኣዋጃቱ ይመርሖ ኣሎ።

ተምሃሮ፡ ከም’ታ ኢሳያስ ተመሃራይ እንከሎ ዝገብራ ዝነበረ ሰላማዊ ሰልፊ መታን ክይገብሩ፡ ኣብ ሳዋ ትምህርትን ወተሃደራዊ ታዕሊምን ብምድውዋስ (regimentalize)፡ ንስርዓት ኢሳያስን ዕላማታቱን ምእዙዛት ዝዀኑ ወለዶ ክሃንጽ ይጽዕር ኣሎ። ነታ ዝነበረት ሓንቲ ዩኒቨርስቲ ፋሕ ኣቢሉ፡ ኣበየ ቦታኡ ብወተሃደራቱ ዘምሓድሮ ኮለጃት ክሃንጽ ድማ ተራእዩ።

ህዝቢ ኤርትራ፡ ሃይማኖታዊ ሕብረተ-ሰብ ኢዩ። ሃይማኖት፡ ሓደ ካብ ክብርታቱ ስለዝዀነ ድማ፡ ንእሽቶ ንዓቢ፡ ውሉድ ንወለዱ ኣኽቢሩን ኵሉ ሃይማኖታት ነንሕድሕዱ ተኸባቢሩን ክኸይድ ጸኒሑ። ብዕድመ ብዓል ጸጋ ዝዀኑ 93 ዓመት ዝዕድሚኦም ኣቦና ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር፡ ብባህልን ልምድን ህዝቢ ኤርትራ ተመልሚሎም ዝዓበዩ ኤርትራዊ ኢዮም። ነዛ ካብ 1969 ኣትሒዛ ንህዝቢ ኤርትራ ትምህርታዊ ኣገልግሎት ክትህብ ዝጸንሐት ቤት ትምህርቲ ኣልድያእ፡ (ቤት ትምህርቲ ስታዝ በሺር) ድማ ከም’ቶም ቀዳሞት፡ በቲ ዝዓበይሉን ዝተማህርሉን ኣገባብ ገይሮም ኢዮም ክመርሕዋን ከመሓድርዋን ጸኒሖም። ስለዝዀነ ድማ፡ ኣብ ግዜ መግዛእቲ እውን እንተኾነ፡ እዛ ቤት ትምህርቲ ትኹን እተን ካልኦት ኣብያተ-ትምህርቲ ብገዛእቲ ሓይልታት ኣይተተንከፋን።

እቲ ጸገም እምበር፡ ፖሊሲ ናይ ስርዓት ህግዲፍ ደኣ’ምበር እተን ናይ ብሕቲ ኣብያተ-ትምህርቲ ኣይኰናን። ጳጳስ ኣውሪዱ ጳጳስ ዝሸይም ዘሎ፡ ንካቶሊካዊት ቤት ትምህርቲ ዘርአ ካህናት ናይ ከረንን ቤት ትምህርቲ ካተድራለ ናይ ኣስመራን ዝዓጸወ፡ ሕጂ ድማ፡ ንቤት ትምህርቲ ድያእ ኣልእስላምያ ክዓጹ ዝደናደን ዘሎ እቲ ስርዓት ኢዩ። ስርዓት ኢሳያስ ደኣሉ ኣብ ሃይማኖታዊ ጕዳያት ኢዱ እናእተወ፡ ንክብርታት ህዝብና ዝግህስ ዘሎ እምበር፡ ኣብያተ-ትምህርትና ኣይኰናን ንህይወት ህዝብና ዝዘርጋ ዘለዋ።

ሎሚ “ሰላምን ጸጥታን ዘውሓሱ ክብርታት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ካብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ተወሲዱ፡ ኣብ መርበብ መስከረም.ነት ዝተሰቕለ ርእሰ-ዓንቀጽ ኣንቢብና። ንሱ ድማ፡ ከም’ዚ ዝስዕብ ዝብል ኢዩ። ኣይግዛእን፡ኣይጸዓድን፡ኣይዋረድንምባል፣ምክብባር፡ምትሕልላይ፡ሓድነት፡ስኒትንውህደትን፣ትብዓት፡ተወፋይነት፡ሓርበኝነትንመስዋእትነትን፣ስራሕ፡ዓያዪነት፡ኣፍራይነትንተበላሓትነትን፣ጽንዓትኣብገጽፈታኒብድሆታት. . ሕላገትክብርታትንምስጢርዓወታትንናይዚህዝቢእዮም ይብል።

እዚ ብሓቂ እምነት ናይ’ቶም ጽሓፍቱን ለጠፍቱን እንተደኣ ኰይኑ፡ ን”ካብ 100 ኣይበዝሑን ኢሎም” ዝገልጽዎም መሰልና ተጋሂሱ ኢሎም ናብ ጽርግያ ወጺኦም ሰላማዊ ሰልፊ ዝገበሩ ህጻናት ብተዅሲ ምብታኖም እንታይ ኣድለየ። ነቶም ርእይትኦም ብሰላማዊ ሰልፊ ዝገልጹ ዝነበሩ ተቐቢልካ፡ ሕቶታቶም ሰሚዕካ መልሲ ምሃብ ስለምንታይ ኢዩ ዘይተኻእለ? ብረት ስለ ዝነበሮም ድዮም መንግስቲ ፈሪሕዎም? ወይስ ነታ በዚ ኣብ ላዕሊ ተጻሒፉ ዘሎ ዓንቀጽ እትልለ ኤርትራ እዞም ሰባት ብሓንቲ ለይቲ ዘሪጎማ ከይሓድሩ ስለ ዝፈርሐ ኢዩ?

እቲ ኣብ ርእሰ-ዓንቀጽ ዝተጻሕፈን ብግብሪ ዝተወስደ ስጕምትን ዝሳነ ኣይኰነን። ከበሮን እግርን ዘየሳኒ በነይኑ ኰይኑ። ካብ’ዚ፡ ንህዝቢ ብሃይማኖትን ብኣውራጃን እናኸፋፈልካ ክትመርሕ ምፍታን፡ ዝኸፍእን ዘነውርን ተግባር ድማ የለን።

ኣብ መደምደምታ፡ ህዝቢ ኤርትራ በዚ ናይ ስርዓት ህግዲፍ ከፋፊልካ ግዛእ ዝብል ፖሊሲታት ከይተደናገረ፡ ሓድነቱን ናይ ሕድሕድ ምክብባሩን ዓቂቡ፡ ነቲ ኣብ’ዚ ኵሉ ጸገማት ዘውደቖ ስርዓት ኣልጊሱ፡ ህዝቢ ብሰላም፡ ስኒት፡ ግዝኣተ-ሕግን ፍትሕን ዝነብረላ ቅዋማዊትን ዲሞክራስያዊትን ኤርትራ ንምህናጽ ፋሕ ኢሉ ዘይኰነ ተወዲቡ ክቃለስ መድረኽ ይጽውዖ ኣሎ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ነቲ ኣብ ኤርትራ ከተማ ኣስመራ ኣብ ከባቢ ኣኽርያ ብፍላይ ከኣ ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣልድያእኣልእስላምያ “ ዝተራእየን ናብ ህዝባዊ ናዕቢ ዝማዕበለን ተረኽቦ ኣብ ዝምልከት ኤርትራውያን ቁጠዐኦም ኣንጻር ስርዓት ህግደፍ ይገልጹ ኣለዉ። መርበባት ሓበሬታን ካልኦት ናይ ተቓውሞ ሚድያታትን ከኣ ብናይ ሰልፍታት መጸዋዕታታትን ዜናዊ ጸብጻባትን ኣዕለቕሊቐን ኣለዋ። ጌና እውን እቲ ናይ ቁጠዐን ተቓውሞን ማዕበል ይቕጽል ኣሎ።

ህግደፍ ኩለንተናኡ ኣብ ዓመጽን ግህሰትን ዝተመስረተ ስለ ዝኾነ፡ ወርትግ በደል ዘሪኡ በደል ዝዓጽድ ስርዓት እዩ። ባህሪኡ ከምኡ ክሳብ ዝኾነ ድማ ካብኡ ብሰናይ ዜና ዝስነ ተግባር ምጽባይ ኣይከኣልን’ዩ። እንተኾነ ከምቲ “ነቲ ሕማቕ ዝሓመቐ ኣለዎ” ዝበሃል እንዳዘንግዑ ዝኽሰቱ ዝያዳ ዘቖጥዑ ናይቲ ስርዓት ተግባራት ኣለዉ። ኣብ ማይሓባር ኣብ ልዕሊ ምእንቲ ህዝቦምን ሃገሮምን ክፋል ኣካላቶም ዘወፈዩ ሓርበኛታት ዝተወስደ ስጉምቲ፡ ኣብ ልዕሊ ፖለቲካዊ መራሕቲ ዝነበሩን ጋዜጠኛታትን ብኣልማማ ዝተወስደ ማእሰርትን ምዕጻው ዘይመንግስታዊ ሚድያን፡ ኣብ ደሴት ኢጣልያ ላምፓዱሳ ንዝሃለቑ ኤርትራውያን በቲ ስርዓት ዝተራእየ ሕጫጨን፡ እዚ ናይ ትማሊ ኣብ ኣኽርያ  ኣብ ልዕሊ ክብርታትን ትካላትን እምነት ዝወስዶም ስጉምትታት ወሲኽካ  በሪኾም ዝረኣዩን ነቲ ወትሩ ጉሁይ ኤርትራዊ ልቢ መሊሲም ዘቑስሉ ተግባራት እዮም። እዞም ዝተዝርዘሩ ተግባራት ዘጉህዩ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ነቲ ኣብ መስርሕ ቃልሲ ዘሎ ናይ ለውጢ ወገን መሊሶም ዘንህሩ እዮም።

ህግደፍ ህዝቢ ንምርዓድ ኢሉ ዝምህዞም እከይ ተግባራት፡ ብኣንጻሩ ወኒ ተቓለስቲ ከም ዘበርኹ፡ ኣብ ግዜ ፈተነ ዕላዋ በዓል ወዲ ዓሊ፡ ተረኽቦ ህልቂት ደሴት ላምፓዱሳን ሕጂ ኣብ ጉዳይ ቤት ትምህርቲ ኣኽርያን ዝረአ ዘሎ ምብርባር ብኣብነት ዝጥቀስ እዩ። ኣብዚ እቲ ቀንዲ ጉዳይ እቲ ሕጂ ብውዕዩ ዝካየድ ዘሎ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታትን ኣኼባታቱን ዘይኮነ “ድሕሪኡኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ ክትምልስ ምኽኣልን ዘይምኽኣልን እዩ። ህግደፍ ሓደ ኣዕናዊ ፍጻመ ምስ ደርበየ፡ ነቲ ኣንጻሩ ዝለዓል ማዕበል ይዕዘቦ’ሞ ቁሩብ ምስ ቀሃመ ድማ ኣዘንጊዑ ካልእ ስጉምቲ ይወስድ። ስለዚ እቲ ዝጅመር ረስኒ ብቐጻሊ ዝኸደሉ ጉዳይ ክረኣይ ናይ ግድን እዩ። ናይ ጀነቭ ሰላማዊ ሰልፊ ክሳብ ክንደይ ሰፊሕን ዓለም ዘነቓነቐን ከም ዝነበረ ንዝክሮ ኢና። እንተኾነ ስለ ዘይቀጸለ ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ክንዲ ትጽቢትና ኣየድመየን።

እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ነቲ በብኩርናዑ ዝውደብ ዘሎ ሰልፍታት ንምንእኣስ ኣይኮነን። እኳደኣ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣባላቱ ኣብ ዘዘለዉዎ ኩርነዓት ዓለም ኣብ ከከባቢኦም ምስ ዘለዉ ናይ ለውጢ ሓይልታት ብሓባር ብተወፋይነት ንክሳተፉ ኣቦመንበር ሰዲህኤ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ዘካየዶ ሰፊሕ ናይ ኣባላት ኣኼባ ኣተንቢሁ እዩ። እንተኾነ  ዘዝተፈጥረ ባርዕ ኣብ ምጥፋእ ጥራይ ከይተወሰና፡  ሓንስብን ንሓዋሩን ነቲ ጠንቂ ባርዕ ካብ መሰረቱ ምቕሃም ዘኽእል ነባሪ ፍታሕ ምትኳር ናይ ግድን እዩ። ኣብ ከምዚ ኣጋጣሚ ነቲ ኩሉ ግዜ እንጭረሓሉ ግና ንምትግባሩ ዘይበቓዕናዮ ብሓባር ስርዓት ህግደፍ ናይ ምውጋድን ልዕልና ህዝቢ ብዘውሕስ ምትክኡን ክንሰርሓሉ ዝግበኣና መሰረታዊ ጉዳይ እዩ። እቲ ምንጪ ወጽዓ እንተዘየወጊድና ግና እቲ ወጽዓ ግዜ እንዳተጸበየ ወትሩ ፈኸም ክብል ናይ ግድን ስለ ዝኾነ።

ስርዓት ህግደፍ ነዚ ግዜ ሓልዩ ወሲድዎ ዘሎ ስጉምቲ ከም መቃነዪ ክጥቀመሉ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። እቲ ስርዓት “ነቲ ሓደ ኣጆኻ ነቲ ካልእ ከኣ ወይለኻ” እንዳበለ ንምፍልላይ ዝጥቀመሉ ሜላታት ብዙሕ እዩ። ሓደ ካብኡ እቲ ናይ ብዙሕነት መመልክዒና ሃይማኖት እዩ። ህግደፍ ኣብ ሓደ ግዜ ነቲ ሓደ ዝድግፍን ዝከላኸልን መሲሉ ይቐረብ። ኣብቲ ካልእ ግዜ ድማ ብኣንጻሩ። እዚ መጻወድያ’ዚ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ዝጻወድ ዘሎ ሎሚ ኣብ ግዜ ህግደፍ ንመጀመርያ ኣይኮነን። ኣብ ዝሓለፈ ተኸታታሊ መግዛእታዊ ስርዓታት እውን ህዝብና ንከፋፈልቲ እናገጸበ፡ ክበታትኾ ዝጸንሐ ማሕለኻታት እዩ።

ኣብዚ ክንጥንቀቐሉ ዝግበኣና ኣገዳሲ ጉዳይ እምበኣር፡ ናይቲ ህግደፍ ዘጻወዶ ዘይቅዱስ መፈንጠርያታት ግዳይ ከይንኸውን እዩ። ብስምዒት ተላዒልና ንህግደፍ ዘጉሃናዮ መሲሉና፡ ንኤርትራ ናይ ሓዲኡ እምነት ሰዓብቲ ሃገር ጥራይ ክንገብራ ክንዋጠጥ ኣይግበኣናን። ከምዚ እንተጌርና’ሞ ህግደፍ ብኮራርምቱ ክስሕቕ እዩ። እቲ ሓቂ ኤርትራ ብኹሎም ኤርትራውያን ህልውነኣ ዘረጋገጸት ናይ ኩሎም ደቃ እያ። ኣብ ልዕሊ ሰዓብትን ትካልን ሓደ ሃይማኖት ዝተፈጸመ በደል ኣብ ልዕሊ ኩሉ ኤርትራዊ ክብሪ ከም ዝተፈጸመ ኣረጋጊጽና ህግደፍ ንክፈላሊ ዝኣትወሉ መዓጹ ኣጽኒዕና ክንዓጹ ይግበኣና። እዚ ከኣ ብሰላማዊ ሰልፍታት ጥራይ ዘይኮነ “ድሕሪቲ ሰላማዊ ሰልፍታትከ እንታይ ንግበር?” ንዝብል ግቡእ ኣቓልቦ ክወሃቦ ይግባእ። 

ኣብ እንዳ ጉጅለ ህግደፍ ዘይተነግረ’ምበር ዘይተፈጸመ ግህሰት ከምዘየለ ኩልና እንረዳደኣሉ እዩ። እንሆ ድማ ኣብ ቀጻልነት ናይቲ ስርዓት ረብሓ ዘየብሎም ወተሃደራቱ ኣብ ቀንዲ ጐደናታት ኣስመራ ኣንጻር ሰላማውያን ሰባትን ህጻናትን ብግህዶ ወጽዓን በደልን ፈጺሞም ክሳብ ሕጂ ዝርዝሩ ዘይተፈልጠ ጉድኣት ኣውሪዶም። እዚ ናይቲ ስርዓት ተግባራት ሓድሽ ኣይኮነን። ናይቲ ህዝቢ ቅሉዕ ተቓውሞ ግና ብትሕዝቶኡ ዘይኮነ ብኣገባቡ ሓድሽ እዩ። ናይዚ ናዕቢ ቀንዲ መልዓሊ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ “ቤት ትምህርቲ ድያእ ኣልእስላምያ” ዘርኣዮ ኢድ ኣእታውነት እዩ። እንተኾነ እዚ ኢድ ኣእታውነትን ግህሰት ናይ እምነት መሰልን ነዊሕ ግዜ ዝገበረን ኣብ ኩሉ እምነታትን ሃይማኖታዊ ትካላትን ኤርትራ ዝበጸሐ ምዃኑ ከኣ ክዝንጋዕ ኣይግበኦን። ምዕጻው ቤት ትምህርቲ ካቶሊካዊ ዘርኣ ክህነት ከረንን ምእሳር መምህራኑን ከም ናይዚ ቀረባ ሰሙናት ናይ ግህሰት ተዘክሮ ክጥቀስ ዝከኣል እዩ።

ኣገባቡን ግዜኡን ደኣ ይፈላለ እምበር መራሕትን ሰዓብትን ዝተፈላለያ እምነታት ኤርትራ እውን ኣንጻርቲ ስርዓት ብዝተፈላለዩ መልከዓት ተቓውምኦም ከርእዩ ጸኒሖም እዮም። ንፓትርያርክ ኦርቶደኩሳዊት ቤተክርስያን ወሲኽካ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን መራሕቲ ሃይማኖት ክውሰድ ዝጸንሐን ዘሎን ስጉምትታት ከም ኣብነት ዝጥቀስ እዩ። መራሕቲ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ድሕሪቲ ንዓለም ዘደንጸወ ተረኽቦ ደሴት ላምፓዱሳ ዘመሓላለፍዎ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል መልሲ ዝደሊ ሕቶ ከኣ ዕምቆት ናይቲ መራሕትን ሰዓብትን ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ኤርትራ ከካይድዎ ዝጸንሑ ናይ እምነት መሰል ምርግጋጽ ቃልሲ ዘርኢ እዩ። እዚ ናይ 31 ጥቅምቲ 2017 ተረኽቦ ኣስመራ ከባቢ ኣኽርያ ከኣ፡ እቲ ግህሰት መሰል እንዳገደደ ክኸይድ እንከሎ እቲ ምእንቲ መሰል ዝግበር ቃልሲ ከኣ ማዕሪኡ እንዳዓረገ ከም ዝኸይድ ዘረድእ እዩ።

ስርዓት ህግደፍ ከም መርኣያ ናይቲ ንህዝቢ ከፋፊልካ ኣብ ስልጣን ናይ ምንባር ሕልሙን ሜላኡን ነዚ መላሲ ዘይብሉ ተቓውሞ ከም ንቕሎ ሰዓብቲ ውሱን እምነት ኣምሲሉ ከቕርቦ ከም ዝፍትን ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ተመኩሮኡ ኣብ ግዜ ምንቅስቓስ በዓል ወዲ ዓሊ ምግንዛብ ይከኣል። እንተኾነ ህዝቢ እንዳተዓሸወ ክነብር ባህርያዊ ሰለ ዘይኮነ፡ ውዲቱ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ተቐባልነት ኣይክረክብን እዩ። ብእንጻሩ ህዝቢ ኤርትራ እዚ ኣብ ኣኽርያ ዝተወስደ ስጉምቲ፡ ኣብ ልዕሊ መላእ ህዝቢ ኤርትራን መሰላቱን ከም ዝተወስደ ገይሩ ከም ዝርደኦ ዘማትእ ኣይኮነን። ነዚ ፈኸም ክብል ጸኒሑ ሃልሃል ክብል ጀሚሩ ዘሎ ተቓውሞ ብሓባር ከም ዘባረዖ ከኣ ፍሉጥ እዩ።

እዚ እምብዛ ዝመረረ ግህሰት መሰል ዝወለዶ ተቓውሞ፡ ክንደይ ሰባት ተሳቲፈምዎን እንታይ ጉድኣት ኣስዒቡን ብዘየገድስ ናብ ዝተፈላለዩ ወገናት ዘመሓላልፎ ውዑይ መልእኽቲ ኣለዎ። እዚ ተረኽቦ፡ ናብ  ናይ ኩሉ እምነታት ሰዓብትን ደለይቲ ፍትሕን መሰልን ኤርትራውያን፡ ናብ ኩሎም ሓይልታት ተቓውሞ ኤርትራ፡ ናብቲ ኣንጻር ረብሓኡ ክነሱ ዕድመ ናይቲ ዓመጸኛ ጉጅለ  ኣብ ምንዋሕ ዝሰርሕ ዘሎ ወተሃደራውን ጸጥታውን ትካላት ኤርትራን ናብ ሕብረተሰብ ዓለምን ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ኣለዎ።

ርግጽ እቲ ጉዳይ ጉዳይና ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ደገ ይኹን ኣብ ውሽጢ እንነብር’ሞ ድሕሪ ወድቀት ጉጅለ ህግደፍ ብዝገሃድ ራህዋ እንጥቀምን ንምርግጋጹ እንጽዕትን ኤርትራውያን ወገናት፡ እቲ እንብህጎ ለውጢ ኣብ ምምጻእ ቀንዲ ሰብ ዋኒን ስለ ዝኾና ቅድሚት ክንስራዕ ይገበኣና። ቅድሚት ክንስራዕ ኣለና ማለት ቅድም ነቲ ስርዓት ምውጋድ፡ ደሓር ድማ ብደሞክራስያዊ ስርዓት ኣብ ምትክኡ ኣብ ዘሎ መስርሕ ሓርነታዊ ቃልሲ ተጊህናን “ንዓይ” ዘይኮነ “ንዓና” እንዳጉላሕና ፡ “ንሕናን ንሳቶምን”  እንዳተበሃሃልና ዘይኮነ “ንሕና” እንዳበልና ስንና ነኺስና ንቃለስ ማለት እዩ። እዚ ናይ ትማሊ ናይ ኣስመራ ተቓውሞ ድማ እቲ ዘይከኣል ዝመስል ምውጋድ ጉጅለ ህግደፍ ከም ዝከኣል ዘመላኽት እዩ። ከም ህግደፍ ዝኣመሰለ ፍትሒ ዘይኮነስ፡ ምግዳድን ዓመጽን ዝመሰረቱ ጉጅለ ኣብ ቅድሚ ሓይሊ ህዝቢ ፈራህ እዩ እሞ ክንደፍሮ እምበር ክንፈርሖ ኣይግበኣናን። ከምቲ ብዙሓት ወገናት ዝርድእዎ፡ ትንፋስ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ሓይልን ግፍዕን እያ ተሰዂዓ ዘላ። ነዚ ኣብ ምትግባር ኣብ ቅድሚት ኣሰሊፍዎም ዘሎ ከኣ ናይ ጽጥታ ትካላቱ እዮም። ስለዚ ሓይልታት ጸጥታን ምክልኻልን ኤርትራ ዳሕራይ ጉዳያት ካብ ኢዶም ምስ ወጹ ኣብ ክንዲ ምጠዓስ ሕጂ ከሎ ጌና ህዝባዊ ወገናውነቶም ብተግባር ከርእዩ ይግበኦም።

ከባብያውን ዓለም ለኻውን ትካላትን ምእንቲ ኩሉ መሰላት ወዲሰብ ዝሕለቑ ማሕበራትን፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ይፍጸም ንዘሎ ግህሰት መሰል ርእዮም ከምዘይረኣዩ ብምሕላፍ፡ ገለን ናይ ስቕ ገለን ድማ ነቲ ስርዓት ናይ ምሕጋዝ ዝንባለታት ከርእዩ ንዕዘብ ኣለና። እዞም ወገናት ቀዳምነት ዝህብዎ ንነናቶም ረብሓ ምዃኑኳ እንተዘተኻሕደ፡ እዚ ግን ብዋጋ ግህሰት መሰል ህዝቢ ኤርትራ ክኸውን እንከሎ ዓገብ ክበሃል ዝግበኦ እዩ። በዚ ኣጋጣሚ  ነዚ ኣብ ኤርትራ መሊኡ ዝፈስስ ዘሎ ግህሰት መሰል ከቕልብሉ እዋኑ እዩ። እዚ ብእምኒ ወንጭፍ ዘይትግበር ናይ ካብ ክሳድ ንላዕሊ ማዕቀብ ብምእዋጅ ጥራይ ዝረጋገጽ ዘይኮነ፡ ሳዕቤኑ ንህዝቢ ኤርትራ ብዘይጐድእ ኣገባብ  ዘተግብር ስጉምትታት ንክውሰድ በዚ ኣጋጣሚ ምዝኽኻሩ ኣገዳስን እዋናውን እዩ ንብል።

ርእሰ-ዓንቀጽ

ብዙሕነት ከከም ኣተሓሕዛኡ ጠቓምን ጐዳእን ከም ዝኸውን ርዱእ እዩ። ብዙሕነት ብግቡእ ክመሓደር እንከሎ ናይ ሓባር መልክዕን ሓይልን ከም ዝኸውን ብተመኩሮታት ዝተረጋገጸ እዩ። ብኣንጻሩ ብግቡእ እንተዘይተመሓዲሩ  ጠንቂ ምስሕሓብን ምድኻምን፡ ምናልባት እውን ካብኡ ንላዕሊ ኣሉታዊ ሳዕቤን ዘኸትል ከም ዝኸውን  ፍሉጥ እዩ። ቃልስና ኣብዚ መዳይዚ እምበኣር ብዙሕነትና ስኒት፡ ዓቕምን ጽባቐን ዝድርዕ ከም ዝኸውን ንምግባሩ እዩ። ብዙሕነት ካብ ዝግለጸሉ መለክዕታት፡ እምነት፡ ቋንቋ፡ ባህልን ጀኦግራፊያዊ ኣቀማምጣን ቅድሚት ዝስርዑ እዮም። እዚኦም ኣብ ኤርትራና ጐሊሖም ዝረኣዩ ናይ ብዙሕነት መግለጺ ክኾኑ እንከለዉ እቲ ካብዚኣቶም ዝምንጩ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ከኣ ጸላዊ ቦታ ኣለዎ።

ካብዞም ዝተጠቕሱ ናይ ብዙሕነት መምዘንታት ከከም ኩነታቱ ሓደ ካብኦም  ዝያዳ ገኒኑ ተወዲቡ ዝቐርበሉ ተመኩሮ ኣሎ። ብጠቕላላ ዓለም-ለኸ ኮይኖም ዝቐርቡ ብዙሕነታት’ውን ኣለዉ። ንኣብነት ናይ ጠቕሚ ብዙሕነት ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ብቐጻሊ ክንጸባረቕ ዝጸንሐን ዘሎን ኮይኑ፡ ፖለቲካዊ ክብ ለጠቕ ዘስዕብን እዩ። እዚ ክብ ለጠቕ ብግቡእ ሚዛኑ ሓልዩ እንተዘይተታሒዙ ሳዕቤኑ ሓደገኛ ከም ዝኸውን ፍሉጥ እዩ። ሰባት ካብቲ ናይ ብዙሕነት መለለይታት ነናቶም ከዕብዩ ክደልዩን ክጽዕሩን ባህርያዊ እዩ። ምኽንያቱ ከምኡ እንተዘይገይሮም ካብቲ  ባህሊ ድዩ ሃይማኖት ኣየንኡ ናቶም ምዃኑ ዝገልጽሉ መንግዲ የብሎምን። እዚ ነናብ ናትካ ባህሊ ድዩ እምነት ምድላው፡ ካብቲ ግቡእ መስመሩ ወጺኡ ናብ ናይ ካለኦት መሰል ምጉዕጻጽ ክድይብ እንከሎ ግና ውጽኢቱ በኣሓትን ዘየቀራርብን እዩ ዝኸውን። እቲ ብዙሕነት ኣብ ክንዲ ናይ ሓባር ዓቕምን ጽባቐን ዝድርዕ፡ ድኻምን ምብትታንን ዘኸትል ዝኸውን ከኣ ኣብ ከምዚ ህሞት እዩ። ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ኣመሓዳድራ እውን ካብዚ ዝተፈልየ ዕድል የብሉን።

ብዙሕነት ብግቡእ ምምሕዳርን ዘይምሕዳርን ናይ ፖለቲካ መራሕቲ ካብ ዝፍተንሉ ኣገደስቲ ጉዳያት ሓደ እዩ። እንተኾነ እዚ ብጽቡቕ ድሌት ናይቶም ዘመሓድሩ ጥራይ ዝውሰን ዘይኮነ፡ ሰፊሕ ኣረኣእያ፡ ንቕሓትን ቅሩብነትን ናይቲ ዝመሓደር  ህዝቢ እውን ኣገዳሲ እዩ። ስለዚ ግቡእን ዘተኣማምንን ምምሕዳር ብዙሕነት፡ ኣብ ሓፈሻዊ ንቕሓትን ናይ ኣተሓሳስባ ለውጥን ሕብረሰብ ዝምርኮስ እዩ። እዚ ኣገዳስነትን ጸላዊ ግደን ምምሕዳር ብዙሕነት ኣብ ከምዚ ንሕና ንርከበሉ ዘለና ፖለቲካዊ ህይወት ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ኩሉ ህይወት ሰባት ፈሊኻ ዝረአ ኣይኮነን። ሰባት ካብ ሓደ ንላዕሊ ብሓባር ኣብ ዝሰርሕሉን ዝነብርሉን ኣጋጣሚ፡ ኣብ መንጎኦም ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ክንጸባራቕ ባህርያዊ እዩ። ነዚ ብዙሕነትዚ ንኹሎም ብዘርብሖም መልክዕ እንተዘየመሓዲረምዎ ከኣ ውጽኢቱ ጽቡቕ ክኸውን ከም ዘይክእል ሃብታም ተመኩሮ ኣለና። ኣብዚ ክዝንጋዕ ዘየብሉ ጉዳይ ምምሕዳርን ኣተሓሕዛን ብዙሕነት ኣብ ጽቡቕ ድሌት ሰባት ጥራይ ተንተልጢሉ ዝተርፍ ዘይኮነስ ቅዋማዊ ቦታ ክወሃቦ ዘለዎ እዩ።

ብዙሕነት መሰረት ዓቕምን ሓድነትን ከም ዝኸውን ንምኽኣል፡ ኣብ ዝኾነ ብሓባር ዝዕመም መዝነትን ሓላፍነትን ሰባት ካብ ኩሉ ናይ ብዙሕነት መግለጽታት ኣምጺእካ ብማዕረ ብምስላፍ ወይ ብምስራዕ ጥራይ ዝረጋገጽ ኣይኮነን። እቲ ቀንዲ እቲ ሜዳ ብማዕረ ናይ ኩልኻ እምበር፡ መለክዒኡ ብዘየገድስ ናይ ውሱን ዝንባለ ጥራይ ከም ዘይኮነ ዝቕበል ኣተሓሳስባን ሓላፍነታዊ ባይታን ከተጣጥሕ ብምብቃዕ እዩ። ከምቲ ንስኻ ንኣብነት ንሃይማኖትካ ኣዚኻ እትግደሰሉን ሕግታቱ እተኽብርን፡ እቶም ካለኦት’ውን ነቲ ናቶም ከማኻ ከም ዝግደስሉ ብልቢ ኣሚንካ ምቕባል የድሊ። ብዘይካዚ ከምቲ ካለኦት  ንናትካ ናይ መንነት መግለጺ ከኽብርዎ እትጽበዮም፡ ንስኻ’ውን ነቲ ናቶም ግቡእ ክብሪ ክትህቦ ከም ዘለካ ኣሚንካ ምቕባል፡ ካልእ መርኣያ ንምብዙሕነት ናብ ረብሓ ኩልኻ ምውዓሉ እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ኣኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታት፡ ዝያዳ ኩሉ ግዜ ነቲ ክሳብ ሕጂ ዓንቂጹና ዝጸንሐ ዕንቅፋታት ወጊንና ብሓባር ኢደይ-ኢድካ ክንበሃሃል የድልየና ኣሎ። እዚ ማለት ኣብ ክንዲ ዓንቃጺ ኣሰጓሚ፡ ኣተሓሳስባ ከነጥሪ ኣለና ኢና ንብል ዘለና። እቲ ዘቀራርብ ይኹን ዝፈላሊ ኣተሓሳስባ ምስ ናይ ብዙሕነት መለለይና ብግቡእ ኣገናዚብና ከነመሓድር ምኽኣልን ዘይምኽኣልን ርክብ ከም ዘለዎ ብሩህ እዩ። ብዙሕነትና ሓይልን ጽባቐን ከም ዝኸወን ጌርና እንተመሓዲርናዮም ምስኡ ዘሳኒ ኣተሓሳስባ ከም እነጥሪ ርዱእ እዩ። ኣብ ኣተሓሕዛ ብዙሕነትና እንተዘይ በቒዕና ግና ዘተሓቛቝፍ ኣተሓሳስባ ኣይክንሕዝን ኢና።

እዞም ናይ ብዙሕነት መግለጺ ዝበልናዮም ረቛሕቲ በበይኖም ፈላሊኻ ዝተሓዙ ዘይኮኑ ኣብ ሕድሕዶም ዝጸላለዉ      እዮም። ንኣብነት ንሓደ ወገን ሃይማኖቱ ኣኽቢርካ ንባህሉ ግቡእ ክብሪ እንተዘይሂብካ ናይቲ ካብ ግቡእ ኣተሓሕዛ ብዙሕነት ዝርከብ ጸጋ ተጠቃሚ ክትከውን ኣይትኽእልን። በቲ እንዳሃነጽካ በቲ ከም ምፍራስ’ዩ ዝቑጸር። ነቲ ናይ ገዛእ ርእስኻ ንናይ ካለኦት መሰል ብዘይሃሲ ምትግባርን፡ ነቲ ናይ ካሎት እንዳኽበርካን ምኻድ ከኣ ኣብ ምምሕዳር ብዙሕነት በብመልክዑ ወሳኒ እዩ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኣብ ኤርትራ ብሰንኪ ዘይቅርዑይ ምምሕዳር ጉጅለ ህግደፍ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ በደላት ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ኣይኮነንዶ ንዓና ኤርትራውያን ንዝኾነ ምእንቲ ፍትሕን መሰልን ዝግደስ ኣካል ብሩህ ስለ ዝኾነ ብዛዕብኡ ምዝንታው ኣድላይ ካብ ዘይከውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ነዚ ዓማጺ ጉጅለ ኣወጊድካ ህዝብን ሃገርን ዝማእከሉ ቅዋማዊ ስርዓት ምትካል መተካእታ ዘይብሉ ካብ ዝኸውን እውን ከምኡ ነባር ግንዛበ እዩ። መሰረታዊ ዕማም ናይዚ በብደረጃኡ ተወዲቡ ዝቃለስ ዘሎ ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ሓይልታት ከኣ ንሱ እዩ። እንተኾነ ክሳብ ሕጂ ኣይተዓወተን።

ናይ ዘይምዕዋቱ ምኽንያትን ድኽመትን ምስጢር ኣይኮነን። ምናልባት’ውን ዝርዝሩ ብዙሕ ይኸውን። እቲ ኩልና ናይ ለውጢ ሓይልታትን ንራህዋ ህዝብና ዝግደሱ ወገናትን እንረዳደኣሉ በሪኽ ምኽንያት ግና ድሌትና፡ ትጽቢትናን ዕላማናን ሓደ ክነሱ ንናይ ሓባር ዓወት ብሓባር ክንሰርሕ ዘይምብቃዕና እዩ። ኮታ ብልቢ “እቲ ደርፊ ሓደ ክነሱ፡ ኣብ በበይኑ ጓይላ ምስዕሳዕ የብቅዕ” ኢልና ስለ ዘይወፈርና። ድሌትናን ዕላማናን ሓደ ክነሱ ብሓባር ክንሰርሕ ናይ ዘይምኽኣልና ምኽንያት ብሩህን ንካልእ ዘይነላግበሉ በዓል ቤታዊ ድኽመትና ምዃኑ ወትሩ እንብሎ ሓቂ እዩ። ድሌትናን ባህግናን ከምኡ ምዃኑ እውን ኩልና ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኽ ናይ ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራት እንእውጆ እዩ። እንተኾነ እንብሎን እንትግብሮን ዝተረሓሓቐ ምዃኑ ብንጹር ይረአ ኣሎ’ሞ ካብዚ ክንወጽእ ናይ ግድን ከድልየና እዩ።

ናይ ሓባር ድሌትን ዕማምን ኣለና ማለት ፍልልይ የብልናን ማለት ከምዘይኮነ ንጹር እዩ። እንተኾነ ዝፈላሊ እንዳሃለወካ ኣብቲ ዘሰማመዓካ ብሓባር እንዳሰራሕካ ኣብ ዓወት ከም ዝብጻሕ ሕጂ ኣባና ዝጅመር ዘሎ ተመኩሮ ዘይኮነስ፡ ብዙሓት ብመስርሕ ብዙሕነታዊ ሓድነት ሓሊፎም ግብራውነቱ ዘረጋገጽዎ ኣገባብ እዩ። ሓደ ጉዳይ ኣብ ዝተወሰነ መድረኽ ዝያዳ ኣድላይነቱ ሰማይ ከም ዝዓርግ፡ ኣብዚ እዋንዚ ጉዳይ ብሓባር ምስራሕ ዝያዳ ደፊኡ ይመጽእ ከም ዘሎ እዚ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዝድመጽ ዘሎ ናይ ርክብ ዜናታትን ናይ ህዝብና ተደጋጋሚ መጸዋዕታታትን ሓባሪ እዩ። ቅድሚ ኣዋርሕ ብሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ቀሪቡ ኣብ መስርሕ ዘሎ እማመ ዘተ ብዛዕባ ብሓባር ዘስርሕ ሰፊሕ ጽላል ምፍጣር እውን ምስዚ ደሚርካ ዝረአ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ናይ ተቓወምቱ ብሓባር ምስራሕ ዕድመኡ ከም ዘሕጽሮ ኣዳዕዲዑ ስለ ዝፈልጥ ኣንጻሩ ክወፍርን ክጣራዕን ናይ ግድነት እዩ። ምልክታት እውን የርኢ ኣሎ።

ብሓባር ምስራሕ ኣብዚ እዋንዚ ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ናይ ምዕዋትን ዘይምዕዋት ጥራይ ዘይኮነ ናይ ህዝብናን ሃገርናን ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ጉዳይ እዩ። ንሕና ናይ ለውጢ ሓይልታት ከኣ ካብ ህዝብና ዝተፈልየ ህልውና የብልናን። ብሓባር ክትሰርሕ ምኽኣልን ዘይምኽኣልን ክንድቲ ኣድላይነቱ ዕዙዝ ምዃኑ፡ ምርግጋጹ’ውን ዋጋ ዘኽፍል እዩ። ብሓንሳብ ብጣማጣማ ዝረጋገጽ ዘይኮነስ ኣብ ርእሲ’ቲ ዝፈጠርካዮ ህዱእ መንፈስን ምድልላይን እንዳመላእካሉ ዝዓቢ መስርሕ እዩ። ናብዚ ክትበቅዕ ዝኽፈል ዋጋ፡ ብዙሕ መልክዕ ዘለዎ ኮይኑ፡ ብሓፈሻ ግና፡ ኣቐዲምካ ዝተሰማማዕካሉ ምዕቃብ፡ ናትካ ኣተሓሳስባ ጥራይ ኣግኒንካ ኣብ ልዕሊ ካለኦት ክትጽዕን ካብ ምሕላን ምዕቃብ፡ ካብ ኣተሓሳስባ ናይቲ እትዋሰኣሉ ውዳበ ወጺእካ ናይ ሓባር ኣተሓሳስባ ምጥራይ፡ ልዕሊ ኩሉ ድማ ቀዳምነታት ኣብ ምስራዕ ወሓለ ምዃን ዘጠቓልል ዋጋ እዩ።      “ዝበልኩኹም እንተዘይሰማዕኩም ወይለኹም” ብዝብል በትሪ ምልዓል ግና ኣብ ናይ ውልቂ ኮነ ናይ ሓባር ቃልሲ ዓዲ ዘእቱ ኣይኮነን።

ኣብዚ መዳይዚ ዘባኸናዮ ግዜ ከምዘሎ ፍሉጥ እዩ። እንተኾነ ሕጂ’ውን ግዜና ኣብ ጣዕሳን ናይ ዝሓለፈ እሱር ብምዃንን ከነባኽን ኣይግበኣናን። ከምቲ “ኣይትድገመኒ ዝተረፈ፡ ይኣኽለኒ ዝሓለፈ” ዝበሃል፡ ነቲ ዘባኸናዮ ግዜ  ክንጠዓሰሉ ጥራይ ዘይኮነ ክንመሃረሉ እዩ ዝግበና። ብመንጽርዚ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ንጉዳይ ምፍጣር ብሓባር ዘስርሕ ሰፊሕ ጽላል እማመ ብምውጻእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ እማመ ሒዙ፡ ካብኡ ዝተፈልየ ሓሳብ ክቐርብ እንከሎ ክሰምዕ ቅሩብ ኮይኑ፡ ማዕረማዕረ ሰልፋዊ ዕማሙ ይሰርሓሉ ኣሎ። ብኣኡ ከኣ ክቕጽል እዩ። እዚ ዕማም ናይ ሓባር ስለ ዝኾነ ናይ ካለኦት ኣሓት ምጥርናፋት፡ ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን ቅሩብነት ማዕረዚ ክኸውን እሞ፡ ደጊም “ደርፍኻ ሓደ ክንሱ ኣብ በበይኑ ጓይላ ምስዕሳዕ ከብቅዕ” ሰልፍና በዓል ምሉእ ተስፋ እዩ

ሰልፊ ሞክራሲ ህዝዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ኤርትራ ዝኸይድ ዘሎ ናይ ለውጢ ቃልሲ ብሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ ጥራይ ይዕመምዩ ዝብል እምነት ኣይጸነሖን ንመጻኢ’ውን ኣይህልዎን እዩ። ከም መተካእታ ድማ ኣብ ለውጢ ረብሓ ዘለዎን ኣንጻር ዲክታቶርያዊ ጉጅለ ህግደፍ ዝተሰለፉን ሓይልታት ብሓባር ዝሰርሕሉ መድረኽ ምፍጣር ካብ ቅድም ዝሓዞ ምዃኑ ናይቶም ንሰዲህኤ ዘቖሙ ውድባት ተመኩሮ ኣብዚ መዳይዚ ዝምስክሮ እዩ። ቅድሚ ኮነ ድሕሪ ምምስራት ሰዲህኤ ዝነበረ ተመኩሮ ክንድህስስ እንከለና፡ ንዝምድና ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ ብዝምልከት፡ ተመሳሳሊ ርኢቶ አለዎም ሓይልታት ክሳብ ምትሕንፋጽ ዝበጽሕ ስምረት ክገብሩ፡ ዝተወሰነ ፍልልያት ዘለዎም ከኣ ኣብቲ ዝሰማምዕሉ ነጥብታት ብሓባር እንዳሰርሑ ነቲ ፍልልያት ይጽብብዎ ኣብ ዝብል ዝተሰረተ እዩ። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዝወጸ እማመ ብሓባር ምስራሕ ሰዲህኤ እውን ነዚ እዩ ዘጉልሕ።

ናይዚ እምንቶዚ መሰረታዊ ትሕዝቶ ውድባትና ኣብ ኣድላይነት ምውጋድ ጉጅለ ህግደፍ ንኡስ ናይ ኣተገባብራ ሜላታት እንተዘይኮይኑ መሰረታዊ ፍልልይ ስለ ዘየብለን ብውሑዱ ኣብዚ ብሓባር ክሰርሓ ክበቕዓ ኣለወን ማለት እዩ። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ዝርዝር ናይ ዝፈላለያሉ ሕጂ ከወግድኦ ስለ ዘይክእላ፡ ብዘይዕንቅፍ ኣገባብ ከም ፍልልይ ንሓዞ ዝብል ቃና ዘለዎ እዩ። ሰዲህኤ ክሳብ ሕጂ በዚ ተቐይዱ ዝኸይድን ካብዚ ወጻኢ ንካለኦት ግነዖት ዘይገብርን ካለኦት ግነዖት ክገብርሉ ዘይጽበን እዩ።

ኩልና ከምዘይንስሕቶ ኣብዚ ዓለምና ናብ ንእሽቶ ቁሸት ዝተቀይረትሉ መዋእል፡ ኣይኮነንዶ ንሕና ውሱን ዝዓቕምናን ተሰማዕነትናን ካለኦት ኣካላት እውን ብዘይምትሕግጋዝ ኣይነብሩን እዮም። እቲ ዝምድናን ምትሕግጋዝን ግና ከምቲ ኩሉ መዳያት ቃልሲ ብግቡእ ተቐሪጹ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ወይ ቅዋም ክሰፍር ናይ ግድነት እዩ። በዚ መንጽር ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ሰዲህኤ፡ ካብቲ ነዚ ዝምልከት ሰፊሕ ዝርዝር9.1.3 ምስ ኵለን ሃገራት፡ ኣብ ሕድሕድ ረብሓታት፡ ምክብባርን ጣልቃ ዘይምትእትታውን፡ ዓለም-ለኻዊ ውዕላት ምኽባርን ዝተሰረተ ዝምድናታት ምፍጣር፤”ዝብል ምሉእ ሓሳብ ሰፊሩ ንረክብ። ሃገራት ብተፈላለዩ መንቀልታት ኣብ ጉዳይ ሓደ ሃገር ዝተፈላለየ ጽልዋ ክህልወን ናይ ግድን እዩ። ንኣብነት ብጉርብትና። እንተኾነ እቲ ሕመረት ዝምድና ሰዲህኤ ምስ ርሑቕ ይኹን ምስ ቀረባ ካብዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቐሰ ዝወጽእ ኣይኮነን። ካብቶም ነዚ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ፍሉይ ዝግብርዎ ረቛሕታት ኣብ ሃገርና ፍሉይ ርኢቶና ዓቂብና ተወዲብና ክንቃለስ ዘይምኽኣልና እዩ። ናይዚ ቀንዲ ጠንቂ ድማ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጉጅለ ነዚ ስለ ዘይጸውር እዩ። ስለዚ እቲ ቃልሲ ግድን ካብ ኮነ እሞ ኣብ ሃገርና ናይ ምውዳብ መሰል ካብ እተሓረመና ካብ ኤርትራ ወጻኢ ተወዲብና ክንቃለስ ግድን እዩ። ከምኡ ከኣ ንገብር ኣለና። ኣበይ ኮይና ንቃለስ  ብናትና ድሌት ጥራይ ዝውሰን ዘይኮነ ጽቡቕ ድሌት ናይተን ዝመረጽናየን ሃገራት’ውን እንተተሓዊስዎ እዩ። እተን ሃገራት እውን ነቲ ህላወና  ኣብኣተን ብመንጽር ሃገራዊ ረብሓአን ክርእየኦ ናይ ግድን እዩ። ይኹን እምበር እቲ ናተን ረብሓ ብዋጋ ናትና ክብርን ረብሓን ኣብ ክንዲ ዝኸውን ንረብሓ ኩልና ዝረብሕ ምግባሩ፡ ናይ ቃልሲ ጉዳይ እዩ። ካብቲ እንካን ሃባን ምህዳም ግና መፍትሒኣይኮነን።

ናብቲ ወርትግ ኣዛራቢ ዝኸውን ጉዳይ ዝምድናና ምስ ጐረባብትና ክንመጽእ እንከለና፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ከም ኣብነት ክንወስደን ንኽእል። ኣብዚ እዋንዚ መንግስቲ ሱዳን ንሰዲህኤ ወሲኽካ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ኣብ ሃገሩ ብወግዒ ክንቀሳቐሳ ኣይፈቐደን። እዚ ካብ ድሌትና ወጻኢ ብመንጽር ሃገራዊ ረብሓ ሱዳን ዝተቓነየ እዩ። ስለዚ ኣተሃላልዋና ኣብ ሱዳን ከምቲ ንደልዮ ዘይኮነስ ከምቲ ኩነታት ዝፈቐዶ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ኢትዮጵያ ንዓና ወሲኽካ ዳርጋ ኩለን ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ይንቀሳቐሳ እየን። ውድባት ጥራይ ዘይኮና ስደተኛታትና’ውን ብጻዕቂ ዝንቀሳቐስሉን ዝተዓቑብሉን ከባቢ እዩ። ውድባት  ኣብ ኢትዮጵያ ምውሳእ ዝጀመራሉ ግዜ ከከም ኣመጻጽእአን ይፈላለ እዩ። ደሓር ናብ ሓደ ካብ መስረቲ ውድባት ሰዲህኤ፡ ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራ ዝማዕበለ ሰውራዊ ባይቶ ድሕሪ ውድቀት ደርጊ ጀሚሩ ኣብ ኢትዮጵያ ምህላው ኣድላይነቱ ርእዩ ኣብኡ ክህሉ ዝወሰነ እዩ። ዝያዳ ንምብራህ ከምቲ “ሰብኣይን ሰበይትን ዝተበኣስሉ መኣዲ ይሃበኒ” ዝበሃል ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን 1998-2000 ኣንሳሕኺኹ ዘይኮነስ፡ ህግደፍ ኣብ ኢትዮጵያ ህዝቢ ኤርትራ ብዘይፈልጦን ዘይርበሓሉን ዝምድና “ዓለም ኣይትጹሩኒ” ክብል እንከሎ እውን ኣብዚ ነይሩ እዩ። ሽዑ እንተኾነ እውን ንመንፈስዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ሕመረት ዝምድና ኣጽኒዑ ብምሓዝ የማነ-ጸጋም ኣይበለን። ዋጋ ጽንዓቱ ከኣ ከፊሉ እዩ። ክልተ ዙራት ምስጓግ(ምጥራዝ) ኣባላቱ ካብ ኢትዮጵያ ከኣ ከም ኣብነት ዝጥቀስ እዩ።

ኣብ መንጎ ክልተ ወገናት ኣብ ዝግበር ርክብ ኩሎም ወገናት ከካብ ነናቶም ረብሓን ልዑላውነትን ስለ ዝሓስቡ ክብ ለጠቕ ከጋጥም ባህርያዊ እዩ። ሰዲህኤ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዝጸንሕዎ ርክባት እውን ዘየሰማምዑ ጉዳያት ኣይተኸስቱን ማለት ኣይኮነን። እንተኾነ እዚኣቶም ካብ መፈላለይ ነጥቢ ምዃን ሓሊፎም መበኣሲ ኣይኮኑን። እዚ ከኣ ውጽኢት ውሕሉል ኣተሓሕዛ ጉዳያት መሪሕነት ሰዲህኤ እዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ እውን ንሰዲህኤ ኢዱ “ጠውዩ ከምዚ እንተዘይገብርካ” ኣይበሎን። ምናልባት እንተዝብሎ እውን መልሱ ኣብዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱሱ ዘሎ ሕመረት ፖሊሲ ዝምድና ከም ዝምስረት ዘጠራጥር ኣይኮነን። ክሳብ ሕጂ ብወግዒ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክራኸቡ ዝጸንሑ ኣካላት ሰዲህኤ እውን ካብዚ መትከሎም ፈልከት ኣይበሉን። ንደንበ ተቓውሞን ንነባሪ ዝምድና ክልቲኡ ህዝብታትን ካብ ዝምልከት ኣጀንዳ ወጻኢ’ውን ኣየልዓሉን። ኣብ ኢትዮጵያ ንምህላው ግና ከም ቁርን ኣስሓይታን ኣይፈርሕዎን።

መሰረታዊ ድሌት ጻላኢ ህዝቢ ኤርትራ ህግደፍ ንተቓወምቱ መቃለሲ ባይታ ከስእ  ስለ ዝኾነ፡ ነተን ዘለናየን ሃገራት በብሓደ እዩ ዘነውረን። ንኣብነት ኣብ ኢትዮጵያ እንተለኻ ወያነ ይብለካ። ኤርትራውያን ብድሌቶም ግና ኣብ መሬት ኢትዮጵያ ንዝወሰንዎ ውሳነ ከኣ ውሳነ ወያነ ይብሎ። እዚ ምኽኑይ ክመስለሉ ንህላወና ኣብ ኢትዮጵያ ይቃልሖ’ሎ እምበር፡ ከም ድሌቱ ኣብዛ ንነብረላ ዘለና ዓለም ክንህሉ ኣይደሌናን እዩ። ደሓር ኢትዮጵያ ንህግደፍ ሓላል ንተቓወምቲ ከኣ ሓራም ዝኾነሉ ምኽንያት እንታይ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ዘዝፈተዎ ክንፈቱ ዘዝጸሎ ክንጸልእከ በየናይ መምዘኒ እዩ። እንተቲ ኣብ ኢትዮጵያ እንተሃሊኻን ናቡኡ እንተገሽካ፡ “ናይ ኢትዮጵያ ትኸውን” ዝዓይነቱ ስኽፍታ ኮይኑ፡ እቲ ድሌት እንተልዩ ኣብ ኩሉ ኩርናዕ ዓለም ኮይንካ’ውን ናይ ኢትዮጵያ ምዃን ኣየጸግምን እዩ። ስለዚ ዝተባህለ እንተተባህለ  “ምስ መንን ብኸመይን ንሰርሕን ንዛመድን መርገጽና ንጹር እዩ።”ብኣኡ ከኣ ክንቅጽል ኢና።