ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ዝኽሪ 24 ጉንበት 1991 ኤርትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ዝወጸትላ ዕለት ስለ ዝኾነት፡  ዮሃና ንመላእ ህዝብና።

መሰረታዊ ዕላማ ቃልስና ናጽነት፡ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኣልጊስካ ጨቋንን ተጨቋንን ዘይብላ፡ ሰላምን ብልጽግናን ዝሰፈና፡ ብዲሞክራስያዊ ስርዓት እትመሓደር ሃገር ምርግጋጽ እዩ ነይሩ። ድሕሪ ምርግጋጽ ናጽነት፡ ህዝብና ነቲ  ሓቢርካ ሃገር  ንምህናጽ  ተቐሪብሉ ዝነበረ ምዕራፍ ቃልሲ፡ ከም ውሁብ ወሲድዎ ስለ ዝነበረ ከም ዝዕወት ትስፉው ነይሩ። ኣብ ተመኩሮ ህዝቢ ኤርትራ፡ ባሕቲ መስከረም 1961ን 24 ጉንበት 1991ን ክልቲአን ታሪኻውያን ዕለታት እየን። እታ ቀዳመይቲ ብምብሳር ሰውራ፡ እታ ካለኣይቲ ከኣ ድሕሪ ናይ 30 ዓመታት መሪር ቃልሲ ናጽነት ኤርትራ ብግሃድ። እቲ ኣብ መንጎ እዘን ታሪኻውያን ኣጋጣምታት ዝነበረ፡ ናይ 30 ዓመታት ጉዕዞ ብኣዝዩ ብዙሕን ረቀቕትን ውረድ ደይብ ዝተመልአ ምንባሩ ፍሉጥ እዩ። ኩሉቲ ኣብ መንጎ እዘን ዕለታት፡ ዝሓለፈ ግዜ፡ ዝተኸፍለ ዋጋ፡ ዝተወፈየ መስዋእትነት፡ ዘጋጠመ ዕንወት፡ ብርሰትን ዝሰዓበ ስደትን ምምዝባልን፡ ምእንቲ ሃገራዊ ናጽነትን ሰንሰለታዊ መግዛእቲ ሓንሳብን ንሓዋሩን ምውጋድን  ስለ ዝነበረ፡ ህዝቢ ኤርትራ በቲ ዝነበሮ ፍቕሪ ሃገርን ቅሩብነት ንቃልስን ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት ኣብ ሓጺር ግዜ ኣብ ዝሓሸ ኩነታት ከም እትበጽሕ ልዑል ተስፋ ነይሩ።

ቃልሲ ንምህናጽ ሃገረ-መንግስቲ ድሕሪ ናጽነት፡ ካብቲ ናይ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ዝተፈልየን ዝተሓተ ዋጋ ዝሓትትን ክኸውን እዩ ዝብል ትጽቢት ህዝብና እዩ ነይሩ።  ካብቲ ተስፋ ዘሕደረ ምኽንያታት፡ እቲ ቃልሲ ኣንጻር ባዕዳዊ ሓይሊ ዘይምዃኑን ከም ውጽኢት ናይቲ ቃልሲ ድሕሪ ናጽነት ኩሎም ኤርትራውያን ማዕረ ተጠቀምቲ እዮም ዝብል እምነት ስለ ዝነበሮ ምጥቃስ ይከኣል። ኣብ ናይ ድሕሪ ናጽነት ቃልሲ ምህናጽ ሃገር፡ ዓቕሚ እንተዘይጐዲሉና፡ ንመሰል ኤርትራውያን ኣዋሲኑ ስልጣኑ ቅድሚት ዝሰርዕ ስሱዕ ምምሕዳር ክህሉ  ኢዩ ዝብል ግምት ኣይነበረን። ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ንኹሉ ብሒቱ “ኢርትራ ነዓይ ጥራይ” ዝብል ግጉይ ኣሰላልፋ ክህሉ ትጽቢት ኤርትራውያን ኣይነበረን። እዚ ዘመልክቶ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ኣብ ምምጻእ ናጽነት ግደ ዝነበሮም ተጋደልቲ ደቁ፡ ኩነታት ከምቲ ዝኾኖን ዝኾኖ ዘሎን ከጋጥም እዩ ዝብል ስግኣት ዘይነበሮ ምዃኑ እዩ።  እንተኾነ ካብ ቅድም እቲ ብግብሪ ዝተራእየ ኩነታት ከየጋጥም ስግኣት ዝሓደሮም፡ ብዓንተቦ ንምግትኡ ዝተቓለሱ ፖለቲካዊ ውድባትን ግዱሳት ባእታታትን ነይሮም ኢዮም።

ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ ድሕሪ ናጽነት ወርሒ ኣብዘይመልአ ግዜ፡  ሓቀኛ ጸረ ህዝቢ ባህርያቱ ሓቢኡ ዝጸንሐ፡ ደሓር ግና ብጋህዲ ሕድሪ ሰማእታት ዝጠለመ፡ ቅድሚ ኩሉ ኣብ ስልጣን ምቕጻል ዝሰርዐን ንህዝቢ ሕማቕ ክፈዲ ዝተዓጥቀን ጉጅለ ካብ ትጽቢት ሓፋሽ ህዝቢ ኤርትራ ወጻኢ ተጋሂዱ። እነሆ ከኣ እቲ ብህዱእ ኩነታት ክካየድን ብውጽኢቱ ኩሎም ኤርትራውያን ብማዕረ ዝጥቀምሉን ክኸውን ትጽቢት ዝተገብረሉ ቃልሲ ምትካል ሃገረ-መንግስትን ቅዋማውን ዲሞክራስያውን ምምሕዳርን “ዘይበልናዮ ኮነ” ከም ዝበሃል፡ መልክዑ ቀይሩ ብኣንጻሩ ኮይኑ። እምበርከ ከምቲ ብረታዊ ቃልሲ  ኣብ 30 ዓመታትከ ክውዳእ ድዩ ኣይፋሉን? ንዝብል ከኣ እነሆ መበል 31 ዓመቱ ሒዙ። ብመንጽር ዝተኸፍለ ዋጋ ክምዘን እንከሎ እውን፡ ኣብ ኩሉቲ ድሕሪ ናጽነት ዝተኣጉደ፡ ግና ከምኡ ክኸውን ዘይነበሮ ውግኣት፡ ካብቲ ኣብቲ ኣብ ናይ 30 ዓመታት ጉዕዞ ቃልስና  ዝተኸፍለ ዋጋ ዝበዝሐን ዝኸበረን  እዩ። ጌና ኣንጠልጢሉ ዘሎ ሓደገኛ ናይ ጥፍኣት ደበና ከኣ ውጻኢቱ ከም ዘጋድዶ ከም ዝኽእል ኣብ ግምት ምእታው ዘድልዮ እዩ።

ርሑቕ ከይከድና፡ ኣብዚ ንዝክሮ ዘለና መበል 31 ዓመት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ኮይና፡ ብዛዕባ እዚ ዝሓለፈ ናይ 61 ዓመታት በሊሕ ቃልሲ ከነስተንትን ናይ ግድን እዩ። ምስትንታን ብድፍኑ ዘይኮነ፡ “በየን መጺእና?፡ ኣብ ከመይ ኩነታት ኣለና?፡ እንታይከ ይጽበየና ኣሎ?” ኢልና ክንሓትትን ክንምልስን ግቡእ እዩ። ቀንዲ ጠመተና ከኣ እተን፡ “ኣበይ ኣለና? እንታይከ ይጽበየናሎ?” ዝብላ ሕቶታት ክኾና ይግበአን። ምስ ቃልሲና ምንውሑን ብሰንኩ ሃገርናን ህዝብናን ንቑልቁል ይንቆቱ ምህላዎምን ሻቕሎት ኩልና፡ ንለውጢ ንቃለስ ዘለና ኤርትራውያን ዝያዳ ኣብ ዝዓረገሉ ደረጃ ኢና ዘለና። ካብዚ ብምንቃል ከኣ ህግደፍ ኣብ ምውጋድ ተጸሚዶም ዘለዉ ወገናት፡ “ካብዚ ዘለናዮ ናብ ዝሓሸ የሰጋግረና” ብዝብል፡  መዋጽኦ ዝብልዎ ክእምሙ ባህርያዊ እዩ። ህግደፍን ደገፍቱን ግና በዚ ሒዘምዎ ዘለዉ ኣገባብ ክዕዘሩ እምበር ከመዛዝኑ ኣይንጽበዮምን ኢና።

ኣቐድም ኣቢሉ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ተመኩሮና ዝተራእየ፡ ብሓባር ከቃልስ ዝኽእል ሰፊሕ ጽላል ናይ ምርካብ ጻዕሪ፡ ሎሚ እውን ዕማም ኤርትራውያን ሰልፍታት፡ ውድባት፡ ግንባራትን ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን ኮይኑ ዘሎ እዩ። ተበግሶ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ)፡ ኣብ ሕድሕድ ዝነበረ ምጽልላም፡ ምጥቕቓዕን ምንጽጻግን ዘህደአ ምዃኑ ዘይከሓድ እዩ። ምስዚ ግና ትሕቲ ትጽቢት ናይ ለውጢ ኣጀንዳና ምህላዉ ተረዲኡ ተገዳስነቱ ኮነ ቅልጣፈኡ ናይ ምዕራይ ሓላፍነቱ ኣብ ቅድሚኡ ተገቲሩ ዘሎ ምዃኑ ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ምዝካሩ ኣገዳሲ እዩ።  በዚ ኣጋጣሚ፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ከም ወትሩ ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ሓይልታት ብሓባር ዝቃለስሉ መድረኽ ንምምስራት ኣብ ዝግበር ቃልሲ ከይሰልከየ ኩሉ ካብኡ ዝድለ ከበርክት ቅሩብ እዩ።

ኣብ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ክረኣዩ ካብ ዝጸንሑ ድኽመታት ሓደ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ዝሓዝካዮ መስርሕ ስንኻ ነኺስካ፡ ፍልልያትካ ኣጻቢብካን ኩሉ ዓቅምኻ ጸንቂቕካን ኩሉ ዕድላት ተጠቒምካ ኣብ ዝብጻሕ ምብጽሑ፡ ናይ “ንበይነይ” ኣገባብ ምኽታል እዩ።  ካብ ከምዚ ዓይነት ደውታን ምትፍናንን ንምውጻእ፡ ተደኲኑ ዝጸንሐ ብምፍራስ ዘይኮነ፡ ንጉዳያት ቅደም ተኸተል ኣትሒዝካ፡ ኣብቲ ዝጀምርካዮ ምድማዕን ነቲ ዝመጽእ ምዕባለ ነቲ ቅድም ዘመዝገብካዮ ብዘይሃስን ሓቢርካ ብምግጣሙ ክኸውን ይግበኦ። ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ንኹሉ ተበግሶታት፡ ነቲ ክሳብ ሕጂ ዝተነጽፈ ኣውንታዊ ባይታ ብዘይጻረር ኣገባብ  ከመሓድሮ ናይ ግድን እዩ።

እቲ ካልእ ንመበል 31 ዓመት ናጽነት ኤርትራ ክንዝክር እንከለና ጓሲናዮ ዘይንሓልፍ፡ ሎሚ እውን ብሓፈሻ ኣብ ዞባና ብፍላይ ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ-ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ እዩ። እዚ ንኤርትራ ብቐንዱ ጉዳይ ጐረቤት እዩ። ጽልዋኡ ኣብ ጉዳይና ግና ምስቲ ንሃገርና ዝሕምስ ዘሎ ጉጅለ ተሳታፊኡ ምህላዉ ከም ታራ ናይ ጐረቤት ዋኒን ንወስዶ ዘይኮነ፡ ግቡእ ግምት እንህቦ እዩ። ብሰንኪ ኣተሓሕዛ ጉዳይ ትግራይ  ዘይምስምማዕ፡ ኣብቲ ቀንዲ ኤርትራዊ ዛዕባና ተረሓሒቕና መፍቶ ህግደፍ ከይንኸውን ውሕልነትን ምስትውዓልን ዝሓተና ዘሎ እዩ።

ብናጽነትና ንሕበን፡

24 ጉንበት 2022

Monday, 23 May 2022 19:07

Dimtsi Harnnet Sweden 21.05.2022

Written by

To Permanent Representatives of Member and Observer States of the United Nations Human Rights Council (Geneva, Switzerland)
20 May 2022


Excellencies,


Ahead of the UN Human Rights Council’s 50th session (13 June-8 July 2022), we, the undersigned non-governmental organisations, are writing to urge your delegation to support the adoption of a resolution that extends the mandate of the Special Rapporteur on the situation of human rights in Eritrea. Moreover, we highlight the need for the Council to move beyond merely procedural reso- lutions and to enshrine the “benchmarks for progress in improving the situation of human rights” by incorporating them into Eritrea-focused resolutions.


In July 2021, the UN Human Rights Council maintained its scrutiny of Eritrea’s human rights situation. Considering that monitoring of and reporting on the situation was still needed, the Council extended the Special Rapporteur’s mandate. This was vital to address both Eritrea’s domestic human rights violations and atrocities Eritrean forces have committed in the neighbouring Tigray region of Ethiopia.


In October 2021, Eritrea was re-elected for a second term as a Member of the Council (2022-2024). Yet the Government shows no willingness to address the grave human rights violations and abuses UN bodies and mechanisms have documented or to engage in a serious dialogue with the international community, including on the basis of the benchmarks for progress the Special Rapporteur identified in 2019. Despite its obligations as a Council Member to “uphold the highest standards in the promotion and protection of human rights” and to “fully cooperate with the Council,” the Government refuses to cooperate with the Special Rapporteur or other special procedure mandate holders. As of 2022, Eritrea remains among the very few countries that have never received any visit by a special procedure.1


Furthermore, Eritrean forces have been credibly accused of grave violations of international law in Tig- ray, some of which may amount to war crimes and crimes against humanity, since the conflict started in November 2020.
The concerns expressed in joint civil society letters released in 2020 and 2021 remain valid. Key human rights issues in Eritrea include2:

  • Widespread impunity for past and ongoing human rights violations;
  • Arbitrary arrests and incommunicado detention;
  • Violations of the rights to a fair trial, access to justice, and due process;
  • Enforced disappearances and lack of information on disappeared persons;
  • Conscription into the country’s abusive national service system, including indefinite national ser-
    vice, involving torture, sexual violence against women and girls, and forced labour; and
    1 See https://spinternet.ohchr.org/ViewCountryVisits.aspx?visitType=all&Lang=en. The Special Rapporteur on Eritrea has conducted official visits to neighbouring countries, namely Ethiopia and Djibouti, as well as to other countries, and met with members of the Eritrean diaspora, including refugees, in these countries. All visit requests to Eritrea have been denied. Other special procedure mandate holders have requested, but were systematically denied, visits to Eritrea. They include special procedures on extrajudicial executions, freedom of opinion and expression, the right to education, the right to health, arbitrary detention, torture, freedoms of peaceful assembly and association, freedom of religion or belief, and the right to food (data as of 7 April 2022).
    2 See DefendDefenders et al., “Eritrea: maintain Human Rights Council scrutiny and engagement,” 5 May 2020, https://defenddefenders.org/eritrea-maintain-human-rights-council-scrutiny-and-engagement/; DefendDefenders et al., “Eritrea: renew vital mandate of UN Special Rapporteur,” 10 May 2021, https://defenddefenders.org/eritrea-renew- vital-mandate-of-un-special-rapporteur/; CSW (Christian Solidarity Worldwide), “Eritrea: General Briefing,” 22 March 2022, https://www.csw.org.uk/2022/03/22/report/5629/article.htm (accessed on 7 April 2022).
    1
  • Restrictions on the media and media workers, as well as severe restrictions on civic space.
    In 2019, when the former sponsors of Eritrea-focused resolutions, Djibouti and Somalia, discontinued their leadership, civil society welcomed the initiative a group of six States took to maintain multilateral scrutiny of Eritrea’s human rights situation. However, while welcoming the adoption of Human Rights Council resolutions 41/1 (2019), 44/1 (2020), and 47/2 (2021),3 many civil society organisations cau- tioned that any shifts in the Council’s approach should reflect corresponding changes in the human rights situation on the ground. Civil society also emphasised the need for the new core group, and for the Euro- pean Union (which subsequently took over sponsorship of these resolutions), to be ambitious.
    We believe that it is time for the Council to move beyond merely procedural resolutions that extend the Special Rapporteur’s mandate, and to clearly describe and condemn violations Eritrean authorities com- mit at home and abroad.
    We also believe that the benchmarks for progress in improving the situation of human rights,4 which form a comprehensive road map for human rights reforms, should be incorporated into this year’s resolution. These benchmarks5 include:
  • Benchmark 1: Improvement in the promotion of the rule of law and strengthening of national justice and law enforcement institutions;
  • Benchmark 2: Demonstrated commitment to introducing reforms to the national/military service;
  • Benchmark 3: Extended efforts to guarantee freedoms of religion, association, expression and
    the press, and extended efforts to end religious and ethnic discrimination;
  • Benchmark 4: Demonstrated commitment to addressing all forms of gender-based violence and
    to promoting the rights of women and gender equality; and
  • Benchmark 5: Strengthened cooperation with the United Nations country team.
  • Associated indicators outlined in paragraphs 78-82 of UN Doc. A/HRC/41/53, as well as all recommendations pertaining to the benchmarks formulated in successive reports of the Special Rapporteur, should also be referenced in the resolution.
    The Human Rights Council should allow the Special Rapporteur to pursue his work and the Office of the UN High Commissioner for Human Rights (OHCHR) to deepen its engagement with Eritrea.
    At its upcoming 50th session, the Council should adopt a resolution:
    (a) Extending the mandate of the Special Rapporteur on Eritrea;
    (b) Urging Eritrea to cooperate fully with the Special Rapporteur by granting him access to
    the country, in accordance with its obligations as a Council Member;
    (c) Welcoming the benchmarks for progress in improving the situation of human rights and associated indicators and recommendations, and emphasising the need for Eritrea to in- corporate these benchmarks in its institutional, legal, and policy framework. The resolution
    should enshrine the five benchmarks and associated indicators;
    (d) Calling on Eritrea to develop an implementation plan to meet the benchmarks for progress,
    in consultation with the Special Rapporteur and OHCHR; and
    (e) Requesting the High Commissioner and the Special Rapporteur to present updates on the
    human rights situation in Eritrea at the Council’s 52nd session in an enhanced interactive dialogue, and requesting the Special Rapporteur to present a comprehensive written report at the Council’s 53rd session and to the General Assembly at its 77th session.
    3 Resolutions available at: https://undocs.org/en/A/HRC/RES/41/1; https://undocs.org/en/A/HRC/RES/44/1 and https://undocs.org/en/A/HRC/RES/47/2
    4 See Human Rights Council resolution 38/15, available at:
    https://ap.ohchr.org/documents/dpage_e.aspx?si=A/HRC/RES/38/15
    5 See reports of the Special Rapporteur to the Council, UN Docs. A/HRC/41/53, A/HRC/44/23, and A/HRC/47/21.
    2 We thank you for your attention to these pressing issues and stand ready to provide your delegation with further information as needed.
    Sincerely,
  1. African Centre for Democracy and Human Rights Studies (ACDHRS)
  2. AfricanDefenders (Pan-African Human Rights Defenders Network)
  3. Amnesty International
  4. Asian Forum for Human Rights and Development (FORUM-ASIA)
  5. Cairo Institute for Human Rights Studies (CIHRS)
  6. Cercle des Droits de l’Homme et de Développement – DRC
  7. CIVICUS
  8. Civil Society Human Rights Advocacy Platform – Liberia
  9. Coalition Burundaise des Défenseurs des Droits de l’Homme (CBDDH)
  10. Coalition des Défenseurs des Droits Humains (CDDH-Bénin)
  11. Coalition Ivoirienne des Défenseurs des Droits Humains (CIDDH)
  12. Coalition Togolaise des Défenseurs des Droits Humains (CTDDH)
  13. Commonwealth Human Rights Initiative (CHRI)
  14. CSW (Christian Solidarity Worldwide)
  15. DefendDefenders (East and Horn of Africa Human Rights Defenders Project)
  16. Egyptian Initiative for Personal Rights (EIPR)
  17. Eritrea Focus
  18. Eritrean Law Society
  19. Eritrean Movement for Democracy and Human Rights (EMDHR)
  20. Eritrean National Council for Democratic Change (ENCDC)
  21. Eritrean Political Forces Coordination Committee (EPFCC)
  22. Forum pour le Renforcement de la Société Civile (FORSC) – Burundi
  23. Freedom United
  24. Geneva for Human Rights / Genève pour les Droits de l’Homme (GHR)
  25. Human Rights Concern – Eritrea (HRCE)
  26. Human Rights Defenders Network – Sierra Leone (HRDN-SL)
  27. Human Rights Defenders Solidarity Network – HRDS-NET
  28. Human Rights Watch
  29. Independent Human Rights Investigators – Liberia
  30. Information Forum for Eritrea (IFE)
  31. Institut des Médias pour la Démocratie et les Droits de l’Homme (IM2DH)
  32. International Commission of Jurists (ICJ)
  33. Lawyers’ Rights Watch Canada
  34. Network of Human Rights Journalists – The Gambia
  35. Network of the Independent Commission for Human Rights in North Africa (CIDH AFRICA) 36. One Day Seyoum
  36. Protection International Africa
  37. Réseau des Citoyens Probes (RCP) – Burundi
  38. Réseau Nigérien des Défenseurs des Droits Humains (RNDDH)
  39. Southern Africa Human Rights Defenders Network (Southern Defenders) 41. West African Human Rights Defenders Network (ROADDH/WAHRDN) 42. World Organisation Against Torture (OMCT)
    3

ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ)ን ምንቅስቓስ ዓለምለኸ ይኣክል (ምዓለይ)ን  ብ21 ጉንበት 2022 መበል 31 ዓመት ዝኽሪ መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ብሓባር ጸንቢሎም። ኣብዚ ኣባላት ክልቲኡ ኣካላትን ካለኦት ግዱሳት ኤርትራውያንን ዝተሳተፍዎ ጽንብል ነቲ መደብ ካብ ዝሰርዑ ኣካላት ሓው ተኽለሰንበት ተኽላይ ብትግርኛ ሓው እድሪስ ሁመድ ድማ ብዓረብኛ ናይቲ ጽንብል መደባት ብምሕባር መእተዊ ቃል ኣስሚዖም።   

ኣብዚ ጽንብል ኣቶ ተስፋሚካኤል ዮሃንስ ኣተሓባባሪ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራን ኣቶ ሰገድ ሓጐስ ኣቦመንበር ምንቅስቓስ ዓለም ለኸ ይኣክልን ንመዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ብዝምልከት ብትግርኛ ቃል ኣስሚዖም። ኣቶ ነጋሽ ዑስማን ኣቦመንበር ፈጻሚ ኣካል ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ድማ  ንቃል ፖሓኤ ብዓረብኛ ኣቕሪቡ። እዞም ሓጺር መደረ ዘቕረቡ ሓለፍቲ ነቲ መድረኽ ንዝወደቡ ድሕሪ ምምስጋን፡ መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ውጽኢት ናይ 30 ዓመታት መሪር ቃልሲ ዝተኻየደሉን ክቡር ዋጋ ዝተኸፍለሉን ቃልሲ ስለ ዝኾነት ዓብይ ክብሪ ዝግበኣ ምዃና ገሊጾም። ህዝቢ ኤርትራ ብመንጽርቲ ንናጽነት ዝኸፈሎ ክቡር ዋጋ ድሕሪ ናጽነት ብሰንክቲ ግጉይ መንገዲ ዝመረጸ ጉጅለ ህግደፍ፡ ሓርነቱ ተረጋጊጹ ኩሉ መሰላቱ ክኽበረሉ ዝነበሮ ትጽቢት  ክረጋገጸሉ ከምዘይከኣለ ኣስፊሖም ገሊጾም።

 እቲ ጸገምን ወጽዓን  ሕጂ እውን ካብ እንግደዓ እቲ ምእንቲ ናጽነት ኩሉ ዋጋ ዝኸፈለ ህዝቢ ኤርትራ ስለ ዘይወረደ፡ ንምንጋፉ ኩሎም ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ዘገድሶም ኤርትራዊ ወገናት ብሓባር ክቃለሱ ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ቃል ክኣትዉ ከም ዝግበኦም እውን ጸዊዖም።

ብፍላይ ኣብዚ ዝሓለፈ ቀረባ ዓመታት ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ውግእ ትግራይ ብሰንኪ ምእታዉ ብዙሓት ኤርትራውያንን ተጋሩን መንእሰያት ኣብ ርእሲ ምጥፋኦም፡ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝብታት ቅርሕንቲ ከም ዝተፈጥረን ነዚ ናብ ንቡር ንምምላሱ ቃልሲ ከም ዝሓትትን ገሊጾም። ምስዚ ብምትሓሕዝ ከኣ  ነዛ ኣገዳሲት መዓልቲ ብሓባር ምዝካር ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ኮይኑ፡ ብሓባር ናብ ዘቃልስ መድረኽ ምምዕባሉ ኣገዳሲ ምዃኑ ጠቒሰም።

ናይቲ ጽንብል ተሳተፍቲ ኣብ ዝሃብዎ ርኢቶታት ድማ ንኽብሪ መዓልቲ ናጽነትን ኣብኣ ንምብጻሕ ዝተኸፍለ ዋጋን ጠቒሶም፡ ክልቲኡ ኣካላት ብሓባር ምጽንባሉ ኣብ መጻኢ ብሓባር ንምቅላስ ሓጋዚ ስለ ዝኾነ ንክድፈኣሉ ከም ዝግባእ ተላብዮም። እቲ መደብ ብዘይካቲ መደረታት ብሃገራዊ ደርፍታን መሳጢ ግጥምታት እውን ዝተስነየ ነይሩ። ኣብቲ ጽንብል ዝተፈላለያ ኤርትራውያን ናይ ዜና ማዕከናት ተረኺበን ነቲ በዓል ዝግባእ ሸፈነ ሂበንኦ ምምሳየን ፍለጥ።  

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኣጀንዳ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ፡ ካብ ናይ ገዛእ ርእሱ ዕድል ባዕሉ ምውሳን ወጻኢ ኮይኑ ኣይፈልጥን። ድሕሪ ምዝዛም 2ይ ውግእ ዓለም ጉዳይ ኤርትራ ዓለምለኻዊ መልክዕ ኣብ ዝሓዘሉ እዋን ዝተፈላለዩ ወገናት ኣብቲ ጉዳይ ነናቶም ድሌትን ረብሓን ክነብሮም እንከሎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ግና ካብ  ናይ ገዛእ ርእሱ ዕድል ባዕሉ ምውሳን ወጻኢ ካልእ ኣጀንዳ ኣይነበሮን። እንተኾነ ኣጀንዳኡ ቅኑዕን ፍትሓውንኳ እንተነበረ፡ ዓቕሙ ውሱን ስለ ዝነበረን ኣንጻሩ ዝተሰለፉ ዘራያት ስለ ዝበዝሕዎን ከዕውቶ ኣይከኣለን።

ህዝቢ ኤርትራ ኣጀንዳኡ ቅኑዕ ስለ ዝነበረ፡ ብዘይካ ዘዕውተሉ ዓቕሚ ንምፍጣር ምቅላስ ካልእ መተካእታ ኣይነበሮን። ስለዚ ስልቲ ቀይሩ ቃልሱ ክቕጽል ናይ ግድነት ኮይንዎ። በዚ መሰረት ኣብቲ መሪር ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነት ምስተጸምደ እውን ብዘይካቲ ካብ ቅድም ዝሖዞ ኣጀንዳ  ካልእ ኣይነበሮን። ብኣንጻሩ ሓይሊ መግዛእትን ዓንገልቱን ኣጀንዳኦም ኣንጻር ኣጀንዳ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዝነበረ ኣብቲ ምርብራብ ተራእዩ እዩ። ኣብቲ ን30 ዓመታት ዝቕጸለን ናይ ዝተፈላለዩ ወገናት ኣጀንዳ ዘፍሸለን መሪር ቃልሲ ከኣ ትብዓት፡ ጽንዓትን ተስፋ ዘይምቑራጽን ተወሲኽዎ ኣጀንዳኡ ቅኑዕ ስለ ዝነበረ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ምዕራፋት ተማሂሩ በቲ ዝንጸባረቕ ዝነበረ ፍልልያቱ ከይተዓንቀፈ ሓድነቱ ሳላ ዘደልደለ ተዓዊቱ።

ድሕሪ ናጽነት ኣጀንዳ ህዝቢ ኤርትራ ዝያዳ ንጹር ነይሩን ኣሎን። ንሱ ከኣ ቀጻልን ሕድሪ ሰማእታት ዘየዕብርን ሰላም፡ ዲሞክራሲ፡ ልምዓትን ህድኣትን ዘውሕስ ሃገረ መንግስቲ ኤርትራ ምህናጽ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ብሰንኪ ሰንሰለታዊ መግዛእትን መሪር ቃልስን ሓዲርዎ ዝነበረ ሽቑርርታ ድሒኑ ርእሱ ኣቕኒዑ ዝኸደላ፡ እግሩ መሊኡ ዝረግጸላን ኣፉ መሊኡ ዝዛረበላን ሃገር ምህናጽ ኣጀንዳኡ ኮይኑ። እንተኾነ ንዓኡ ዝመስል ግና ድማ ምስቲ ናቱ ዝጻረር ዝኣጀንዳኡ፡ ብኢደወነኑ ኣብ ስልጣን ዝተኾየጠ ዓመጸኛ ጉጅለ ኣጋጢምዎስ እቲ ጉዕዞ በቲ ዝተጸበዮ ኣይቀጸለን። ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት ከም ኣብ ግዜ መግዛእቲ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ዝኣጀንዳኡ ኤርትራዊ ጸላኢ ከጋጥሞ ካብ ትጽቢቱ ወጻኢ ስለ ዝነበረ፡ ከም ዝደንጸዎ በብግዜኡ ክገልጾ ዝጸንሐን ዘሎን እዩ። ኣጀንዳታት ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ግዜ መግዛእቲ ክሳብ ህግደፍ፡ በብግዜኡ ዝተፈላለዩ መልከዓት ዝሕዙ ቀንዲ ሸተኦም ግና ወጽዓ ህዝቢ ምግዳድ እዩ። ኣጀንዳ ህዝቢ ኤርትራ ግና ዘይቅየርን ካብ ክሊ ኣብ ኩሉ መዳያት ናይ ገዛእ ርእሱ ዕድል ባዕሉ ምውሳን ኣላጊሱ ዘይፈልጥ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ቅድም  ኣጀንዳኡ ምጭባጥ ሃገራዊ ናጽነቱ ነይሩ ኣረጋጊጽዎ ድማ። ድሕሪ ናጽነት እውን ምስ ግዜን ምዕባለን ኣብ ዝርዝሩን ኣተገባብርኡን ይፍለ እምበር፡ ኣጀንዳኡ ካብዚ ዝተፈልየ ኣይኮነን። ክዝርዘር እንከሎ ከኣ ሕገ-መንግስታዊ፡ ብዙሕነታዊ፡ ብህዝባዊ ተሳትፎ ዝካየድ ዲሞክራሲያዊ ምርጫ፡ ልዕልና ፍትሕን ምኽባር መሰላትን ዘውሕስ ምምሕዳር ምትካል ካብ ዝብሉ ወጻኢ ኣይኮነን። ኣጀንዳ ህግደፍ ግና ኣብ ዝርዝሩ ክንኣቱ ከይተገደድና፡ ቀንዲ መርኣያኡ ምትራር ኣዕኑዱ፡ ወጽዓ፡ ግህሰት፡ ጥልመትን ምጽሕታር ህውከትን ኮይኑ፡ ኣንጻር ኣጀንዳ ህዝቢ ኤርትራ ዝስለፍ እዩ። ካብዚ ብምንቃል እዩ ከኣ “ምስ ህግደፍ ምስላፍ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ምስላፍ እዩ”  ኢልካ ምድምዳም ዘየጸግም። 

ህዝቢ ኤርትራ ምስ ርሑቕ ኮነ ምስ ቀረባ፡ ሰላም፡ ምድግጋፍ፡ ናይ ሓባር ረብሓን ኢድ ዘይምትእትታውን ዝመሰረቱ ዝምድና እዩ ምርጫኡ። ብፍላይ ምስ ጐረበቱ ንዝህልዎ ዝምድና ኣዕዚዙ ክገልጽ እንከሎ “እንተ ክትድቅስ ጐረቤትካ ይደቅስ” እዩ ዝብል። ብኣንጻሩ ምስ ጐረቤትካ ዘይምቅዳውን ምስሕሓብን ዘኸትሎ ኣሉታዊ ሳዕቤን ክገልጽ እንከሎ “ምስ ዓጋም ዝተጸገዐት ቆልቋልሲ ክትነብዕ ትነብር” ኢሉ ይምስል። ኣጀንዳ ህግደፍ ኣብዚ መዳይዚ’ውን ብኣንጻሩ፡ ንጹርነት ዘይብሉ፡ ካብ ህዝቢ ዝተሓብአ፡ ዘይትካልዊ፡ ህዝቢ ዘይኮነ ገዛኢ ግንባር ዝማእከሉ፡ ናይ ሓባር ተጠቃምነት ዘየበርኽ፡ ክጅመር እንከሎ ዝሕባእ ክፈሻል እንከሎ ከኣ ዝቕላዕ ኣገባብ እዩ ዝኽተል። 

ኣብ መንጐ ኤርትራን ጐረባብታን ካብ ነዊሕ ግዜ ዝጸንሐ ዝያዳ ድማ ሎሚ ዝቃላዕ ዘሎ ናይ ሕጓ ዝምድናታቱ ነዚ ዘመልክት እዩ። ኢትዮጵያ ብኢህወደግ ክትምራሕ እንከላ ዝነበረ ስዉር ኣጀንዳ  ዝምድናኡ፡ መዓስ ከም ዝተቓለዐን እንታይ ሳዕቤን ከም ዘኸተለን ናይ ቀረባ ግዜ ተዘክሮ እዩ። ናይቲ ህዝቢ ኤርትራ “ስለምንታይ ህግደፍ ካብ ተመኩሮኡ ዘይመሃር” ብዝብል፡ ከእውየሉ ዝጸንሐ ዝምድና ህግደፍን ብልጽግናን ኣጀንዳ መጻኢ ዕድል እንታይ ከም ዝኸውን ከኣ ክቃላዕ ዝጀመረ ይመስል። ምልክታቱ ከኣ ዘየቕስንን ናብ ደሓን ዘይምዕብልን ምዃኑ ዝግመት እዩ። እቲ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ድማ ናይቲ ብሰንኪ ዘይህዝባዊ ኣጀንዳ ህግደፍ ከጋጥም ዝኽእል ዕዳን ውድቀትን ንህዝብና እውን ዝልክሞ ምዃኑ እዩ። ብሰንኪ ናይ ህግደፍ ኣብ ውግእ ትግራይ ዘሊልካ ምእታው ድሮ ዘኽቲመን ዘለዋ ስድራቤታት ኤርትራን ጌና ዝስማዕ ዘሎ ሻቕሎትን ከኣ ናይዚ ኣብነት እዩ።

እቲ ካልእ ኣጀንዳ ህዝቢ ኤርትራ ንዘቤታዊ ጉዳይካ ቀዳምነት ኣብ ምሃብ ዘተኩር እዩ። ህዝብና ኣብ ረብሓኡ  ዘትከለ ብናቱ ተሳትፎ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባውን ማሕበራውን ጽኑዕ ባይታ ክንጸፈሉ  እዩ ዝደሊ። እቲ ምስ ካለኦት ዝገብሮ ዝምድናታትን ምትሕግጋዝን ድማ ካብቲ ኣብ ኤርትራዊ ባይታ ዝተሰረተ ህንጸት ዝነቅልን ንዓኡ ዝያዳ ዘራጉድን ክኾነሉ ይብህግ። ብኣንጻሩ ህግደፍ ጉዳይ ኤርትራ ቀዳምነቱ ኣይኮነን። ኣብ ክንዲ ምስ ንኤርትራ ዘተሃንጽዎ፡ ምስ ንኢጋድን ካለኦት ዞባዊ ትካላትን ዘፋርስዎ ክመሓዞ ይጽዕር። ኣብ ክንዲ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ንምምላስ፡ ፍትሒ ዝሰፍነሉን ዲሞክራስያዊ ባይታ ዝንጸፈሉን ዕድል ምምድማድ፡ ኣብ ካለኦት ሃገራት እውን እንተኾነ ምርጫ ፈጺሙ ከይካየድ፡  እንተ ወሓደ ከኣ ምስምሳት ብምፍጣር ከም ዝደናጐ ይመክርን ውዲት ይኣልምን። እንተኾነ እተን ካለኦት ሃገራት ኤርትራ ስለ ዘይኮና፡ ዘዝፈተኖ ክፈሽሎ ጸኒሑ። ናይዚ ቀረባ ግዜ ናይ ኢትዮጵያን ሶማሊያን ኩነታት ናይዚ ኣብነት እዩ። ኣብ ሱዳንን ካለኦት ናይዚ ዞባ ሃገራት ዝኣልሞ ዘሎ ተንኮል እውን ተወሳኺ ፍሽለት ከሰክሞ  እዩ።

ስለዚ “ኣጀንዳ ህዝብናን፡ ኣጀንዳ ህግደፍን በበይኑ’ዩ” ካብ በልና፡ ካብ ህግደፍ ዝመጽእ ንህዝብና ዘርብሕ መፍትሒ ከምዘየለ ንጹር እዩ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጸገም ክፍታሕ ናይ ግድን እዩ። እቲ መፍትሒ ከኣ ካብ ናይ ህግደፍ ዝተፈልየ ኣጀንዳ ብምሓዝ ጥራይ ዝረጋገጽ ስለ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ኣጀንዳ ህዝቢ እተድምዓሉ ዓቕሚ ምጥራይ ግድን  እዩ።

ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ካብቶም ኣብ ትሕቲኡ ዘለዉ  ምሩኻት ወተሃደራት ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ልዕሊ 4 ሺሕ ክፈትሕ ከም ዝወሰነን ካብቶም ዝፍትሑ 401 ደቂ ኣንስትዮ ምዃነንን ድምጺ ወያነ ትግራይ ኣብ ናይ 18 ጉንበት 2022 ዜናኣ  ገሊጻ። ድምጺ ወያነ ትግራይ ከም ምንጪ ዜናኣ ዝጠቐሰቶም ኣተሓባባሪ ጉዳይ ምሩኻት ኣቶ ብርሃነ ከበደ፡ እቶም ዝፍትሑ ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝፈጸምዎ ክብደት ገበን ዝተጻረዩ ምዃኖም ሓቢሮም።

ኣቶ ብርሃነ ከበደ ከም ዝሓበርዎ እዞም ብምሕረት ዝፍትሑ ምሩኻት ወታደራት መብዛሕትኦም ካብ ክልል ትግራይ ወጻኢ ኣብ ዝተኻየዱ ውግኣት ዝተማረኹን ኣብ ውትድርና ነዊሕ ግዜ ዘየገልገሉ ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ብ2013ን 2014ን ተገዲዶም ዝተሰለፉን እዮም።

እቶም ዝፍትሑ ኣብ ትግራይ ኣብ ዝጸንሕሉ ብፍላይ ብመንጽር ተሳትፎ ኣብ ምጽናት ዓሌት፡ ምጽራይ ዝተኻየደሎም ምዃኖምን ቀንዲ ምኽንያት መፍትሒኦም ከኣ፡ ታሪኽ፡ ስነ ልቦና፡ ስብእናን ኣተሓሳስባን ትግራይ ዝለዓለ ምዃኑ ንምርኣይ ዝውሰደ ስጉምቲ ምዃኑ እቲ ዜና ድምጺ ወያነ ትግራይ ብተወሳኺ ኣመልኪቱ።

ካብቶም ናይ ምሕረት ዕድል ዝተዋህቦም፡ ብምኽንያት ብወሊድን ሕማምን ካልእን  ዘለዉዎ  ጸገም ኣብ ግምት ብምእታው ምዃኑ ዝጠቐሱ ኣቶ ብርሃነ ከበደ፡ ህዝቢ ትግራይ ይቕረ በሃላይ፡ ብሰብኣውነት ዝግደስን ብደረጃ ኣተሓሳስባ ሒዝዎ ዝመጸ ምዃኑን ንምርኣይን እዩ ኢሎም።

እቲ ዜና ህዝቢ ትግራይ ኣብዚ እዋንዚ  ኣብ ኣዝዩ ዝለዓለ ጸገም እናሃለወን ንገዛእ ርእሱ እናጠመየን ጸገሙ ተጻዊሩ፡ ነዞም ምሩኻት ካብታ ዘላቶ ይቕልቦምን የሕክሞምን  ከም ዘሎን ንመጻኢ እውን ከም ዝቕጽሎ ጠቒሱ። እዚ ከኣ  ብመንጽር ዓለም ለኻዊ ሕጊ ኣተሓሕዛ ምሩኻት ዝካየድ ዘሎ ምዃኑ ኣቶ ብርሃነ ከበደ ሓቢሮም።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ሓያሎ ነቲ ኩነታት ዝተኸታተሉ ወገናት እዞም ልሚ ብምሕረት ዝፍትሑ ዘለዉ እንደጋና ጽባሕ ተመሊሶም ንህዝቢ ትግራይ ከይወግእዎ እንታይ ውሕስነት ኣለዎ ብዝብል ነቲ ውሳነ ነቒፈምዎ ኣለዉ።

ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ኣንቶኒዮ ብሊንከን ብ18 ጉንበት 2022 ምስ 10 ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተራት ኣፍሪቃ ርክብ ከም ዘካየዱ ናይቲ ሚኒስትሪ ወሃብ ቃል ሓቢሩ። እዚ ርክብ ዝተኻየደ ካብቲ ኣብ ከተማ ኒውዮርክ ዝካየድ፡ እዞም ሚኒስተራት ኣፍሪቃ  ዝሳተፍዎን ብዛዕባ ውሕስነት መግቢ ንኣፍሪቃ ዝዝትን ኣህጉራዊ ኣኼባ ኣቐዲሙ እዩ።

እቶም ሚኒስተራት ኣብቲ ርክቦም፡ ከቢድ ብደሆ ውሕስነት መግቢ ኣብ ኣፍሪቃን ግደ ኣሜሪካ ኣብ ምርካብ መፍትሕን ወሲኽካ፡ ብዛዕባ ዝተፈላለዩ  ነጥብታት ከም ዝተመያየጡ እቲ መግለጺ ሓቢሩ። ከምኡ እውን ኣብቲ ርክብ ናይ ሓባር ትካላት ኣብ ምፍታሕ እቲ ናይ መግቢ ውሕስነት ጸገም ብሓባር ክሰርሓሉ ብዛዕባ ዝኽእላ ኣገባብ ተጠቒሱ።

ጸሓፊ ብሊንከን ኣብቲ ርክብ ዝያዳ ቆላሕታ ብምሃብ፡ ኣሜሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ብዛዕባ ዘሎ ናይ ውሕስነት መግቢ ጸገም ኣብ ኣፍሪቃ  ንምፍታሕ  ሓቢራ ክትሰርሕ ምዃና ኣስሚረምሉ። ናይ ኣፍሪቃ ጸገም ውሕስነት መግቢ ብሰንኪ ምልውዋጥ ኩነታት ኣየርን ለበዳ ኮረና ቫይረስን ከም ዝተጋደደ ጠቒሶም። ከምኡ እውን ሩሲያ ኣብ ዩክረይን ዝፈጸመቶ ወራር ውሕስነት መግቢ ኣብ ዘይምርግጋጽ ናይ ገዛእ ርእሱ ተጽዕኖ ከም ዝፈጠረ ኣመልኪቶም። እቶም ተሳተፍቲ ብወገኖም  ብዘቕረብዎ ብዛዕባ ኣብ ሃገራቶም  ናይ መግቢ ውሕስነት ንምርግጋጽ ዝካየድ  ዘሎ ስረሓት ተመያይጦም።

ድምጺ ኣሚሪካ ብወገና ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዘውጸኣቶ ዜና፡ እቶም ኣብቲ ርክብ ዝተሳተፉ 10 ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተራት ኣፍሪቃ፡ ናይ  ኮንጎ፡ ግብጺ፡ ጋቦን፡ ጋና፡ ኬንያ፡ ማውሪታንያ፡ ናይጀርያ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ዛምብያን ሴነጋልን እዮም።

Thursday, 19 May 2022 21:54

Dimtsi Harnnet Kassel 19.05.2022

Written by

ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣብ ነብሲ ወከፍ 48 ክልኢት ሓደ ሰብ ብጥምየት ናይ ምማት ሓደጋ የንጸላሉ ከምዘሎ ኦክስፋምን ህጻናት ኣድሕንን/ OXFAM and save the children ብ18 ጉንበት 2022 ኣብ ዘውጽአኦ ናይ ሓባር ጋዜጣዊ መግለጺ ሓቢረን።

እዘን ግብረ-ሰናይ ትካላት ኣብቲ ጋዜጣዊ መግለጺ ከም ዝሓበረኦ እዚ ናይ ሞት ሓድጋ ኣንጸላልይወን ዘሎ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ፡ ኢትዮጵያ፡ ኬንያን ሶማሊያን እየን። እዘን ትካላት ነዚ መጽናዕቲ ጃሚል ኦብዘርቫቶሪ ምስ ዝበሃል ኣካል ከም ዘካየደኦ ኣብቲ ጋዜጣዊ መግለጺአ ጠቒሰን።

በቲ ናይ ሓባር ጋዜጣዊ መግለጺ መሰረት፡ ኣብ ኢትዮጵያን ሶማሊያን ኣስታት ፍርቂ ሚልዮን ኣዝዩ ሓደገኛ ኣብ ዝበሃል ደረጃ ዓጸቦ ከም ዘለዉን፡ ኣብ ኬንያ ድማ  ጣቕላላ 3.5 ሚልዮን ሰባት ኣብ ጥምየት ወዲቖም ከም ዝርከቡን ተሓቢሩ።

ኣብዘን ዝተጠቕሳ ሰለስተ ሃገራት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 10 ሚልዮን ዝነበረ ጠቕላላ ቁጽሪ ብጥምየት ናይ ዝተጠቕዑ ሰባት ፡ ኣብዚ እዋንዚ ካብ ዕጽፊ ንላዕሊ ወሲኹ ክሳብ 23 ሚልዮን በጺሑ ኣሎ። እዘን ግብረ-ሰናይ ትካላት ነዚ ዝረአ ዘሎ ሓደጋ  ጥምየት ከምቲ   ኣብ ሶማሊያ ብ2011፡  ዝያዳ  ፍርቂ ትሕቲ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ዝርከብዎም ልዕሊ 260 ሺሕ ሰባት ዝሞቱሉ ሓደጋ ከየኸትል ዘለወን ስግኣት ገሊጸን ኣለዋ።

እቲ መግለጺ ጠንቂ ናይዚ ጥሜት፡ ምልውዋጥ ኩነታት ኣየር፡ ወግኣትን፡ ከም ጉጅለ7 ዝኣመሰላ ለገስቲ ኣካላት ዝያዳ ናብ ለበዳ ኮረና ቫይረስን ኩነታት ሩሲያን ዩክረይንን ምዝንባለንን  ምዃኑ ኣስፊሩ። ብዘይካዚ ነተን ኣብተን ሃገራት ዘለዋ ዘቤታዊ ናይ ረዲአት ትካላት እጃመን ከበርክታ ግቡእ ቆላሕታ ዘይምሃብ እውን ኣብቲ መግለጺ ከም ጠንቂ ተጠቒሱ። እቲ መግለጺ ኣተሓሒዙ ዋላኳ ለገስቲ ሃገራት ነዚ ሓደጋ ጥሜት ንምክልኻል ኣብዚ ቀረባ ግዜ፡ ኣስታት 1.4 ቢልዮን ዶላር ክልግሳ ቃል ኣትየን እንተነበራ ክሳብ ሕጂ ተረኺቡ ዘሎ 778 ሚልዮን ዶላር ጥራይ ምዃኑ ከም ዘሻቕል ሓቢረን። ኣብዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት ዘሎ ሓደጋ ጥሜት ብዝግባእ ንምምካት 4.4 ቢልዮን ዶላር ከምዘድሊ እቲ መግለጺ ጠቒሱ።

መግለጺ ኦክስፋምን ህጻናት ኣድሕንን መራሕቲ ናይዘን ሃገራት ጸገም ከም ዘጋጠመ ቀልጢፎም ተኣሚኖም ሓገዝ ብዘይምሕታትን ክሕተቱ እንከለዉ ቅልጡፍ መልሲ ብዘይምሃቦምን ወቒስዎም። ብዘይካዚ ዜጋታቶም ኣብ ሕርሻን ማሕበራዊ ውሕስናን ኣተኲሮም ዝሰርሕሉ ዕድል ክፈጥሩ ዘይምኽኣሎም ኣብቲ መግለጺ መራሕቲ እተን ሃገራት ዝተወቕስሉ ካልእ ዛዕባ እዩ።

Page 1 of 469