ጉጅለ ህግዲፍ፡ ኣብ ኤርትራ ኣስፋሕፊሑ ንዘሎ መርዛም መግዛእታዊ ምምሕዳሩ ምኽኑይ ንምምሳል፡ ካብ ዘቕርቦም ምስምሳት ሓደ “ንናጻን ልኡላዊትን ኤርትራ ኣነ ስለ ዘምጻእኩዋ ከም ድላየይ እንተ ገብርኩዋ፡ መን ይእውደኒ” ዝብል ብደዐ ምዃኑ ንኹሉ ኤርትራዊ ዜጋ ንጹር እዩ። ህግዲፍ ከምዚ ክብል እንከሎ ኣጐሊሑ ካብ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ፡ ንኹሉቲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ መስርሕ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነቱን ልኡላውነቱን ዝኸፈሎ ክቡር ዋጋን መስዋእትነትን ምጥላሙን ምኽሓዱን እዩ።

ህግዲፍ ነዚ ጥልመቱ “ንሕና ሃገር ንሕና ህዝቢ” ብዝብል ውሽጡ ብዕረ ዝተላዕጠጠ ምቁር ዝመስል መዝሙር  የስምዕ። እዚ ጥራይ ኣይኮነን፡ ዘየለ ስኒት ህዝቢ ኤርትራን ህግደፍን ከም ዘሎ ንምምሳል  “ሓደ ህዝቢ ሓደ ልቢ” ዝብል ቅኒት እውን ኣለዎ። እዚ ኩሉ ንኤርትራዊ ብዙሕነትን ናይ ቃልሲ ኣበርክቶን ደምሲስካ ጉጅለ ህግዲፍ ነቲ ሜዳ በይኑ ብሒቱ ከም ድላዩ ንከኹድደሉ ዝሃንደሶ እዩ። ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ጋዜጠኛ፡ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ንዲክታቶር ኢሳያስ “ ዝምድና ህዝቢ ኤርትራን ህግዲፍን ኣብ ከመይ ደረጃ ይርከብ?” ኢሉ ምስ ሓተቶ፡ ብነድሪ ዝሃቦ መልሲ “ንህዝቢ ኤርትራን ህግዲፍንከ ሓደ ክንሶም መንዩ ክልተ ኣካላት ገይርዎም?” ብዝብል ንሕቶኡ ብሕቶ ዝመለሰሉ ኢሳያስ ድምጽን ደሃይን ህዝቢ ኤርትራ ኣጥፊኡ ከም ድላዩ ንክገብር ዝነበሮን ዘለዎን መላኺ ህርፋን ዘርኢ እዩ።

እቲ ሓቂ እምበኣር፡ ከምቲ መራሒ ህግዲፍ ዝደባልቖ ዘይኮነ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝነበረ፡ ዘሎን ንዘለኣለም ዝህሉን እዩ። ህግደፍ ግና ትማሊ ዘይነበረ፡ ሎሚ ዘሎ ጽባሕ ግና ዘይህሉ ኩንትራቱ ወዲኡ ከም ጽላሎት ዝሓልፍ ጉጅለ እዩ። ሎሚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዘሎ መግዛእታዊ  ግፍዒ ከኣ፡ ጽባሕ ኣብ ጸሊም መዝግብ ታሪኽ ክምዝገብ እዩ። እዚ ዘይተርፍ መስርሕ ህግዲፍ ይድለዮ ኣይድለዮ ብናይ ገዛእ ርእሱ ሕጊ ዝግዛእ ተረኽቦ እዩ። ካብዚ ነቒልና ኢና ከኣ “ህዝቢ ኤርትራ ንህግዲፍ እምበር፡ ህግዲፍ ንህዝቢ ኤርትራ ዝፈጥሮን ዝወዳደሮን ኣይኮነን” እንብል።

“ጉጅለ ህግዲፍ ስለምንታይ ናይ ቀደም ኣበርክቶ፡ ኣብ ናይ ሎሚ ዕዳጋ ክሸይጥ ላሕ ዝብል፡ እዋናዊ ጠለብን ህዝባዊ ትሕዝቶን ዘለዎ ሓሳብ ሒዙ ናብ ዕዳጋ ዘይወርድ?” ንዝብል ሕቶ ብዙሓት ወገናት ዝህብዎ ነናቶም ምኽንያታት ኣለዎም። ዝተወሰኑ ወገናት ህግዲፍ ክገብር እንዳኸኣለ፡ ዝሕንግድ ዘሎ ኣምሲሎም ዝስእልዎ ኣለዉ። ርግጽ እዩ ህግዲፍ ንህዝብና ብዓይኒ ጽልኢ ስለ ዝርእዮ፡ ንጽብቑ ከምዘይሓስብ ፍሉጥ እዩ። ንሱ ጥራይ ግና ኣይኮነን። ህግዲፍ ነዚ ንነብረሉ ዘለና መዋእል ዝምጥንን እዋናዊ ሕቶ ህዝብና ዝምልስን ኣተሓሳስባ ዘመንጩ ዓቕምን ዓቕልን እውን የብሉን። ንሱ ግና ሓቀኛ እንታይነቱ ንምሕባእ፡ እንተ ፈትዩን ደልዩን ሕቶ ህዝቢ ናይ ምምላስ ዓቕሚ ከም ዘለዎ መሲሉ ክቐርብን ከጉባዕብዕን ይፍትን እዩ። ገለ ወገናት ከምቲ “ጨጓር ከልብስ ኣሎ እንዳበልካዮ ይመውት” ዝብልዎ ህግዲፍ ዘሎ መሲልዎም፡ ክገብር እንተደልዩ ተኣምራት ክሰርሕ ከም ዝኽእል ገይሮም ክገልጽዎ እንከለዉ ዘገርም እዩ።

እቲ ቀደምቀደም መሰረታዊ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ንኤርትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ምንጋፋ ተባራዒ ኣጀንዳ ኣብ ዝነበረሉ፡ እቲ ናይ ሎሚ ህግዲፍ ከም ኣካል ኤርትራዊ ሓርነታዊ ሓይሊ ኣበርክቶኡ ዝከሓድ ኣይኮነን። እቲ ቃልሲ ግና ንኤርትራን ህዝባን ካብ ባዕዲ መንዚዕካ፡ ንኤርትራዊ ገዛኢ ብምርካባ ዝውዳእ ዘይኮነ፡ ክሳብ ፍጹም ሓርነት ቀጻሊ ነይሩን እዩን። ከምዚ ካብ ኮነ፡ ሕቶ ናጽነት ኤርትራ ምስተመለሰ ካለኦት ናይ ድሕሪ ናጽነት ሕቶታት ክቐርቡ ባህርያዊ ነይሩ። ቀሪቦም ከኣ። እቲ ናይ ድሕሪ ናጽነት እሞ ንምምላሱ ንቃለሰሉ ዘለና ሕቶ ሰፊሕ ዝርዝር ዘለዎ ኮይኑ “ሕገመንግስታዊ፡ ብዙሕነታውን ማዕርነታውን ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምትካል” ብዝብል ክጠቓለል ዝኽእል እዩ። እቲ ኣብ ግዜ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ዝወሃብ ዝነበረ መልስታት፡ ነዚ ናይ ድሕሪ ናጽነት ሕቶታት መልሲ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ነብሱ ዝኸኣለ ምስዚ ሓድሽ ምዕራፍ ዝሰማማዕ መልሲ ምሃብ ናይ ግድን እዩ። ህግዲፍ ግና ነዚ ሓድሽ ናይ ካለኣይ ምዕራፍ ሕቶታት፡ በቲ ነባር ናይ ግዜ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት መልስታት ክምልሶ እዩ ዝህቅን። ከምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ ኣብቲ ናይ ቀደም ቅያ ተሓቢኡ ክነብር ይህቅን። ካብዚ ነቒልና ኢና እምበኣር ንተግባራት ህግዲፍ ናይ ቀደም ፍርያት፡ ኣብ ዘመናዊ ዕዳጋ ኣውሪድካ ክትከስብ ከም ምህቃን እንወስዶ። እቲ ኩነታት ባዕሉ ግና ኣብ ሎሚ ኮይንካ ብናይ ቀደም ኣተሓሳስባ ምንባር ከምዘይከኣል ሰማዒ ደኣ ኣይረኸበን እምበር ንህግዲፍ ይነግሮ ኣሎ። መልሲ ህግዲፍ ምስ ምዕባለ ናይቲ ዝለዓል ህዝባዊ ሕቶ ዝምዕብል ዘይኮነ፡ ህግዲፍ እዩ ነቲ ህዝባዊ ሕቶ ምስቲ ዝኣረገን ተደጋጋምን መልሱ ኣመዓራርዩ ክቐርጾ ዝደሊ።

ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ፡ ህግዲፍ ብተግባር ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ንምምላስ ዝምጥን ብቕዓት ኮነ ቅሩብነት ከምዘይብሉ ተረዲኡ እዩ። ነቲ ዘይብቕዓቱ ተንኮል ክውስኸሉ እንከሎ ከኣ፡ ሳዕቤኑ መሊሱ ከም ዝገድድ  ብተግባር ዝረአ ዘሎ እዩ። ህግዲፍ ብኹሉ መለክዒ ሃገር ክመርሕን ህዝቢ ከመሓድርን ከምዘይደሊ ጥራይ ዘይኮነ ከምዘይበቅዕ ተነጺሩ እዩ። ሕቶ ህዝቢ ክምልስ ዘይምድላዩን ዘይምኽኣሉን ደሚርካ ከኣ እቲ መፍትሒ ምስ ኩሉ ናይ ጭቆና መሳርዑ ምውጋዱ ምዃኑ መተካእታ የብሉን። እዚ ከኣ ናይ ህዝቢ ኤርትራን ተወዲቦም ዝቃለሱ ዘለዉ ሓይልታቱን መሰረታዊ ሓላፍነት እዩ። ናይቶም ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ምውጋድ ክመሓዘዉ ዝዕደሙ ዘይኤርትራዊ ሓይልታት ብጽሒት ኣብ ልዕሊ ኣበርክቶ ህዝቢ ኤርትራ መመላእታ እምበር መተካእታ ኣይኮነን። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ብሓባር ንህግዲፍ “ኣነ ነባሪ እየ፡ ንስኻ ግና ሓላፊ ኢኻ እሞ ተኣለ” ዝብል መልእኽቱ ክነግሮ እዋኑ እዩ።

ነዛ ከም ኣርእስቲ ኣስፊረያ ዘለኹ ሕቶ ቆሊቦም፡ ቅልጡፍ መልሲ ዝህቡ ብዙሓት ከምዝኾኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። እቶም ንኹሉ መለክዕታት መዚኖም ግምታቶም ዘቕርቡ ልክዕ ክኾኑ ኢዮም።  እቶም ብስምዒታት ዝምልሱ ግን ክጋገዩ ኢዮም።

መንግስቲ ኤርትር ኣሽንካይዶ ኣብ ቁጽሮም ንዝምልከት፡ ብዛዕባ ምብዛሕን ምውሓድን ተቓወምቲ ክዛረብ ንህላወኦም’ውን ዝእመን ኣይኮነን። ተቓውምቲ ድማ፡ ንዓቕሚ መንግስቲ ኤርትራ ብምግምጋም ኣብ ደንደስ ውድቀቱ ከምዘሎ ኢዮም ዝመዝኑ። እቲ ሓቂ ግን ኣየናዩ ኢዩ?

ኣብ ኤርትራ ስርዓተ ምርጫ ወይ ስርዓተ መገመቲ ድምጺ (Polling) ስለዘየለ፡ ደጋፊ መንግስቲ'ዶ ተቓዋሚ ይበዝሕ ብቁጽሪ ክፍለጥ ዝከኣለሉ ኩነታት የለን። እቲ ክዝረብ ዝከኣል ብዛዕባ ሚዛን ሓይልታት ስለዝኾነ ግን፡ ሚዛን ሓይሊ መንግስትን ተቓወምትን ከመይ ከምዘሎ ንምፍላጡ ዘጽግም ኣይኮነን።

ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ ን29 ዓመታት ኣብ ምምራሕ ምጽንሑ ከም መዐቀኒ ናይ ዘለዎ ህዝባዊ ደገፉ ጌሮም ዝርእዩ ኣለዉ። እቲ ሓቂ ግን፡ ብኣንጻሩ ዉልቀ-መላኺ ኢሰያስ ዝሓለፈ 29 ዓመታት ካብ ህዝቢ ከም ዝፈርሕን ዝሃድምን ኢዩ ከመስክር ጸኒሑ። ህዝባዊ ደገፍ ዘለዎ ዲሞክራሲ ኣይፈርሕን ኢዩ። ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣይጸልእን ኢዩ። ኢስያስ ግን፡ ካልእ ይትረፍ ነቲ ባዕሉ ዝደኮኖ ማእከላይ ባይቶ ህግደፍ፡ ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ፡ ካቢነ ሚኒስተራት ወዘተ እ ውን ክፈርሖም ኢዩ ጸኒሑ።

ህዝባዊ ግምባር ኣብ 1993 ንረፈረንደም ክሰማማዕ እንከሎ፡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ሙሉእ ምትእምማን ስለዝነበሮ ኢዩ። ብህዝበ-ውሳነ ኣቢልካ ናጽነት ኤርትራ ምዝዛም ዝሓሸ መንገዲ ከምዝኾነ ስለዝኣመነ ኢዩ ኣትይዎ። ኣብ ህዝቢ እምነት ዘለዎ፡ ህዝቢ ንምስታፍ ኣይፈርሕን ኢዩ። ወለንታዊ ህዝባዊ ደገፍ ዘለዎ፡ ናብ ምልኪ ኣይሰግርን ኢዩ። እንተኾነ ግን፡ ኢሰያስ ካብ ህዝቢ ዘለዎ ደገፍ፡ ወለንታዊ ደገፍ ኣይኮነን። ህዝቢ ተገዲዱ ዝህቦ  ደገፍ ኢዩ ኢስያስ ዘለዎ። ንህዝቢ ድማ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ደጊፍዎ ከምዝነብር ክገብሮ ብዙሕ ጽዒሩ። እቶም ሆይ ሆይ እናበሉ ዝድግፍዎ፡ በብግዜኡ’ውን እናገደፍዎ ዝኸዱ ዘለዉ፡ ብዙሓት ኢዮም። እቶም ብጥቕሞም ወይ ብድሑር ስምዒታት ተገዚኦም ዝድግፍዎ ክሳብ ናብ መቓብር ምስኡ ዝወርዱ ድማ ቁንጣሮ ኢዮም።

ኢስያስ ካብቲ ህዝባዊ ደገፍ ኣለኒ ንመበሊ ዝጥቀመሉ ሜላታት፡ ምድላው በዓላት፡ ፈስቲቫላትን ሰላማዊ ሰልፍታትን ኢዩ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኣጋጣሚታት ተጸዊዕም ዘይመጹ ከም ጸረ-ሃገር ተቖጺሮም፡ ዝወሃቦም ዝነበረ ኩፖን ናይ ኣስቤዛ ቀበሌ ስለዝኽልከሎም ናብ ሰልፊ ድዩ ኣኺባ ክመጹ ግዱዳት ኢዮም። በዚ ምፍርራሓት'ዚ ኣቢሉ ንዝተኣከበ ህዝቢ፡ እንሆለ! እዚ ኩሉ ህዝቢዚ ኢዩ ዝስዕበኒ ምባል ምትላል ጥራይ ኢዩ ክኸውን ዝኽእል።

ኣብ ወጻኢ ሃገራት ንዝነብር ኤርትራዊ’ውን ካብዚ ብዘይፍለ፡ ናብ ኣውያት ዘስምዓሉ ሰላማዊ ሰልፊ እንተዘይመጺኦም፡ ኣብ ዓዲ ዘጥረይዎ ንብረት ኣብ ሓደጋ ከምዝኣቱ እናፈራርሑ፡ ቤተ-ሰቦም ኣትዮም ክርእዩ ከምዘይክእሉ እናኣሰምዑ ኢዮም ነቲ ህዝቢ ዝእክብዎ። ስለዚ ብወለንታ ዘይኮነስ ብኣስገዳድ ብዝተኣኻኽብ ብዝሒ ጌሮም ኢዮም ንዓለም ዘታልሉ።

ሎሚ ግን እቲ ኣታሊልካን ኣፈራሪሕካን ምእካብ ተወዲእዎም ኢዩ። ተግባራትን ጠባያትን ውልቀ-ምልካዊ ስርዓት ኢስያስ ኣብ ኩሉ ኤርትራዊ ተቓሊዑ ኢዩ። ብሕልናኡ ነዚ ስርዓት’ዚ ዘይቃወም ኤርትራዊ ስድራ-ቤት የለን። እዚ ስርዓት'ዚ ክቕየረሉ ዘይደሊ፡ ኣብ ህዝባዊ ኣገልግሎት ዘሎ ድዩ፡ ኣብ ሰራዊት ዘሎ ብዓል ስልጣን የለን፡፡ ሃገር ጠንጢኖም ዝወጹ ዘለዉ ኤርትራውያን እቶም ተራ ዜጋታት ጥራይ ኣይኮኑን። ደቂ ሚኒስተራትን ደቂ ጀነራላትን ውን (እቶም ብወለዶም ተመዓራርዩሎም ዝወጹ ገዲፍና) ሃዲሞም ክወጹ ንርኢ ኣሎና።

እዚ ኣብ ኣስመራ ዘሎ ስርዓት ኣብ ደንደስ ውድቀቱ ኢዩ ዘሎ እንተተባህለ ሓቂ ኢዩ። ናይ ተቓውሞ ድምበ እናሰፍሐ ምኻድ’ውን ክንዕዘቦ ዝከኣል ኢዩ። እንተኾነ ግን፡ ተቓዉሞ ደምበ በዚ ዘለዎ ሃለዋት፡ ነዚ ኣብ ደንደስ ውድቀት ዘሎ ስርዓት ከውድቖ ስለዝይክእል ሕጽረታቱ ከወግድ ክኽእል ኣለዎ።

ደምበ ተቓዉሞ ክቑጸሩ ዝኽእሉ ብዙሓት ሕጽረታት ኣለዉዎ። ቀንዲ ካብኡ ድማ፡ ንዉልቀ መላኺ ስርዓት ከግጥምን ክስዕርን ዝኽእል ኣወዳድባ ክሳብ ሎሚ ክሕዝ ዘይምኽኣሉ ኢዩ። ብሓባር ንሓደ ዕላማ ክሰርሕ ዘይከኣለ ደምበ ተቓውሞ ከድምዕ ኣይክእልን ኢዩ። እቲ ቀንዲ ነዚ ዝቦኽቦኸ ስርዓት ዕምሩ ኣናዊሕሉ ዘሎ’ውን፡ እዚ ዘይውሁድ ሃለዋት ኢዩ። ውህደትን ብቑዕ ውደባን እንተዘየልዩ፡ ውደባ ድማ፡ ሓደ ካብቶም ንሚዛን ሓይሊ ተቖራቖስቲ ሓይልታት ዝውስኑ ረቓሒታት ስለዝኾነ፡ ሚዛን ሓይሊ ናብ ጠቕሚ ተቓዋማይ ኣሎ ንምባል ዘድፍር ኣይኮነን። እቲ ስፍሓት፡ እቲ ብዝሒ ካልእ ኢዩ። እቲ ኣድማዕነትን ኣስልጦን (effectivness) ድማ ካልእ ኢዩ። ተቓውሞ ደምበ ክንዲ ዝበዝሐ ይብዛሕ ክንዲ ዝሰፍሐ ይስፋሕ ተግባራዊ የለን። ኣድማዒ የልን። ደገፍቲ ህግደፍ ክንዲ ዝጸበበ ይጽበቡ፡ ክንዲ ዝወሓደ ይውሓዱ፡ ውደባኦም ይሰርሕ ኣሎ። ከፈራርሕዎ ንዝደልዩ የፈራርሕዎ ኣለዉ። ከጥቅዕዎ ንዝደልዩ የጥቅዕዎ ኣለዉ። እዚ ኣብዚ ዝሓልፈ ሰሙን ኣብ ልዕሊ ናይ ፍትሒ ተቓልሳይ ኣማኑኤል ኢያሱ ኣሰና ዝፈነዉዎ መጥቃዕቲ ዝሰርሕ ግና ኣዕናዊ ውደባ ከምዘለዎም ዘመልክት ኢዩ። ዋላ ውን ከምኡ እንተኾነ ግን፡ ብብሩህ  ፖለቲካዊ ጥፈሻኦም ዘመስክር ኢዩ። ናይ ዓቕሊ ጽበትን ናይ ስዑራትን ስጉምቲ ኢዩ ነይሩ። ናይ ውደባኦምን ተግባራውነቶምን ጉዳይ ግን ክንዓቕ ዘይብሉ ኢዩ።

እቲ ሕጂ ኣብ ቅድሚ ደለይቲ ፍትሒ ዘሎ ሕቶ፡ ከመይ ጊርና ነዚ በብእዋኑ እናሰፍሐ ዝመጽእ ዘሎ፡ ደምበ ፍትሒ ንውድቦን ነንቀሳቕሶን ኢዩ። ነዚ ምስእንበቅዕ ጥራይ ኢና ንሚዛን ሓይሊ ኣብ ጠቕሚ ደለይቲ ፍትሒ ቀይርና ዓወት ክመጽእ ዝኽእል

ናይ ክልተ መዓልታት  ብጉዳይ  ምስዋር ቆልዑት ኣብ ኤውሮጳን ፡ ጉዳይ ስደት ትሕቲ ዕድመ ፡ ግዱድ ዕስክርና ፡ ጉዳይ ዘይሕዊ ነጋዶ ኣሳጋገርቲ ንግዲ መሸጣ ህዋሳት ደቂ ሰባት ዝድህስስ ሰሚናር ኣብ ከተማ ዮተቦርግ ሸወደን ተኻይዱ።

ካብ ዕለት 30 ሕዳር ጀሚሩ ክሳብ ዕለት ሓደ ታሕሳስ ዝቀጸለ  ሰሚናር ብሓልዮትን ተበግሶ ማሕበር  ኣህጉራዊ ህዝባዊ ላዕለዋይ ቤት ትምህርትን ( Internationella Folkhögskolan ) ብምትሕብባር  ABF ( SDP Sweden)  ሰልፊ ሳይን( Partido SAIN ) ካብ ስፐይን , ሆመነት(  Homenet  Sout Asia ) ደቡብ ነይሩ።  ኣብ ቀዳማይ መዓልቲ ኣባላት ሰዲህኤ ሓው ጸሃየ ቀለታ ሓው ባይረ ገብረዎልድን ተሳቲፎም  ንህልዊ ኣሰካፊ ኩነታት ህዝብን ሃገርን  ኤርትራ  ብህግደፍ ዝፍጸም ዘሎ  ግህሰት ግፍዕን ዓዘባን ግዱድ ዕስክርናን ሓቢሮም። ክልተ ኣጋይሽ ካብ ስፐይን ዝመጹ  ስደተኛታት ኣፍሪካ ቆልዑት ብነጋዶ ማፊያ ሰፍሕ ዕዳጋ ናይ ምንዝርና ከም ዘሎ እስፓንያ ኣፍደገ ንዕዳጋ ባሮት ቆልዑት ማዃና ብሰነዳት መጽናዕትን ዝተሰነየ ሰፊሕ መግለጺ ሂቦም።

30 ሰሚናር 2

 ኣብ ካልኣይ መዓልቲ ባሕቲ ታሕሳስ ሓው ጸሃየ ቀለታ ልክዕ ሃለዋት ጨካን ምሕደራ ዉልቀ ጨቋኒ ስርዓት ህግደፍ ፡ ቅዋም ኣልቦ ፡ ባይቶ ኣልቦ ፡ ዲምክራስያዊ  ምርጫ ኣልቦ ፡ ብመንግስቲ ዝውነና እንኮ ቲቪ ፡ እንኮ ጋዜጣ ፡ ናጻ ምዝራብን ምጽሓፍን ኣልቦ ሃገር፡ ዩንቨርሲቲ ኣልቦ ፡ ብግልባጡ  ልዕሊ 360 ቤት ማእሰቲ  ዘሎዋ ንጽልቲ ሃገር ምዃና ሓቢሩ። ብዝያዳ ዝተጥቅዑ መንእሰያት ጥሕቲ ዕደመ ኣደዳ ስደትን ግዱድ ዕስክርናን ርኽስቲ  ሳዋ ምኻኖም፡  ወለዲ ኣልቦ ቆልዑት ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ሱዳን ብስእልታት ዝተሰነየ  ሰፊሕ መግለጺ ሂቡ። ሲዒቡ ናይ ታይላንድ፡ ናይ ፓኪስታን ፡ ናይ ኣፍጋኒስታን ዝተጋጠመ ብሓቂ ኣደንጻዊ ኩነታት በብሓደ  ብስእልታት ዝተሰነየ ኣቅሪቦም።  ብሃለውት ህዝብናን ሃገርና ዝተገረሙ  ሓያሎ ሕቶታት ኣቅሪቦም ብፍላይ እቶም ካብ ስፐይን ዝመጹ  ክልተ ማሕበራት ጉዳይ እዚ ኣሰቃቂ ኩነታት ህዝቢ ኤርትራ በፍጹም ወረ የለን ኣይንፈልጦን ኢና። እዚ ኣሰካፊ ሃለውት ከኣ ዓለም ክፈልጦ ስለ ዘሎዎ ንስፐይን መጺእኩ ክትገልጹን  ምስ ጋዜጠኛታ ከነራኽበኩምን  ንኽእል ኢና ኢሎም ፡ ዓለም ግና ስለምታይ ጸማም እዝኒ ይገብር ምባል ነቂፎም ኩሉ እቲ ስእልታትን  ወሲዳም ክንዕድመኩም ኢና ኢሎም ተፋንዮምና።

30 ሰሚናር 3

ቀደምሲ መፈለጥታ ኤርትራዊ ስብእነት ኢዩ ነይሩ።  ዘርኣይ ደረስ ጠላይን ኣብ ኣደባባይ ሮማ ንባንዴራ ኢትዮጵያ ክረግጽዋ ምስ ርኣየ ኢዩ (በቲ ናይ ሽዑ ኣተሓሳስባ ኢዩ ክምዘን ዘሎዎ)  ጉራዴ መዚዙ ንጠላይን ዝመልዓሰ። ኣብራሃ ደቦጭን ሞጎስ ኣስገዶምን ዝብሃሉ ጀጋኑ ከኣ ጥልያን ንኢትዮጵያ ወሪሩ ኣብ ኣዲስ ኣበባ `ፌስታ` ኣብዝግበረሉ ዝነበረ ቦታ ተረኺቦም ነቲ ጀነራል ግራስያኒ ዝተባህለ ኣዛዚ ሰራዊት ነታጕ ደርብዮም ናይ ቅትለት ፈተነ ብምግባር ኤርትራዊ ጅግንነቶም ዘመስከሩ። ቅድሚኡውን እንተዀነ ንውግእ ዓድዋ ዘዐወተ ኣውዓሎም ዝተባህለ ኤርትራዊ ከምዝነበረ ይእመነሉ ኢዩ። ስለዚ ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ እቶም ብልዑል ጅግንነቶም ዝፍለጡ ኤርትራውያን ብምንባሮም ንኹሉ ኤርትራዊ ልዑል ፍናን ኢዩ ዝህብ ነይሩ። ብናቶም ጅግንነትን ብህርኩትንኡን ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ ኤርትራዊ ተኸቢሩን ተሓፊሩን ኢዩ ዝነብር ነይሩ።

ብስነ ሞገተ አንተዀነውን ኤርትራ ሰብ ስረ ደቂ ሃገር ኣፍርያ ኢያ። ከም ብዓል ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን፣ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም፣ ርእሲ ተሰማ ኣስበሮም፣ ሸኽ ዕብደልቃድር ከቢረ፣ ዶ/ር ሎሬንዞ ትእዛዝ ወዘተ ዝኣመሰሉ ጀጋኑ ኣብ ዓለም ተዛሪቦም ዘስምዑ ዓበይቲ ተማጐቲ ኤርትራውያን ነይሮምና ኢዮም። (ኣብ መርበብ ናይ ሓው አምነቱ ተስፋይ  - emnetu.com - ታሪኽ ጀጋኑ ኤርትራውያን ኣብ ትሕቲ biographies ዝብል ኣረእስቲ ኣቲኹም ከተንብቡ ትኽእሉ)።

ስብእነት ኤርትራዊ ብሰብኡት ጥራይ ኣይኰነን ዝንጸባረቕ ዝነበረ። ኣንስቲውን ኣብ ናይ ጥንቲ ታሪኽ ዓቢ ተራ ተጻዊተን ኢየን። ብጊዜ ቁልዕነተይ፥ ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝብሃል ብደርፊ ኢዩ ዝግለጽ ነይሩ። ብሸነኽ ምዕራብ ናይቲ ተወሊደ ዝዓበኹሉ ዓዲ ሓርማዞ ዝብሃል ብዓበይቲ ኣኽራናት ዝተኸበ ቦታ ኣሎ። ሓደ እዋን ዕንጨይቲ ከምጽእ ወፊረስ  ለምለም ትብሃል ጓል ዓደይ ብስግር ሽንጭሮ ኰይና ክትደርፍ ሰሚዐያ። ደርፋ ስለዝሰሓበኒ ከኣ ጽን ኢለ ክሰምዓ ጀሚረ። ዳሕረይሞ ኣብቲ መኒኻ ዝብለካ ዘይነበሮ ሞሮር ዓደይ ኣነውን ናይ ለምለም ደርፊ ብዓውታ እደርፋ ነይረ ኢየ። ገለ ሕጂ ድዝክሮ ክፋል ናይታ ደርፊ ከምዚ ዝስዕብ ነይሩ፥ 

ለማ ሓደ ኣንታ ለማ ሓደ ወድኖ`ዶ ስኢንካ ፈዳይ ሕነ - እንዳበለ ይቕጽል።

ለማ ሽፍታ ኢዩ ነይሩ። ሽፍትነቱ ኣብ ሃብታማት ዘተኰረ ስለዝነበረ ምስ ናይ ዓዲ አንግሊዝ `ሮቢን ሁድ` ተመሳሳልነት ነይርዎ። ናይ ሓልሓለ ሕርሻ ብ`እንዳ መረሳኒ ዝብሃሉ ጠላይን ኢዩ ማዕቢሉ። ብግዚኡ ክኣ ኣዝዩ ፍሉጥ ናይ ኣሕምልትን ፍርያት ጸባን ኢዩ ነይሩ። ሓደ እዋን ሽፍታ ለማ ከብቲ እንዳ መረሳኒ ብሓይሊ ብምውሳድ አንዳዀብኰበ ናብ ጉሕጭዓ ናብ ኣያኹሉ ዝብሃል ጎቦ ገጹ ተመርቂፉ። እንዳ መረሳኒ ኣብ ጐረቤት ሓልሓለ እትርከብ ዓዲ ገዳ ከይዶም ስለዘእወዩ ሰብኡት ዓዲ ብጉያ ኣብ ጸግዒ ጎቦ ኣያኹሉ ኣርኪቦም ውግእ ከፊቶም ንለማ ቀቲሎም ከብቲ አንዳመረሳኒ ሒዞም ተመሊሶም። ሓደ ካብቶም ሰብኡት ኣነ ኢየ ቀታል ለማ ኢሉ ስለዝፈከረ ክኣ ኢዩ እታ ለማ ሓደ - ወድኖ`ዶ ስኢንካ ፈዳይ ሕነ ዝተደርፈት። ለማ፥ ሓው ድኣሉ ዘይነበሮ`ምበር ሓንቲ ኣብ ኣስመራ እንዳስዋ ዝነበራ ሓብቲ ነይራቶ። ሓብቲ ለማ ሆየ ሓወይሲ ፈዳይ ሕነ ስኢኑ ተደሪፉሉ ኢላ ብምሕንሓን ንብረታ ሸይጣ ሕነ ክትፈዲ ሸፊታ። ሽዑ ኸኣ፥

ተጠንቀቑ በልዎም ንጽልማ፣ ምንሽር ዓጢቓላ ሓብቲ ለማ - ዝብል ደርፊ ተጋዊሑ።  እዚ ዝሰምዐ ቀታል ለማ ብዓል ዓዲ ገዳ ኣብ ኣስመራ ተሓቢኡ ይነብር ነይሩ። 

ኣብ ርሑቕ ከይከድና፣ ንዓለም ዘገረመ ጅግንነት ኤርትራውያን ኣብ ቃልሲ ኤርትራ`ውን ተራእዩ ኢዩ። ስርዓት ህግደፍ ከይንገር ዝዓፈኖ መስተንክር ጽንዓትን ጅግንነትን ኤርትራውያን ግና ገና ብሕጂ ኢዩ ክውጽእ። ታሪኽ ብዓል በርሀ ጻዕዳ ብዓል ብጻይ ጎይትኣኦም በርሀ፥ ታሪኽ ብዙሓት ጀጋኑ፥ ብቑንጫሉ ኢዩ ተፈሊጡ ዘሎ። ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ መሐበኒና ክኸውን ዝግብኦ ዘይናቱ መልክዕ ክውሃቦ እንከሎ ኣዝዩ ኢዩ ዘሕዝን። ቃልሲ ኤርትራ በቲ ሽዑ ዝነበረ መሪሕነት ሻዕብያን ብድሕሪኡ ዝቐጸለ ህግደፍን ኣይኰነን ክምዘን ዝግብኦ። ሰብ ስረ ደቂ ሃገር ኢዮም ንናጽነት ኤርትራ ኣዐዊቶሞ።

ኣብ ሰብዓታት ንኤውሮጳ ምስ መጻእኩ ኣብ ሽወደን ወይ ኣብ ኖርወይ ዘጋጠመ ነገር ክሳብ ሕጂ ክዝክሮ ከለኹ የስሕቐኒ። ሓደ ኤርትራዊ ኣብ ሓደ ፋብሪካ እንዳሰርሐ እንከሎ ምስ ሓደ ወዲ ፓኪስታን ብገለ ነገር ተዃርዮምሲ ወዮ ኤርትራዊ፥ “ወይት! ዩ ሃቭ ትራውዘር ኣይ ሃቭ ትራውዘር - ኣይ ዊል ሾው ዩ”  - ይብል። ጽናሕ መን`ና ብዓል ስራ ምዃኑ ከርእየካ ኢየ ማለቱ ኢዩ። ክርድኦ ዘይክኣለ ወዲ ፓኪስታን - “ስቱፒድ፣ የስ ኣይ ሃቭ ትራውዘርስ - ሶ ዎት?”  ጽሉል፣ እወ ስረ ኣሎኒ- እንታይ`ሞ ኢዩ? ኢሉ ይሓትት። ወዮ ኤርትራዊ ኣነውን ብዓል ስረ ኢየ ኢሉ ዝመለሰሉ መሲልዎ ልዓት ናይ መኾስተር ኣልዒሉ ርእሱ ምስ ተርተሮ ጫው ጫው ኰይኑ ፖሊስ ተጸዊዖም ተኣሲሩ። 

ሕጂ፥ እሞ ሕነ ፍደዩ ወይ ተብኣሱ ዲኻ ክትብል ደሊኻ ኢሉ ድወራዘ ኣይክጠፍእን ኢዩ። ከምዚ ሎሚ ህይወት ወዲ ሰብ መጻወቲ ከይኰነ እንከሎ፣ ቀደም ኣብ ኤርትራና ሰብ ክብረት ስለዝነበሮ ቅትለት ብወረ ሳሕቲ ዝስማዕን ከም ጉድ ዝቑጸርን ኢዩ ነይሩ። ሕጊ ኦሪት ዝዓይነቱ ዝቐተለ ይቀተል ዝብል ከም ቅቡል ኢዩ ዝውሰድ ነይሩ። ኣብዚ እዋንዚ ግና ንምርድኦም ዘጸግሙ ተርእዮታት ኣሎዉ። ሰብኡተን ኣቦታት ደቀን ተኣሲሮም - ዝተቐትሉውን ኣሎዉ - ምስ ቀተልቶም ክደርፋን ክስዕስዓን ዝሓድራ፣ ኣሕዋቶም ብዘይፍርዲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብዘስካሕክሕ ኩነታት አንዳ ኣሕለፉ ምስ ኣሰርቶም ክሰኽሩ ዝሓድሩ፣ ሰብኣይካ/ሰበይትኻ ኣቦ/ኣደ ደቅኻ ኣብ ዘሳቕየልካ ዘሎ ዘይሕጋዊ ስርዓት እንዳኣግልገልካ ምንባር ዝኣመስሉ ነገራት ኣዝዮም ዘይንቡራትን ዘይኤርትራውነት ባህርያትን ኢዮም። 

ካልእ ኣሰካፊ ጉዳይውን ኣሎ። ጥቕሚ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብሩህ እኳ እንትዀነ ስረ ዘፍትሕ ጐዳኢ ጐኒስ ይህልዎ ኢዩ። ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ወጺእካ ህግደፍ ንሓደ ቤተ ሰበይ ከምዚ ገይሮሞ/ገይሮማ ኢልካ መውጽኢ ሕማምካ ምግባር፥ ኣባል ናይ ሓደ ውድብ ወይ ናይ ሓደ ጉጅለ ኢየ ወዘተ ኢልካ ኣብ ጉዳይ ሃገር ዓቢ ኣበርክቶ ከምዝገበርካ ኣምሲልካ ምጅሃር ዝኣመሰሉ ነገራት ዘየተሓሳስቡ ኣይኰኑን። ነዞም ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ክኣ ኢየ ስረ የፍትሑ ከይህልዉ ዝብሎም ዘሎኹ።

 ዘረባ ቁንጭል ኣቢሎም ወሲዶም ምስዋር ዝብርሆም ሰባት ኣሎዉ። ስለዚ ኩሉ ማሕበራዊ መራኸቢ ኣይጠቅምን ኢዩ ማለተይ ከምዘይኰነ ደጋጊመ ከስምረሉ እፈቱ። እኳድኣ፡ ናይ ሕጂ ቃልሲ ኤርትራ ብዘይ ናይ ገሊአን ዘይሕለል ጻዕሪ ንቕድሚት ክስጉም ኣይምኽኣለን ነይሩ ዝብል እምነት ኢዩ ዘሎኒ። ከምኡ ይኹን እምበር፣ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ወጺእካ ብምልፍላፍ ዝግብኣካ ጌርካ ወይ ኣድማዒ ስራሕ ጌርካ ማለትግን ኣይኰነን። ነዚኣ ብዘረባ ኣቦይ ቀሺ ከፍሉ ከረድእ ክፍትን። ኣቦይ ቀሺ ክፍሉ ሓረስታይ ፈታው ስራሕ ስለዝነበሩ ኣብ ታኻ ዝብሃል መሬት ዓዶም ሕርስ ውዒሎም ስለዝደኸሞም ናውቲ ማሕረስ ኣብቲ ግራት ገዲፎም ንገዛ ምስ ኣተዉ ኪዳነ ዝብሃል ወዶም ኣብቲ ናይ ደንበ ንእዲ ግንብው ኢሉ ምስ ወልዱ ዓርኩ ከዕልል ጸኒሑዎም። ብውሽጦም፣ ዓቢ ግራት ዝሕረስ ከምዘለኒ አንዳፈልጠስ ኪዳነ ወደይ ዕላል ተራእይዎ ኢሎም ጕህዮም ነይሮም። `ኣታ ወልዱ ወዲ ሓውይ` ኢሎም ጸዊዖም ኣቓልቦ ወልዱ ምስ ረኸቡ `ኣዴኻ ኣድጊ`ዶ ርኢኹም ክትብል ሰሚዐያ ኪድ ሓግዛ` ይብሉዎ።  ወልዱ ምስ ከደሎም ክኣ፦  ኣቦይ ቀሺ ክፍሉ፥ ኣንታ ኪዳነ ኣብ ጥልያን ተዓስኪርካ ኔርካ ቋንቋ ጥልያን እኽእል ኢየ ኢኻ ትብል ኪዳነ፥ ከመይድኣ እኸእል እወ ኣቦይ ቀሺ ክፍሉ፣ ሕራይ ዝወደይ እሞ ኮሽቶ-ሞሽቶ እንታይ ማለት ኢዩ? ኪዳነ፥ ኣየ ኣቦይ እዝስ ዘረባ ደቂ ሹቕ ኢዩ እምበር ዘረባ ጥልያን ኣይኮነን

ኣቦይ ቀሺ ክፍሉ፥ እዚ ድዩ ድኣ ፍልጠትካ ኪዳነ ወደይ! በል - ኪድ እቲ ናውቲ ማሕረስ ካብ ታኻ ግራትና ኣምጽኣዮ ማለት ኢዩ!

ኪዳነ እንዳስሓቐ ንታኻ ከይዱ ናውቲ ማሕረስ ኣምጽአ። መሲልካ እንታይ ኣምጻእካ አንተተባህለ - መልእኽተይ ኵኖ ኮሽቶ-ሞሽቶ (ኵኖ ኣብ ሶፋ ተቐሚጥካ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ልፍለፋ) እንሆ ጎልጎል - እንሆ ታኻ -  ቃልስና ብተግባር ነሐይል ዝብል መልእኽቲ ኢየ ከመሓላልፍ ደልየ። ኤርትራውያን እኮ ኢና - ኣብ ደምና ተደጕሉ ዘሎ ስብእነት ነውጽኣዮ! ዓወት ንኻልኣይ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ!!

የቐንየለይ።

28 ሕዳር 2019

ድሕሪ ዕዉት ታሪኻዊ  3ይ ሓድነታዊ ጉባኤ ሰ.ዲ.ህ.ኤ. ፡ ኣብ ዳግመ ስርርዕን ሓድሽ ሰንጠረጅ ምምላእ ተጸሚዶም ድሕሪ ምጽናሖም ብቀዳም ዕለት 30/11/2019 ካብ ሰዓት 20.30  ክሳብ  22.30 ብኤለትሮኒካዊ መራኸቢ ቀዳማይ ስሩዕ ኣኼባኦም ኣካይዶም። ኣኼባ 5ተ ኣጀንዳታት ዝሓቆፈ ኮይኑ ማለት፡ ኣብ ጽማቅ እዋናዊ ሓበሬታ፡ ኣብ ስርርዕ፡ ኣብ ምጣነ ሃብታዊ ኣብ ህዝባዊ ዲፕሎማስን ብዕምቆት ተካቲዑ ኣገደስቲ ርእይቶታትን ለዋባታትን ኣስፊሩ። ብዝያዳ እዚ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ ናይ ይእክል ህዝባዊ ምንቅስቃሳት ብምእኩልን ሓባራዊ ተሳታፍነት ዝሕመረቱ ክኸውን ንግደን ተሳታፍነትን ውድባት ኤርትራ ዝሓቆፈ ክኸውን ብጥንቁቅ ኣገባብ ኩሉ ኣባል ጨንፈር ክሳተፍ ኣስሚሮምሉ። ኣብ መወዳእታ ስፍሓት ሰዲህኤ እናማዕበለ ይኸይድ ሰለ ዘሎ ኣብ ሃገረ ዳንማርክ ጨንፈር ናይ ምቋም ዘድሊ ምድላዋት ምግባር ሽማገለ ጨንፈር ብንጥፈት ክትዋሳእ ኣስሚሮምሉ ፡ ኣብዚ ወርሒ እዚ ዝተሰዉኡ ብጾትን ቤተሰብን ዝኽሪ ብምግባር ኣኼባ ብዉህደት ተዛዚሙ።

 

“ሓሳውስ ምስክሩ የርሕቕ” ይብል ምስላ ኣበው። ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ኣብ ናይ መበል 29  ዓመት ቁ.76 ናይ ዕለት 28 ሕዳር 2019 ሕታማ፥ ኣብ ዘውጸኣቶ ጋዜጣዊ መግለጺ”ዕብዳን ቐጠርን ውጥን ኲናት 2019ን” ብዝብል ዝጸሓፈቶ ኣብ ታሕቲ ሰፊሩ ዘሎ እዩ።

“ቐጠር፡ ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ካብ መሬት ሱዳን ኣንጻር ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ተበግሶ ብዛዕባ ዝነበረት ተጻብኦታት ዝተዋህበ መግለጺታት ዝዝከር’ዩ። ሱዳን ከም መድረኽ ሽበራዊ ሸርሕታት እናጸበበ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎናዮ ዓመት፡ ዕብዳን ቐጠር፡ ኣሸቀልታን ከደምታን እናዓረገ ስለዝኸደ፡ ሓድሽ ውጥን ቐጠር፡ እዚ ስዒቡ ዘሎ 10 ነጥብታት ዝሓዘ ሰነድ’ዩ።

እቲ ውጥን፡ ኣብ’ዚ 10 ነጥብታት ከይተሓጽረ፡ ናይ ምብራቕ ሱዳን “ቀቢላዊ ምንቛት” ዘጠቓልል’ውን እዩ።

  1. ፖለቲካውያን መራሕቲ ተቓወምቲ ስርዓት ኤርትራ ብምእካብ፡ መሳርዖም ኣስሚርካ ምድጋፎም።
  2. ኣተኲሮ ናብ ኤርትራውያን መንእሰያት፡ ኣንጻር ስርዓት ኤርትራ ምንዕዓቦም፡ መሳርዖም ከኣ ምውዳብ።
  3. ካብ እስላማውያን ተቓወምቲ ንስርዓት ኤርትራ ብምጥቃም፡ ኣብ ውሽጦም ሃይማኖታዊ ክብርታት ብምዝራእ/ብምስራጽ፡ ሃይማኖታዊ ቅኒት ምህራም፡ ንኣስላም ኣንጻር ካልኦት ምንዕዓብ።
  4. ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ኤርትራ፡ ቀቢላዊ ጽልኢ ምዝራእ።
  5. ጽርግያ ኤርትራ፡ ኣንጻር ስርዓት ኤርትራ ተቓውሞታትን ኣድማታትን ምእንቲ ኪገብር፡ ንምድፍፋእ ምፍታን።
  6. ንስርዓት ኤርትራ ዝቃወሙ ሓይልታት “ኣል’እኽዋን ኣልሙስልሚን”፡ ኣብ ዓውዲታት ነተጒትን ምውዳድ ድብያታትን ቅትለት ኣገደስቲ ሰባትን ምስልጣኖም፡ ምድጋፎምን ምድላዎምን። ካብኡ ናብ ኤርትራ ሰዲድካ ስርሒታት ከምዝፍጽሙ ምግባር።
  7. ናይ ስርዓት ኤርትራ ጸለውቲ መራሕቲ ምቕንጻል።
  8. ኣብ ኤርትራ ዘሎ ቁጠባዊ ከባቢታት ምዕናው።
  9. ተጻባኢ ዜና ምጽዓቕ።
  10. ኣብ ውሽጢ ኣህጉራዊ ውድባትን ናይ ወጻኢ ሃገራትን፡ ንፍጹም ስእነት ሰብኣዊ መሰል ኣብ ሃገረ ኤርትራ ምግዋሕን፡ ሰነዳትን ቪድዮታትን ምስናቖምን። ዓጀብ ዘብል ውጥን!

(እቲ ንምብራቓዊ ሱዳን ዝምልከት “ቀቢላዊ ምንቛት”ን ዝርዝራቱን፡ ኣብ ቀጻሊ መግለጺታት ክቐርብ’ዩ።) ዓወት ንሓፋሽ! ሚኒስትሪ ዜና ኣስመራ - 28 ሕዳር 2019”

ቅድሚ ገለ መዓልትታት ኣብ ሱዳን ንናይ ዓሊ ቢታይ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተገብረሉ ሕክምናዊ ወጻኢታት  ንወጻኢ ከይዱ ከምዝተሓከመ  ዜናታት ሱዳን ገሊጸነኦ ነይረን። ስዒቡ ድማ ገለ ውድባት እቲ ቀደም ኣብ ኣስመራ ብጉዳይ ናይ ምብራቓዊ ሱዳን ዝነበረ ናይ ሰላም ስምምዓት ዝተፈራረሙን ብኡ መሰረት ከምዝጎዓዙን እውን ተወሳኺ ዜና ተዋሂቡ። ስርዓት ኢሰያስ ብኹሉ ጎድንታቱ ደጊም ኣብ ናይ ተስፋ ምቚራጽ ምእታው ዘርኢ ምልክታት እዩ።

ቅድም ክብል ንኹሉ ሓጢኣት ኣብ ልዕሊ ክሳድ መንግስቲ ኣመሪካ ብምውራድ እንታይ ዘይበለ። ንእስራኤል ውን ሓንሳብ ሸበብ ኣቢሉዋ ነይሩ። ሎሚ ድማ ኣንጻር ቐጠር ዛዝዩ ነዚ ልዕል ኢሉ ብመግለጺ መልክዕ ወጺኡ ዘሉ ክኸስስ ይርከብ። ንምዃኑ እዚ ጨቛኒ ስርዓት እዝስ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ዝፍጽሞ ዘሎ ግፍዕን መከራን ጨኾናንከ እዞም ከም መፋወኒ ዘቕርቦም ዘለዉ ዲዮም ከምኡ ግበር ኢሎሞ? ወይ ነቲ ንሱ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝፍጽሞ ዘሎ ግፍዕን ጭፍጨፋን ብርግጽ ንህዝቢ ኤርትራ ዘርብሕን ዝሰርሕን ኮይኑ ዲዩ ዝስመዖ ዘሎ? ብሓቂ ዘስደምም እዩ።

እቲ በብግዚኡ ንስልጣኑ ዘናውሕን፥ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጎብለል ኮይኑ ክዕንትርን ብማለት ዝገብሮ ዝነበረ ምትኹታዃት ኩሉ ምስ ፈሸሎ ኣመሪካ ዘርያትኒ፥ ኢስራኤል ሰልያትኒ፥ ቐጠር ደገመትኒ ክብል ለይቲ ምስ መዓልቲ የህተፍትፍ ኣሎ። እዚ ናይ ምብራቕ ሱዳን ቀቢላዊ ምንቛት ንሱ ባዕሉ ንጨቛኒ ስርዓት ዑመር በሺር ከዳኽም ክብል ዝፈጠሮ ክንሱ፡ ከመይ ኢሉ ኢዩ ናብ ቐጠር ዘሳብቦ ዘሎ።

እቲ ሰራዊት ምክልኻል ሃገረ ኤርትራ ዘይረኸቦ ሓለፋታትን ብጥሙይ ከብዱን ጥራይ ዝባኑን ፥ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ድቃስ ዝኸልኡ ተቓወምቲ ውድባት እናዓንገለ ኣብ መሬት አርትራ ዝሕብሕብ ዝነበረ ረሲዕዎ ድዩ ንቐጠር ዘላግበላ። መን ድዩ ናይ ቅንጸላታትን ሽበራን ተግባራት ዘካይድ ዝነበረን ዘሎን? ርሑቕ ከይከድና ኣብዚ ቀረባ መዓልቲ ንናይ ኣሰና ረድዮን ተለቪዝዮንን ልሳን ውጹዕ ህዝቢ ኮይና እተቃልሕ ዘካይድ ኣማኑኤል እያሱ ኣብ ልዕሊኡ ዝተሃቀነ መጠቃዕቲ ቐጠር ዲያ ፍሒሳቶ ወይ ኣሊማቶ?

ስርዓት ኢሰያስ እምበኣር ንስልጣኑ ክብል ዝገብሮ ሽበራዊ ስርሓት፡ ወዮ ደኣ ህዝብና ምስማዕ ኣብዩ እምበር፡ ሎሚ ዝጀመሮ ዘይኮነስ ከሎ ገና ብግስ ከይበለ ንመቓልስቱ እንዳበልዐን ንተጋደልትን መሪሕነትን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ እናቐንጸለ፡ ዝመጸ ባእታ ኢዩ። እዚ ናይ ፈራሓት ስጉምቲ እዚ ነቲ ኣብ ዲያስፖራ ዘሎ ተቓዋሚ ሓይሊ ንምርዓድን፥ ንምሽቚራርን ዝፍጽሞ ዘሎ ምዃኑ ርዱእ እዩ።

እወ! ነዚ ከምዚ እኩይ ስራሓት ከካይድ ዝሕግዞ ምኽንያት ኣለዎ። እቲ ቀንዲ ምኽንያት ድማ እዚ ሓይሊ ተቓውሞ ጥርኑፍ ስለዘይኮነ፡ በብሓደ ስጉምቲ ምስ ዝወስድ ኩሉ ይርዕድን ይፈርህን ዝብል ሓሳብ ኢዩ። እቲ ቀንዲ ዕላማ ድማ ደጋፍን ተቓዋምን ኣብ ንሓድሕዱ ክተፋነንን ክተሃራረምን ሓድነት እቲ ህዝቢ ላሕሊሑ ምስምማዕ ክስእን ዝምህዞ ዘሎ ውጥን እዩ። እንተኾነ ኢሰያስ ኣይተረደኦን እምበር፡ ከምዚ ዝዓይነቱ ተግባራት ነቲ ደምበ ተቓውሞ መሊሱ ከም ዘደልድሎን ክጠራነፍን እዩ ዝገብሮ እምበር፡ ርዒዱን ፈሪሁንሲ ንመሰሉ ህይወቱ እውን ክሕልፍ ድሉው ምዃኑ ይዝንግዖ ኣሎ።

ደጊም ደምበ ተቓውሞ ነዚ “መለበምን ኣይግበርካ መለበምን ኣይኽላእካ” ዝበሃል ምስላ፡ እንቋዕ ደኣ ሞት ኮይኑ ኣይመጸ እምበር፡ ኣብ ልዕሊ ሓውና ተቓላሳይ ኣማኑኤል እያሱ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ኩሉ ደላይ ለውጢ ኤርትራዊ ንኽሓስብን፥ እንታይ ክገብር ከምዘለዎ ክበላሓትን ዘበራብርን ዝሕብርን እዩ። ሎሚ ኩሉ ፖለቲካዊ ሰልፍታት፡ ማሕበራትን፥ ምንቅስቓሳትን ናተይ ናትካ ምባል ገዲፉ ናይ ሓባርና ኢሉ ሓደ ንኹሉ ዝሓቊፍ ሰፊሕ ናይ ሓባር ጽላል ብዝቐልጠፈ ክምስረት ኣለዎ።

ዲክታቶራት ካብ ዝፈርሕዎ ብዙሕ ጉዳያት፡ ናይቲ ዝጭቁንዎ ህዝቢ ሓድነት ቀንዲ እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ ኣብቲ ናይ ወጽዓ ወንበሮም ምእንቲ ዕድሚኦም ከናውሑ ፍሉይ ቆላሕታ ሂቦም ዝሰርሕሉ ብዝተጸንዐን ቀጻልን ኣገባብ ናይቲ ዝገዝእዎ ህዝቢ ሕድሕዳዊ ምትእምማን ኣዳኺምካ ምፍልላዩ እዩ።

ዲክታቶራት ሓድነት ህዝቢ ንምብታንን ናይ ሕድሕድ ምትእምማኑ ንምድኻምን ዝመርጽዎ ቀንዲ ሜላ ነቲ ብግቡእ ምምሕዳርን ምጽውዋርን ክተሓዝ እንከሎ ናይ ህዝቢ ዓቕሚ ምንጭን መልክዕን ዝኾነ ብዙሕነት ምምዝማዝ እዩ። ካብቶም መግለጺ ብዙሕነት ህዝብና ዝኾኑ ሃይማኖት፡ ባህሊ፡ ቋንቋ፡ ጾታ፡ ከባብያዊ ኣሰፋፍራ፡ ዕድመ፡ ናይ ስራሕ ምክፍፋል፡ ገጠርን ከተማን ካልእን እቶም ቀንዲ ከም ጉጅለ ህግዲፍ ዝኣመሰሉ ዲክታተራት ሓድነት ህዝቢ ንምልሕላሕን ምድኻምን ዝጥቀምሎም መዳያት እዮም።

ዲክታቶራት ነዚ ቀጻልነቶምን ዘይቀጻልነቶምን ዝውስን ዕማም ብሃንደበት ዝፍጽምዎ ዘይኮነ፡ “ኣይናይ እዩ ብቐሊሉ ተባሊሑ ሓድነት ህዝቢ ዝብትን?” ዝብል ሕቶ ዝምልስ እኩይ መጽናዕቲ ብምክያድ፡ ነዚ ዝበቅዕ በታኒ ዓቕሚ ሰብ ብምምዳብን ርቡሕ ንዋት ብምስላዕን እዩ። ኣብ ኣተገባብራ ከኣ ንሓንሳብ ንሓደ ስምዒት ንበይኑ መዚዞም ሰማይ ኣዕሪጎም ይጥቀሙ። ብድርብ ዝጥቀምሉ ግዜ እውን ኣሎ። በቲ ቅድም ዝሓዝዎ ሜላ ምድማዕ ምስ ሰኣኑ ከኣ እዋናዊ ኩነታት ርእዮም ካልእ መንገዲ ይቕይሱ። ኣብዚ እኩይ ተግባሮም ከምቲ ዝደልይዎ ከድምዑ ዝኽእሉ ግና እቲ ህዝቢ ነቲ ጉዳይ ክነቕሓሉ ክሳብ ዝኽእል ጥራይ እዩ። ህዝቢ ኣብ ልዕልቲ ምስጢር ሓያልነቱ ዝኾነ ሓድነቱ ዝእለም ተንኮል ምዃኑ ምስተረደአ ግና፡ ወዮ ዲክታተር ውዲታቱ ተቓሊዑ፡ ኣብ ጐልጐል ዝወግሖ ዝብኢ እዩ ዝኸውን። ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ ዳርጋ ኩሉ ብዝበሃል ደረጃ ነቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ዘሕዝንን ኣብ ቃልሲ ክትሕርን ዝድርኽን ኩነታት ኣስተብሂሉ፡ “ህግዲፍ ንጥፍኣተና ዝተላእከ ጉጅለ እዩ” ክብል ምኽኣሉ ከኣ ናይዚ ኣብነት እዩ።

ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ሓደ እምነት መጥቃዕቲ ክፍጽም እንከሎ፡ እቶም ካለኦት ኣመንቲ “እዚ ንዓና ዝምልከት ኣይኮነን” ብዝብል ድምጾም ክሓብኡ እዩ ዝጽዕር። እዚ ኣብቲ ህዝቢ ምድግጋፍን ሓድነትን ከይዓኩኽ ካብ ዝብል ዝጥቀሞ ሜላ እዩ። ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ኣብ ኦርተደኩሳዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ኢዱ ኣእትዩ ክሳብ ምምዛዝን ምውራድ ፓትርያርክታት ኣብ ዝበጸሓሉ፡ እቲ ካልእ እምነታት ዝስዕብ ህዝቢ ድምጹ ከየስምዕ ጉጅለ ህግዲፍ “ንዓኻትኩም ስለ ዘይምልከት ኣፍኩም ሓዙ” ዝትሕዝቶኡ ስቱር ምልዕዓላት ኣካይዱ። ቀጺሉ ኣብ ጉዳይ ምስልምና ኣትዩ ቤት ትምህርቲ ምዕጻውን ምእሳር ዓገብ ንዝበሉ መራሕትን ሰዓብትን ምስ ኣካየደ፡ ናብቶም ካለኦት ኣመንቲ ዝነዝሖ ተመሳሳሊ ሰላሕታዊ መልእኽቲ ነይሩ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ትካላት ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ክወርስ እንከሎ እውን ከምኡ።

እዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ሕልሚ ህግዲፍ እዩ። ብግብሪ ግና ሕልሙ ከምቲ ዝደልዮ ኣይተጋህደን። ምኽንያቱ ህዝቢ ኤርትራ “ጽባሕ እውን ነዓይ” ብዝብል ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኮኑ እቲ መርኣያ ከፋፊልካ ግዛእ ዝኾነ ወጽዓ ናብ ኩሉ ከም ዝልሕም ናይ ግድን ምንባሩ ተረዲኡ ኣንጻርቲ ኣብ ኩለን ሃይማኖታዊ ትካላት ዝተፈጥረ በደል ብሓባር፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮነ ኣብ ወጻኢ ብልዑል ድምጺ “ዓገብ” ይብል ኣሎ። እዚ ንዝርደኦ ስርዓት ኢደእግሩ ኣኪቡ ስልጣን ናብ ዋናኡ ህዝቢ ከረክብ ዘጠንቅቕ እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ ግና ሓንሳብን ንሓዋሩን ስለ ዝሰኸረ፡ በዘይካቲ ንሱ ዝሓስቦ ብጋህዲ ይኹን ብስዉር ዝንገሮ መልእኽቲ ዝቕበል ኣይኮነን።

ኣብዚ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ብዘይካቲ እዚ ኣቐዲሙ ዝተዘርዘረ ብዙሕነትና፡ ጉጅለ ህግዲፍ ሓድነት ህዝብና መፍረሲ ከይጥቀመሉ ክንገብሮ ዝግበኣና ጥንቃቐ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ሓድነትና ናይ ምድልዳል ሓላፍነት እውን ኣሎና። ህግደፍ ፖለቲካዊ ኣተሓሳባና ከይሰጥም እውን ካልእ ዝሰርሓሉ እዩ። ገሌና ደገፍቲ ገሌና ተቓወምቲ ተበሃሂልና ክንናቖት ይሰርሕ። ገሌና ህግድፍ መወዳድርቲ ዘየብሉ ዲክታተር ስለ ዝኾነ ክውገድ ኣለዎ ክንብል፡ ገሌና ከኣ ከምቲ ንሱ ክበሃለሉ ዝደልዮ ሃገር ዘምጸአን ሃገር ዝሕሉን ንሱ ስለ ዝኾነ ይንበረልና ደኣ ክንብል ይጽበ። ነቲ ኣንጻር ወጻዒ ፖሊሲ ህግዲፍ ዝቃለስ ዘሎ ኣካል ገሌና ናይ ለውጢ ሓይሊ፡ ገሌና ድማ ናይ ወያነ ልኡኽ ወይ 5ይ መስርዕ ክንብሎ እሞ ኣቕጣጫና ስሒትና  ክንበኣሰሉ ይደልን ይሰርሓሉን።

ሎሚ ግና ህግዲፍ ኣብዚ መዳይ እዚ እውን ተሳዒሩ እዩ። ንህግዲፍ ዝድግፍ፡ ዝንእድ፡ ይንበረልና ዝብል ድምጺ ኣዝዩ ቅሂሙ እዩ። እቲ ኣዝዩ ትሑት ሰብ ከይሰምዖ እንዳፈረሐ ንህግዲፍ ዝንእድ ድምጽታት  ብብሕታዊ ረብሓታትን ሓለፋታት ዘውህብ ስልጣንን ዝተላዕጠጠ እዩ። ብኣንጻሩ እቲ ህግዲፍ ዲክታተርን ጸረ-ህዝብን እዩ፡ ህግዲፍን ናይ ጭቆና መሳርሒ ትካላቱን ይወገዱ፡ ኣብ መቓብሩ ከኣ ሕገ-መንግስታውን ብዙሕነታውን ዲሞክራስያዊ ስርዓት ይተኸል ዝብል ድምጺ ኣብ ኩሉ ኤርትራውያን ዘለዉሉ ከባብታት ዓለም ይሃምም ኣሎ። እቲ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ኣንጻር ህግዲፍ ዝካየድ ዘሎ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ክሳብ ክንደይ ብዙሓት የሳትፍን ብኤርትራዊ ብዙሕነት ይውቅብን ከም ዘሎ ምዕዛብ ይከኣል። ስለዚ ሓድነትና፡ ዲክታተር እንስዕረሉ መሳርሒና ስለ ዝኾነ፡ ኣትኪልና ክንሰርሓሉ ዝግበኣና ናይ ምዕዋትና ቅደመ-ኩነት እዩ።

ቅድሚ ሎሚ ንፖለቲካ ናይ ዝኾነት ትኹን ሃገር ዘማዕብል ህላዌ ኣብዘሓ ሰልፍታት ኣግዳስነቱ ዕዙዝ ምዃኑ ብዙሕ ግዜ ተዘሪቡን ተጻሒፉን እዩ። ካብ የማን ክሳብ ጸጋም ወይ ትሒዘ-ጸኒሓዊ ኣተሓሳስባ ዘለወን ፖለቲካዊ ሰልፍታት ክምስረታ ኣድላይነት ኣለዎ። እዚ ምስረታ እዚ ግን ብሕጊ ናይታ ሃገር ዝወጸ ቅዋም ተገዚኤን ክኸዳን ከማልእኦ ዘለወን እውን ከማልኣ ግዱዳት እየን። ይኹን እምበር እዚ ናይ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኤርትራ ኣብ ዘይንቡር ህላዌ ስለዝርከባ  ኣብ ውሽጢ ሃገር ጥራይ  ክምስረታ ኣለወን ኢልና ክንገትአን ናይ ግድን ኣይኮነን።

ሰልፍታት እምበኣር ናይ ምብዘሐን ዘይኮነ ከዛርብ ዝግበኦ፥ እንታይ ደኣ ነየናይ ዕላማን ፖለቲካዊ ምሕደራን እየ ተወዲበን ዝነጥፋ ዘይምፍላጥ እዩ እቲ ዓቢ ጸገም። ስለዚ እቲ ህዝቢ መጀመርያ ንኣድላይነት ሰልፍታት፡ ጥቕመንን ጉድኣተንን ከጽንዕን ህላዌን ክኣምንን ክፈልጥ ይግባእ። ብድብድቡ ሰልፍታት ክህልዋ ኢልና ጥራይ ህዝቢ ዘይፈልጠን እንተኾይኑ ግና ዋጋ ክህልወን ኣይኮነን። ምኽንያቱ መላእ ህዝቢ ናይ ሓንቲ ሃገር ኣብ ሰልፍታት ክስለፍ ወይ ኣባል ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ንኣብነት ኣብ ሆላንድ  ዝቕመጥ ብዝሒ ህዝቢ ኣስታት 17 ሚልዮን ኣቢሉ ይኸውን። ካብዚ ብዝሒ ህዝቢ እዚ፡ እቲ ናይ ሰልፊ ዕዮ ዳርጋ 45,000 ኣባላት ኣለውዎ። ኣብተን ዘለዋ ካልኦት ሰልፍታት ውን ካብዚ ናይ ሰልፊ ዕዮ ዝበዝሕ ኣባልነት የብለንን።

ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣብ ንሓድሕደን ብፖለቲካዊ ስነሓሳብ ክዋጠጣን ክካትዓን ግቡእ እዩ፥ ነዚ ገዲፈን ክጸላለማ፡ ዕግርግር ክፈጥራን ንህዝቢ ብዝፈላሊ ኣገባብ ክዋሳኣን ግን ብሕጊ የኽስሰንን ክሳብ ንሰልፈን ዝእገድ ደረጃ’ውን ይበጽሕ እዩ። እቲ ዘይንቡር ህላዌ ሰልፍታት ግን ኩሉ ከም ድላዩ ኣፉ ዝሃቦ ናይ ገዛእ ርእሱ ፍልስፍናን ስሚዒታዊ ራኢኡን ክዝርግሕ ይረአን ይስማዕን ኣሎ። ልክዕ እዩ  ዘይነኣድ ባሀሪ  ወይ ኣሉታዊ ጎኒ ናይ ሰልፍታት ክህሉ ናይ ግድን እዩ። ምኽንያቱ ባህርያዊ ተፈጥሮ ደቂ ሰባት ስለዝኾነ። ይኹን እምበር ካብ ሰልፍታት እንታይ ረብሓ ኣሎ እዩ እቲ ኣገዳሲ ክፍለጥ ዘለዎ ነጥቢ።

ሰልፍታት ምስቲ ኩሉ ጉድለታተን መንግስትን ህዝብን ዘራኽባ ኢየን። ማለት እቲ መንግስቲ ንድሌት ህዝቢ ዘየማልእን በቲ ቅዋም ተማእዚዙ ምስዘይከይድን እተን ሰልፍታት ነቲ ፖለቲካዊ ኩነታት ናብ ህዝቢ ንምብጻሕን፥ ህዝቢ ክርደኦ ንምግባርን ይጽዕራ። በዚ ኣቢልን ድማ ህዝብን ሰልፍታትን ነቲ መንግስቲ ተጽዕኖ ይገብርሉ። ነቲ ህዝቢ ዘጽደቖ ሃገራዊ ቅዋምን ስልጣን ከይበሓትን  እውን ይከላኸላሉ። ህላዌ ሰልፍታት ዋላ ኣብ ደገ ይኹን ኣገዳሲ እዩ።

ፖለቲካዊ ሰልፍታት ካብቲ ቀንዲ ዝህበኦ ጠቕሚ ውደባ እዩ። ውደባ ድማ ተካላዊ ኣሰራርሓን ቀጥዕን ስለ ዘለዎ፥ ንነፍሲ ወከፍ ሰብ ነቲ ንሱ ዝኣምነሉ ስርዓተ-ምሕደራን ስነሓሳብን ዘተኣናግድ እዩ። እዘን ሰልፍታት እዚአን ነቲ ዘለወን ፖለቲካዊ ሰነሓሳብ ኣብ ህዝቢ ሸይጠን፥ በቲ ህዝቢ ዝህበን ደገፍን ድምጽን ይምዘና። ስለዚ ሓደ ሰልፊ ኣብ ደገ ይሃሉ ኣብ ውሽጢ እቲ ዕላማኡ ንህዝብን ሃገርን ዘርብሕ ዲዩ ኣየርብሕን ዝመዝኖ እቲ ህዝቢ ካብ ኮነ፥ እቲ ህዝቢ ድማ ብአአን ኣቢሉ ኣተሓሳስባኡ ከማዕብልን ፖለቲካዊ ተሳትፎ ክህልዎን ሰልፍታት ብኢደ ወነነን ናብ ስልጣን ክመጻ ከምዘይክእላ ውህብ እዩ። ኣብዚ ግደ ሲቭላዊ ማሕበራትን ምንቅስቓሳትን ዓቢ እጃም ኣለወን። ንሱ ድማ ነቲ ኣብ ኤርትራ ክትከል ዝድለ ንጹር ዝኾነ ስርዓተ-ምሕደራን፥ ንህዝቢ ብዛዕባ ዲሞክራሲያዊ መከላትን ሰብኣዊ መሰላትን ምስትምሃርን፥ ሕብረተሰብ ኤርትራ ብምሉኡ ሰላማውን ፍትሓውን ኮይኑ ዝህነጸሉ ብዕቱብ ክነጥፋ ይግበአን።

እምበኣርከ ብተዘዋዋሪ ይኹን ብቕጥታ ጸረ-ህላዌ ሰልፍታት ምኻድ ወይ እውን ኣየድልያን እየን ምባል፥ መጀመርያ ስነፍልጠታዊ ኣይኮነን ካልኣይ ድማ ንረብሓ ህዝቢ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ውደባ ኢዩ ንናይ ዝተፈላለየ ፖለቲካዊ ሓሳባት ዘቕርብን ህዝቢ ድማ ካብቲ ፖለቲካዊ ሓሳብ ሰኒቑ ሚዛኑ ኣብ ልዕሊ ሰልፍታት ከንብር ባይታ ዝረክብ። ሎሚ ሎሚ ንፖለቲካዊ ሰልፍታት ብህዝባዊ ምንቅስቓሳት ይኹን ናይ ጸቕጢ ጉጅለታት ወይ እውን ዘይመንግስታውያን ትካላት ከም ተካእቲ ኰይነን ዝንቀሳቐሳሉ ይመስል ኣሎ። በዚ መስረት እዩ ድማ እቲ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ከምቲ መልክዕ ናይ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ክውደብ ወይ ምስቲ ፖለቲካዊ መደብ ዕዩ ናይ  ዝቖማ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝመሳሰል ኣገባብ ዝሕዝ ዘሎ። ስለዚ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ይኹና ህዝባዊ ምንቅስቓሳት ዝኸድኦ መስርሕ ዝመሳሰል ካብ ኮነ፥ ክልቲኡ ድማ ኣብ ደገ ካብ ሃለወ፡ ሓደን ኣድማዒ እቲ ካልእ ድማ ዘየድምዕ ገርካ ምውሳድ ቅኑዕ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኩሉ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ይኹን ህዝባዊ ወይ ሲቪላዊ ምንቅስቓሳት ፖለቲካዊ ውደባ ዝብል ኣተሓሳስባ ዝሓዘለ ስለዝኾነ።

ስለዚ ነቲ ኩሉ መስርሕ ናይ ሰልፍታትን ማሕበራትን በቲ ቅኑዕ ትርጓሚኡን ኣቋቑማኡን ተኸቲሉ ምስዝጎዓዝ ተመላላእትን ተደጋገፍትን ኰይኖም ንዲሞክራሲያውነት ምድልዳልን ንምውሓስን፡ ምልኪ ንኸይስዕርር እውን ዓቢ ኣስተዋጽኦ ምሃለወን። ካብኡ ሓሊፉ እቲ መስርሕ ኣብ መንጎ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ሲቪላዊ ማሕበራትን ካልኦት ጉጅለታትን ብዓይኒ ምውድዳር እንተተዋሲኦም ንጹር ዘይኮነ ናይ ስልጣን ውድድር እዩ ክኸውን።

26 ኖቬምበር 2019

ኣልጋነሽ ገብረን ዘውዲ ተስፋማርያምን ናይ ምስሊ መግለጺ ኣልጋነሽ ገብረን ዘውዲ ተስፋማርያምን

 

ጓለንስተይቲ፡ ኣደ፣ ሓፍቲ፣ ሰበይቲ፣ ኣፍቃሪት እያ። ኣደ ኸኣ መብራህቲ ገዛ፡ ተስፋን ፍቕርን እያ። "ኣብዛ ዓለም ከም ወላዲት ዝልውህ ከም ወላዲት ዝርህርህ፡ ከም ወላዲት ዘፍቅር እንተዝነብር ጸገማትና ምተቓለለ" ይብል ንወላዲቱ እንክዝክር ንብዓት ዝቕድሞ ሃይለ ክብሮም።

ይኹን'ምበር ኣብ ዓለምና እቲ ዝበዝሐ ጭንቅን መከራን እትረክብ፡ ብዝወለዳ ሕብረተሰብ ተጨቊና፡ ብፍላይ ኣብቲ ብዙሕ መንቋሕቋሕታ (ኣፍልጦ) ትምህርትን ምዕባለን ዘይረኸበ ርሑቕ ገጠራት እትነብር ጓለንስተይቲ፡ ትሕቲ ደቂ-ተባዕትዮ ኣሕዋታ ከምእትረአ ተዛተይቲ እዚ ዕለት ኣልጋነሽ ገብረን ዘውዲ ተስፋማርያምን ይገልጻ።

እዛ ጭንቅን ጸገምን ደቃን ስድራኣን ንኽትኣሊ ብስራሕ እትድፋእ ጓለንስተይቲ እምበኣር፡ ልክዕ ከም አሕዋታ ደቂ ተባዕትዮ ክትክበር፣ ክትፍቀር ክትሕፈር ይግበእ።

ጓለንስተይቲ ማዕረ ዕድል እንተረኺባ፡ ከምቶም ተማሂሮም ናይ ዝተፈላለየ ዓውዲ ዶካትር፡ ህንጻን ድንድልን ዝሰርሑ መሃንዲሳት፣ መድሃኒት ዘቃምሙ ተመራመርትን ለይትን ቀትርን ዝፈላሰፉ ተመራመርትን ክትከውን ጸገም የብላን። ክሳብ ሕጂ ኸኣ ዓቕመንን ብቕዓተንን ንዓለም ብግብሪ ዘርኣያ ብኣብነት ዝጥቀሳ ደቀንስትዮ ውሑዳት ኣይኮናን።

ይኹን'ምበር ማዕርነት ደቀንስትዮ ብምልኣት ክረጋገጽን፡ ኩሉ ዓይነት ዘጋጥመን ዓመጽ ክውገድን፡ ገና ነዊሕ ጉዕዞ ከምዘድሊ ን25 ሕዳር ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ንዝወርድ ዓመጽን በደልን ንምውጋድ ከም መቃለሲትን መዘኻኸሪትን ዕለት ዝሓረያ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይገልጽ።

ኣብዚ ዛዕባ እዚ ዘተኮረ ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት፡

  • ሓንቲ ካብ ሰለስተ ደቀንስትዮ፡ ኣብ ህይወተን ብመጻምድተን ወይ ቀረባ አዕሩኽተን ኣካላዊ ማህረምቲ ከምዘጋጥመን
  • ኣብ ዓለም እተን 52% ኣብ ሓዳር ዝርከባ ደቀንስትዮ ጥራይ፡ ብዛዕባ ድሌት ጾታዊ ርክብ ኮነ፡ ምጥቃም መከላኸሊ ጥንስን ኣተዓባብያ ቖልዑን ብናጽነት ክውስና ከምዝኽእላ፡ ዝተረፋ ግን ካብቲ ስእሊ ወጻኢ ምዃነን
  • ኣስታት 750 ሚልዮን ደቀንስትዮ፡ ዓቕመ ሄዋን ቅድሚ ምብጽሐን ከምዝምርዓዋ፤ ኣስታት 200 ሚልዮን ከኣ ብቑልዕነተን ከምዝኽንሸባ
  • ኣብ ዓመተ 2017 ጥራሕ፡ ንኣብነት፡ ሓንቲ ካብ ክልተ ደቀንስትዮ ብአዕሩኽተን ወይ ብስድረአን ከምዝቕተላ፤ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ግን ሓደ ካብ 20 ጥራይ ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ ከምዘጋጥሞ ይሕብር።

እዚ ኣሃዝን ቁጽርን'ዚ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ነብሲ-ወከፍ ብስታስቲክስ ዝተወከለት ጓለንስተይቲ ንዝወርድ ዛንታታት ዓመጽን ግህሰትን ኣይገልጾን እዩ።

ሰልፊ ተቓውሞ ዓመጽ ኣንጻር ደቂ ኣንስትዮ፤ ሜክሲኮ 2016 Image copyright AFP/Getty images

ኣብ ገሊአን ደቀንስትዮ ዝፍጸም ግፍዒ መጻሕፍቲ ዘይኣኽሎ'ውን ክኸውን ተኽእሎ ኣሎ። ኣብቲ ኣሃዝ እትሳቐ ጓለንስተይቲ፣ እትቑንዞ ኣደ ወይ ሓፍቲ፣ እትነብዕ በዓልቲ ቤት ኣላ። ኣብቲ ናይ ውክልና ቁጽሪ ብሰንኪ ኣብ ኣዴታቶም ኣሕዋቶም ዝፍጸም ዓመጽን በደልን ዝሳቐዩ ሕጻናት ቖልዑን ኣለው።

እዘን ነዚ ዕለት ኣመልኪተን ምስ ቢቢሲ ትግርኛ ቃለ-መሕትት ዝገበራ ኣብ ጉዳይ መሰላት ደቀንስትዮ ዝነጥፋ፡ ኣባል ማሕበር ተበግሶ ደቂ-ኣንስትዮ ጀርመን፡ ኣልጋነሽ ገብረን ኣባል ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ስዊዘርላንድ ዘውዲ ተስፋማርያም ካብ ጄነቫ ስዊዘርላንድን፡ ንኣገዳስነት እታ ንምውጋድ ዓመጽን ግህሰትን ደቂ-ኣንስትዮ ዝተወከለት ዕለት ተመሳሳሊ ሓሳብ እየን ዝህባ።

ንሳተን፡ ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣንስትዮ፡ ኣብ ቤትን ግዳምን ዝፍጸም ጾታውን ኣካላውን መጥቃዕቲ ኣብ ዓለምና ግኑን ምህላው፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከኣ ኩለን በዚ ጉዳይ እዚ ዝግደሳ ኣባል ሃገራትን፡ ዝምልከቶም መሻርኽትን ነዚ ኣብ ልዕሊ ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ዓለም፡ ኣብ ኣዴታት፣ ኣሓት፣ መናብርቲ፣ ሰብ ሓዳር ፍቑራት ዝፍጸም ግህሰት ጠጠው ንኽብል፡ ውሁድ ቃልሲ ንክግበር ከምዝጸወዐ ብምዝኽኻር፡ ንቕሓት ሕብረተሰብ ክሳብ ዝዓብን ዝብርኽን፡ ጉዳይ ደቂ ንስትዮ ከም ኣውደኣመት ኣብ ዓመት ሓንሳብ ዘይኮነ፡ ብቐጻሊ ክዝረበሉን ክጉስጎሰሉን ይግባእ ይብላ።

ደቂ-ኣስትዮ ኣሓት፡ ብሰንኪ እቲ ዘዕበየን ኣባታዊ (ፓትሪያርካል) ሕብረተሰብን ባህላዊ ጸቕጢን፡ ንዘጋጠመን ጸገም ከይተዛረባሉ፡ ብውሽጠን እናተሳቐያ ሰቲረንኦ ዝጓዓዛ ውሑዳት ኣይኮናን።

"ከብዲ እኽሊ ጥራሕ ኣይኮነን ዝዓቁር ስተርዮ ደኣ!" ስለዝተባህላ፡ ዘድልን ዝግባእን ሕክምናን ምኽርን ሓገዝን ከይረኸባ፡ ለይቲ ለይቲ ካብ ድቃስ ዘባህርረን ክንደይ ጸቕጥን ግፍዕን ሰቲረን ዝኸዳ ደቀኣንስትዮ ውሑዳት ከምዘይኮና፡ እዘን ተጣበቕቲ መሰላት ደቀንስትዮ ተዛተይቲ የረድኣ።

71 ሚእታዊት እተን ኣብ ግዳያት ንግዲ ደቂ ሰባትን ስውር ጾታዊ ምዝመዛን ዘጋጥመን ደቂ ኣንስትዮ እየን። ከምዝን ከምዝን ክንገብረልክን ኢና፣ ናብ ዝበለጸን ዝማዕበለን ዓለም ክንወስደክን ኢና። ሽዑ ሰሪሕክን ህይወትክንን ህይወት ስድራኽንን ትቕይራ ተባሂለን፡ ተደሊለን ካብ ቤተን ወጺአን ኣብ ኢድ ነጋዶ ደቂ ሰባትን ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርትን ወዲቐን፡ ዳሕራይ ግዳይ ዘይደልየኦን ዘይመርጸኦን ወሲባዊ ስራሕ ኮይነን፡ ህይወተን ዝተበላሸወ ደቂ ኣንስትዮ ውሑዳት ኣይኮናን።

ኣብ ኣባታዊ ሕብረተሰብ "ጓል ኣንስተይቲ ሓንሳብ ዕድላ እንተተሰይሩ ኣኺሉዋ እያ" እናተባህለት ስለእትዓቢ፡ ጓለንስተይቲ ቅድሚ መርዓ ኮነ ኣብ ሓዳራ፡ ኣካላዊ ማህረምቲ እንተጋጢሙዋ'ውን ኣይትዛረበሉን።

እንተ ተዛረበት'ውን ብባህልን ሃይማኖትን እናተመኽነየ፡ ዝወለደት እንተኾይና ከኣ "ንዒ ነዞም ቆልዑ ረኣዪ ንዐኦም ክትብሊ ተጸቐጢ" እናተባህለት ወትሩ ኣብ ወጽዓ ከምእትነብር ዘውድን ኣልጋነሽን ኣረዲአን።

ይኹን'ምበር ሕጂ ኣብ ዓለም ተዛማዲ ንቕሓትን ኣፍልጦን ይዓቢ ስለዘሎ፡ ኣብዛ ዕለተ ዝኽሪ ግህሰት ደቀንስትዮ ብዙሓት ወጽዓን በደልን ዘጋጠመን ሓያሎ ደቀንስትዮ፡ ነቲ ዘጋጠመን ጸገማት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ወጺአን ይዛረባሉ ስለዘለዋ ዓቢ ንቕሓት ይፍጠር ኣሎ።

ኣብ ሆሊውድ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ጾታዊ ግህሰት ዘጋጠመን ደቀንስትዮ፡ '#ሚቱ' (#MeToo) 'ንዓይ እውን ኣጋጢሙኒ እዩ' ዝብል ጎስጓስ ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣንሰትዮ ንዝፍጸም ግህሰት ዓቢ ንቕሓት ደሪዑ እዩ።

ሎምዘበን'ውን ዝተፈላለያ ደቀንስትዮ፡ ኣብ ሓዳር ንዘጋጥም ኣካላዊ ማህረምቲ፡ ዋላ'ውን ኣብ ሓዳርን ምስ መጻምድትኻን ብዘይ ፍታው ንዝስግደድ ጾታዊ ርክብ፣ ንጸርፍን ምንሻውን፣ ኣብ ጎደና ምልኻፍ፣ ብኣካል ምትንካፍ፣ ንምድላልን ምትላል ዝምልከት ጉዳይ ክዛረባሉ እየን።

ሕብረተሰብ ዓለም፡ ነዚ ጉዳይ እዚ ዓጢቑ መታን ክቃለሶን ክጉስጉሰሉን ከኣ፡ ሕቡራት ሃገራት፡ ኩለን ኣባል ሃገራትን ዝምልከቶም መሻርኽትን፡ ነዚ ኣብ ልዕሊ ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ዓለም፡ ኣብ ኣዴታት፣ ኣሓት፣ መናብርቲ ሰብ ሓዳር፣ ፍቑራት ዝፍጸም ግህሰት ጠጠው ንክብል ውሁድ ቃልሲ ንክግበር ይጽውዕን የጎሳጉስን ኣሎ።

ኣብ መወዳእታ እምበኣር እተን ተዛተይቲ ኣሓት፡ ንነብሰን ሓዊሰን ደቀንስትዮ መሰልናን ክብርናን ንክረጋገጽ፡ ክንመሃር፣ ዓቕምና ከነዕቢ፣ ህሉው ፖለቲካውን ማሕበረ ቁጠባውን ከባቢናን ሃገርናን ክንፈልጥን ከነጽንዕ ይግባእ፡ ድሕሪ ምባል ጉዳይ መሰልን ክብርን ደቀንስትዮ ኣብ ዝኽሪ ኣህጉራዊ መዓልቲ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብቐጻሊ ክዝረበሉ ከምዝግባእ ኣዘኻኺረን።

Source=https://www.bbc.com/tigrinya/news-50555181