ነቲ ጸገምና ናብ ጸጋና

Wednesday, 14 April 2021 20:59 Written by

“ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ ጸገም እንታይ እዩ?” ኢልካ እንተ ሓቲትካ፡ ናይቲ ጸገም ዝርዝር ኣዝዩ ነዊሕ ስለ ዝኾነ፡ “እንታይከ ራህዋ ኣለዎ?” ኢልካ ምምላሱ እዩ ዝቐለለ። እቶም ወጽዓ ህዝብና   ምእንቲ ክውገድ ንለውጢ ንቃለስ ዘለና ከኣ፡ ኣብ ርእሲቲ ጸገም ህዝብና ጸገምና ምዃኑ፡ ካልእ ነብሱ ዝኸኣለ ክፍታሕ ዝኽእል ክነሱ ዘይፈታሕናዮ ግድል ኣለና።  ናይዚ ግድልና ቀንዲ ማእከል  ብሓባር ክንቃለስ ዘይምብቃዕና እዩ።

ነዚ በበይንኻ ናይ ምኻድ ጸገምዚ ብሓባር ናብ ዘስርሕ ጸጋ ንምቕያሩ፡ ብዘይካ መፍትሒ ክትረክብ ቅሩብነት ምሕዳር እምብዛ ካልእ ከቢድ ዋጋ ዘኽፍልና ኣይኮነን። ቅሩብ ክትከውን እንከለኻ ከኣ ህልዊ ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን ህጹጽነት ኣብ ከባቢና ዝረአ ዘሎ ቅልጡፍ ምዕባለታትን ኣብ ግምት ምእታው የድሊ። መሰረታዊ ህዝባዊ ጉዳያት ልዕሊ እቶም ናእሽቱን ሎሚ እንተዘይተላዒሎም ጉድኣት ዘየስዕቡን  ምስራዕ ይግባእ። ዝያዳ ኩሉ ከኣ፡ ምእንቲ ዝዓበየ ዕላማ ከተዕውት ውልቃዊ፡ ጉጅላዊ፡ ሰልፋዊ፡ ውድባውን ናይ ማሕበርን ስምዒታትካን ድሌታትካን በቲ ሃገርን ህዝብን ናይ ምድሓን በሪኽ ዕማም ምቕናይ ናይ ግድን እዩ። ነዚታት ብልቢ ቀጻልነት ብዘለዎ ከየመሓደርካ ብጥሪኡ ካብ ክሳድ ንላዕሊ “ቅሩብ እየ” እናበልካ ምጭራሕ ጥራይ ግን፡ ዓዲ ዘእቱ ኣይኮነን።

ንናይ ምርሕሓቕ ጸገማት ናብ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ጸጋ ምቕያር፡ ናይ ኩሎም እቶም “ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ጉዳይና ስለ ዝኾነ ይምልከተና እዩ” ኢሎም፡ ብዝመረጽዎ ኣገባብ ውዳበ ተሰሊፎም ዘለዉ ኤርትራዊ ወገናት እምበር፡ ናይ ውሱናት ካብቶም ዝምልከቶም ሓላፍነት ኣይኮነን። ንሓቢርካ ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ምቅላስን ምስዓሩን፡ ካብ ዘለካ ባህግን ናይ ዓወት ህርፋንን “እዘን ሰልፍታት፡ ውድባት፡ ማሕበራትን ምንቅስቓሳትን እንታይ ይገብራ ኣለዋ?” ዝብል ሕቶ ምስማዕ ልሙድ ካብ ዝኸውን ነዊሕ ግዜ እዩ። ርግጽ እዩ እዘን ዝጠቐስናየን ኣካላት ነቲ ህዝባዊ ናይ ለውጢ ቃልሲ ኣቕጣጫ ናይ ምትሓዝ ሓላፍነት ስለ ዘለወን ከምዚ ዓይነት ሕቶታት ናብኣተን ክቕሰር ቅቡል እዩ። ግና ድማ ቅድሚ ናብኣተን ኣጻብዕትኻ ምቕሳር “ኣነኸ ክሳብ ክንደይ ብሓሳብ ይኹን ብግብሪ እታ ዓቕመይ ይገብር ኣለኹ?” ብዝብል ሕቶ ምጅማር ኣዝዩ ተመራጺ እዩ። ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ተሳዒሩ እቲ ንብህጎ ለውጢ ንክመጽእ፡ ተወዲቡ ድዩ ከይተወደበ ብውልቁ ብዘየገድስ፡ ናይ ግድን ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ኣበርክቶ ዝሓትት እዩ። እቲ ዝያዳ ዝምረጽ ግና ውዳበ ሓይሊ ስለ ዝኾነ፡ ምስ ዝመረጽካዮ ሰልፊ ድዩ ውድብ ምናልባት እውን ማሕበር ተወዲብካ ቀጥ ኢልካ ምቅላስ ምዃኑ ክርሳዕ ኣይግበኦን። “ኣበየናይ ኣተሓሳስባን ምስ ኣየናይ ውዳበን ክውደብ?”  ዝብል ሕቶ ክትምልስ እንከለኻ ከኣ፡ መጻኢኻ ዝውስን መሰረታዊ ስጉምቲ  ስለ ዝኾነ ምጥንቃቕ የገድስ።

ኣብዚ እዋንዚ ደገፍቲ ጉጅለ ህግደፍ ገዲፍካ፡ ዝኾነ ኤርትራዊ ኣካል ሓቢርካ ምስራሕ መተካእታ ከም ዘየብሉ ይኣምን እዩ ኢልካ ምድምዳም ዘጸገም ኣይኮነን። ብኸመይን ምስመንን ይዛመድ እውን እቲ ተዛማዲ  ነናቱ “እዚ እዩ ዘዕውተና” ዝብሎ ርኢቶ ኣለዎ። ሸቶኡ ሓቢርካ ተቓሊስካ ንጉጅለ ህግደፍ ምውጋድ ካብ ኮነ፡ በቶም ተዛመድቲ ካብ ዝቐርብ ርኢታቶታ ኣዋጺእካ ንኹልኻ ዘማእክል  ናይ ሓባር መቃለሲ ባይታ ምርካብ ዘጸግም ኣይኮነን። እዚ ግና ከምቲ ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮ እታ ካብ ሓደ ናብቲ ካልእ ዝሓሸ መጻኢ መድረኽ እተሰጋግር  “ልባዊ ቅሩብነት” እንተልያ ጥራይ እዩ። እንካን ሃባን ተበሃሂልካ ናይ ሓባር መፍትሒ ናይ ምርካብ ቅሩብነት እንተዘየልዩ ግና፡ ዝኾነ ኣብ ናይ ሓባር መድረኽ  ዘይሰርሕ ሃናጺ ሓሳብ ይሃሉ፡ ኣብ ገንኢ ዝበርህ ሽምዓ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ።

እቲ ብሓባር ዘቃልስ ናይ ብዙሓት መድረኽ፡ ግንባር፡ ምጥርናፍ፡ ልፍንቲ፡ ምሕዝነት፡ ጽላል፡ እቲ ዝማዕበለ ከኣ ምሉእ ሓድነት ክኸውን ይኽእል። ካብዚ ኣየናይ መድረኽ ትመርጽ ካብ ዝውስኑ ረቛሕታት ኣብ ሕድሕድ እቶም ነቲ ናይ ሓባር መድረኽ ዝፈጥሩ ኣካላት ዘሎ ናይ ርኢቶ ፍልልይን ተመሳሳልነትን ዕምቆት እዩ። ኩሉ እዚ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ መድረኻት ዕምቆቱን ክብደቱን ይፈላለ እምበር፡ በበይኑ ዝባኽን ዓቕምን ግዜን ኣሕቢርካ፡ ብጸላኢኻ ንዝምሃዝ ናይ ምክፍፋል ውዲት ኣምኪንካ፡ ኣብ ልዕልቲ ንምውጋዱ ትቃለሶ ዘለኻ ጉጅለ ህግደፍ ቅልጡፍን ንድሕሪት ዘይምለስን ድማዕ ንምምጻእ እዩ።

እቲ ዝምስረት ናይ ሓባር መድረኽ ሓንሳብ ምስ ተደኰነ ኣብ ዘለዎ ተገቲሩ ዝነብር ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ኣብ መስርሕ ብሓሳባት ተሳሒሉ እናማዕበለን እናሰሰነን ናብቲ ዝበረኽ ደረጃ እንዳደየበ ዝህብትም እዩ። ኣብቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ዝጥረ ተመኩሮ፡ ነቲ ቀጻሊ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ምዕራፋት ዝያዳ ኣድማዒ ይገብሮ። ከምዚ ንክኸውን ግና ናይቶም ተዋሳእቲ ነታ ቅድም ዝተበገሱላ ንእሽቶይ ዘሰማምዓቶም ርኢቶ ናይ ምዕባያን ነቲ ዓበይቲ ዝመስል ዝፈላሊ ሕሳባት ናይ ምጽባቡ፡ ካብ ህዝባውን ሃገራውን ሓልዮትን ተገዳስነትን፡ ዝነቅል ትብዓት ከጥርዩ የድሊ። ተወፋይነት ኣብ ዓውዲ ውግእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብዚ ናይ ሓሳባት እካን ሃባን መኸተ እውን ክሳብ ክንደይ ወሳኒ ምዃኑ ብግብሪ ምምስካር የድሊ። ከምዚ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ፡ መስርሕ ሓቢርካ ተኸኣኢልካ ምስራሕ፡ ካብቲ ምጅማሩ፡ በቲ ዝጀመርካዮ ሓዲድ ምቕጻሉ ዝያዳ ተወፋይነትን ኣኽእሎን ዝሓትት። ኣብዚ መዳይዚ ተመኩሮና እንተ ዳህሰስና እውን ነዚ እዩ ዘመልክተና።

ናይ ኤርትራ ናጽነትን ልኡላውነት ምናልባት ንድሕሪት ክመልስ ዝፍትን እምበር፡ ዝኽእል ሓይሊ የለን። እቲ  ጉጅለ ህግደፍ ድሕሪ ናጽነት ዝሰነዖ ኣገባብ ምምሕዳር ነቲ ናጽናትን ልኡላውነትን ኤርትራ ንምምጻእ ዝተኸፍለ ክቡር ዋጋ ዝምጥን ኣይነበረን ኣይኮነን። እዚ ተግባሩ “ሓደገኛ ሳዕቤን ደኣ ከየምጸኣልና” ዝብል ከኣ ብኹሪ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ነይሩ። ንናይ ጉጅለ ህግደፍ ብተንኮላት ዝተላዕጠጠ፡ ብጉርሒ ዝዘቕበበ ኣተሓሕዛ ዝተዓዘበ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብዛ ናጻን ልኡላዊትን ሃገሩ ምእንቲ ዘተኣማምን ራህዋን ቅሳነትን  ክቃለስ ግድን ስለ ዝነበረ እነሆ  ይቕጽል ኣሎ።

ናይዚ ዝቕጽል ዘሎ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ መዓርፎ ኣበይን መዓስን ምዃኑ ዝኣገሞምን ምንዋሕ ናይቲ ቃልሲ ጸላዕላዕ ዝበሎምን ኣካላት “ሕጂኸ ናበይን ክሳብ መዓስን?” ዝብል ሕቶ ብተደጋጋሚ ክሓቱ ምስማዕ ዝተለምደ እዩ። ናይዚ ሕቶዚ መልሲ ብሩህ እዩ። ኤርትራ ካብዚ ሎሚ ዘላቶ ናይ “ጸልማት፡ ተነጽሎን ድኽነትን ሃለዋት” ወጺኣ ልዕልናን ወሳንነትን ህዝባ ዘውሓሰ ራህዋ ክሳብ እተበስር እቲ ቃልሲ ቀጻሊ እዩ። እቶም ነዚ ዘዕውቱ ተቓልስቲ ከኣ ተተኻኻእቲ እምበር፡ ሓደ ወለዶ ጀሚሩ ንሱ ዝውድኦ ኣይኮነን።  ስለዚ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ክቱር ወጽዓ ዝመንቀሊኡ፡ ኩለ-መዳያዊ ራህዋ ዝመዓርፎኡ ናይ ወለዶታት ቃልሲ እምብር፡ ንስለ ሸንኮለል ዝተኣጉደ ሓምኹሽቲ ኮይኑ ዝተርፍ ባርዕ ከም ዘይኮነ ብፍላይ መንእሰያት ብሓፈሻ ከኣ ኤርትራውያን ክንርድኦ ይግበኣና።

ሓደ እዋን ብሰንኪ ንሕቡእ ኣጀንዳ ጉጅለ ኢስያስ ዘይምርዳእ፡ ወይ ካብቲ  ንሱ ዝፍሕሶ ተንኮል “ተጠቃሚ እየ” ብዝብል፡ ዕባራ ምኽንያት፡ ነቶም ምእንቲ መሰረታዊ ለውጢ ንቃለስ ዝነበርናን ዘለናን “ሎሚ ድሕሪ ናጻ ሃገር ምውናንናከ እንታይ ደልዮም እዮም?” ዝብል ምሉስ ሕቶ ናብቶም ንምውጋድ ጉጅለ ህግደፍን እኩይ ኣተሓሳስባኡን ክንቃለስ ዝሓረንና ክቐርቡ ጸኒሖም እዮም። እንዳወዓለ እንዳሓደረ ግና ናይዞም ሚዛኖም ዝሰሓቱ ሓተትቲ ቁጽሪ እናነከየ ምኻዱ ተስፋ ዝህብ እዩ።

ናይዚ ስንኩፍ ሕቶ ናይዞም ዘይርጡባት ወገናት መልሲ ከም ናይ ጸሓይ ብርሃን  ንጹር እዩ። ዕላማ ናይዚ ካብ ጽባሕ ናጽነት ኤርትራ ጀሚርና ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ብሓፈሻ፡ ምእንቲ ብዙሕ ሕቶታት ዝምልስ መስረታዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ምርግጋጽ እዩ። ኣብ ዝርዝሩ እንተኣቲኻ ከኣ ብዘይካ መሰረታዊ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባውን ማሕበራውን ሕቶታት ህዝቢ ኤርትራ ምምላስ፡ ካልእ ካብ ህዝቢ ዝተሓብአ  ምስጢርን ውዲትን የበሉን። ከምቲ ኩሉ ግዜ ኣብ ፈቐዶ ኣደባባያት እንምድሮን ኣብ ኩሉ መድረኻት እንጽሕፎን፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዝኾነ ይኹን መልክዕ ይሓዝ፡ ዝኾነ ይኹን ኣገባብ ይከተል፡ ወጽዓን በደልን ኣብ ኤርትርና ዝነጽግ፡ ብኣንጻሩ  ራህዋን ምሉእ ዘይጐደሎ ሓርነትን ህዝቢ ከረጋግጽ ዝጽዕትን እዩ። መስርሕ ቃልስና ኣብ መንጎ ተሓለቕቲ ለውጥን ኣምለኽቲ ወጽዓን ብዘሎ ግብግብ ዝግለጽ እዩ። እዚ መስርሕ ብብዙሓት መድረኻዊ ተርኽቦታትን ክብን ለጠቕን ዝተሰነየ እዩ።  ዝኾነ ሓድሽ ተርእዮ ኣብ ዝኽሰተሉ ከኣ “ሕጂኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ ይዕድም። ጉጁለ ህግደፍ ኣብ ናይ ምልኪ ዕድመኡ፡ ደጊም ናይ ውድባት ሓሸውየ የለን ክምድር፡ ስንኩላት ብዘይፍርዲ ክርሻን፡ ተጋደልቲ ክኣስር፡ ምስ ሱዳን፡ የመንን ጅቡትን ውግኣት ክጽሕትር፡ ምስ ኢትዮጵያ ብጉዳይ ዶብ ተጐልቢቡ ውግእ ክእውጅ፡ ነባራት መራሕቲ ህዝባዊ ግንባርን ኣባላት ባይቶን ክስውር፡ ናይ ብሕቲ ሚድያ ጋዜጠኛታት ክኣስር፡ ኣብ ደሴት ላምፓዱዛ ናይ ዝሃለቑ ኣማኢት ኤርትራውያን መንእሰያት ኣስከሬን ክጽየፍ፡ ንመንእሰያት ኣብ ዶባት ክርሽንን ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዘይግሉጽን ዘይትካላውን ዝምድና ክፈጥርን እንከሎ ደጋጊምና “ሕጂኸ ናባይ?” ዝብል ሕቶ ኣልዒልና ኢና። ሎሚ ንዓለም ብዘገረመ፡ ዜቤታዊ ሓላፍነትካ ራሕሪሕካ መትሓጃ ብዘየብሉ ቀትዒ፡ ኣብ ውግእ ትግራይ ኢዱ ኣእትዩ ግፍዕታት ምስ ፈጸመ እውን እነሆ ከም ወትሩ “ሕጂኸ ናበይ?” ንብል ኣለና። ሎሚኳ እዚ ሕቶዚ ናትና ናይ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ ኩሎም እቲ ተረኽቦ ዝደንጸዎም ዝሓትዎ ዘለዉ እዩ። ንሕቶኦም ብእገዳን ካልእ ቀጻዒ ስጉምትን ክምልስዎ ዝጀመሩ እውን ይረኣዩ ኣለዉ።

መልሲ ጉጅለ ህግደፍ ነዚ ወትሩ ዝለዓል “ሕጂኸ ናባይ?” ዝብል ሕቶ ፡ ካብ ተመኩሮ ተማሂሩ ሎምስ “ናብ ዝሓሸ መንገዲ ራህዋን ሰላምን” ዝበል ዘይኮነ፡ በቲ ሓንሳብን ንሓዋሩን ዝተሸኽሎ “ካብ ዝኸፍአ ናብ ዝገደደ” ዝብል ምዃኑ እንግንዘቦ ዘለና እዩ። ናትና ናይ ሓይልታት ለውጢ መልሲ ከኣ፡ ባዕልና ብግብሪ ሰሪሕና እነቕርቦ  “ድሕሪ ሕጅስ ናብ ራህዋ” ክኸውን እዩ ዝግበኦ። እንተኾነ  ክሳብ ሕጂ ነዚ ርትዓዊ መልሲ ኣይተዓወትናሉን። ከምኡ ስለ ዝኾነ ኢና ከኣ ደጋጊምና  እንሓትት ዘለና። ከምቲ ኩልና ነቲ ሕቶ እነልዕሎ፡ መልሱ እውን ካብ ኩልና ምዃኑ ክንዝንግዕ ኣይግበኣናን። ክሳብ ሕጂ ክንድቲ እንሓቶ፡ መልሲ ናይቲ ሕቶና ኣብ ምርካብ ሓላፍነታውያን ኣይጸናሕናን። ሓደ ለውጢ ዝጽበ፡ እንታይ ከም ዝሰራሕካ እዩ ዝሓተካ እምበር፡ ንሱ ብወገኑ እንታይ ከም ዘበርከተ ኣየርእየካን። ኣብ መንጎ ሓደ ኣባልን ሰልፉን ውድቡን፡ ኣብ መንጐ ሓደ ኣባልን ማሕበሩን፡ ኣብ መንጎ ሓደ ዝተወደበን ዘይተወደበን፡ ኣብ መንጎ ውድባትን ሰልፍታትን፡ ማሕበራትን ምንቕስቓሳትን ዘሎ ናይ ሓታታይን መላሳይን ዝምድና እውን ካብዚ ዝተፈልየ ኣይኮነን። እዚ ኩነታት በዚ እንተቀጺሉ “ኩልና ሓተትቲ እንተኮይና ደኣ መንዩ መላሲ ክኸውን?” ናብ ዝብል ሽንኮለል እዩ ዝወስደና።

ጉጅለ ህግደፍ ሒዝዎ ዘሎ መንገዲ ከም ልማዱ ሎሚ እውን ተደራራቢ ሕቶታት ዘኸትል እምበር ሕቶ ዝምልስ ኣይኮነን። እቲ ኣቐዲሙ ዝወሰዶ ስጉምቲ ዘስዓቦ ሕቶታት ከይመለሰ፡  ካልእ ሕቶ ዝፈጥር ዘይሓላፍነታዊ ስጉምቲ ይወስድ። ንኤርትራውያን መንእሰያት ጥራይ ዘይኮነ እንተላይ ህጻናት ኣብ ዘይምልከቶም ውግእ ትግራይ ኣእትይዎም ኢልና ከነማርርን ክንሓትትን ጸኒሕና። ኢሳያስ ብዝኸፈቶ ኣፍደገ ኣትዩ ዲና ሙፍቲ ዝተባህለ ኢትዮጵያዊ ኣንበሳደር “ኤርትራውያን ካብ ኢትዮጵያ ንዝተፈልዩላ ዕለት ኣይፈትዉዋን ኣየኽብርዋን እዮም”  ብዝብል ብዝፈጠሮ ህቦቡላ መዓት ሕቶታት ሓቲትና። ኤርትራን ኢትዮጵያን ብፈደርሽንዶ ብኮንፈደረሽን ክሰምራ እየን ዝብል ከኣ ብዙሓት ተንተንቲ ንኣተገባብራኡ ከይተረፈ ዝቀባበልሉ ኣጀንዳ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ከኣ ዓብይ “ሕጀኸ ናበይ?” ክንብል ዝድርኸና ዛዕባ እዩ። ኮታ ዓይንና እንዳረኣየ፡ እዝንና እንዳሰምዐ “መርዓ ጓለን ቀላቅል መዓለን” ከይንኸውን ዘየስግእ ኣይኮነን። ካብዚ ጽልግልግዚ እቲ ቀንዲ መዋጸኦ፡ ሕቶ ሓቲትካ መልሲ ካብ ካለኦት ምጽባይ ኣይኮነን። ኣብ ምምላስ እቲ ሕቶ ዓቕምኻ ዘፍቅዶ ከተበርክት ድልዊ ምዃን ኣብ ቅድሚ ኩልና ተገቲሩ ዝጽበየና ዘሎ ሓላፍነት እዩ። ከምዚ እንተዘይኮይኑ፡ መልሲ ዘይረክብ “ሕጅኸ ናበይ?” መናብርትና ክኸውን እዩ። ወይ ደሓር ተጣዒስካ ብዘይምለስ ግጉይ መልሲ ክምለስ እዩ።

ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ካብ ኤርትራ ነጻን ልዕላዊት ሃገር ካብ ትኸውን ኣትሒዛ፡ብዙሓት ውድባት ኣንጻር እዚ መላኺ ስርዓት  ንህዝቢ ዘለወን ሓሳብትን ርእይቶን ኣብ ልዕሊ እቲ ስርዓትን፡ንሰን ዘለወን ዕላማ ወይ ፖለቲካ ፕሮግራመን ከብርሃ በቲ ዘለወን ድሩት ዓቅሚ ክሳብ ሎሚ ደንበ ተቓውሞ ኣበርክቶ ገይረን ስለዝኾና ምስጋና ይግበኤን፡ነቶም ክሳብ ሎሚ እውን ደኺምና ከይበሉ/ ከይበላ ዝቓለሱ ንዘለዉ ከም ሰባት ካብ ብልቢ ዝነቕለ ኣኽብሮተይ ክገልጽ እፈቱ።

እዚ ነዊሕ ዝኸደ ፖለቲካናን ኣገባብ ኣቐላልሳናን ግን ብደቒቕ መጽናዕቲ ወይ ሰፊሕ ግምገማ የድልዮ ዝብል እምነት ኣሎ። እቲ ኩላትና ብፍላይ ድማ ድሕረ-ባይታና ካብ ጀብሃ ዝመጻእና ዋላ እቲ ቕድመ-ናጽነት ዝነበረ  እገባብ ኣቐላልሳና ፍኒሕ ዘይበይለ ፡ኣብ ክንዲ ንቕድሚት ምሕሳብ ናብ'ቲ ኣብ ውሽጢ ተሓኤ ዝነበረ ኣብ ምግላጽን ብዛዕብኡን ወቐሳን ብዙሕ ግዜ ሓላፉ። ምስ ምምጻእ ናጽነት ኤርትራ'ውን ነቲ ሰውራ  መሪሑ ዝኣተወ ህዝባዊ ግንባር እተን ዝነበራ ውድባት ኣብ ክንዲ ነቲ ዝተረፈ ዕላማ ሕቶ ሓርነትን ቕዋማዊ ምሕደራ ምትዃር ናይ ጽልኢ ፖለቲካ ነጊሱ ካብ እቲ ሰፊሕ ህዝቢ ዳርጋ ተነጺለን እየን ጸኒሐን።

እተን ኣብ'ቲ እዋን ዝነበራ ውድባት ገለ ፈተነታት ግንባር ንምፍጣር  ፍተነታት ይገብራ እኳ እንተነበራ ፡ከም'ቲ ትጽቢት ናይቶም ዝቓለሱ ዝነበሩ ክኸይድ ኣይከኣለን፡ እቲ ህዝቢ ክስዕበን ዝግብኦን ነቲ ርዱእ ዝኾነ ኣበርክቶ ናይተን ውድባት ኣብ ግዜ ብረታዊ ቓልሲ ረሲዑ ፡ሂወቱ ምስ'ቲ ዝሰዓረ ውድብ ከመይ ገይሩ ይሰርዓ እዩ እቲ ቐንዲ መንገዲ ተታሒዙ ዝነበረ።

ኣብ'ቲ ሰውራ ኤርትራ ምልስ ኢልና እንተ ጠሚትና እቲ ብዝያዳ ኣቕልቦ ረኺቡ ዝኸይድ ዝነበረ እቲ ቐዳማይ ጸላኢና እንብሎ መግዛእቲ ኣምሓራ፡ሃይለስላሴ ይኹን መንግስቱ ሃይለማርያም ዝመርሕዎ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ከሳቕይዎን ፣ ክኣስርዎን፣ ንብረቱ ክዝርፍዎን፣ ዓዱ ከንድድዎ ብተኸታታሊ ይቕጽል ስለዝነበረ እተን ውድባት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ፡ ህዝባዊ ሓይልታት ደሓር ህዝባዊ ግንባር ፡ናይ ግድን እዩ ኣንጻር እዚ ጸላኢ ኣብ ፍቐዶ በረኻ ይኹን ጎላጉል ኤርትራ ክረባረባ። በዚ ምኽንያት ከም'ቲ ዝድለ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ፡ ኣብ'ታ ነጻ ኤርትራ ካብ ባዕዲ እንታይ ዓይነት ስርዓት ክንምስርት ከም እንኽእልን፡ ህዝቢ ድማ ነቲ ዝመጽእ መንግስቲ ንሱ ቖጽሊ ዘቐመጠሉ ክኸውን፣ ዲሞክራስያዊ መሰሉ ተጠቒሙ እውን ኣብ'ቲ ኣብዝሐ-ሰልፍታት ዘለዋ ሃገር ድምጹ ዝህበሉ ዝብል ኣየትሓዝናዮን ዕድል እውን ተሳኢኑ ክበሃል ይከኣል።

እተን ንናጽነትን ንሓርነትን ዝብላ ሓረጋት ኣብ ሜዳ ኤርትራ ዝውቱራት እየን ነይረን፡እቲ ናጽነት ነቲ መሬትን ህዝብን ካብ ባዕዲ ነጻ ንምግባር ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ሓርነት ድማ ኣብ'ቲ ነጻ መሬት ህዝቢ ሓርነት ሃልይዎ ማለት መሰለ ዝኽበረሉ ብሕጊ ዝቕየድ ፣ ቕዋማዊ ምሕደራ ዘለዋ ሃገር፣ ፍትሕን ዲሞክራስን ዝነግሰሉ ስርዓት ፣ ናቱ ብዝብሎ ቖጽሊ ዘቐመጠሉ ሰልፊ ክመርሖ ዝብል ፡ እዚ ድማ ጥጡሕ ባይታ ነቶም ምዕብልቲ፣ ብልጽግቲ፣ ሓድነታ ኣብ ብዙሕነታ " ንገድ ነጋዳይ ሕረስ ሓረስታይ "ንዝብሉ ምቹእ ዕድል ይኸፍተሎም።

እዚ ኮይኑ ፡ምልስ ኢልና ክርኤ ዘለዎ ክልተ ነጥብታት ከልዕል ክፍትን፡

ሀ  ምፍንጫልን  ምትሕንፋጽን

ለ  ስርዒታዊ ድኽመት ኣብ ሰልፊ

ሓደ ብዓቢኡ ክጽናዕ ዘለዎ እኳ እንተኾነ ብተደጋጋሚ ደንበ ተቛውሞ እንሓልፎ ዘለና ምፍንጫላት ብኩራት ሕቶ ዲሞክራሲ በሃላይ እየ እቲ ጠንቒ። እዚ ማለት ሓደ ሰልፊ ነቲ ፖከቲካዊ መደብ ዕዮኡ ከተግብር ብመጀመርታ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ዝተመርጸ መሪሕነት የድልዮ። ንሱ ድማ ነቲ ኣብ መንጎኡ ዘሎ ዝድለ ዕድላት ናይ ክትዕ ሃልዩ ኣብ ሓደ መድረኽ ውሳኔ ክሓልፍ ስለዘለዎ ኣቦ ወንበር/ ኣደ ወንበር ብዝማእክልዎ ናይ ብዙሓት ውሳኔ ይሓልፍ።እዛ ውሳኔ ኣገዳሲት እያ ክትስገር ዘይብላ ንኹሉ ብኹሉ ቕብልቲ ክትከውን ዘለዋ ዲሞክራስያዊት ውሳኔ እያ።እዚ'ኣ እያ ድማ ቐንዲ ናይ ምፍንጫል ምኽንያት እትኸውን፡እቲ ሕቶ ስለምንታይ እዩ፡ ዝኾና ውድባት በዚ ተመክሮ ዝሓልፋ፡እቲ ውሳኔ ዘድሊ ምድላዋትን ናይ ንጹር ብዝተቐመጠ ኣገባብ ክትዓት ስለዘይወሃቦ እሞ ናብ ቕልጡፍ መደምደምታ ብምኻድ ድዩ? ወይ እቶም ኣባላት መሪሕነት ብፍላይ ኣብ'ቲ ተሰዓሪ ውሳኔ ዝነበሩ ነቲ ዲሞክራሲያዊ ውሳኔ ኣብ ክንዲ ብግብኡ ምቕባል ፖለቲካ ቒምታ ብምሓዝ ኣብ ክንዲ ነቲ ዝተሰዓርካሉ ሓሳባት ኣብ ዝመጽእ ምስ እዋን ሰዓራይ ምዃን ናብ ካላእ ውድብ ምፍጣር ፈንጠርጠር ምባል ዝርኤ።ኣብ'ዚ ግን ነቲ ሓሳብ ንውሳኔ ክቐርብ እንከሎ ማዕረ ክንደይ ግዜ ይወሃቦ ንኽትዕ ዝብል ምርኣይ ክድለ ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን።

እቲ ጉዕዞና እንበኣር ንፍንጨል፡ ድሕሪ ቕሩብ ዓመታት ድማ ምስ ካልእ ውድብ ንሰምር፡ እቲ ዝሰመረ ውድባት ድማ ድሕሪ ውሱን ዓመታት እንደገና ይፈናጨል፡ እዚ እዪ እቲ ተመክሮና። እቲ ዘሕዝን ኣብ'ቲ ሰፊሕ ህዝቢ ብፍላይ ኣብ'ቲ ከባቢ ተቓውሞ ዓገብ ዝብል ኣብ ክንዲ ዝርኤ ኣብ ብዙሓት ከም ጽቡቕ ዜና ዝውሰደሉ እዋን ኣሎ፡ ነዞም ኣካላት ናይ'ቲ ሓደ ምፍንጫል ንዕዮኦም ረብሓ ስለዝሓስብዎ እዩ።

 እቲ ሕቶ ሓድነት ስለምንታይ ነልዕሎ? ተግባራዊ ዘይኮነ ነገር ኣብ'ዚ ተኣሲርና ንምንታይ ንነብር? ንመን ኢና ነስምር? ተዓዊትና ዲና? ውድብ ፣ሰልፊ ኣይኮነን ዝዕወት ዝብል እምነት ኣለኒ፡ እቲ ድሕሪ ምውዳቕ ስርዓት ዘለካ ዕላማን ንዕኡ ንምትግባር እትኸዶ ናይ ኣገባብ ኣቀላልሳ እንወስዶን ብሰፊሕ ህዝቢ ተቐባልነት ዝረክብ ምስ ትገብር ኢኻ፡ ነቲ ሕቶ ሓድነት ዝብል ዘየዕውት ሰጊርካ ናብ  ህዝቢ ዝዓስሎ ሰልፊ ከተብጽሖ ምስ ትኽእል ኢኻ ትዕወት፥ እቶም ካባኻ ዝፍንጨሉ ዝጸንሑ ዘይኮኑስ እቶም ዝስዕብዎም ናባኻ ምስ ዝዘዝዉ፡ነቲ ንሶም ክኣትውዎ ዝኽእሉ ኣብ ሓንቲ ኤርትራ፣ ቅዋምነትን ዲሞክራስን፣ ማሕበራዊ-ፍትሒ ካብቶም ቐንዲ መትከላት ምስ ዝበርህ እቲ ባይታ ናይ ፖለቲካ ትዕብልሎ ወይ ዘዋሪኡ ትኸውን።

እቲ ሓድነት ዝብል ካበይ ይብገስ እኳ ብሩህ እንተኾነ ብተግባር ተራእዩ ድዩ? ኣብ ሜዳ ኤርትራ ጀብሃ ምስ ህዝባዊ ግንባር ክትሰምር፡ብስምረት ድማ ቑልጡፍ ዓወት ክምዝገብ  ዝብል ሓሳብ ተዓዊቱ ድዩ? ዝሰዓረ ኣስመራ ኣትዩ፡ ዝተሳዕረ ድማ ሱዳን ኣትዩ፡ ኤውሮጳ ፣ ካናዳ፣ ኣመሪካ፣ ኣውስትራልያ ፋሕ ኢሉ። ሓድነት ኣይኮነን ኣብ ዓወት ዘብጽሕ፡ ነቲ ዕላማ ናይ ቓልስኻ ኣብ ህዝቢ ኣስሪጽካ ረብሓ ናቱ ኣብ ጽባሕ ቕዋማዊት ምሕደራ ዘለዋ ሃገር ምስ ተኣምን ሓድነት ዘይኮንካ ተመዝግብ ዘለኻ ኣብ'ቲ ዝበዝሐ ህዝቢ ጽልዋ ምስ እትገብር፡ ነዚ ንምዕዋት ድማ ንነብስኻ ብዲሞክራስን ፍትሕን እትግዛእ ንቑሕን ተወፋይን ኣባል ምስ ዝህልወካ፡ ጸላእትኻ ወይ ዝቛወሙኻ ሰባት ዘይኮኑስ ሓሳባት ምዃኖም  ምግንዛብ።

ኣብ'ዚ ዝባኸነ ግዜ ንብዙሓት ተቓለስቲ ዘሰልቸወ  ኮይኑ ብዝያዳ ኣብነት ክጥቐስ እንተኾይኑ እታ ዝዓበየት ዝሰፍሐ ሰዓብቲ ዝነበራ ሰውራዊ ባይቶ ነተን ዝነበራ ውድባት ከተስምር ብማለት ንሓድነት ክትጽውዕን ክትጽበን ዘይተግባራዊ ነገር ኣበይ ወዲቓ? እቲ ዝኸደቶ ናብ ሰልፊ ንምምስግጋር ዝብል ቕዱስ ዕላማ ስሒተዮ ኣይኮንኩን፡ንሱ ተባዕን እዋናውን፡ምዃኑ እዩ።ካብ 2010 እውን ክንደይ ውረድ ድይብ ተሓሊፉ ፡እዚ ማለት ካብ'ቲ ሰውራዊ ባይቶ ዝሓለፎ ኣይተመሃርናን ንማለት እዩ።ኣቲ ብሓድነት ኣቢልካ ኢኻ ንዓወት ትበጽሕ ዝብል ፈጺሙ ክቕየር ዘለዎ ኣተሓሳስባ እዩ።

 ምስ ምምጻእ ምሕዝነት፣ ኪዳን ፣ ባይቶ ሓጂ እውን ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ሽግራቱ ክንርእይ እንተ ኾይና ምትሕልላውን ከይተርፍ ብዝብል ንምፍቓድ ( ክቑጸር) ጥራሕ ዝሕወስዎ፡ ክመርሕዎ ዝግባእ ከይተሰማማዕካ ንእትገብሮ ወይ ትምስርቶ ጽላል ሓደ ስጉምቲ ኣይከይድን እዩ። ሓያል ወይ ድልዱላት ውድባት እየን ሓያል ጽላል ዝፈጥራ እንበር ከምዚ ንርእዮ ኣይኮነን፡ ማለት ሓያል ሰልፊ እያ ጽልዋ ትገብር እንበር ክትጽበ ዝጸንሐትን ንዘይሰምሩ/ ዘየድምዑ ከፍርዩ ምጽባይ ጌጋ ንባብ ኣሎ ኢልካ ኢኻ ትድምድም።

  ንእብነት ክኾነና ፡ኣብ ደንበ ተቛውሞ ሰለስተ ዝተፈላልዩ ፖለቲካ ሓሳባት ኣለዉ ኢለ ይኣምን፡ንሶም ድማ እቲ

1.ሽግርና ኣብ መንጎ ከበሳን መታሕትን ኣስላማይን ክርስትያንን ስለዝኾነ እቲ ክርትያናዊ ሓይሊ ክሰዓር እንተዘይኮነ ድማ ኣብ'ቲ ዝምስረት ስርዓት ቦታናን እጅምናን ብማዕረ ዝብሉ ክኸውን እንከሎ

2.እቲ ሽግርና ኣብ ኤርትራ ሓደ ብሄር ትግርኛ ዝዓብለሎ ስርዓት ስለዘለና እቶም ዝተወጻዕና ሓደ ብሄራዊ ፈደራሊዝም ስርዓት እንምስርተሉን ፡እንተዘይጠዓመ ድማ ብመሰል ርእሰ-ውሳኔ ክሳብ፡ምግንጻል ምርጫ ኣሎ ዝብሉ

3.እዞም ጉጅለ ሽግር ኤርትራ ሕቶ ምልካዊ ስርዓት እዩ፡ ስለዚ እቲ ፍታሕ ሓንቲ ብቕዋማዊ ምሕደራ እትኸይድ ፍትሕን ዲሞክራስን ዝመትከሉ ኣብ ሓንቲ ኤርትራን ምስ ብዝሑነታ ዘለዋ ስርዓት ምፍጣር ዝብል ፡ሓደ ሃይማኖት፣ ብሄር፣ ኣውራጃ  ኣብ ልዕሊ ሓደ ዝውጽዓሉ ዘሎ ዘይኮነ፡ኩላትና ብምዕረ ውጽዓት ህዝቢ ኢና ዝብሉ እዮም።

 እቲ ካልኣይ ነጥቢ ስርዒታዊ ድኽመት ዝብሎ እቲ ኣብ መብዛሕትኤን ውድባትን ሰልፍታትን ኤርትራ ዝርኤ ኣቛቑማኤንን ስርዒታዊ ስእሊ ክትርኢ ከለኻ ጉባኤ ፣ ማእከላይ መሪሕነት ፈጻሚት ኣካል፣ ኣቦ/ ኣደ ወንበር ቤት ጽሕፈታት ፣ ዞባ ፣ ጨንፈራት እናበለ ዝኸይድ እዩ ሓፈሻዊ ስእሊ።ካብ'ዚ እንተ ተበጊስካ ዝለዓሉ ነጥብታት ወይ ሕቶታት ኣለው፡ ማዕረ ክንደይ እዩ  እቲ ኣቦ/ኣደ ወንበር ነጻነት ዘለዎም ካብ'ቲ ዝሓጸዮም ፡ዝመረጾም ማእከላይ መሪሕነት? ስለምንታይ ንኣቦ/ንኣደ ወንበር ብፍሉይ መልክዕን ኣገባብን ኣብ'ቲ ጉባኤ ዘይምረጹ? እቲ ዝምረጽ ክመርሕ ናቱ መሳርሕቱ ብመሰረት ሕጊ ሰልፊ መሳርሕቱ ነተን ቤት ጽሕፈት ዘይሓጽዩ? ዝብሉ ሕቶታት ብጥልቕ ዝበለ ክትዓት እንተርእይና መፍትሒ ክንረክብ ንኽእል ኢና በሃላይ ኢየ።

ብመጀመርያ እንበኣር ክንርእዮ ዘለና ፡እብል እቲ ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈትን እቲ ሰልፊ ነንበይኑ ክኸውን ኣለዎ።እቲ ስልፊ ሰልፋዊ ምምሕዳር፡ ጉባኤ ምድላው፡ኣባላት ዝምዝገብሉ ቕጥዒ ቕዋምን ጽሕፋትን ዘዳሉን ዝዝርግሕን ይኸውን ብከፊሉ፡እቲ ፖለቲካዊ መሪሕነት ዕላማን ፖሊሲን ሰልፊ ናብ ህዝቢ ዝዋፈር ዘዕቢ ሰልፊ ክኸውን እንከሎ እቲ ዝመረጾ ኣካል ድማ ሓጋጊ ኣካል ተባሂሉ ነቲ ኣብ ጉባኤ ዝጸደቐ  ስልጣን ተጠቒሙ ነቲ ፖለቲካዊ መሪሕነት ዝቖጻጸረሉን፡ነቶም ብኣቦ / ኣደ ወንበር ዝሕጸዩ መርሚሩን ኣጽኒዑን ዘጽድቕ ስልጣን ዝህልዎ፣ ሕጊ ብዘፍቕደሉ ድማ ብቐጥታ ጸዊዑ መብርሂ ዝሓተሉ፣ ንኣቦ /ኣደ ወንበር ድማ  እንተ ወሓደ ኣብ ሓደ ዓመት ብኣካል ማለት ተክኖሎጂ ብዘፍቕዶ ሓፈሻዊ ግዕዞ ሰልፊ ናበይ ይኸይድ ከም ዘሎ ዝሕብርሉ ምፍጣር።

  ኣብ'ዚ ሕጊ ብዘፍቕዶ ኣብ ጉባኤ ብሚስጢር ድምጺ ኣብ ሰለስተ ሕጹያት ክኾኑ ንሰልፊ ክመርሕዎ ዝደልዩ ኣባላት ቕድሚ 3 ወርሒ ዘይበዝሕ ናብ'ቲ ሰልፊ ጉባኤ ዘዳሉ ሽማግለ ብጽሑፍ ድልውነቶም የረጋግጹ ፡እቶም ተሳተፍቲ ጉባኤ ድማ ነዚ ሓበሬታ ብምርካብ ቕድሚ ጉባኤ ምስ እቶም ተወዳደርቲ ብዝተመደበሎም ሰዓት እዋን ንዘለዎም ሓሳባት ዝገልጽሉ ምፍጣር፣ በዚ መሰረት እቶም ተሳተፍቲ ጉባኤ ንፖለትካዊ መሪሕነትን    ንኣባላት ሓጋጊ ኣካል ከምዝመርጹ ተዳልዮም ፣ ሓሲቦም ነታ ዲሞክራያዊት መሰሎም  ናይ ምድማጾም ስራሕ ይፍጽሙ። ኣብ'ዚ እቲ ሰልፊ ሕቶ ምትኽኻእ ብሞት ምፍላይ መራሒ ሰልፊ ኣብ'ቲ ቕዋሙ ከስፍሮም ይግባእ፡ብተኻእለ መጠን ግን ካብቶም ሓጋጊ ኣካል ኣባላት ኣይምረጽን።

እዚ ነቲ ተበላሕነትን ነጻነትን ናይ'ቲ ዝመርሕ ዕድል ምሃብ ክኸውን ከሎ፡እቲ ዝርኤ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ንዘሎ እቅልቦኡ ከተኩርን ዳርጋ እሱር ናይ'ቲ ማእከላይ ሽማግለ ኮይኑ ካብ ሽግር ናብ ሽግር ብምስግጋር ካልእ ክዕወት ዘለዎ ናይ ግዳም ስራሕ ይበኩር።ስራሕ ፖለቲካዊ መራሒ ሰልፊ ኣብ ግዳም ምስ ህዝቢ ብናይ መድያ ኣቢሉ ዕላማ ሰልፍን ፖሊሲታትን እናብርሀ ዝኸደሉ፣ምስ ህዝቢ ኣኼባ ዝገብረሉ፣ ምስ ዓበይቲ ኪኢላታትን ምሁራትን ዕዶት ምግባርን፣ ምስ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝምድናታትን መግለጽን ምሕዝነትን ምምስራትን ይኸውን ካብ'ቲ ቐንዲ ስራሕ።

ስለዚ እዚ እንርእዮ ውድብ/ሰልፊ ናትና ሓደ መድሃኒቱ ኣብ'ቲ ቕርጻ ዘስርሕ ምቕማጥ ሓደ ዓቢ ኣገዳስነት ዘለዎ ምዃኑ ዘይምዝንጋዕ፡ምኽንያቱ ኣቲ ዝበዝሐ ሽግራትና  ካብ'ቲ መሰረታዊ ተደላይነት ውደባን ንሓደ ፖለቲካ ስልጣን ምዃኑ ዘንጊዕካ ነቶም ትማል፣ሎሚ፣  ጽባሕ ሕብሮም እናቐየሩ ኣንጻርካ ዝለዓሉ ከተስምር ብእኡ መሰረት ስርዓት ከተውድቕ ማለት ዘይሕሰብ እዩ።

ካብ'ዚ ሓሊፉ ነዚ ናይ ስርዓት ኢሰያስ ብደማዊ ውግእ ዶ ወይ ብፖለቲካ ክንኣልዮ ማለት ህዝቢ እንቢ ክብል ምግባር ፡ኣብ ውሽጥን ግዳምን ደላይ ለውጢ ብምልጋብ ለውጢ ብውሑድ ክሳራ ዝብል እውን ሓደ ካብ'ቲ መሪሕነት ዝስእን ዘሎ እዩ።ኣብ'ዚ እውን ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመት ብወገን ናይ ኢህወደግ መንግስቲ ብፍላይ እቲ ህወሓት ንደንበ ተቛውሞና ሸንኮለል ከብሎ ንቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ንውድባት ኤርትራ ከዳኽምን መኣዝኑ ክስሕት ፣ ኤርትራዊ ሃገራውነትን መንነትን ዝፍሑቕ ኣሉታዊ ግደ ዝተጻወተ፡እንሆ ሎሚ ገድሊ ኤርትር ሽፍታ እናበልካ፡ መጽረይ ኣፍ ኮይኑ ንሶም ዝያዳ ድምጾም ዘጉልሑሉ ንሕና ድማ ትም ኢልና  ኣእዳውና ኣጣሚርና ዘለና እዋን ንመስል።

ብዝተረፈ ሰፊሕ መጽናዕቲ  ወይ ምግምጋም፡ ዘድልዮ ምዃኑ ብዘይምዝንጋዕ ኣቕልቦ ክግበረሉ ሓደራ እናበልኩ ንኹሉኹም ብፍላይ ድማ ነቶም ንነዊሕ ዓመታት ትቓለሱ ዘለኹም ብዘየገድስ ኣበይ ውድብን ሰልፍታትን ትሃልው ደጊመ ከመስግን እፈቱ።

መግለጺ ሓዘን

Thursday, 01 April 2021 22:50 Written by

ዕረፍቲ  ኣቶ ዜና  ምሕረተአብ ብዓሚቕ ሓዘን ስንባድን ሰሚዕናዮ። ኣቶ ዜና ምሕረተአብ፡ ካብ ኣብኡ ኣቶ ምሕረተኣብ ኣስፈሃን ኣዲኡ ወይዘሮ ትብለጽ ለገሰን ብ5 ሰነ 1947 ኣብ ከተማ ሰንዓፈ ተወሊዱ፡ ኣብ መበል 74 ዓመት ዕድመኡ ከኣ ብ28 መጋቢት 2021 ኣብ ሆስፒታል ክእለ ድሕሪ ምጽናሕ፡ መላእ ቤተሰቡን ፈተውቱን ኣብ ዘለዉሉ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ሆስፒታል ዓሪፉ።

ኣቶ ዜና ምሕረተኣብ ትምህርቱ ኣብ ከተማታት ደቀምሓረን ኣስመራን ተኸታቲሉ። ትምህድቱ ምስ ወደአ ከኣ በቲ ዝተማህሮ ሞያ፡  ኣብቲ እዋንቲ ኣብ  ኣስመራ ባንኮዲናፖሊ ይበሃል ኣብ ዝነበረ ትካል ሰሪሑ። ዓቕሙ ንምምዕባል ከኣ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ምሸታዊ  ትምህርቱ ቀጺሉ። ኣቶ ዜና በኹሪ ገዛ ስለ ዝነበረ ናእሽቱ ኣሕዋቱ  ኣብ ምእላይ  ምስ ወለዱ ዝተሓጋገዝ ግዱስ  ከም ዝነበረ ቤተ ሰቡ የመልክቱ።

ኣቶ ዜና ምሕረተኣብ  ኣብ ዝተጠቕሰ  ትካል እንዳሰርሐ፡ ህይወቱ ክመርሕ ድሕሪ ምጽናሕ፡  ኣብ  ሃገሩን ህዝቡን ዝነበሮ  ፍቕርን ሓልዮትን እናዓዘዘ መጸ ። በዚ መሰረት ኣብ መወዳእታ 1975 ናብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ) ተሰሊፉ።  መባእታዊ  ወተሃደራውን ፖለቲካውን ትምህርቲ ምስ ወሰደ ከኣ፡  በቲ ዝነበሮ ሞያ ኣብ ክፍሊ ምቁጽጻር (ክፍሊ ኦዲት) ተበዲቡ፡ ነቲ ኣሰራርሓ ኣብ ምምዕባል ዓብይ ግደ ተጻዊቱ። ብዘይካዚ ኣብ ወተሃደራዊ መዳይ እውን ኣብ ብሪጌድ 19 ናይ ሓይሊ ፖለቲካዊ  ኮሚሳር ኮይኑ ተቓሊሱ።

ኣቶ ዜና፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተደፊኣ፡ ናብ ሱዳን ድሕሪ ምእታዋ፡  ኣብ ሱዳን ነብሱ ንምምራሕ ጽዒሩ።  ኣብ 1983 ድማ  ናብ ኣሜሪካ  ክስደድ ተገዲዱ፡ እነሆ  ከኣ ክሳብ ዕለተ- ዕረፍቱ ኣብኡ ጸኒሑ።

በዚ ኣጋጣሚ መላእ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ንመዋቲ መንግስተሰማያት የዋርሶ፡ ንስድርኡን  መላእ ቤተ ሰቡ ከኣ ጽንዓት ይሃብኩም እናበልና፡ ናይ ሓዘንኩም ተኻፈልቲ ምዃና ንገልጽ።

                     

ብሓፈሻ ህልዊ ኩነታት ኢትዮጵያ፡ ብፍላይ ከኣ እቲ ኣብ ትግራይ ዝካየደ ዘሎ፡ ኣብቲ መጀመርያ “ምኽባር ሕጊ” ተባሂሉ ዝነበረ ሎሚ ግና ዲቕ ዝበለ ውግእ ምዃኑ ባዕሉ ዝዛረብ ዘሎ ምዕባለ ዓብይ ናይ ዓለምና ኣጀንዳ ኮይኑ ኣሎ። ኤርትራ ከኣ ጐረቤት ትግራይ ስለ ዝኾነት ጥራይ ዘይኮነ ብሰንኪ ህግደፍ ደቃ ኣብቲ ውግእ ተነቊቶም  ስለ ዘለዉ፡ ጉዳይ ኢትዮጵያ ክለዓል እንከሎ፡ ስማ ብሕማቕ ዝለዓል ኮይና ኣላ።

ኢድ ኣእታውነት ህግደፍ ኣብ ውግእ ትግራይ ተኸቲሉ፡ ብዙሓት ኣብ ምምላሶም ኣብ ኤርትራውያን ፍልልይ ዝፈጠሩ ሕቶታት ክለዓሉ ጸኒሖም እዮም። “ሰራዊት ኤርትራ ናብ ትግራይ ኣትዩዶ ኣይኣተወን?፡ እንተ ኣትዩኸ ኣብቲ ብኮሚሽን ዶብ ንኤርትራ ዝተፈርደ ቦታት ጥራይ ድዩ ተደሪቱ  ወይ ናብቲ ዘየሰሓሕብ መሬት ትግራይ እውን ኣሳፊሑ እዩ?፡ ምስ ኣተወኸ፡  ምስ ምጥሓስ ሰብኣውነት ዝተተሓሓዘ ገበናት ፈጺሙ ዶ ኣይፋሉን?“ ዝብሉ ካብቶም ክለዓሉ ዝጸንሑ ሕቶታት እዮም።

ኣብዚ እቲ ውግእ 5ይ ወርሑ ሒዝሉ ዘሎ እዋን  ከምቲ “ሓሶትን ስንቅን እንዳሓደረ ይፈኩስ” ዝበሃል እቲ ምስምስ እንዳበነነ፡ እቲ ክዉን ሓቂ ተጋሂዱ እዩ። ንተግባራት ህግደፍ ኣብ ክንዲ ከም ዘለዎ ምርዳእ፡ ሓቂ ሓቢኦም ከጸባብቕሉ ዝፈተኑ ወገናት ኣብ መልሓሶም ዝሓይክሉ ደረጃ በጺሖም ኣለዉ። ካብ ቅድሙ’ውን  ንምዕጥጣይን ክፍቶ በሃልነትን እንተዘይኮይኑ፡ ድሕሪ ኢሳያስ “ጉዳይ ኢትዮጵያ ጉዳይና ስለ ዝኾነ ስቕ ኢልና እንርእዮ ዘይኮነ ዓቕምና እነበርክተሉ’ዩ” ምባሉ፡ ንኽትሓብኣሉ ኢልካስ ዕባራ ምኽንያታት ምቕራብ’ውን ኣይመድለየን። ከምቲ “ካብ ጳጳስ ንላዕሊ ካቶሊክ የለን” ዝበሃል፡ ካብ ኢሳያስ ንላዕሊ ህግደፍ ክትከውን ሃንደፍደፍ ምባል ናይ ጥዕና ኣይኮነን። ነስተውዕል ካብ ቅድም’ውን ኢሳያስ “ጉዳይ ብፍርዲ ዝተበየነልና መሬት  ኤርትራ የገድሰና’ዩ” ኣይኮነን ኢሉ። ንጉዳይ ዶብ እሞ “ንእሽቶይ ጉዳይ እዩ” ካብ ዝብሎ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ብመሰረቱ ናይቲ ካብ ቅድም ጀሚሩ ምስ ኢትዮጵያ ዘካየዶ ውግእ ጠንቂ’ውን ዶብ ኣይነበረን። ኮታ ንኢሳያስ  ዘገደሶስ ጉዳይ ኢትዮጵያ ብዓባያን ስልጣኑን እዩ።

ሎሚ “ዋላ ትንፈር እምበር፡ ጤል እያ” ንምባል እንተዘይኮይኑ፡ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ውግእ ትግራይ ምእታዉ ተረጋጊጹ እዩ። ኣብ ወሰናስ ዘይኮነ ከኣ ኣብ ማእከል ትግራይን ኣምሓራን ትግራይን ኣብ ዘዳውብ ከባብታትን ከይተረፈ ይዋጋእ ከም ዘሎ ዘይሕባእ ሓቂ እዩ። ሕሉፍ ሓሊፉ፡ ኣብቲ ካብ ዶብ ርሒቑ ናብ ትግራይ ኣዕሚቑ ዝኣቱ ቦታታት ኣድያቦን ኢሮብን ናይ ኤርትራ መንነት ይዕድል ከም ዘሎ እውን ናብ ነበርቲ ናይቲ ከባቢ ደዊልካ ምርግጋጽ ኣብ ዝከኣለሉ ግዜ ኢና ዘለና። ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ኣትዩ፡ “ህይወት ንጹሃት ይቐዝፍ፡ ንብረት መንግስቲ ክልል ትግራይን ውልቀ-ሰባትን ይራሲ፡ መንግስታውን ዘይመንግስታውን ትካላት የዕኑን ይዝርፍን ኣሎ” ብዝብል ኣብ ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜናን ዘይሻራዊ ትካላትን ዘዕለቕልቕ ዘሎ ሓበሬታታት’ውን፡ ካብ ክትነጽጎ ክትቅበሎ ናብ ዝቐለለ  ደረጃ በጺሑ ከምዘሎ ብብዙሓት ወገናት ዝምዘን  ዘሎ እዩ። ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ እውን ሰራዊት ኤርትራ ነቲ ዝኽሰሰሉ ዘሎ ከቢድ ገበን ከም ዝወዓሎ’ዩ  ኣጻርዩ። ገለ ወገናት “ከምዚ ዓይነት ተግባራት ኤርትራዊ ባህሊ ኣይኮነን” ብዝብል መከራኸሪ ምኽንያት፡ ነቲ ህግደፍ ንጥፍኣት ዝለኣኾ ሰራዊት ክከላኸልሉ ይስምዑ እዮም። ብመሰረቱ ምስ ህግደፍን መጨቆኒ ትካላቱን ዘባእሰናስ፡ ካብ ኤርትራዊ ባህልን ድሌትን ወጻኢ ብምኻዶም ኣይኮነን ድዩ። ነዞም ከምዚ ዓይነት መህደሚ ክፈጥሩ ዝደልዩ፡ “ዘይኣነስ ኣይትበከ እዩ ዘብክየኒ ዘሎ” ጥራይ ኢና እንብሎም።

ኤርትራውያን ምናልባት ደኣ ግዜኡን ደረጃኡን ይፈላለይ ይኸውን እምበር፡ በዚ ሕጂ ንህዝቢ ትግራይ ዘጋጥሞ ዘሎ በደላት ዝሓለፍና ህዝቢ ኢና። ንመሰል ርእሰ-ውሳነና ስለ ዝተቓለስና፡ እቲ ናይ ዓውዲ ውግኣት ግጥማት ሳዕቤን ገዲፍካ፡ መግዛእታዊ ሓይልታት ኢትዮጵያ፡ ሰላማዊ ህዝብና ቀቲሎም፡ ዓድታት ኣንዲዶም፡ ናይ እምነት ትካላትና ኣፍሪሶም፡ ኣብያተ- ትምህርትን ሕክምናን ምስ  መሳርሕኡ ዘሚቶምን ኣንዲዶምን፡ ቁጠባዊ ትካላትን ፋብሪካታትን ፈታቲሖም ወሲዶም። እዚ ምስዚ ኣብ ትግራይ ዝፍጸም ዘሎ ዝመሳሰል ናይ ቀረባ ግዜ ዛንታና እዩ። ኤርትራውያን ነዚ ተግባራት ወረርቲ ሓንጐፋይ ኢልና ኣይተቐበልናዮን። በዚ ፈሪሕና ካብ ቃልስና ኣይበኾርናን። እኳ ደኣ ተቓሊስና ስዒርናዮም። ድሕሪ ሕጂ ከምዚ ዓይነት በደል ከየጋጥመና ከኣ ወትሩ ድሉዋት ክንከውን ይግበኣና። ካብዚ ነቒልና ኣብ ልዕሊ ትግራይን ህዝባን ዝፍጸም ዘሎ በደል ክንቃወሞ ጥራይ ዘይኮነ ክንቃለሶ እውን ሞራላዊ ግደታ ኣለና። ኣብ ልዕሌኻ ክፍጸም ዘይትደልዮ ኣብ ልዕሊ ካለኦት ክወርድ እንከሎ ብውሕዱ “ዓገብ” ኣብ ክንዲ ምባል “ይርከብዋ ደኣ” ምባል’ሞ ከኣ ነውሪ’ውን እዩ። ደሓር ነቲ “ጽባሕ ነዓየ” ዝብል ወረጃ ኣበሃህላ ወለድና ክንርስዖ ኣይግበኣናን። ንሕና ኣብዚ እዋንዚ ብዛዕባቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ኩነታ ክንዛረብ እንከለና፡ ብጥሪኡ “ኣብ ዘይጉዳይካ ምእታው” ጌርና ክንወስዶ ኣይግባእን። ምኽንያቱ ጽልዋኡ ኣብ ኤርትራዊ ጉዳይና ብሩህ ስለ ዝኾነ።

ንጉጅለ ህግደፍ፡ ናይ ግድን ካብ ኤርትራን ህዝባን ፈሊና ክንርእዮ ክንበቅዕ ኣለና። እዚ ብልቢ ክንትግብሮ ዝግበኣና እምበር፡ “ካብ ክሳድ ንላዕሊ” ክኸውን ኣይግበእን። ኣብዚ እንተዘየነጺርና፡ ንህግደፍ ከነቃልዖ እንከለና ንኤርትራን ህዝባን ንብድልን ንጠልምን ከምዘየለና እንተዘይተረዲእና፡ ከይተፈለጠና ኣገልገልቲ ህግደፍ ክንከውን ኢና። ኣገልገልቲ ህግደፍ እንተኮይና ከኣ ህዝብና ንጠልም ከም ዘለና ኣይንረስዕ። ንጉጅለ ህግደፍ ምስ ልኡላውነት ሃገርና ነተኣሳስር እንተሊና’ውን ኣብ ጌጋ መንገዲ ኣለና። ነዚ ንምብራህ ኣብ ካልእ ዝርዝር ከይከድና፡ እቲ ጉጅለ ጉዳይ ልኡላውነት ንመኸወሊ ዝጥቀመሉ እምበር፡ ካብ ልቡ ኣውጺእዎ ሰማይ ሰማይ ካብ ዘመዓዱ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ስለዚ ህግደፍ ባዕሉ ቀዲዱ ንዝደርበዮ ካባ ልኡላውነት ከነልብሶ ክንብል ህዝብና ኣይንበድል።

ጉጅለ ህግደፍ መጸዋዕታን ምሕጽንታን ህዝብና ኣይንታዩን እዩ። እኳ ደአ መንገዱ ኣንጻርቲ ህዝብና ዝመርጾ እዩ። ንናይ ሕብረተሰብ ዓለም ምሕጽንታ’ውን በቲ ንጉዳይ ህዝብና ዝርእየሉ መነጽር ክርእዮ ከም ዝጸንሐ ፍሉጥ እዩ። እነሆ’ኳ ነቲ “ሰራዊትካ ካብ ውግእ ትግራይ ኣውጽእ” ዝብል መጠንቀቕታ ኣብ ክንዲ ብቐጥታ ዝምልስ ጎቦጎቦ ይኸይድ ኣሎ። ከም ዘይትግብሮ’ኳ ናይ ብዙሓት ግምት እንተኾነ፡ ከምቲ “ጽብሓላ ዱባ፡ ባህ ክብላ ልባ” ዝበሃል መዳህለልን መሕብእን ወስታ ክወስድ ይኽእል እዩ ዝብል ግምት ኣብ ባይታ ኣሎ።

ዝኸበርካ ህዝቢ ኤርትራ፡ “ቁጠባ ባዶ“: “መን ባዶ ገይሩዎ?“ ዝብል ኣርእስቲ ተመርኲሰ፡ ነቲ መስደመም ኣበሃህላ ንኣርእስተይ ተኸቲለ ሓሳባተይ ብጽሑፍ ኣስፊረ፡ ናብ ሕብረተ-ሰበይ ከመሓላልፍ እንከለኹ፡ ከም ሰብ ከም ኤርትራዊ ታሪኻዊ ሓላፍነት ንነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ/ት ሕቶኡ/ኣ ብዓውታ ናቱ ናይ ባዕሉን ክሓትት መሰሉ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ናይ መነባብሮኡ ናይ ሂወት ግዴታኡ እዩ። ብካልእ ኣዘራርባ፡ ሓደ ሕብረተሰብን ህዝብን ሃገርን ቁጠባ ሃገሩን ሃብቱን፡ ኣታዊኡን ወጻኢኡን ገምጋም ዕብየት ቁጠባኡን ክፈልጥን ክቆጻጸርን፡ መጀመርያ ምዕራፍ  ናይ ሓደ ሃገርን ሕብረተ-ሰብን እዩ። ንሕና ኤርትራውያን እዚ ዘይምግባርና ፡ ን30 ዓመታት ኣብ “መዋእል እምኒ“ ከም ዘሎኻ ኴንካ፡ ክሳብ ሕጂ ባጀትካ ከይፈለጥካ ትቕጽል ኣሎኻ፥ እሞ ከኣ ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን፡ ብጣዕሚ ዘሕፍር‘ዩ።

ኣነ ከም ሓሳብ ኣቕራቢ፡ እቲ ጨካን ዲያብሎስ ስርዓት፡ ሰብ ዝመስል፡ ባህሪ ናይ ሰብ ዘየብሉ፡ ኮነ ኢሉ ንህዝቢ ኤርትራ ከይዓቢ፡ ንቁጠባኡን ንማሕበራዊ ናብርኡን ንፖለቲካውን፡ ብሓፈሻ ንኩሉ ጸጋታትና ዓትዒቱ ዘምከነ፡ ኣብ ዓለማዊ ንግዲ ከይዋሳእ ዓፊኑ፡ ንኣውፈርቲ ዓጽዩ፡ እቲ ናይ መጀመርያ ዕላምኡ እዩ። እዚ ከኣ ንኤርትራዊ ኩሉ፡ ኣብ ኢድካ ከሎ ክልተ ሞት ክብል እንከለኹ፡ ንህዝቢ ሰማዒ ዓለም መስደምም ኮይኑ ኣሎ። ኣብዚ ደጋጊመ ክብሎ ዝደሊ፡ ንሕና ኤርትራውያን ደቂ ሰባት ክንስና፡ እኩባት ኣህዛብ ሃገርን መንነትን ዝወነንና፡ ታሪኻዊ ነጻነት ዘመስከርና፡ ከም ሰባት ከምቲ ካልእ ህዝቢ ዓለም 5 ሕዋሳት ዘሎና፡ ካብ እንስሳ ዝተፈልየ ኣእምሮ ስለ ዝተዓደልና፡ ንዝኾነ ነገር ካብ ግዜ-ንግዜ እናኣስተብሃልናን እናጠመትናን ክንከይድ፡ ንመሪሕ ሂወትና ዝግበኣና ክንሱ፥ እዚ ብዘይምግባርና ን30 ዓመታት ብዘይሕግን-ስርዓትን፡ መሕድሮ ዘይብልናን እናበረስናን ሰለይ ንብል ኣሎና፡ ዘሕፍር‘ዩ። መንእሰይ ወሎዶ እንታይኮን ክብለና‘ዩ ፡ ኣብ ቅድሚ ኣህዛብ ዓለምን ሃገርን ዘሕፍር ምዕራፍ ሒዙ‘ሎ።

ዝኸበርካ ኤርትራዊ፡ “ቁጠባ ባዶ“ ተባሂልካ፡ ምስ‘ዚ ኩሉ ጸጋታትካ እንከሎኻ፡ ንእኡ ከኣ በቲ ዝፈልጦ ሓደ-ብሓደ ክጠቕሶም እንከለኹ፡ -

1 - እቲ ግዙፍ ቀይሕ ባሕርና ናይ 1000 ኪ.ሜ. ውነና ዘሎካ፤

2 - ክልተ ወደብ ምስ መርሳታት ኣፍደገ ዘሎካ፤

3 - ምቁራት በብዓይነቶም ዓሳታት ዘሎካ፤

4 - ዳህሳስ ልዕሊ ምድርን ትሕቲ መርየትን ፡ ዝተርኽበን ዘይተረኽበን ማዕድናት ጋዛት ዘሎካ፤

5 - ጸሓያውን ንፋሳውን ጸዓት ንምትካል ባህርያዊ ጸጋ ዘሎካ፤

6 - ስሕበት ቱሪዝም ብዙሓት ደሴታት ዘሎካ፤

7 - ክሊማ ሃገርካ ደጋን - ወይነዳጋን - ቆላን ዘሎካ፤

8 - ፍርያም ሕርሻ ሃገርካ ባርካ ጻዕዳን ካልኦት ኩርነዓት ሃገርካን ዘሎካ፤

9 - ዝተፈላለየ ፍርያም ፍረታት ብምሉኡ ኩርንዓት ሃገርካ ዘሎካ፤

10 - ሃብቲ እንስሳ ዘቤት ምሉእ ዘይጉዱል ባርካ ጻዕዳ ምስ ኩርነዓት ሃገርና ዘሎካ፤

11 - እንስሳ ዘገዳም ብመጠኑ ዘሎካ።

ዝኸበርካ ኤርትራዊ፡ እዚ ኩሉ ጸጋታት ስለ ዘሎካ፡ ንርእስኻ ጸጊብካ ሰደድን ቀረብን እናኣመዓራረኻ፡ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ብምቍጽጻርን ብምዕቡል ቍጠባዊ ኣሰራርሓ ብምልዮን ዘይኮነስ ብምልያርድ ኣታዊና ጌርና፡ እቲ መጀመርያ ምዕራፍ መነባብሮ ህዝብና ኣወሃሂድና፡ ጥዑይ ሕብረተሰብን ቅልጡፍ ግስገሳን ሃኒጽና፡ ትምህርትን ተክኖሎጅን ኣተኣታቲና፡ ኣብ ዝሓጸረ ዓመታት ኤርትራ ተወዳዳሪት ከም ትኸውን ብፍጹም ጥርጥር የብለይን። ነዚ ኩሉ ሓቚፉ ዝኣልን ዘመዓራርን፡ ሕግን ስርዓትን ማሕድሮን እዩ። 

ዝኸበርካ ኤርትራዊ፡ ኣብ መወዳእታ ጽሑፈይ ክብሎ ዝደሊ፡ ለባም ሓሳባት ምሃብ፡ ኣብ ትሕቲ ሕግን ሓቅን ምሃብ መሰላት ርእሰ-ተኣማንነት ሃገሩን ሕብረተ-ሰቡን ዝፈቱን ዘኽብርን፡ ኣብ ጉዕዞ ሂወቱ ሕልናዊ ዕረፍቲ ዝህብ ኮይኑ፡ ወትሩ ከኣ ክብሪ ኣለዎ። ጸሓፍትን ደረስትን ልቦና ዘለዎም ደቂ ሰባትን ከም ዝብሉዎ፡ “ ሕልና ናይ ዕግበት ዘይብሉ፡ ሕልናኡ ዘይተቐበሎ ሕዋሳቱ ኣምኪኑ ዝጐዓዝ እሞ ከኣ ከም ህዝብን ሃገርን፡ መሰሉ ዘይፈልጥ‘ዩ“። ወትሩ ድማ ኣብ ቁጠባዊ-ማሕበራዊ-ፖለቲካዊ፡ ኣብ ከርፋሕ ሂወት ይነብር። እዚ ንከይከውን ወዲ-ሰብ ኣነ ክብል ክኽእል ኣለዎ። ኣነ ማለት ከኣ መሰለይ-ክብረተይ-መንነተይ ማለት እዩ።

ብክፍላይ ተኪአ

22.03.2021

ጀርመን