"Exposing Agazians false narratives of building TigrayTigrini"

                                             

ብፍስሓ ናይር

ሎሚ ነዚ ሓተታ ከቅርብ ዝገደደኒ እቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሓን ብፍላይ ድማ ኣብ ፓልቶኮት ኤርትራውያን ክቀርብ ዝጸንሔ ዘይጸረየን ኣብ ሓቀኛ ጽሑፋት ታሪኽ ብዛዕባ ሕዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ምርኰሳ ዘይብሉ ናይ ሃውተታ ክትዓት ክካየድ ብምኽትታልን ከምኡ ድማ ኣብ ገለ መጽሔታት ከም "ውራይና" ዝብሉ መጽሔታትን ብምንባብ እዚ ጉዳይ እዚ ንኩልና ስለዝምልከት ሰነ ፍልጠታዊ ድህሰሳ ዘድልዮ ተረኽቦ ኢዩ።

 

መጀመርያ ታሪኽ ምፍላጥ ንህልዊ ኩነታትናን ንመጻእን ካብ ዝሓለፈ ናይ ሓድሕድ ውግእን ኩናትን፣ ብርሰትን ድኽነትን ድንቁርናን ኣተሓሳስባ ወጺእና፣ ሓዲሽ ኣተሓሳስባ ነዛ ብብዙሓት ዓለታትን ሃይማኖታትን ዝቆማ ሃገራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ካብኡ ሓሊፍካ ድማ ንምሉእ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሃገራት ሰላምን ደሞክራስያን፣ ሰብኣዊ መሰላትን ግዝኣተ ሕግን ዘንግሳ መንግስታት ምሕናጽ ድኣ እምበር ኣብ ሓደ ዓለታዊ ኣተሓሳስባ ናይ ዘመኒ እምኒ 4000 ዓመት( ንድሕሪት ምሕሳብ እንታይ እዩ እቲ ምኽንያት ንረብሓ መንከ፣ ዓሚቁን ሰፊሕን ትንተናን ሰለ ዘድልዮ፣ኩልና እቶም ንድሕነት ሕዝብናን ኣካባቢናን ንግደስ ከነድህበሉ እዋኑ ኢዩ ይመስለኒ።

 

ኣብ ጥንታዊ ታሪኽ ኣብዛ ሎሚ ኢትዮያን ኤርትራን ተባሂለን ዝጽዋዓ ሃገራት ሕዝብን ቅድሚ ልደት ክርስቶስ ዝነበረን ድሕሪኡ ዝተረኽበን ጽሑፋት እቲ ኣብዘን ሃገራት ዝነብር ዝነበረ መበቆሎም ካብ ካም /ኩሽ ፣ሰም፣ ሓማውያን ወይ ድማ ሓውዋስዋስ ዓለታት ከምዝኾኑ ይዝንቶ። ነዚ ዝያዳ ንምርዳእ ድማ ናይ ሎሚ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሕዝብታት ታሪኽ ንምፍላጥ ዝሕግዙና፣ ናይ ኣርኪዮሎጅን ናይ ታሪኽ ቅርስታት፣ ናይ ታሪኽ ጽሑፋት፣ ካብ ጥንታዊ ቦታታት ብምድላይ፣ ናይ ሕዝብታት ዘርእን መበቈልን እምነታትን፣ምቋም ሃገራትን ሃገራውነትን ኣብ እንታይ ዝተመርኰሰ ምዃኑ ክሕግዘና ይኽእል፡

 

ኣብ ጥንታዊ ታሪኽ ቅድሚ ጽሑፍ ምምጹኡ፣ ወድሰብ ዝተፈላለየ ናይ ሕይወት መነባብሮ ከምዝሓለፈ ይዝንቶ ካብ ምእራር ዝብላዕ ካብ ኣታኽልቲ ድሓር ሃድን፣ ጸኒሑ ኣብ ሓደ ቦታ ምቅማጥን ሕርሻን፣ጸኒሑ ድማ ኢንዱስትሪ ከምኡ እናበለ ሰልጣነ ሕዝብታት ዓለም ኣብዚ ሕጂ ግሎባላይዘን ዓለም ኣብ ሓንቲ ቂሾት ኮይና ትግለጸሉ ደርጃ ኣብ ዝተበጽሔ ግዜ ሕጂ ተመሊስካ፣ ንሕና እባ ኣጋዝያን፣ንሕና ኢና ንመርሓኩም፣ትግራይ -ትግሪኚ፣ ኣስላምን ዓረብን ክጥፍኡ ኣለዎም እናበልካ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ዓጀውጀው እምበርዶ ናይ ጥዕና ኢዩ ኢልካ ክትሓስብ ዝግድደካ ኢዩ፡፤

 

ኣብቲ ግዜቲ ሃገራት ብዶባት ዝፍልጣ እውን ኣይተፈጥራን ነረን፣ እታ ሓንቲ ኣሰር ንግስነታት ከምዝነበራ ክሳብ ክንደይ ሕዝብን ስፍሓት መረትን ሒዞም ይገዝኡ ነሮም፣ ዝፍለጣ ቅድሚ ንግስነት  ኣግኣዝያን ናይ ነገድ ኖህ ካም ኩሽ ዘመን መንግስቲ ከምዝነበረ ድሕሪኡ ድማ ናይ ኣግኣዝያን ንግስነት ቅድሚ ልደት ክርስቶስን ድሕሪ ልደተ ክርስቶስን ከምዝነበረ፣ ድሕሪኡ ኣብ መበል 1300-ናይ ነገደ ዛጉየ ዘመነ መንግስቲ ድሕሪኡ ድማ ናይ ሽዋ ነገስታት  ኢየን። ብዛዕባ ነገድ ዮቅጣን- ነገደ ኣግኣዝያን ጽሑፍ ገዕዝ ከምዝነበሮም ዝፍለጥ ሰነድ የለን፣ ግን ነገደ ሳባ ካብ ደቡብ ዓረብ እዮም ፍደል ግዕዝ ዝመሃዙ  እዚኦም ድማ ካብ ካብ ሶርያ /ፈኒቅያ - ጢሮስ ናይ ሎሚ ሊባኖስ ከምዝመጽኤ ኢዩ ዝእመን( ፍስሓ ያዜ ካሳ፣ የኢትዮያ የ 5 ሺ ዓመት ታሪክ፣ ከኖህ እስከ ኢህአዴግ፣ መጽሓፍ 1 ርኤ)

 

ኣመጻጽኣ ፍደላት ምስ ትውልዲ ዝተኣሳሰር ዘይኮነስ ምስ ምህዞ ደቂ-ሰባት ድኣ እምበር ሕዝቢ ሓደ ዓለት ተኣኪቡ ዝመሃዞ ኣይኮነን።

 

ብዛዕባ ኣመጻጽኣ ፍደላት

ኣብቲ ግዜቲ ፈኒካውያን ማለት እቲ መጀመርያ ናይ ጽሑፍ ፊደላት ዝመሃዙ ኣብ ናይ ሎሚ ማእከላይ ምብራቅ ሃገራት፣ መሶጳጣምያ ሱርያን ሊባኖስ ከምኡ ድማ ኢራቅ ምንጪ ናይ ሎሚ ኩሉ ፍደላት  ዕብራይስጢ፣ ዓረብ፣ ግዕዝ፣ ጽኒሑ ድማ ላቲን ኣብ ግዜ ሮማውያን ዝተጀመረን ዘሎን ፍደላት ምዃኑ ታሪኻውያን ይዝንትዉ፣ ምልክት ፍደላት ግዕዝ ሎሚ ኣብ ኤርትራን ኣብ ክልል ትግራይን ይርከብ፣ ዘሐወለ ዘተአገበረ..........ሓውልትታት ይርከብ፣ እቲ ኣብ ኣኽሱም ይኹን ኣብ ካል እ ቦታት ዝርከብ ሓውልታት ብግዜ ኣግዝያን ጥራሕ ዘይኮነ ብኩሎም በቶም ሽዑ በብተራ ዝነግሱ ዝነበሩ ዝተሰርሔ ድኣ እምበር ብኣግዝያን ዝበሃሉ ጥራሕ ነሮም ማለት ዝንቡዕ ሓበረታ ኢዩ።

 

እቲ ከም መንግስቲ ወይ ንጉሳዊ መንግስቲ ኣስማቱ ካብ ኣክሱም( Axumite Kingdom, Zaguie Dynasty, Solomonic Dynasty................ and many other coercive rules in this region) ኩሎም ድማ ኣብ ዝተወሰነ ቦታት ውሱን ኣካባቢ( city- states ) ድኣ ነሩ እምበር ኣብዚ ሎሚ ንፈልጦ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣስፋሕፊሖም የማሓድር ነሩ ዝብል ጽሑፋት የለን፣ እቶም ኣብቲ ግዜቲ ገዛእቲ ዝነበሩ ብንግስናን ሽማምንትን በተክህነትን ድኣ እምበር ሕዝቢ ዝመረጾም መንግስታት ይኹኑ ሃገራት ብዶባተን ዝፍልጣ ይትረፍዶ ኣግኣዝያን ኣብ ምሉእ ዓለም እውን ክሳብ 990 ድ.ልደት ክርስቶስ ዝቆማ መንግስታት ይኹና ሃገራት ኣይነበራን።

 

ኣመጻጽኣ ክርስትናን ኢስልምናን

ኩላትና ኣብ ታሪኽ ኣብ መባእታውን ካል ኣይን ደረጃ ትምህርቲ ዝተመሃርናዮ ብ ዛዕባ  ምምጻእ ክርስትናን ኢስልምናን ኣብዘን ሎሚ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተባሂለን ዝጽዋ ዓ ሃገራትን ሕዝብን ፣ ክርስትና ኣብ 4ይ ዘመን ልደት ክርስቶስ  ብክልተ ኣሕዋት ካብ ቲሮስ ወይ /Tyre ሎሚ ብሊባኖን ትፍለጥ ሃገር ትውልዶም ሲርያውያን ፈኒካውያን፣ፍረሚናጦስን-ከሳተ- ብርሃን ፣ እደስዩስን ምስ ሓውቦኦም መሮፒኡስ ካብ ጢሮስ ብቀይሕ ባሕሪ ተሳጊሮም ኣብ መረት ምስ በጽሑ እቶም ባሕረኛታት ብዘይካ እቶም ክልተ መን እሰያት ፍረመንጡስን ኤዲስዩስን ካል ኦት ከምዘተቀትሉ፣ፍረሚንጦስን ኤደስዩስን ግን ከምባሮት ተታሒዞም ናብ ንጉስ ኤዛና ናብ ኣኽሱም ከምዝተወስዱ ታሪኽ ይዝንቱ፣ ንሳቶም ድማ ንጉስ ኤዛና መማኽርቱ ኮይኖም ክርስትና ከምሁሩ ጀመሩ፣ፍረሚንጦስ ኣብ አኽሱም ጥራሕ ከይተወሰነ ክሳብ እስክንድርያ/ግብጺ በጺሑ ኣቡን ተሸይሙ ኣብ ኣኽሱም ተመሊሱ ከም መራሒ ሃይማኖት ክርስትና ኣብ ምስፍሕፋሕ ተጸምደ፣ ሓዉ ኤደስዩስ እውን ጢሮስ ተመሊሱ ክህነት ተቀቢሉ፣ ምስ ፍረሚንጦስ ኮይኑ ክሳብ እስክንድርያ ብምብጻሕ ንፓትርያክ እስክንድርያ ናብ ኢትዮጵያ ኣቡን ክሰዱ ተማሕጸንዎ፣ ኣብቲ ግዜቲ ኢዩ ድማ እቲ ክልተ መጻሕፍቲ ብሉይ ኪዳንን ሓዲስ ኪዳንን ናብ ግዕዝ ዝተተርጐመ፣ ሰነ-ጽሑፍ ግዕዝ ድማ ካብ ኣብጃ/ Consanants/ ናብ ኣቡጊዳ/ Vocal/ syllabus ዝተለወጠ/ ሰለዚ ንቋንቋ ግዕዝ ሰነ-ጽሑፋዊ ቅርጻ ዝሃብዎ ከምቲ ናይ ሎሚ ፍላስፋታት ኣግዝያን ዝብልዎ ዘይኮነስ መሰረቱ ካብ ማእከላይ ምስራቅ ዝመጹ ሱርያዊ/ፈኒካዊ ፍልስፍና እዩ፣ እምብ ኣር ፍላስፋታት ኣጋዝያን ክንዲ እቲ ሓቀኛ ታሪኽ ኣመጻጽ ክርስትና ብኣይሁድ ዘይኮነስ በቶም ኣብዚ ግዜዚ ቋንቋ ዓረብ ዝዛረቡ ክርስትያን ዝመንጨወ ኢዩ።

 

ሃይማኖት እስልምና እውን ካብ 6ይ ክፍለ ዘመን ንመጀመርያ ኣብቲ ግዜቲ ነቢይ መሓመድ ሰዓብቱ በቶም ኣረማውያን ምስ ተሃድኑ ኪዱ ናብ ምድሪ ሓበሻ ኣብኡ ንጉስ አኽሱም ኣብ ሓደ እግዚብሔር ዝኣምን ሰለ ዘሎ ክቀብለኩም ኢዩ ምስ በሎም ኣመንቲ ምስልምና ናብ ኣኽሱምን ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ሎሚ ኣዱሊስ ተባሂላ ትጽዋዕ ቦታ ሰፈሩ፣ካብኡ ንንየው ድማ ብሰላም ሃይማኖቶም ከስፋሕፍሑ ጀመሩ፣ ካብ ሽዑ ድማ ኢዩ ሃገራት  ኣዕራብ ይኹና ካልኦት ምስልምና ሃገራት ንኢትዮጵያን ኤርትራን ዓብይ ኣኽብሮት ዘለዎም፣ ኣቱም ጽዮናውያን - ኣግኣዝያን ኣብ ስደት ብሳላ ወል ፈያር/ Social-Welfare ናይ ምዕራባውያን ሃገራት ከይሰራሕኩምን ከይተምሃርኩምን እዚ ናይ ግዜና ተክኖሎጂ ኣብ ድሕሪ ኢንተርነት ኰንኩም ተፈላሰፉ ዘሎኹም፣ ኣብ ስራሕን ትምህርትን ምስ እትዋፈሩ ንነፍስኹምን ሕዝብኹምን ምጠቀምኩም፣ ካብዚ ናይ ጥንቲ ፖሊቲካን፣ ናይ ጽልእን ፍርሓትን እውን ምደሓንኩም፣ እወ እዚ ግዜዚ እቶም ኣብ ከምዚ ሃለዋት ዘለዉ፣ ገለ ናይ ሰነ-ኣእምሮ ተመራመርቲ ከምዝብልዎ እዞም ኣብ ፖልቶኮት ዘህተፍትፉ ገለ ጉድለት ናይ ሰነ-ኣ እምሮን ካብ ማሕበረ-ሰብ ዝተነጸሉን ኢዮም ኢሎም ይገልጽዎም እሞ ተራፒ ሕክምና ሰነ-ኣእምሮ የድልዮም ይብሉ፡፤

 

  ኣብዛ ሎሚ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝብሃላ ሃገራት እቶም ገዛእቲ ኩሉ ግዜ ነንሕድሕዶም ክዋግኡን ሕዝቦም ከጥፍኡን ከምዝነበሩ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ናይ ሕዝቢ ምንቅስቃስ ከምዝነበረ ይዝንቶ ፣ ናቱ መቀጸልታ ድማ ወራራት ኣብ ልዕሊ ሕዝብታት ናይዚ ከባቢ ንሕና ዘርከብናዮ እኹል ምስክር ኢዩ፡ መጀመርያ ግዕዝ ዝብል ቃል ናይቲ ፍደላት እምበር ናይ ሕዝቢ መጸውዒ ሰም ኣይኮነን፣ እቶም ብግዕዝ ክጽሕፉ ዝጀመሩ ኣብ ግዜ ምእታው ክርስትና ካብ ናይ ሎሚ ሱርያ ዝመጹ በተክህነት ክርስትያን እዮም ንጉሳዊ መንግስቲ ኣክሱም ዕላዊ ቋንቋኡ ግሪኽ ወይ ጽርኣ ዝበሃል ኢዩ ነሩ፣ ንክርስትና ዝተቀበሉን ዘስፋሕፋሑን ድማ እዞም ሎሚ ኣግኣዝያን ንሕና ዝብሉ ዘይኮነስ ዘርኢ ካም-ኩሽ ኣገው ዳይናስቲ እቶም ንኣኽሱም 300 ዝገዝኡ፣ ነቲ ስልጣን ድማ ብሰላም ናብቶም ንሕና ኢና ካብ ነገደ ይሁዳ ዝብሉ ኣመሓላሊፎም፣ ናይዚ ጭቡጥ ምስክርነት ድማ ሎሚ ኣብ ላሊበላን ካልእ ቦታታን ዘሎ ሕንጻታት በተክርስትናት እኹል ምስክር ኢዩ፡፤ ኣብ ኤርትራ እውን ንቋንቋ ትግርኛ ብስነ- ጽሑፍ ዘማ ዕበሉ እቶም ኣግዝያን ዝብሃሉ ኣይኮኑን እንታይ ድኣ ካልኦት ዘርኢ ሕዝቢ ኢዮም፣ ሓደ  ቋንቋ ናይ ሓደ ዘርኢ ከምዘይኮነ ኣብዚ ዘሎናዮ እዋን ንምስክሮ ሓቂ ኢዩ፣ ሎሚ ቋንቛ እንግሊዝ ብዝበዝሕ ሕዝብታት ዓለም መራኸቢ ኮይኑ ኣሎ፣ ቋንቋና ከይትዛረቡ ዝብሉ እንግልዛውያን ግን የለዉን፣ ከምኡ እውን ሃይማኖት ዘርኢን ደረትን የብሉን፣ ኣቱም ፍላስፋታት ኣግኣዝያን መጀመርያ ሃይማኖት ክርስትና ካብ ዘርኢ ኣይሁድ ኣይመጽኤን፣ ስለምንታይ ኢኹም ዝምድናኹም ምስ ኣይሁድ ተታሕዝዎ፣ ሞኣ ኣንበሳ ዘእምነገደ ይሁዳ፣ እዚ ኢዩ ምልክትና ባንደራን ድማ ትብሉ፣ ትፈልጥዶ ሎሚ እቶም ቅድሚ 37 ዓመታት ፈላሻ ዝበሃሉ ሕዝብታት ካብ ኢትዮጵያ ናብ ኢስራኤል ዝመጽኡ ኩነታት መነባብሮኦም፣ብዛዕባ ሰብኣውን ዘግነታውን መሰላቶም፣ ትማሊ ትማሊዶ በሽሓት ወጺኦም ሰላማዊ ሰልፊ መሰልና ይሕሎ የለን ኢሎም ክሓቱ ኣይተራእይንዶ ብእንታይ ድኣ እሞ ኢኹም ኣጋዝያንን ኢስራኤል ትብህግዎን ትውልድኹም ካብ ኣይሁድ ኢና ትብሉ፣ በጃኻትኩም ቅድሚ ኣብ ፓልቶክ ወይ ፈይስ ቡክ ዘርባዕባዕ ቅድሚ ምባልኩም ኣመጻጽኣን ኣቋቁማን መንግስታት - ሃገራት ታሪኽ ኣንብቡ።

 

ንሕናስ ኣፍሪቃውያን ኢና ይትርፍዶ ሎሚ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ዘይኮነስ ሓድነት ኣፍሪቃ ኣብ ምምስራት ዓብይ ግደ ዝተጻወትና ሎሚ ድሕሪት ከምሽንቲ ገመል 4000 ዓመት ንድሕሪት መንግስቲ ትግራይ/ትግርኚ ረፑብሊክ ኣግኣዝያን ዝብልሲ እምበርዶ ኣብዛ ናይ ሎሚ ዓለምና ኣሎኹም ክሓቶም እፈቱ። ንእሽቶ ትግራይ /ትግርኚ ዶ ትሓይሽ ወይስ ሰፋሕ ሃገረ ኢትዮጵያን ኤርትራን ካብኡ ሓሊፋ ድማ ንኩላተን ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝሕበር ኣንጻር ድኽነትን ድንቁርናን ውግእን ወረ ውገን ሓቢሩ ዝቃለስ ዝተዋሃሃደ ንብዙሓነት ሕዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሰላምን ብልጽግናን ዘማሓድር ስርዓታት ድኣ ኣብ ምሕናጽ ድኣ ንሕሰብ እምበር ሕና ንሳቶም ኣብ ዝብል ክርክር ምእታው እቲ መጀመርያ ዝጉዳእ ሕዝቢ ትግራይን ኤርትራን እዚ ሎሚ ንሕና ኣግዝያን ዝብል ምዃኑ ፍሉጥ ኢዩ፣ ውጥን ኣግኣዝያን- ትግራይ ትግርኚ ኣብ ኣርባዓታት ድሕሪ ስዕረት ኢጣልያዊ መግዛእቲ ናይ ኤርትራ መሰል ርእሰ ውሳነ ሕቶ ምስ ቀረበ ከም ርእይቶ/ሓሳብ ብገለ ኤርትራውያን ዝቀረብ ዝነበረ ኢዩ ነሩ እንተኾነ ኣብቲ ግዜቲ በተን ፖሊቲካዊ ሰልፍታት ኤርትራ ተቀባልነት ሰለዘይረኸበ ፈሺሉ ዝተረፈ ርእይቶ ኢዩ ነሩ፣ ብፍላይ ነዚ ውጥን እዚ ዘፍሽለ እቲ ብራእሲ ተሰማ ዝምራሕ ዝነበረ ሊበራል ሰልፊ ምንባሩ ኣብ ብዙሕ ታሪኻውን ፖሊቲካውን ጽሑፋት ይገልጽ።( ኣይንፈላለ፣ 1941-1950 ብ ኣለምሰገድ ተስፋይ) ከምኡ እውን ዶር.ደጃዝማች ዘውደ ገብረስላሰ ኣብ መጽሓፉ፣ ( የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ግጭት መንሥ ኤ እና መፍትሔ) ኣብ ዝብል መጽሓፉ ከምዚ ይብል፣

 

"ኤርትራና ትግራይ በኢጣልያ የግዛት ዘመን ተቀላቅለው እንደነበሩ ውህደታቸውን ቀጥሎ ነጻ የትግራይ ትግርኚ መንግስት በኢንግሊዝ ድጋፍ ለመቋቈም ያቀዱት፣ ልዑል ራስ ስዩም መንገሻ ኢትዮጵያን ኣልከፍልም ብማለት አሳቡብ ተቃውመው ከኣምባ ኣላጌ ጦርነት በኋላ በ1943 ዓ. ም ወደ ኣዲስ ኣበባ በመሄዳቸው ከሸፈ።"

ሰለዚ ትግራይ -ትግርኚ ውጥን ኣብ ዝሓልፈ ታሪኽ ብትግራዎት ይኹን ኤርትራዉያን ተቀባልነት ዘይብሉ ውጥን ኢዩ፣ ውጥን ትግራይ ትግርኒ ናይቶም ተስፋ ዝቈረጹ ባእታት እምበር ናይ ሕዝቢ ኤርትራን ትግራይን ውጥን እውን ኣይኮነን።

 

አብ መጽሔት ውራይና መበል 34 ሕታም ጥሪ 2009 ዓ. ም ኣብቲ ውጥን ኣግኣዝያውነት ወይ ብሄር ኣግኣዚ ክልተ ከምዝነበሩ እቲ ሓደ ብናይ ትግራይ ተጋሩ ዝተጀመረ ብማሕበር ዝፍለጥ፣ ጸኒሑ ድማ ሃገራዊ ግንባር ኣግ ኣዝያን ከምዘቆሙ ይፍለጥ ንዝያዳ ሓበረታ ምስዚ ተኣሳሲሩ ብ PDF ዝተላኤኸ ርኤ

 

ጸላእቲ ኣግ ኣዝያን፣ ፖሊቲካ ኢስላምን ዓረባዊ ሃገራውነትን፣ ሃገራውነት ኣምሓራን ኢዩ ይብሉ።

 

ውከሳ/ References

1. Cardinal Paulos Tsadua On SaintFrumentius and the Liturgy of Ethiopian Church

2. ውራይና፣ ኣግ ኣዝያን እንታይነት ምንቅስቃስ ብሄረ ኣግ ኣዝያን/ትግራይ -ትግርኚ

3. የኢትዮጵያ የ 5 ሺ ዓመት ታሪክ ፣ ከኖህ እስከ ኢህአዴግ፣ ብፍስሓ ያዜ ካሳ

3. ኣይንፈላለ ፣ 1941-1950፣ ኣለምሰገድ ተስፋይ

4. የኢትዮጵያ እና  የኤርትራ ግጭት መንሥኤ እና መፍትሔ፣ ዶ/ር ደጃዝማች ገብረ ሥላሴ

5.  Eritrea - The making of A Nation -1890-1991 by Redie Bereketeab Uppsla University 2000

6. Paths toward the nation, Islam Community, and early Nationalist Mobilization in Eritrea, 1941-1961 by Joseph L. Venosa

7. Italian Colonialism in Eritrea , 1882-1941 Policies, praxix and impact by  Tekeste Negash

8. Eritrea and Ethiopia- The Federal Experience by Tekeste Negash

9. Eritrea At CrossRoads- A narrative of Triumph, Betrayal and Hope by Andebrhan Welde Giorgis

10. Coercion, Capital And European States- AD 990-1992 by Charles Tilly

ኤርትራ ብምብራቕ ምስ ቀይሕ ባሕሪ፡ ብምዕራብን ሰሜንን ምስ ሱዳን ብደቡብ ድማ ምስ ኢትዮጵያን ጅቡትን እትዳወብ  ናጻን ልኡላዊትን ሃገር  እያ። ናይ ኤርትራ ልኡላውነት  ካብቲ ናይ ካልኦት ሃገራት ልኡላውነት ፍሉይ እዩ። ምኽንያቱ ድሕሪ 2ይ ውግእ ዓለም ብውሳነ ሓያላት መንግስታት ዝተዋህበ ህያብ ዘይኮነ፡ ብዙሓት ክሕደታትን ጥልመታትን ምስ ኣጋጠሞ  ብመሪርን ነዊሕን ሰንሰለታዊ  ቃልሲ ዝተረኽበ ስለ ዝኾነ። ኤርትራዊ ሃገራውነትን ልኡላውነትን ኩሎም ኤርትራውያን ንኡስ መግለጺ ብዙሕነቶም ዓቂቦም ብሓባር ዘረጋገጽዎ ስለ ዝኾነ ቅድሚት ዝስራዕ ድሙቕ መግለጺ መንነት ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ኤርትራዊ ኣብ ኩሉ መድረኻት ነብሱ ከላሊ እንከሎ ቀዳማይ መላሹ “ኤርትራዊ እየ” ዝብል ከኣ ምእንቲ እዚ እዩ። እዚ ቅድሚ’ቲ ካልእ ዝርዝር ዝስራዕ መልሲ መግለጺ ኤርትራዊ፡ ሓድነት፡ ዓቕምን ጽንዓትን እዩ። ጽንዓትና፡ ሓድነትናን ቀጻልነትናን ዘይደልዩ ወገናት ክጨራርምዎ እንተሓለኑ ከኣ ሓድሽ ክኾነና ኣይግባእን። ምኽንያቱ ነዚ ኩሉ መስገደል ፈንጢስና ብምሕላፍ ናጽነትና ዘረጋገጽና ምዃና ስለ እንርዳእ።

ኤርትራዊ ሃገራውነትን መንነትን ከም ናይ  ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ድልዱል ኣህጉራዊ ስምምዕ ዝተሰረተ እምበር ዝኾነ ዓቕሉ ዘጽበበ፡ ምስ ኣብ ካልእ ልኡላዊ ሃገርነት ዝነብሩ ኣካላት ተጫንዩ ከፍርሶ ዝኽእል ኣይኮነን።  ኤርትራውነት ናይ ሓባር መንነት እዩ፡ ነቲ ኣብዚ ሉኣላዊ መንነት ሰፊሩ ዘሎ ንኡስ መግለጺ መንነት ናይ ምዕባይ ውስጠ-መሰል ብመትከል መሰል ምውዳብን ሓሳብካ ምግላጽን ኣዕቊቡን ብሓባር ዘንብር እዩ። ነዚ ጠማሪ መንነት ምትኹታዅን ንኡሳን ኣፋትል መዚዝካ ቅድሚት ክትሰርዕ ምፍታንን ከኣ ነቲ ምንጪ ሓይልና ዝኾነ ሓድነትና ዝህድድን ኣፍራሲ ሳዕቤናት ዘለዎን ኮይኑ፡ ቀንዲ ሕመረቱ ከኣ  ኤርትራዊ መንነት ምብራዝ እዩ። ድሕሪ ምብራዝ ዘሎ ሳዕቤን ከኣ ሕማቕ ብዛዕባ ምዃኑ ብዙሕ ዘረባ ዘድልዮ ኣይኮነን።

ኤርትራዊ  መንነት እቲ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ዝስራዕን ዝዕቀብን እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ካልኦት ኣብቲ ቀንዲ መንነት ዝሕቆፉ ኤርትራዊ መንነታት የለዉን ማለት ኣይኮነን። ኤርትራ ብዙሓዊት ሃገር እያ ካብ በልና በብደረጃኦም ዝስርዑ ንኡሳን መንነታት ኣለዉና ማለት እዩ። ንኣብነት ብማዕርነት ክንዕቅቦ ዝግበኣና ሃይማኖታዊ መንነት ኣለና። ብሄራዊ መንነት ኣለና። ቋንቋ፡ ባህልን ኣሰፋፍራን መሰረት ገይርና ንቓንዮም ናይ መንነት መግለጽታት እውን ኣለዉና። ነዞም ንኡሳን ናይ መንነት መለክዕታት ነቲ ቀንዲ ኤርትራዊ መንነት ክጻባእ ብዘይክእል ኣገባብ  ምሓዞምን ምምዕባሎምን ከኣ መተካእታ ዘየብሉ መሰል ከም ዘለና ክንርስዕ ኣይግበኣናን። ነቲ “ኤርትራዊ ሕድነትና ብንኡስ ስምዒታት ክህደድ ኣይገበኦን” ዝብል ሓይልና ቆራሚምና ከይነዳኽሞ ክንጥንቀቕ ግድን እዩ።

ኣብ ትሕቲ ልኡላዊ ኤርትራዊ ጽላል፡ ብሄራዊ፡ ሃይማኖታዊ፡ ባህላውን ቋንቋውን ኣዘረጋግሓና ከመይ ምዃኑ ንፈልጥ ኢና። እዚ ንኡሳት ናይ መንነት መግለጺና ከም ድላዩ ዶባት እንዳጠሓሰ ነናብ ዝቐርቦ ዝውሕዝ ዘይኮነ፡ ብኤርትራዊ ቀንዲ ናይ መንነት መለክዒ ዝቕለስ እዩ። ከምኡ እንተዘይኮይኑ ትርጉም ኤርትራዊ መግለጺ መንነት ስለ ዝብለል። ነዚ ዓብይ ዕርዲ መግለጺ መንነት ከይተጻባእካ፡ መንነትካ ምስፋሕን ምምዕባልን ግና ቅዋማዊ ውሕስነት ክረክብ ዝግበኦ መሰል እዩ። ብዛዕባዚ ናይ መንነት ጉዳይ ከነልዕል እንከለና ቀንዲ ማእከልና ኤርትራዊ መንነት እምበር፡ ውልቃዊ፡ ውድባዊ፡ ቀቢላው፡ ቦታውን ቋንቋውን ስምዒታት ቅድሚት ክስራዕ እንከሎ ከቶ ውጽኢቱ ምብትታን ምዃኑ ክንዝንግዖ ኣይግበኣናን።

በዚ መንጽር ኣብ ኤርትራ ክንመጽእ እንከለና ኣብ ምዕራባዊ ቆላ ዝርከብ ክፋል ህዝባ፡ ብሃይማኖት፡ ቋንቋ፡ ብሄርን ባህልን ምስ ገለ ኣብ ሱዳን ዝርከብ ክፋል ህዝቢ ዝመሳሰል ክኸውን ይኽእል። እዚ ምምስሳል ግና ነቲ ኤርትራዊ መንነት ዘመልክት ዶብ ሰይሩ ቃና ክቕይር ኣይክእልን እዩ። እንተዝኽእል ከኣ ሳዕቤኑ ነቲ ብደምን ኣዕጽምትን ዝተነድቀ ኤርትራዊ መንነት ዝደናዳን እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ከበሳ ኤርትራ ካብ ዘሎ ህዝብና መብዛሕትኡ ምስ ገለ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነብር  ህዝቢ፡ ብቋንቋ፡ ዘርኢ፡ ባህሊ፡ ሃይማኖት፡ መውስቦን ካልእን ዝመሳሰል እዩ። ግና ድማ ክልቲኡ እዚ ተመሳሳልነት ዘለዎ ህዝቢ ሓዲኡ ኣብ ትሕቲ ኤርትራዊ እቲ ሓደ ድማ ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያዊ መንነትን ልኡላውነትን ዝሰፈረ ስለ ዝኾነ፡ ብዕግርግርን ናይ ውሱናት ሰባት ህርፋንን ኣብ ቀንዲ መንነታቱ ዝዋገ ኣይኮነን። እዚ ልኡላውነታት ኣዕሚቑ ዝተሰረተ ስለ ዝኾነ፡ ገለ ዓቕሎም ዘጽበቡ ብዝፈጥርዎ ካብ ኣግኣዝያን ክሳብ ትግራይ ትግርኚ ብዝምጠጥ ኣብ’ቲ ቀደም ቀደም ተፈቲኑ ብዘይሰርሐ ዘይቅርዑይ ቅድታት ዝኽማህ ኣይኮነን።

በቲ ቅኑዕ ንኤርትራዊ ሓድነት ዘይጻባእ ኣገባብ ቃልሲ ምስላጥ ኣብዩካ ተስፋ ምስ ቆረጽካ፡ ብኹሉ መለክዕታት ተቐባልነት ዘየብሉ ታሪኽ ጠፋጢፍካ ንድሕሪት ተመሊስካ፡ ንዞባውን ኣህጉራውን ስምምዓት ጥሒስካ ልኡላዊ ዶባት ብዘይኣፍልጦ ህዝቢ ኣፍሪስካን ዘርኣዊ ሓረግ መዚዝካን ዘርኢ፡ ቋንቋን ካልእ ተመሳሳልነት ቅድሚት ኣሰሊፍካ ሓድሽ ሃገርነት ክትፈጥር ምምጥጣር ከሎ ጌና “ይኣክል” ክበሃል ይግበኦ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ነቲ ሃገራዊ መንነት ብዘይጻባእ መልክዑ፡ ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና ናይ ዓለማውነት መድረኽ ኣይኮነንዶ ምስ ብብዙሕ ንኡስ መንነታት እትመሳሰሎ ጐረባብቲ ህዝቢ፡ ምስ ህዝቢ ዓለም’ውን ዝምድና ምፍጣር ኣገዳሲ ምዃኑ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን። ምንቅስቓስ ኣግኣዝያንን ካለኦት መዳመቕትን ከኣ ንህርፋኖም በዚ መንጽር ክገንሕዎ ሓደራ እብሎም።

ምስጋና

Wednesday, 22 March 2017 21:52 Written by

ዝኸበርክንን ዝኸብርኩምን ኣሓትን ኣሕዋትን

መጽሓፍ፡ ተመክሮ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ንሃገራዊ ናጽነትን ማሕበራዊ ፍትሕን፡ Eritrean Liberation Front (ELF). Its Struggle For Freedom and Social Justice (1961 – 1982) ካብ ምጅማር ክሳብ ተሓቲማ ንኣንበብቲ እትቐርብ፣ ነዊሕን ጽዑቕ ስራሕን እዩ ተኻይዱ። ብሕጽር ዝበለ፡ካብ ምእካብ መወከሲ ሰነዳት ዝኾኑ ናይ ታሪኽ መጻሕፍቲ፣ ስነ-ጽሑፋትን ጋዜጣታትን ተሓኤ፡ ቃለ መሓትት ምስቶም ብኣካል ኣብቲ ታሪኻዊ መስርሕ ዝተሳተፉን ተዘክሮታቶምን ተመኵሮኦምን ዘካፍሉ፡ ካብ መርበባት መራኸቢ ብዙሃን ዝተረኽበ ሓበሬታት ኣኪብካ፡ ቅደም-ተኸተል ሓልዩ ተሰሪዑ ንኽዳሎ የጠቓልል።

ድሕሪ’ዚ ዝተጠቕሰ ግዜን እኩብ ጻዕርታትን መጽሓፍ ተሓቲማ። እቲ ዝቕጽል ስራሕ ኣብ ኢድ ኣንበብቲ ንኽትበጽሕ ናይ ምዝርጋሕ ዕማም ከኣ ካልኣይ ጻዕሪ ነይሩ። እቲ ፕሮጀክት፡ ካብ ምድላው፣ ተሓቲሙ ክሳብ ምዝርጋሕ ዘጠቓለለ ስለዝዀነ፣ ኣብ ምዝርጋሕ ብዙሓት ግዱሳት ሃገራውያን ወለንተኛታት ስለዝተሳተፍኩም፣ ኣካል ናይቲ ዕዉት ፕሮጀክት እዩ። ኣንበብቲ ኣብ ዝርከብሉ ተንቀሳቒስኩምን ከምዝገዝእዎ ዝገበርኩሞ ጻዕሪን ከቢድ ምዃኑ ኣጸቢቕና ንርድኦን ዝተሞኰርናዮን ስለዝዀነ፤ ንዘርኣኹሞ ተገዳስነትን ተወፋይነትን ኣዕዚዝና ኢና ንግንዘቦ፣ ምስጋናና ድማ ደረት የብሉን። ንስኻትኩምን ከማኻትኩምን ዝኣመሰሉ ግዱሳት ኣሓትን ኣሕዋትን ስለዘለኹም ድማ'ዩ፣ ፕሮጀክትና ተዓዊቱ፡ ብጻዕርታትኩም ድማ ኣዚና ኢና ንሕበን።

ካብ ብዙሓት ኣንበብቲ ንዝወሰድናዮ ተበግሶን ትሕዝቶ መጽሓፍን ዝንእድ፣ ካብ ገለ’ውን ዝጐደለ እናኣመቱ ሃናጺ ርእይቶታቶም ዝለገሱ በጺሑና። ብርግጽ እዚ መጽሓፍ’ዚ መጀመርን ካልኦት ንኽጽሕፉ ዘተባብዕን እምበር፡ ንዅሉ ኣማሊኡ እዩ ቀሪቡ ዘሎ ዝብል ዕግበት ንሕና’ውን የብልናን። በዚ ኣጋጣሚ ካልኦት ደረስቲ ንዝተወሰደ ተበግሶ ተኸቲሎም ተሞክሮኦም ንኸካፍሉ ኣብነት ክኸውን ተስፋ ንገብር። ንሕና’ውን ጻዕርናን ምትሕብባርናን ቀጻሊ ምዃኑ ነረጋግጸሎም።

እቲ ዝስዕብ ሕቶ፡ ናይ መጽሓፍ ኣታዊ ንምንታይ ኮን ይውዕል ይኸውን ዝብል ክኸውን ስለዝኽእል፡ ብመጀመርታ ንሕና ኣብ እንነብረሉ ዘለና ሃገራት ናይ መነባብሮ ጸገም ስለ ዘየብልና፡ ካብ ሽያጥ መጽሓፍ ክንረብሕ ኢና ዝብል ሓሳብ ኣይነበረናን የብልናን ድማ። ታሪኽ ቃልሲ ህዝብና ካብ ምዕቃብ ሓሊፉ፣ በዚ ክዓቢ ይኽእል እዩ ዝብል ፖለቲካዊ ዕላማ’ውን ስለዘይጸንሓና፡ ሽያጥ መጽሓፍ ንወጻኢታቱ ድሕሪ ምሽፋኑ፤ ኣብ መማዕበሊ ስነ-ጽሑፍ ብፍላይ ንምስናድ ታሪኽን ቃልስን ህዝቢ ኤርትራ ዝካየድ ቀጻሊ ንጥፈታት ዝውዕል ንምትሕብባር፤ ከምኡ’ውን ኣብ ኣገልግሎት ቤት ትምህርቲ ወዲ-ሸሪፎይን መደበር ውጉኣት ሓርነት ከሰላን ክውዕል ከነወፍዮ ምዃና ነረጋግጽ። ስለዚ ኸኣ፡ እቶም ነቲ መጽሓፍ ዝዘርጋሕኩምን ዝገዛእኩምን፡ነቶም ወትሩ ሓገዝ ክፍለዮም ዘይግብኦ ኣሓትን ኣሕዋትን ኩልና ዝኾኑ ኤርትራውያን ስለዝሓገዝኩም ክትሕበኑ ይግባኣኩም።

ምስ ሰናይ ትምኒት!
ድራር ማንታይ
ንጉሰ ጸጋይ
ፍስሃየ ሓጎስ

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ደሞክራስያዊ ለውጢ ብ 18 መጋቢት 8 መጋቢት ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቀ ኣንስትዮን ዝኽሪ ተጎርባን ብ ኽብሪ ዘኪሩ ውዒሉ፡ ኣብ"ዚ ታርኻዊ በዓል ኣብ በይ ኤርያ ዝነብሩ ደለይቲ ፍትሒ ብሓባር ኮይኖም ከብዕልዎ ካብ እተፈላለዩ ኣብ ክሊ በይ ኤርያ ዝርከባ ከተማታት ብምትእኽኻብ ነቲ በዓል ድርብ ድምቀት ሂብዎ ውዒሉ።

2BAEDC March 8

መርሕነት ቦርድ በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ደሞክራስያዊ ለውጢ ናይ እንቛዕ ደሓን መጻእኩም መኽፈቲ ድሕሪ ምግባር፡ ኣስዒቡ ታሪኽን ኣበርክቶን ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ ፡ ኣብ ምኹስኳስ ባህልን ሕብረተሰብን፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ዘሓልፉ፡ ን ልዕሊ 40 ዓመታት ኣብ ጉዕዞ ቃልስ ን ሃገራዊ ናጽነት ድሕሪኡ ዝሰዓበ ሕቶ ዴሞክራስን ሰብኣዊ ሓርነትን ዘበርከተኦን ዘበርክትኦ ዘሎ፡ መወዳድርቲ ኣልቦ ከምዝኾነ ኣስሚሪሉ፡ ተሪፉ ዘሎ ጉዕዞ ሓርነታዊ ቃልሲ ከም ቀደመን ከይተሓለላ መዓንጠአን ሸጥ ኣቢለን ኣበርቲዐን ክሰርሓ ተላብዩ።

ብመሰረት ኣቐዲሙ ዝወጸ መደብ ንዝኽሪ መዓልቲ ደቀ ኣንስትዮ ተሞክሮአን ከካፍላ ካብ ዝተዓደማ ሓርበኛታት ተቓለስቲ ወ/ሮ ኣስገደት ምሕረተኣብ ካብ በይ ኤርያ፡ ዶክተር ሳዕድያ ሑሰኒን ካን ኖርዋይ ከምኡውን ኤተማር ኑጉሰ ካብ ነውዮርክ ባፎሎ ሕሉፍ ታሪኽ ደቀ ኣንስትዮ ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ዓውዲታት ቃልስን ዘጋጥመን ዝነበርን ዘሎን ብድሆታት ብምግላጽ ኣብዚ ግዜ'ዚ ኣብ ሃገርና ኣጋጢሙ ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ብሓፈሻ ኣብ ደቀ ኣንስርዮ ከኣ ብፍላይ ብምግምጋም፡ ተወዲበን ምስ ኣሕዋተን ደለይቲ ፍትሒ ኮይነን ከምወትሩ ኣበርክቶአን ከዕዝዛ ቃል ብምእታው ናይ ኩሎም ኣሕዋተን ደለይቲ ፍትሒ ደገፍ ከይፍለየን ተላብየን።

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ዴሞክራስያዊ ለውጢ ማዕረ ኣዚ ረዚን ዕለት መዓልቲ ደቀ ኣንስትዮ ን ዝኽሪ ተጎርባውን ብኽብሪ ዘኪሩ ውዒሉ ፡ዝኽሪ ተጎርባ ሓደ ካብቲ ክዝከር ዝግበኦ ቅያታት ገድሊ ኮይኑ ብደረጃ በይ ኤርያ ምስ መዓልቲ ደቀ ኣንስትዮ ንኻልኣይ ግዚኡ ተዘኪሩ ወዒሉ፡ ኣብ'ቲ ኣጋጣሚ ገዲም ተጋዳላይ ኣቶ ሮሞዳን ሳልሕ ብዛዕባ ቶጎርባ ሰፊሕ መብሪሂ ሂቡ።

3BAEDC March 8

ብድሕሪ'ዚ በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ዴሞክራስያዊ ለውጢ፡ ደኺመ ከይበላ ብተወፋይነት ተቓሊሰን ዘቃለሳ ኣብነታውያ ደቀ ኣንስትዮ ን ኣበርክቶአን ዘንጸባርቕ ናይ ምስክር ወረቐት ዓዲሉ።

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ዴሞክራስያዊ ለውጢ ቅድሚ ሒጂውን ብተመሳሳሊ ኣብ ሳንታ ሮዛ ዕውት ኣኼባ ኣቃኒዑ ምንባሩ ይዝከር።

4BAEDC March 8

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ዴሞክራስያዊ ለውጢ

ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ዓለም ካብ ውግእ ብዘይንእስ ኣስጋኢ ኮይኑ ዘሎ ድርቅን ንሱ ዘስዕቦ ጥሜትን ምዃኑ ብዝተፈላለዩ መጽናዕትታት ዝረጋገጽ ዘሎ እዩ። ነዚ ብዝምልከት ናብ ኣህጉርና ኣፍሪቃ ክንቋመት እንከለና፡ ብፍላይ እዚ ሃገርና እትርከበሉ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብኣብነት ዝጥቀስ እዩ። ካብኡ ናብኡ ሶማልያ፡ ደቡብ ሱዳንን ኬንያን ካብተን ኣብዚ ዝተጠቕሰ ዞባ ብሓያል ደርቅን ጥምየትን ተጠቒዐን ዘለዋ እየን። ኢትዮጵያ እውን ከባቢ 5 ሚልዮን ካብ ህዝባ በዚ ደርቂ ተጠቒዑ ከም ዘሎ ብወግዒ ኣፍሊጣ እያ። ናይዘን ዝጠቐስናየን ሃገራት ብደርቂ ምህሳይ ብዝተፈላለዩ ዓለም ለኻዊ ትካላትን ናይ ዜና ማዕከናትን ዝተቓለሐ ኮይኑ ናይቲ መቃልሕ መሰረት ድማ ናይተን ሃገራት መንግስታት ህይወት ህዝቦም ንምድሓን ዘካየድዎ ድህሰሳን ናብ ሕብረተሰብ ዓለም ዘቕረብዎ ናይ ህይወት ኣድሕን መጸዋዕታ እዩ።

ሃገርና ኤርትራ ኣብዚ ኣስታት 34-38 ሚልዮን ህዝቢ ብደርቂ ዝተጠቕዓሉ ቀርኒ ኣፍሪቃ እያ እትርከብ። ኤርትራ ካብተን ኣብ ከባቢኣ ዘለዋ ሃገራት ብዝያዳ ብደርቅን ጥሜትን ክትጥቃዕ ዝሰፈሐ ዕድል እንዳሃለዋ፡ እንተኾነ ብወገን መንግስቲ ህግደፍ ነዚ ብዝምልከት ዝተዋህበ መግለጺ የለን። ብኣንጻሩ እቲ ዝስማዕ ኤርትራ “ዋላ ሓንቲ ናይ ደርቅን ጥምየትን ስግኣት የብላን ዝብል ናይ ጃህራ ድምጺ እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ “ከመይ ገይራ ካብቲ ኣልማማ መጥቃዕቲ ኤልኒኖ ድሒና?፡ ኤርትራ ኣይኮነዶ ኤልኒኖ ተወሲኽዎ ብዓንተብኡ ጠልን ዝናብን ተዝርከብ እውን ናይ ምስራሕ ዓቕሚ ዘለዎ ሓይሊ ሰባ ተጸንቂቑ ኣብ ዝተሰደሉ ኩነታት ብጥምየት ዘይትጥቀዓሉ ተኣምር እንታይ እዩ?” ዝብሉ ሕቶታት ዘይተመለሱ እዮም። በቲ ካልእ ወገን ግና ሓባኢ ባህሪ እቲ ንኤርትራ ዝመርሕ ዘሎ ኣካል ንእንፈልጥ ወገናት እዚ ናይ ህግደፍ ኣተሓባባእ ሓድሽ ኣይኮነናን እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ብዛዕባቲ ስርዓት ህግደፍ ክሓብኦ ዝደሊ ኩነታት ደርቅን ጥሜትን ኣብ ኤርትራ፡ ዝተፈላለዩ ሓበሬታት ይወጹ ኣለዉ። ፍርቂ ስፍሓት ኤርትራ ብኤልኒኖ ከም ዝተጠቕዐን ከም ሳዕቤን ናይዚ ኣብ ኤርትራ ሓደገኛ ጥምየት ከም ዘሎን ዘቃልዑ ወገናት ብዙሓት እዮም። ከም መርኣያ ናይዚ ከኣ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዓመተ 2017፡ ኣስታት 22,700 ትሕቲ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ንሓደገኛ ጥሜት ተቓሊዖም ከም ዘለዉ የረጋግጹ ኣለዉ። ካብቶም ምስክርነቶም ዝሃቡ ብጉዳይ ህጻናት ዝግደስ ዓለም ለኻዊ ትካል ዩነሰፍ ሓደ እዩ። መንግስቲ ኤርትራ ግና ነዚ’ውን ኣይቅበሎን እዩ። ካልእ ን17 ሃገራት ኣፍሪቃ ከም ኣብነት ወሲዱ ንህልዊ ኩነታት ጥሜት ብዝምልከት መጽናዕቲ ዘካየደ ሓደ ግዱስ ኣካል ከኣ ኣብ ኤርትራ 45, 000 ህጻናት ኣብ ከቢድ ናይ ጥሜት ሓደጋ ከም ዘለዉ ኣመልኪቱ ኣሎ። ካብዚ ሓሊፎም ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራ ካብ ሰለስተ ሰባት እቶም ክልተ ኣብ ሓደጋ ጥምየት ከም ዝለዉ ዝግለጸሉ ኩነታት ኣሎ። ኣብ ኤርትራ ሓደጋ ጥሜት ኣብ ምግዳድን ሓገዝ ኣብ ምዕጋትን ካብ ኤልኒኖ ብዘይንእስ እታ ሃገር ንሓበሬታ ዕጽውቲ ምዃና ዝጥቀስ እዩ። ብሲንኪ እዚ ናይ ሓበሬታ ማዕጾ ዕጽዊ ምዃኑ፡ ዓለም ለኻዊ ናይ ረዲአት ትካላት  እቲ ጉዳይ ብግቡእ ተረዲኦም ሓገዝ ክልግሱ ከም ዝጽገሙ ይጠቕሱ ኣለዉ።

ኣብዚ እዋንዚ ብዛዕባ ኩነታት ኤርትራ ሓበሬታ ካብ ዝርከበሉ መንገድታት ሓደ እቶም  ካብ ኤርትራ ዝውሕዙ ዘለዉ ስደተኛታት እዮም። ንሳቶም ከምቲ ኣብ ብዙሕ መዳያት ዝህብዎ ሓበሬታ፡ ኩነታት ጥሜትን ደርቅን ኣብ ኤርትራ ዝምልከት ዝህብዎ ሓበሬታ እውን፤ ካብቲ ናይ ዓለም ናይ ዜና ማዕከናትን ናይ ረዲአት ትካላትን ዝግምትዎን ዝስከፍዎን ዝኸፈአ እንተዘይኮይኑ ዝሓሸ ኣይኮነን። “ናትና ዓዲ ለቒቕካ ምውጻእከ ካልእ ኤልኒኖዶ ኣይኮነን እዩ” ዝብልዎ’ውን ኣለዉዎም። ሓቂ ከኣ እዮም። ዝናብን ጠልን ኣብ ዝሃለወሉ ውቕቲ እውን ካልእስ ይትረፍ ኣብ ቀብሪ ጉድጓድ ዝኹዕትን ኣስከሬን ዝጸውርን መንእሰይ ኣብ ዝሰኣነሉ ዓድታት ኤርትራ ጥምየት ክህሉ ናይ ግድን እዩ።

እምበኣር ኩነታት ደርቅን ጥምየትን ኤርትራ ካብቲ ናይ ካልእ ሃገራት ዝተፈልየ እዩ። ከምኡ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ከኣ ዝሕባእ ምዃኑ እዩ። ከምቲ “ሓባእ ቁስሉስ ሓባእ ፈውሱ” ዝበሃል ዝተሓብአ ጸገም መፍትሒ ክርከቦ ኣጸጋሚ እዩ። ምናልባት ስርዓት ህግደፍ “ብሰንኪ ለውጢ ኩነታት ኣየር ሕጽረት መግቢ ኣጋጢሙና’ሞ ሓግዙና” ምባል ጸድፍን ቀላይን ይኾኖ ይኸውን። ቀንዲ ስግኣቱ ከኣ ህይወት ከድሕኑ ናብ ሃገር ዝኣትዉ ትካላት ነቲ ካልእ ገበናቱ ከይርእይሉ ይኸውን። ህዝቢ እንዳሃለቐ ማዕጾ ረጊጥካ ጸማም እዝኒ ምሃብ ተሓታትነት ኣብ ዘለዎ ምምሕዳር መሕተተ። እንተኾነ ስርዓት ኤርትራ “ተሓታትነት” ዝብል ኣምር ካብ መዝገቡ ስለ ዝተሓከ ብኸምኡ ክቕጽል እትጽበዮ እዩ። ስለዚ እቶም ናይ ህዝቢ ልሳን ክንከውን እንቃለስ ዘለና ወገናት ተቓውሞ ከምቲ ብዛዕባ ግህሰት ሰብኣውን ደሞክራስያውን መሰላት ድምጽና እነስምዕ፡ ኣብ ዝረኸብናዮ ኣጋጣሚ ሕብረተ-ሰብ ዓለም ዝኾነ ሜላ ተጠቒሙ ህጻናት ኤርትራ ብጥምየት ቅድሚ ምርጋፎም ከድሕኖም ኣውያትና ከነስምዕ ይግበኣና።

8 መጋቢት ዓለም ለኻዊት መዓልቲ ደቂ-ኣንስትዮ ብተርድኦ ማሕበርና ጾታዊ ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ንምውጋድ; ብሓፈሽኡ ማሕበራዊ ፍትሒ ንሙሉእ ሕብረተሰብ፡ ብፍላይ ድማ ደቂ-ኣንስትዮ ካብ ተባዕታዊ ጸብለልትነትን ትምክሕትን ንምውጻእ፡ የድሊ  ኣስተምህሮታት ምሃብን ንምግላጽን ኮይኑ: ዕድመን ቦታን ዘይሓትት ምእንቲ ሰብኣዊ መሰልን ማሕበራዊ ማዕርነትን ንምርግጋጽ 8 መጋቢት ብጽንዓትን ሓድነትን ደቂ-ኣንስትዮ ደጊመን ንቓልሲ ዝልዓላላን መቃልስቲ መሐዙት ዘዕስላላን መዓልቲ እያ። መሓዙት ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ክባሃል እንከሎ ከኣ: እቶም ንወጽዓታት ኣለልዮም ምእንቲ ማሕበራዊ ማዕርነትን፡ ሰላምን፡ ዴሞክራስን ክነግስ ኣብ ጎነን ደው ዝብሉ ኣካል ሕብረተሰብን ሐቢሮም እማመ ደቂ-ኣንስትዮ ዝዝትዩን ትልመን ዘጽንዑን እዮም።

እዚ ዝተጠቕሰ ርእይቶ መበገሲ ብምግባርን ብመሰረት 'ንመጻኢ ራእና ሓቢርና ንዘቲ' !! ዝብል ዝተገብረ ጻውዒትን ብዕለት 11.03.2017 ኣብ ፍራንክፎርት ዝኽሪ በዓል 8 መጋቢት ተገይሩ። ኣብቲ ዝኽሪ በዓል፡ ድሕሪ ናይ እንኻዕ ብድሓን መጻእክንን መጻእኩምን መግለጽን ምስጋናን፡ ማሕበር ናይቲ መዓልቲ መደባት ዝኽሪ 8 መጋቢት ከመይ ከምተሰርዔን ክበጽሖ ዝድለ ዘሎ  ሽቶን ብምንጻር፡ ሎሚ ኩልኹም ስለእትግንዘብዎ ኣብ ታሪኻዊ ኣመጻጽኣ 8 መጋቢትን እንታይ ከምዝተፈጸመን ኣብ መግለጺ ምቅራብ ግዜና ከነባኽን ስለዘይግባኣና፡ ብቐጥታ ናብቲ ዝተታሕዘ መደብ ክእቶ ብኣደ-መንበር ማሕበር ንተሳተፍቲ ተሓቢሩ።

ድሕርዚ፡ ብመሪሕነት ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ስምረት ኤርትራውያን ንፍትሒ ማሕበር መንእሰያት ዘተዳለወ ናይ ክብሪ ዕምባባ ንተሳተፍቲ ደቂ-ኣንስትዮ ተዓዲሉ፡ ብዘይካዚ መንእሰያት  'ክብሪ ደቂ-ኣንስትዮ ከብርና እዩ፣ ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ንምውጋድ ኣብ ዘካየድ ቃልሰ ዝለዓለ እጃምና ከነበርክት እና፡ ኣብ ማዕርነትን ተሳትፎን ደቂ-ኣንስትዮ ተሓተቲ ኢና' ዝብል  ሞራላውን ናይ ቃልሲ ደልውነትን መግለጺ ኣቕሪቦም።

ቀጺሉ ኣብቲ በዓል ዝቀረበ ተግባራዊ መደብ፡ ተሳተፍቲ ብተገዳስነትን ኣስተብህሎን ኣብ ናይ ልዝብ ጠረጴዛ ጉጅለታት ተኸፋፊሎም፡ ነዘን ዝስዕባ ሰለስተ ሕቶታት ኣብ ምምላስ ዘለዎም ሓሳባትን ርእይቶን ጠርኒፎም ብጽሑፍ ንኸቕርቡ ተገሊጹ።

   1. መሰረታዊ ሕቶ ደቂ-ኣንስቶ ኤርትራን ዘጋጥመን ብድሆታትን

   2. መፍትሒ ሓሳባት ንዘሎ ሸግራት ምዝርዛር

   3. ኣፈጻጽማ መፍትሒ ሓሳባት ኣብ ስራሕ ምትግበር፣

ነፍስ-ወክፍ ጉጀለ ንዝቐረበ ሕቶታት ብዕመቀት ንውሕ ዝበለ ግዜ ወሲዳ ብምዝታይ፡ ተሳተፍቲ ዘቕረብዎ መሰረታዊ ሽግራት ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ትማልን ሎምን መንዛሕታኡ ዝመሳሰል ኣካ^ኣንተነበረ ብዕምቆት ኣገላልጻኡ ግን ፍልልዝ ክነብሮ ግድን ስለዝነበረ፡ እቲ ልምዳዊ ፍልልይን ጸብለልትነትን ካብ ዋሕዲ ዕልልታ ከምዝጅምር ዝጠቐሰ ነይሩ። ገለ ካብቶም ኣገደስቲ መንቀሊ ወጽዓታት ንምጥቃስ ከኣ፡

1. ሕጽረት ትምህርቲ ኣብመላእ ሕብረተ ሰብ ኤርትራ ምህላዉ፡

2. ማሕበራውን ቁጠባውን ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝእግዱ ባህላውን ሃይማኖታውን ጸቕጥታት

3. ባህላውን ሃይማኖታውን ጉዳያት ደባሊቕካ ብምቕራብን ብምውሳብን መሳርሒ ድሑር ልምድታት ክትግልገለሎም ምድላይዕ

4. ኣብ ዝጸደቁ ህዝባዊ ሕግታት ብኩራት ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ምንባሮምን፡ ዝቆሙ ሕግታት ህዝቢ  ዘይምፍላጡን ነቶም ጠቐምቲ ሕግታት ብግቡእ ኣብ ኣገልግሎት ዘይምዎኣሎምን፡

5. ብሰሪ ስደትን ውጽኢቱን ዘጋጥም ዘሎ ስነ ኣእምራዊ ጸገማትን ዘይምዱብ ወሊድን፡

6. ደምበ ተቓውሞ ንደቂ ኣንስትዮ ኣብ ቃልሲ ዘሳትፍን ዘተባብዕን ኩንነታት ክፈጥር ዘምኽኣሉ

7. ፖለቲካዊ ምንቅስቓሳትን ቁጠባዊ ኣፍራይነትን ዕማም ደቂ-ተባዕትዮ ጥራሕ ጌርካ ስለዝውሰድ፡

8. ሓደ ንኩለን ደቂ ኣንስትዮ ክጥርንፍ ዝኽእል ወይ ብሓባር ክሰርሓሉ ዘኽእል ማሕበር ዘይምህላው

እዚኣቶምን ከምኡ ዝኣመሰሉ ብዙሓት ጠንቂ ሽግራት፡ ብሓደ ካብ ነፍሲ ወከፍ ናይ ልዝብ ጉጅለ ድሕሪ ምግላጽ፡ ንዝቐረቡ ፍሉይ ርእይቶታን ነቲ ዘሎ ጾታዊ ወጽዓታት ኣብ ምውጋድ ክግበር ዘለዎ ተግባራዊ ዕማማትን ድማ ብዝርዝር ተገሊጾም። 

March 08.2017 Frankfurt

ዝቀረቡ ጠንቂ ወጽዓታት ደቂ ኣንስትዮን፡ መፍትሒ ሓሳባትን ኣገባብ ኣተገባብርኦምን ሓፈሻዊ እኻ^ዝኹኑ እምበር፡ ደቂ ኣንስትዮ  ኣብ ዝገብራኦም ናይ ሓባር መጽናዕትታት ሓገዝቲ ክኾኑ ከምዝኽእሉ እውን ግምት ኣሎ። ኣብ መደምደምታ ናይ ሓባር ልዝብ ብርእይቶን ለበዋታትን ከምኡውን መተሓሳስቢ ጸኒዕካ ማዕርነታዊ ቃልሲ ደቂ-ኣንስትዮ ቀጻልነቱ ኣብ ምርግጋጽን ብሐድነት ኩለን ውጹዓት ከምዝዕወት ምእማን ዝብል ኣገዳሲ ሓሳብ ብምቕራብ'ዩ ዝኽሪ 8 መጋቢት 2017 ተፈጺሙ።

   ንመሰልና ባዕልና!!! 

ሓደ ፖለቲካዊ ሰልፊ ክምስረት እንከሎ፥ እቶም ነቲ ፖለቲካዊ ሰልፊ ንምምስራት ዕግበት ዘለዎምን፥ ብዝኣምኑሉ ዕላማን ዝገዝኦም ሕግታትን ተሰማሚዖም እዮም ዘቑሙዎ። እዚ ዝቐውም ሰልፊ ንህዝቢ ዝውክል ኣይኮነን። እዚ ሰልፊ ነቶም ዘቘምዎ ሰባት ጥራሕ እዩ ዝውክል። ኣብ ውሽጡ ከመይ ይካየድ ብኸመይከ ዕላምኡ ናብ ህዝቢ የቕርብ ንኣኡ ዝምልከት እዩ። ህዝቢ ከኣ እንተደልዩ ይቕበሎ እንተዘይደልዩ ከኣ ናብ ካልእ ዘርበሖ ሰልፊ ከዘንብል ይኽእል።

ሰልፍታት ንህዝቢ ዝውክላ እቲ ህዝቢ ኣብ ስልጣን ንኽመጻ ምስ መረጸን እዩ። ሰልፍታት ብተናጸል ድዩ ብሓባር ከከም እቲ ቅዋም ዘፍቅዶ ስልጣን ብህዝቢ ይወሃበን። ስለዚ ህዝባዊ ምርጫ ተኻይዱ፡ እቲ ናይ ቁጽጽርን ናይ ተሓታትነትን ኣብቲ መንግስታዊ ደረጃ ምስ በጽሓ እየን ናይ ህዝቢ ወከልቲ ዝኾና። ምኽንያቱ ነቲ ናይ ምምራሕ ስልጣን ዝጨበጠት ሰልፊ ወይ ዝጨበጣ ሰልፍታት ንርእይቶ ህዝቢ ኣብ ተግባር የውዕላዶ ኣለዋ ኣየውዕላን ህዝቢ ክቆጻጸረንን ክተሓሳሰበንን ናይ ግድን እዩ። እቲ ህዝቢ ነተን ሰልፍታት ክመርጸን ከሎ፥ ነቲ ንሱ ዝኣምነሉ ድሌትን ትርግታ ልቡን ኣብ ተግባር የውዕላን ኣየውዕላን ክቆጻጸረንን ካብ ስልጣን ከውርደንን ናቱ ሓላፍነት ስለዝኾነ። ብሓፈሻኡ ኣብ መንጎ ስልጣን ዝሓዘን ስልጣን ዘይሓዘን ሰልፍታት ፍልልይ ከምዘሎ ክንርዳእ ኣሎና።

ኣብ ስልጣን ዘየለዋ ሰልፍታት ግና ተሓታትነተን ናብቲ ኣባለን እምበር ናብ ደገ ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ ኣባል ዘይኮነ በየናይ ሕጊ ነቲ ብኣካል ዘይሳተፈሉን ዘየገልግሎን ከምኡ እውን ዘየለወሉ ሰልፊ እዝን እትን ገርካ ወይ እውን ኣይገበርካን ኢሉ መስመር ከትሕዞ ወይ ክከላኸለሉ ክኽእል። እቲ ወጻኢ ካብ ሰልፍታት ዘሎ ህዝቢ ባዕሉ ነቲ እዚ ሰልፊ እዚ ናተይ ርእይቶን ድሌትን ይውክለኒ ኢሉ ምስ ዝዓግብ ነቲ ሰልፊ ብተግባር ክተሓባበሮን ክሕግዞን ኣብ ዝኽእለሉ ደረጃ ምስ በጽሐ ክቆጻጸርን ክሓትትን መሰል ዘለዎ።

ልክዕ እዩ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝለዓለ መሳርሒ ናይ ለውጥን መሰረት ናይ ዲሞክራስን ምዃነን ዝከሓድ ኣይኮነን። ነቲ ድሌታትን ሃንቀውታን ህዝቢ ንምምላእ ሓንሳብ ከም ተቓዋሚ ነቲ መንግስቲ ካብ ድሌታት ህዝቢ ወጻኢ ምስ ዝጎዓዝ ዝቃወማ እየን። ሓንሳብ ድማ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝበጽሓሉ ከኣ ነቲ ዝመረጸን ህዝቢ ወኪለን በቲ ህዝቢ ዘጽደቖ ቅዋም ተኸቲለን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽርን ተሓታትነትን ህዝቢ ክኾና ናይ ግድን እዩ።

እዘን ሰልፍታት ዝኽተልኦ መንገዲ ንዲሞክራሲያዊ መስርሕ ዘደንፍዓን፥ ኣብ ህዝቢ ኣፍልጦ ዲሞክራሲ ንኽስፋፋሕ ዝቃለሳን ክኾና ከምዝግበአን ርዱእ እዩ። ዲሞክራሲያውነተን ከኣ በቶም ኣባላተንን ኣብ ዝኾነ ይኹን ኣጋጣሚ ዝሕግዝወንን ዝድግፍወንን፥ ወገናት እምበር ብደገ ዘሎ ሓንቲ እጃም ዘየበርከተለን ኣካል ክሓተንን ክቆጻጸረንን ኣይክእልን እዩ። እዚ ማለት እቶም ዝሕግዙ ይኹኑ ወጻኢ ካብቲ ሰልፊ ዘለዉ ኣካላት ብዛዕባ ዕላማአንን ዝኽተልኦ መስመርን ግን ኣይሓቱን ማለት ኣይኮነን። ክጽንበርወን እንተኾይኖም ከመይነት ኣካይደአንን ዕላማአንን ምስ ፈለጡ እዮም ወይ ክጽንበሩ ወይ ከኣ ከይጽንበሩ ክውስኑ ዝኽእሉ።

እምበኣር ሰልፍታት ንዜጋታት ምስ መንግስቲ ዘራኽባን ንድሌታት ህዝቢ ከም ተጣበቕቲ ኮይነን ንወጽዓ ህዝቢ ዝከላኸላ እየን። መንእሰያት ብርግጽ ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ዝሕለቑ ኮይኖም ኣብተን ሰልፍታት ኣትዮም ክሳተፉን ክነጥፉን ይግባእ። ምኽንያቱ ዜጋታት ኣብ ሰልፍታት ምስ ዝጽንበሩን ፖለቲካዊ ተሳትፎኦም ምስ ዘረጋግጹን እተን ሰልፍታት ክድንፍዓ፡ ክንቀሳቐሳን ክጸልዋን ይኽእላ። ይኹን እምበር ገለ እተን ሰልፍታት ነቶም መንእሰያት ኣብ ውሽጢ ኣቲኹም ክትቃለሱ ኣሎኩም ምባለን ከም ግጉይ ኣገባብ ገይሮም ብምውሳድ መንእሰያት ዘደናግሩ ጨለታት ኣለዉ። መንእሰያት ኣብ ሰልፍታት ኣትዮም ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ተሳቲፎም ተመኩሮ ክድልቡን ኣብ ዲሞክራሲያዊ መስርሕ ክጽመዱን ኣብ ክንዲ ዘተባብዕዎም ካብ ሰልፍታት ንኽርሕቁ ዝገበርዎ ጐስጓስ ግን ጸረ ዲሞክራሲ ምዃኑ ብሩህ እዩ። ምኽንያቱ መንእሰያት ፖለቲካዊ ተሳታፍነት እንተዘይሃልይዎም ንናይ ሓንቲ ሃገር ዕቤትን ቀጻልነትን ዕንቅፋት ከም ዝኸውን ምግንዛብ ስለ ዘድሊ። እቶም ንመንእሰያት ኣብ ሰልፍታት ኣይትሳተፉ ኢሎም ዝጉስጉሱሉ ምኽንያት ክህልዎም ይኽእል እዩ። ሎሚ ነቲ ዕረ ብመዓር ሸፊኖም ብጥዑም ቃላት ሰቢኾም ጽባሕ ንዑ ኣብዚ ናትና ደምበ እተዉ ምባሎም ዘይተርፎም ምዃኑ ምስትብሃል ኣገዳሲ እዩ። ስለዚ መንእስያት ብምቁር ቃላት ጥራይ ከይተመሰጥኩም፡ ነቲ ዝበሃል ኣኮማሲዕኩም ክተስተብህልሉ የድሊ። መንእሰያት ንገዛእ ርእሶም ዲሞክራሲያዊ ኣተሓሳስባ ክፈልጡን ከምሃሩን ከምኡ እውን ኣብ ፖለቲካ ሃገሮም ክሳተፉን እንተዘይክኢሎም ኣብ ውሽጢ ሕብረተሰብ ዲሞክራሲያዊ ኣመላኻኽታ ክሰርጽን ክዓኩኽን ኣይክእልን እዩ። ንሳቶም’ውን ትውልዳዊ ሓላፍነቶም ክፍጽሙ ኣይክእሉን እዮም።

ስለዚ ኩሉ ዜጋ ዝያዳ ድማ መንእሰያት ንዲሞክራሲ ኣብ ተግባር ከውዕሉን ብኡ መሰረት ኣተሓሳስባኦም ከማዕብሉን፥ ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ይኹን ሲቪል ማሕበራት ክሳተፉ ግድን’ዩ። እቲ ኣብ ሲቪል ኮይኑ ክዋሳእ ዝደሊ ኣብ ስልጣን ዘይቆራቖስ ወገን ነተን ሰልፍታት ዝሕግዝ ዲሞክራሲያዊ ራኢ ከስፋሕፍሕ ይጽዕር። እቲ ኣብ ሰልፍታት ዝሳተፍ ከኣ ነቲ ዲሞክራሲያዊ ክብርታት ሒዙ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝመጸሉ ነቲ እተን ሲቪል ማሕበራት ዝእምተኦ ኣብ ግብሪ ከውዕል ክበቅዕ ተመኩሮ ደሊቡ ነብሱ ከዳልውን ይግበኦ።

ደቀ ኣንስትዮ ዓለም ተጠርኒፈን ኣንጻር ኩሉ ኣብ ልዕሊአን ዝፍጸም ወጽዓን ድሕረትን ወጊደን ክብርን ማዕርነትን ንምርግጋጽ ቃልሲ ዝጀመራሉ መበል 107 ዓመት ንምዓብል ይቀራረባ ምህላወን ንዕዘብ ኣሎና። እዚ ብሑዳት ነብሰ ተኣማንነት ዝውንና ተብዓት ተበጊሱ ኩለን ደቀኣንስትዮ ዓለም ዝዓሰልኦ ማዕበል ቃልሲ፡ ምሉእ ብምሉእ ተዓዊቱ  እኳ እንተዘይተባህለ፡ ኣብተን ብቅዋምን ዲሞክራስን ዝመሓደራ ሃገራት ዓለምና ግን ሰጓሚ ውጽኢት ኣመዝጊቡ እዩ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ካብ ንሓደ ዓይነት ስራሕ ሓደ ደረጃ ደሞወዝ ሓሊፈን ክሳብ ሃገር ንምምራሕ ተወዳዲረን ስዒረንስ፡ ኣብ ስልጣን በጺሐን መሰለንን መሰል ዝመርሕኦ ህዝበን ኣብ ምሕላው ጥራሕ ከይተሓጽራ  መሰልን ክብርን ናይ ካልኦት ኣብ ትሕቲ ጨቖንቲ መራሕቲ ሃገራት ዝግበር ግፍዒ ከብቅዕ ክጣበቓ ንርእን ንሰዕምን ኣለና።

እዚ መስርሕ ቃልስዚ ምስ መስርሕ ቃልስን ኣስተዋጽኦን ኤርትራውያን  ክመዛዘን ከሎ፡ ዓለምለኻዊ  ማሕበር ደቀ ኣንስትዮ ሰላም ኣብ ዝነገሶን ብፍትሒ ኣብ ዝመሓደራን ሃገራት ይካየድ ብምንባሩ፡ ጽሩይ ማይን መግብን እናረኸባ ኣብ ትሕቲ ውሑስ ህይወት እናነበራ ብውሑድ መስዋእትን ስቓይን ከም ዘካየድኦ ንምርድኡ ኣይጸግምን። ደቀኣንስትዮ ኤርትራ ግን፡ ኣንጻር ኣብ ልዕሊአን ዝፍጸም በደልን፡ ተባዕታዊ ትምክሕትን ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣንጻር ባዕዳውያን ስርዓታት፡ ምእንቲ ፍትሕን ዝተነፍገ መሰለንን መሰል ህዝበን ንምምላስ ምስ ኣሕዋተን ደቂ ተባዕትዮ፡ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ብምስላፍ ተኣምር ሰሪሐን ክቡር መስዋእቲ ከፊለን ናጽነት ዘረጋገጻን ማዕርነተን ብግብሪ  ዘመስከራ ጀጋኑ እዬን።

እዘን ብዋጋ ክቡር መስዋእተን ኣብ ዝተረኸበት ሓዳስ ሃገር፡ ጌና ደሮና እግረን ከይነገፋ ነቲ ኣሚነን ኣነ ክስዋእ ንስኻ ጽናሕ እናበላ ዝተቓለሳሉ ረዚን ዕላማ ስሒቱ መንገዲ ጥፍኣት ክመርጽ ከሎ ዓገብ ዘይምባለን፡ ንዝፈልጠንስ  ይትረፍ  ብወረ ንዝከታተልውን ክርድኦ ኣይክእልን እዩ። ብርግጽ ኤርትራ ከም መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ .... መጠኑ ዝሓለፈ እምነት ስለ ዝነበረን፡ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጥልመትን ክሕደትን ክኣቱ ኢለን ከይግምታ ይኽእላ እየን።ድሕሪ ቅንጸላ ስንኩልላን ማይ ሓባር ግን ፡እቲ ስርዓት ክሳብ ክንደይ ከም ዝሸፈተን፡ ሃ ናጽን ተባልሓትን ውዑይ ዓቕሚ ኤርትራያን  መንእሰያት በታቲኑ ሃርጋፍ  ድሌት ስልጣኑ ንምዕቃብ ጥራሕ ከም ዝመረጸ መዝገብ ቃላት ዘየድልዮ ንጹር ጉዳይ ምኻኑ ከመይ ይስወረን ይስወሮም?

እዚ መልእኽትዚ ድሕሪ ሕጂ ኣብዛ ኣነ ዝመርሓ ብሕታዊት ርስቲ ዝሓትትስ ይትረፍ ህንጥሾ ዝብልውን ንኣካለ ስንኩላን ዝረኸበት ዕጫ እያ ትረኽቦ ዝብል ኣረመናውን ፍጹም ዘየናሕስን ባህርያቱ ዝገልጽ ምዃኑ ዘይምርዳእከ ዕሽነት ንበሎ ጽላለ? እዚ ሎሚ ድሕሪ ርብዒ ዘመን ናጽነትና እንረኽቦ ዘለና መዋድድርቲ ዘይብሉ ሕሰምን ስቓይን እምበኣር ደም ስንኩላን ክፈስስ ሕድሪ ስዉኣትና ክጥለም ከሎ ዓገብ ብዘይምባልና፡ ኣውያቶም  ሰማእታት ሰማይ ዓሪጉ ናይ ዝወረደ ሓጥያት ውጽኢት ስቕታና እንረኽቦ ዘሎና ኣደራዕ ምዃኑ ሓሞት ሓርማዝ እናጥዓመና ክንውሕጦ ዝግብኣና ጉዳይ እዩ።

ሕጅኸ ሕድሪ ኣቦታቶም ተቐቢሎም ሃገር ክሃንጹ ዝኽእሉ ልዑል  ዓቕምን ብልሕን ዝውንኑ ደቃ ተስፋ ቆሪጾም ብምስዳድ ኣብ ባሕርን ምድረበዳን ዝጠፍኡላ፡ ናጽነት ንምርግጋጽ መዘና ኣልቦ ታሪኽ ዝሰርሑ ጀጋኑ ብዘይፍትሒ ተሸሪቦም ኣብ ዝሳቐዩላ ሓዳረን ደቀን ብለይቲ ተመንጢሎም ድሃይ ብዘይምርካበን  ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስድራቤት መሪር ሓዘንን ራዕድን ዝገናዘየላ ዘሎ እዋን ትበዓል ዘላ መዓልቲ ደቀኣንስትዮ፡ ብወገን ኤርትራውያን ደቀኣንስትዮ ደገፍቲ ስርዓት ... እንታይ ኮን ክብሃል ይኸውን? ክሒድኩም ኣኽሒድኩምና ጠሊምኩም ኣጥሊምኩምና ይኣክል ብዘይካሎም ኣይትበለጽ ብዓል ዓቢ መስፈር ኢለን ህዝበን ክኽሕሳን ሕሉፍ ጅግንነተን ዳግም ብምሕዳስ፡ ምስዘን ካብ ጽባሕ ናጽነት ጀሚረን ፍትሒ ጐደለ ህዝቢ ተበደለ ኢለን፡ ኣብ ክንዲ ውጹዕ ወገነን ደው ኢለን ዝጣበቓ ዘለዋ ኣባላት ደልይቲ ፍትሒ ኣሓተን ተጸምቢረን፡ ነዚ ጠላም ስርዓት ኣልጊሰን ፍትሓዊ ምሕደራ ኣብ ምርጋግጽ  ንቃልሲ ይውስና? ወይስ ከም ቀደመን ነቲ ኣብ እዋን ቃልሲ ዝፈጸምኦ ጅግንነት እናኣኮማሰዓ መኣዝነን ስሒተን፡ ህዝበን እናተበደለ ኣብ ዳስ ጥፍኣት ስርዓት ... የጣቕዓን የዳኽራን?

ብወገነይ "ዓሻስ ሓንዳይ ክሳብ ዝውዳእ ገበጣ ይጻወት" ንዝብል ምስላ ኣቦታት ኣስተብሂለ፡ ምስዚ ብመራኩስ ስለላ ዝንቀሳቐስ ዘሎ ስርዓት ክሳብ ግብኣተ መሬት ኣብ ክንዲ ምኻድ ምስ ውጹዕ ህዝበን ወጊነን ኣንጻር ጭቈና ክቃለሳ እመኽር። ነዚ ሰናይ ምኽር ጸማም እዝኒ ሂበን ምስኡ ጥፍኣትና ምስኡ ልምዓትና ዝብላ እንተዀይነን ከኣ፡ ዝሓለፈ ቅያ ጅግንነተን ብርኳን ሓጺበን፡ ብዝመጽእ ወለዶ  ናይ ገበን ተሓተትቲ ምዃነን ክንገረን እዋኑ እዩ። 

እንተ ፍትሓዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ግን፡ በተን ንጉዳይና ኣሎናሉ ባዕልና ዝብላ ጀጋኑ ወከልቲ ውጹዓት ማሕበር ደቀኣንስትዮ ምስ ኩሎም ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ኰይነን ንስርዓት ... ካብ ሱሩ በንቊረን ብምዕናው፡ ኣብ ቦትኡ ህዝቢ ዝማእከሉ ብቕዋም ትመሓደር ሃገር ብምርግጋጽ፡ ነዚ ገበነኛ ስርዓት ኣብ ፍርዲ ዘቕርቡሉ እዋን ርሑቕ ኣይኮነን።

ምስ ደይልቲ ፍትሒ ተብግሶ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ንቕድሚት ክሳብ ዓወት

ዓንደጽዮን ግርማይ

ጀርመን      

ህዝቢ ኤርትራ ብብዙሕ መልክዕ ዝግለጽ ብዙሑነት ዝነበሮን ዘለዎን ህዝቢ እዩ። ሃይማኖቱ ከኣ ካብቲ መርኣያ ብዙሕነቱ ሓደ’ዩ። ጉዳይ ሃገርን ህዝብን ክለዓል እንከሎ እዚ ብዙሕነት ዝወለዶ ናይ “እዚ መንገዲዚ’ባ ይሓይሽ” ፍልልይ ክንጸባረቕ ባህርያዊ እዩ። እዚ ተሓቚኑ ምስ ጸዓየ ግና ሓይልን ዓቕምን እዩ ዝወልድ። ህዝቢ ኤርትራ ኣስላማዩ ክርስትያኑ እውን ኣብ ክሉ መድረኽን ኣጋጣምን ካብ ኣብ መሰረታዊ ዘይኮነ ንኡስ ሓሳባት ምፍልላይ ሓሊፉ፡ ሓዲኡ ነቲ ሓደ ኣግሊሉ ጉዳይ ኤርትራ “ናይ በይነይ ጉዳይ’ዩ” ኢሉ ኣይፈልጥን እዩ። ካብዚ ዝነቐለ ከኣ እዩ፥ ህዝቢ ኤርትራ ነቲ መተካእታ ዘይነበሮ መሰሉ ንምምላስ ካልእ ካብኡ ዝፈኾሰ መንገዲ ስለ ዘይነበሮ ልዕሊ ፍርቂ ክፍለ-ዘመን ክቡር ህይወት ዝገበረ። ቃልሲ መሪርን ክንዲ ህይወት ዝኣክል ክቡር ዋጋን ንብረትን ዘኽፍል እዩ።

ኣብዚ ልዕሊ ፍርቂ ክፍለ ዘመን ዝወሰደ ቃልሲ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ብሓባር ተቓሊሱ። እዚ ድማ ኩሉ ነቲ ወጽዓ “ኣብ ልዕሊ ኩልና ዝተጻዕነ ኣርዑት እዩ” ኢሉ ይኣምነሉ ከም ዝነበረ ዘመልክት እዩ። ኤርትራዊ ናብ ቃልሲ ክስለፍ እንከሎ ናብኡ ዘሰልፎ ስሕበት እቲ ዝዕዘቦ ዝነበረ ወጽዓን ዘማዕድዎ ዝነበረ ናጽነትን እምበር፡ መሓመድ ድዩ ገብረግዝኣብሄር ናይቶም ቅድሚኡ ኣብቲ ቃልሲ ዝነበሩ ፍሩያት ስምን ዝናን ኣይነበረን። ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ’ቲ በረታዊ ምንቅስቓስ ክጅምር እንከሎ፡ በቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ናይ ብዙሓት ወጻእተኛታት ዘራጊ ዕግርግርን ምትእትታውን ዝተጸልወ ምንባሩ ዝከሓድ ኣይኮነን። ብሰንኪ እዚ ጽልዋ’ዚ ከኣ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተወሰኑ ክውግኖም ዝነበሮ ከይወገነ ዝተበገሰ ምንባሩ ከም ኣካል ታሪኽ ቃልስና ቦታኡ ዝሓዘ እምበር እናሻዕ ሓድሽ መዋጸኦ ሓሳብ ምምጻእ ክኣብየካ እንከሎ እናጠወቕካ እትውለዖ መፈራርሒ ኣይኮነን። እዚ ከኣ ኣባና ከም ብርቂ ዝውሰድ ዘይኮነስ ኣብ ዝኾነ ከም ናትና ተመኩሮ ዘለዎ ቃልስታት ዘጋጥም እዩ።

ከምቲ “ ንቆልዓ ምፍታው ምስ ንፋጡ” ዝበሃል ንኤርትራ ምፍታዋን “ኣለኹልኪ” ምባላን ምስ ኩሉ ናይ ብዙሕነታ መልክዕን ግርማን እምበር ባህ ዘዝበለካ እንዳቆንጠርካ ኣይኮነን። ኣብቲ ዝሓልፈ ኮነ ኣብዚ ነካይዶ ዘለና ሓርነታዊ ቃልሲ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብዙሓት ዘከራኽሩ መፈላልይ ነጥብታት ኮይኖም ዝቐርቡን ጉዳያት ኣለዉ። እነኾነ ከምዚ ዓይነት ንኡስ ፍልልያት ብዙሕነትና ክሳብ ዘኽበርና ዘይፍለዩናን ግና ድማ ብሓባር ከይንጐዓዝ ዘይዕንቅፉናን እዮም። እቲ ቀንዲ ማእከል ናይቲ ምስሕሓብ ምዕቃብን ዘይምዕቃብ ሓድነትን ህላወን ኤርትራ እዩ። ሓድነት ምዕቃብ ማለት ዝርዝራዊ ትሕዝቶ ዘለዎ ኮይኑ፡ ንብዙሕነት መፈላለይ ዘይኮነስ፡ መልክዕን ዓቕምን ከም ዝኸውን ጌርካ ከተመሓድሮ ምኽኣል እዩ። ብፍላይ ጀኦግራፊያዊ ኣቀማምጣን ሃይማኖታዊ እምነትን ኤርትራውያን ብቐሊሉ ክምዝመዝ ዝኽእል እዩ ብዝብል ዝተፈላለዩ “ረብሓና ኣብ ምብታን ሓድነት ኤርትራ እዩ” ኢሎም ዝግምቱ ዝነበርኑን ዘለዉን ናይ ግዳምን ናይ ውሽጥን ሓይልታት ክጥቀምሉ ፈቲኖም እዮም። ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልስና ከም ኣብነት ናይዚ ዘይቅዱስ ሕልና፡ ጀብሃ ናይ ኣስላም ሻዕብያ ድማ ናይ ክርስቲያን ኣምሲሎም ንምቕራብ ዝፈተኑ ግና ዘይተዓወቱ ወገናት ተራእዮም እዮም። ዝገደፍዎ ስንብራት ግና ቀሊል ኣይነበረን።

ሎሚ እውን ጉዳይ ኤርትራ ክለዓል እንከሎ ዝለዓል ዘሻቕል ጉዳይ ሓድነታ እዩ። ሕቶ ሓድነት ኣብ ኤርትራ ካብ ሕቶ ህክልውና ተፈልዩ ስለ ዘይረአ። ኣገባቡ ብዝየገድስ ንሓድነት ኤርትራ ኣብ ዋጋዕዳጋ ዘውርድ፡ ሳዕቤኑ ኣዕናዊ ክነሱ ብዓቕሊ ጽበትን ንቕድሚት ዘሰጉም ሓድሽ ሓሳብ ክትፈጥር ብዘይምኽኣልን ዝተጠቖዑ ገለ ወገናት ጉዳይ ኤርትራ ሓደ ጭላፍ ካብቲ ብዙሕነታ ቆንጢርካ ዝፍታሕ ስለዝመስሎም ከዕለብጡ ይረኣዩ ኣለዉ። በዚ ምኽንያት ከኣ ገሊኦም ኩሉቲ ሓጥያት ናብ መታሕትን ኣስላምን ኣላጊቦም፡ ንከበሳን ክርስቲያንን ጐብለል ገይሮም ከቕርቡ ይህቅኑ። በቲ ካልእ ናይ ዓቕሊ ጽበት ኣቕጣጫ ድማ ንኹሉቲ ኣብ ኤርትራ ኣስፋሕፊሑ ዘሎ እሾኽ መርገም ከበሳን ክርስቲያንን ዘምጽእዎ ኣምሲሎም ብምቕራብ ጉዳይ ኤርትራ ጉዳይ ኣስላም ኣምሲሎም ከቕርብዎ ይፍትኑ። እሞ ከኣ ነዚ ሩባ ዘየሳግር ኣተሓሳስባኦም ከም ውርሻ ናብ መንእሰያት ከመሓላልፍዎ ይፍትኑ። እዚ ልግብጋብ ኣቀማምጣዚ ነታ ክቡር ዋጋ ዝተኸፍላ ኤርትራ ከቶ ዝውክል ኣይኮነን።

ተቓላሳይ ብተመኩሮ እንዳበሰለ ብዕድመ ድማ እንዳደፈአ ክኸይድ እንከሎ፡ ኣይኮነንዶ ዘይነበረን ዘይተገብረን ምሂዙ ምቕራብ፡ ነቲ ዝነበረን ዝተሰግረን ድኽመት ኣሕዲሱ ከቕርቦ እንከሎ እውን ንመጻኢ ስለ ዘይሕግዝ ኣየምሕረሉን እዩ። ንሱ ክገብሮ ዝግበኦ ብኸመይ እቲ ዝትከኦ ወለዶ ሓቢሩ ነቲ ቃልሲ ከም ዘቐጽሎ እምበር፡ ተተፋኒኑ በበይኑ ከም ዝወፍር ንምግባር ኣይኮነን። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ናይ “ኣቦይ” መዓርግ ዝለበሱ ኣቶ ሃብተማርያም ኣብርሃ ኣብ መርበብ ኣሰና ዝሃብዎ መጻኢ ዘጸልምት ጸውዒት ናይዚ ኣብነት እዩ። ኣብዚ ዘለናዮ ኤርትራዊ ኩነታት ናይ ቃልሲ ተመኩሮ ኣለኒ ዝብል፡ ደቂ ክልቲኡ ሃይማኖት ኣብ ሓደ ጉድጓድ ክቕበሩ እንከልዉ ዝወዓለ ባእታን “ህዝቢ ከገልግልን ክምህርን እየ” ምስ ዝብል ሚዲያ ተሓጋጊዙ ሕንኩ ጠቕሊሉ “ነኣስላም ንግደፎም ንሕና ከበሳን ክርስትያንን ንቐጽል” ዝብል መጸዋዕታ ምስማዕ ዘስደምምን ከክንድቲ በሃሊኡ ዘሕፍርን እዩ። እዚ እቶም ኣስላም በይኖም ዝጉህይሉ እቶም ክርስትያን ከኣ ዝሕጐስሉ ዘይኮነ ኩልና ኤርትራውያን ኣስላማይ ክስታናይ ደቂ ቆላ ደጋ ብሓባር ከነወግዞ ዝግበኣና መሰረታዊ ጉዳይ እዩ።

ምስ ኢትዮጵያ ኮነ ምስ ካለኦት ጐረባብትና ዝምድና ምምስራት ኣድላይ ምዃኑ ውሁብ እዩ። እንተኾነ ግና እቲ ንፈጥሮ ዝምድና ብዋጋ ናይ ህልውናና ከም ኤርትራ ዋሕስ ዝኾነ ሓድነትና ኣይኮነን። ስጋ እንተተቖጺሩን ባህሊ እንተተጸኒዑን ገሌና ምስ ኢትዮጵያ ገሌና ድማ ምስ ሱዳን ዝያዳ ጥቡቕ ዝምድና ከም ዝህልወና ፍሉጥ እዩ። ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ሕድሕድና ከኣ ብዓብይኡ ሓደ ዜጋን ደቂ ሓንቲ ለዋህ፡ ተባዕን ሃብታምን መሬት ኢና። እቶም ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮም “ኣቦይ” “ኤርትራ ናይ ከበሳን ክርስትያንን እያ” ምባሎም ጥራይ ዘይኮነ ነተን ከበሳ ዝበልወን ኣውራጃታት ንዘይምትእምማን ፈይ ዘበልዎ መርዚ’ውን ቀሊል ግምት ዝወሃቦ ኣይኮነን። “ናይ ሎሚ ገደደ ሰያብ ዝዓበደ” ማለት ከምዚ እዩ። እቶም እንዛመዶም’ውን ካብ ኤርትራ ሓደ ጭላፍ ሒዝና ጢልጢል ክንብል እንከላና ይዕዘቡና እዮም። ንሳቶም እውን ምሳና ክዛመዱ እንከለዉ ብዋጋ ናቶም ሓድነት ኣይኮነን። ብኸምዚ ናይ ኣቦይ ሃብተማርያም ኣብርሃ መጸዋዕታ ሓድነታ ዝፈረሰት ኤርትራ ንሰላሞም’ውን ሓደገኛ ከም ዝኸውን ከኣ ኣይስሕትዎን እዮም ዝብል ግምት ኣለኒ።