ሓደ ውድብ ወይ ማሕበር ዝልለየሉ ትካላዊ መልክዕን ትሕዝቶን ኣለዎ። እዚ ትካላዊ ትሕዝቶ በቲ ሓደ ወገን በቶም ንዕማም ናይቲ ውድብ ወይ ማሕበር ዘተግብሩ ኣካላት፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ ትካላት ብዝምርሕሉ ሕግታት ይልለ። እቲ ትካላት ስረሓት ብመንን በየናይ ኣገባብን ከም ዝፍጸም ዝእምት ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ንናይ ሓባር ወይ ናይ ጋንታ ስረሓትን ምትሕስሳብን ዘተባብዕ እዩ።

ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣካላት ናይቲ ትካል እንታይ ክሰርሑ ከም ዝግበኦም አእጃሞም ዝሕብር ክኸውን እንከሎ፡ እንታይ ክግበርን እንታይ ከይግበርን ከም ዝግበኦ እውን ዝውስን እዩ። ትካላዊ ኣሰራርሓ ንናይ ውልቀሰባት ወይ ጉጅለ ከከም ድሌትካ ናይ  ምኻድን ኣብ ውልቀሰባት ምምርኳስን ዘይቅርዑይ ስምዒት ዝግድብ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ዝተፈላለዩ ወገናት በቲ ንኹላቶም ዘኽስብ ማእከላይን ሚዛናውን ኣተሓሳስባ ንክኸዱ ዘኽእል እዩ። ኣብ ሓደ ማእዝን ዝለዓል ጉዳይ ብመንን ናበይ ገጹን ክምዕብል ከም ዝግበኦ ስርዒታዊ ኣቕጣጫ ዘርኢ’ውን እዩ። ኣብ ሓደ ውድብ ወይ ማሕበር ትካላዊ ኣሰራርሓ ክህሉ ብሓፈሻ ርዱእ ኮይኑ፡ ከከም ዕማምን ዓቕምን ናይቲ ኣካል ትካላት ብብዝሒ ኮነ ብኣቀዋውማ ክፈላለዩ ይኽእሉ።  ኣብ ነፍሲ ወከፍ ብርኪ ናይቲ ትካላት ዝዝውተር  መምርሕን ሕግን እውን ከምኡ። እዚ ትካላት ብሃቦ ተረከቦ ዝቐውም ዘይኮነ ብደረጃ ሕጋዊ ጉባአታት ወይ ጉባአ ስልጣን ብዝህቦም ኣካላት ዝቐውም ስለ ዝኾነ  ወልቂ ወይ ጉጅለ ካብቶም ተዋሳእቲ ከም ድላዩ ዝቕይሮም ኣይኮኑን።

ከምቲ ዝተገልጸ ቀንዲ ዓላማ ትካላዊ ኣሰራርሓ ውልቃዊ ስምዒትን ድሌትን ዝግድብ ስለ ዝኾነን፡  ከምቲ ንስኻ ትደልዮ ጥራይ ክኾኑልካ ዘየፍቅድ ብምዃኑ ምስ ትካላዊ ኣሰራርሓ ሓቢርካ ምንባር ክቡር ዋጋ ትዕግስቲ፡ ምእዙዝነትን ሓልዮትን ዘኽፍል እዩ። ነዚ ትካላዊ ምእዙዝነት ክትጸሮ ዘይምኽኣል ሳዕቤኑ ብዙሓት ይኮኑ፡ ብሓፈሻ ካብቲ ስሩዕ መንገዲ ኣውጺኡ ናብ ዘይቅኑዕ ዝወስድ እውን ክኸውን ይኽእል። በቲ ካልእ መንጽር ትካላዊ ኣሰራርሓ ገዳቢ ጥራይ ዘይኮነ ሓሳብካን ርኢቶኻን ከተንጸባርቕ መንገዲ ዝጸርግ እዩ። እተቕርቦ ሓሳብን ርኢቶን ናይ ብሑሓት ኮይኑ ተቐባልነት ምርካቡን ዘይምርካቡን ግና እንተላይ በቶም ምሳኻ ዝዋስኡ ናይ ርኢቶኻ ተቐበልቲ እምበር ብኣኻ  ኣቕራቢ ጥራይ ዝውሰን ኣይኮነን። ካልእ መሰረታዊ ኣገዳስነት ናይ ትካላዊ ኣሰራርሓ ነቲ ናይ ሓባር ዕላማ ዘይሕግዙ ምትእኽኻባት ዘየተባብዕ ምዃኑ እዩ።

ትካላት ውድብ ወይ ሰልፊ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ፡ ካብ ላዕሊ ንታሕቲ መደየብን መውረድን መስኖታት ኣለዎም። ነፍሲ ወከፍ ብርኪ ናይቲ ትካል ከኣ ነናቱ ዕማምን ሓላፍነትን ኣለዎ። እዞም ትካላት ኣብ ህዱእን ሰላማውን ኩነታት ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ናይ ሓጐጽጐ ግዜ እውን ብዘገልግሉ ኣገባብ እዮም ዝውደቡ። ናይቲ እዚ ትካላት ዝቖመሉ ኣካል ኣባላት ብናይቲ ትካላት ውህብቶ ንክጥቀሙ፡ ቅድም ቀዳድም ናይቲ ትካላት ምእዙዛት ክኾኑ ይግበኦም። ክትምእዘዘሉ ዘይጸናሓካ ትካል ኣብቲ ዘድልየካ ግዜ ጥራይ ከገልግለካን ክዘርየልካን ምምሕጻን ቅቡል ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብ መሰረታዊ ትካል ናይ ሰልፍኻ ወይ ውድብካ ብሕጊ ተቐይድካ ክትነጥፍ ዘይጸናሕካ ክንስኻ ኣብቲ ዘድለየካ ጥራይ ክትርዕሞ ምህቃን ብዙሕ ተቐባልነት ዘለዎ ኣይኮነን።

ትካላትን ትካላዊ ኣሰራርሓን ካብ መሰረታዊ ደሞክራስያዊ ኣዕኑድ ፈሊኻ ኣይረኣዩን እዮም። ምኽንያቱ ትካላዊ ኣሰራርሓ እንብል ንስሙ ዘይኮነስ ምስ ዝነፈሰ ብዘይነፍስ ደሞክራሲያዊ መትከላት ክምልክዕን ክጸንዕን እንከሎ ጥራይ እዩ። ንኣብነት ሕጋዊ  ትካላዊ ኣካላት ብደረጃኦም ዝውስንዎ እጃማት ኣለዎም። ዝምርሕሉ ኣገባብ ድማ ምስቲ ብቐንዱ እቲ ዓብይ ትካሎም ዝምረሓሉ ናይ ጉዳያት ኣተሓሕዛ ሕጊ ዝሰማማዕ እዩ። ኩልና ከም እንፈልጦ ውሳነታት ክውሰን እንከሎ “ርኢቶ ውሑዳት ንርኢቶ ብዙሓት ይምእዘዝ” ዝብል ጠማሪ ኣምር ኣሎ። እዚ ነቲ ኣሰራርሓ ትካላዊ ካብ ዝገብርዎ ጉዳያት ሓደ እዩ። እዚ እንተዘይተኸቢሩን ተሓልዩን ግና ከምቲ “ልጓም ሰዲድካ ቶሽቶሽ” ዝብልዎ ኩሉ እዩ ዝፈርስን ዋና ዝስእንን። ካብዚ ሓሊፉ ንትካላዊ ኣሰራርሓ ግቡእ መዓርግ ካብ ዘልብስዎ መሰረታዊ ጉዳያት ደሞክራስያዊ ማእከልነት እዩ። እዚ ማለት ነቲ “ታሕተዎት ኣካላት ኣብ ቅድሚ ላዕለዎት ኣካላት ምእዙዛት ይኾኑ” ዝብል ዘጉልሕ እዩ። እዚ እውን ኣብ ትሕቲ ትካላዊ ኣሰራርሓ ብሓባር ክትምርሽ መሰረታዊ ተደላይነት ዘለዎ እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ንብዙሓት ኣብ ልዕሊ ውሑዳት፡ ንላዕለዎት ድማ ኣብ ልዕሊ ታሕተዎት ብጉልባብ ሕጊ ተዓሚትካ ብጥሪኡ ትድረዖ ማለት ዘይኮነስ ንኩሉ ወገናት ዕድል ዝህብን ተሓታትነት ብዘነጽርን ዝትግበረሉ መስርሕ ኣለዎ።

እዚ ንትካላዊ ኣሰራርሓ ናይ ብሓቂ ትካላዊ ዘብሎ ኣምራት መዓስ ትጥቀመሉ ኣብ ዝብል ፍልልያት ይንጸባረቕ እዩ። ብወገነይ እዚ ናይቲ መስርሕ ህይወትን ናይ ደም ሱርን ስለ ዝኾነ፡ ወርትግ ከም መምርሒኻ ዝውሰድ እምበር ከድልየካ እትወስዶ እንተዘይ ማእመኣካ ድማ ትገድፎ ኣይኮነን። ገለ ወገናት እዚ ቀላሲ ኣምራት ኣብ ጉዳያት ኣብ እተሰማመዓሉ፡ እምበር ኣብ እትፈላለየሉ ቦታ የብሉን ክብሉ ይፍትኑ እዮም። ግደ ሓቂ ንምዝራብ ግና ብመሰረቱ እዞም ነጥብታት፡ ኮንደኾን ብናይ ሓባር ስምምዕ ዘይዛዘም ጉዳያት የጋጥም  ተባሂሉ ከም መዋጸኦ ዝስረሓሎም እዮም። ምኽንያቱ ኣብቲ ጉዳይ ናይ ሓባር ስምምዕ እንተልዩ እሞ ሕቶ ብዙሓትን ውሑዳትን ወይ ላዕለዎትን ታሕተዎትን ኣይመተላዕለን።

ህዝቢ ኤርትራ ንመሰሉን ናጽነቱን ቃልሲ ካብ ዝጅምር ነዊሕ ግዜ እዩ። እቲ በብግዜኡ ዝያዳ ጎሊሑ ዝዝረበሉ ግና እቲ መሪር ብረታዊ ቃልሲ ዝተኻየደሉ መስርሕ እዩ። ጉዕዞ ብረታዊ ቃልስና ምእንቲ ናጽነት እቲ ኣውንታኡ ከም ዝዛይድ ርዱእ ኮይኑ፡ ኣሉታታት ዘይተፈልዮ ምንባሩ ካልእ ኩልና ዘይንኽሕዶ እዩ። መበቆል ናይዚ ሕጂ ሃገርና ዘላቶ መትሓጃ ዘየብሉ ሃለዋት ከኣ እቲ ሽዑ ኣዝዩ ንኡስን ብቐሊሉ ክፍታሕ ዝኽእልን ዝመስል ዝነበረ ናይ ግዜ ቃልሲ ንናጽነት ኣሉታ እዩ። ኣብዚ ዝተናውሐን ጌና ሕጂ’ውን ቀጻሊ ዘሎን ቃልስና ጸጸኒሖም ዝገሃዱ መጠምዘዚ ኩርነዓት ነይሮም እዮም። 1961 ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ናብቲ በሊሕ መልክዑ ዝተሰጋገረሉ ኩርናዕ ነይሩ። 1991 ከኣ መስርሕ ቃልሲ ኣንጻር ግዳማዊ መግዛእቲ ተዛዚሙ ናብ ሓድሽ ልኡላዊት ሃገር ናይ ምህናጽ ዝተሰጋገርናሉ ወሳኒ ኩርናዕ ነይሩ። ነዚኣቶም ደኣ ከም ፍሩያት ኣብነት ጠቒስና እምበር ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝሓለፎም ካለኦት ነናቶም ጽልዋ ዝነበሮም ኩርነዓት’ውን ነይሮም እዮም።

ኣብዞም ወሰንቲ ዝበልናዮም ኣገደስቲ ኩርነዓት ዝውሰድ ስጉምቲ ነቲ ድሕሪኡ ዝኸይድ መስርሕ ወሳኒ ጸላዊ እዩ። ንኣብነት ኣብቲ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ተዛዚሙ፡ ናብ ቃልሲ ምህናጽ ሃገር ዝሰገርናሉ ኩርናዕ፡ ብዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝተወስደ  ዘይሓላፍነታዊ ስጉምቲ እነሆ ሳዕቤኑ ይረአ። እቲ ናጽነት ኤርትራ ዝተረጋገጸሉ ግዜ ዓለምና ንብዙሕነታዊ ኣተሓሳስባ ወሳኒ ኣቓልቦ እትህበሉ ዝነበረት’ዩ። ብዙሕነት ክበሃል እንከሎ ብዙሕ መልክዕን ኣገላልጻን ዘለዎ ኮይኑ፡ ሕጂ ንግደሰሉ ዘለና ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት እዩ። ኣብ ኤርትራ እዚ ብዙሕነት ኣብ ቅድሚ ናጽነት እውን ነይሩ እዩ። ኣብ ሜዳ ኤርትራ ካብ ሐደ ውድብ ንላዕሊ ንክህሉ ዝደረኸ ከኣ እዚ ብዙሕነት’ዚ እዩ። ሓደ ኮይንካ ንሓደ ዕላማ ካብ ምድፋእ ብዝነበረና ድሌት ነዚ ካብ ሓደ ውድብ ንላዕሊ ምዃን ዘይደገፍናዮ ብዙሓት ነይርና። እንተኾነ ክውንነት ዝወለዶ ስለ ዝነበረ ከነወግዶ ኣይከኣልናን። እቲ ዝሃሰየና ከኣ ነዚ ብዙሕነት ከነወግዶ ዘይምኽኣልና ዘይኮነ፡ ብስልጡን ኣገባብ ከነመሓድሮ ዘይምኽኣልና እዩ። ሎሚ ሎሚ እሞ ከኣ ክኢላን ሓላፍነታውን ኣመሓዳሪ እንተረኺቡ ብዙሕነት ጐዳኢ ዘይኮነስ፡ መልክዕን ሓይልን ምዃኑ ተኣሚንሉ ዝስረሓሉ ዘሎ እዩ።

ኣቶ ኢሳይያስ ነቲ ናይ 1991 ብዙሕነት ዘቐድም ሓቢርካ ሃገር ናይ ምህናጽ ሓድሽ ምዕራፍ፡ ናይ ውሱናት መዋስኢ ጥራይ ከም ዝኸውን ንምምልካት “ድሕሪ ሕጂ ብውድባት ሓሸውየ የለን” ብዝብል ምስ ትጽቢት ህዝቢ ኤርትራ ኮነ ዓለማዊ ኩነታት ብዘይቃዶ ጭረሖ እዩ ጀሚርዎ። እዚ ትምክሕታውን በሓትን ንቕሎ ነተን ሽዑ ዝነበራ ኣብ መስርሕ ምርግጋጽ ናጽነት፡ ነናተን ብጽሒት ዝነበረን ውድባት ጥራይ ዘይኮነ፡ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን ኣቶ ኢሳይያስ “ናትና እዩ” ይብሉ ንዝነበሩ  ወገናትን’ውን ብስራት ኣይነበረን። እቲ ውዱብ ኣንጻር ህግደፍ ዝካየድ ቃልሲ ደንበ ተቓወምቲ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ምልዕዓል ተጋደልቲ 1993፡ ሕቶ ውጉኣት ሓርነት ማይሓባር፡ ምሕጽንታ ዝተፈላለዩ መራሕቲ ሃይማኖት፡ ተበግሶ በርሊን ማንፈስቶ፡ ብዓብይኡ ድማ መኸተ ጉጅለ 15፡ ኣከያይዳ ኣቶ ኢሳይያስ ናይ ደሓን ከም ዘይነበረ ዘመላኽቱ  ኣብነታት እዮም። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ እንዳ ኩሉ ኤርትራዊ ስድራቤት ስቕታ ዝዓብለሎን ሰማዒ ዝሰኣነን “ናይ መንገዲ ትስሕት ኣለኻ” ቀጻሊ ኣውያት ኣሎ። ክሳብ ሰማዒ ዝረክብ ክቕጽል ከኣ ባህርያዊ እዩ።

ኣብዞም ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮም ናይ ምዕራይ ወፍርታት ዝተሳተፉ ኤርትራውያን፡ ነቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ጸልማት ንምቕንጣጥ ካብኣቶም ትጽቢት ዝግበረሉ ገይሮም። ዋጋ ከኣ ከፊለምሉ። እቲ ነቲ ንቕሎ ዝሰመዐን ዝተዓዘበን ካብ ራህዋ እምበር ካብ ጭቆና ዘይርባሕ ህዝቢ እንተ ዝጽንበሮ ድማ መተዓወተ’ሞ ምስሊ ኤርትራ ካብዚ ሕጂ ዘለዎ ዝጸበቐ መኾነ። እንተኾነ ክሳብ ሕጂ ኣይተገብረን። ሕሉፍ ሓሊፎም ነቲ ጉጅለ ህግደፍ ካብ ክውንነትን ርትዕን ንምህዳም ኣይፋል ንዝበልዎ “ዝሓንቀቑ፡ ምስ ጸላኢ ዝተዓስቡ፡ ብናይ ምዕራብ ባዶ ተስፋ ዝተሰልቡ፡ ….. ወዘተ” ዝብሎ ከም ሓቂ ወሲዶም “ሕራይይይይይይ ገበሮም” ዝብሉ ኤርትራውያን ወገናት ክሳብ ክንደይ ካብ ፍትሕን ሓቅን ርሒቖም ከም ዘለዉ ይርደኦም ደኾን ይኸውን። ስርዓት ህግደፍ ክገብሮ ዝግበኦ ዝነበረ፡ ግና ዘይገበሮ ንጹር ክነሱ፡ “እንታይ እሞ ዘይገበረ?” ዝብሉ ፈሊጦም ስለ ዝደቀሱ ነቕኒቕካዮም ዘይበራበሩ’ውን ኣለዉ።

ነቲ “እንታይ’ሞ ዘይገበረ?” ዝብል፡  ከሎ ጌና ምሉስ ሕቶኦም ክንምልሰሎም። እቲ ስርዓት ንመንእሰያት ኣገዲዱ ናይ ግዜ ገደብን ክፍሊትን ንዘይብሉ ክዕስክሮም ኣይነበሮን፡ ንኹሉ መሰላት ሕገ-መንግስታዊ ውሕስነት ክህብ ነይርዎ፡ ኤርትራ ናይ ኩሎም ንህልውናኣ ዋጋ ዝኸፈሉ ዜጋታታ ከም እትኸውን ክገብር ነይርዎ፡ ካብ ውድባዊ ክሊ ወጺኡ ኣብ ኤርትራዊ ሃገራዊ ሜዳ ክዋሳእ ነይርዎ፡ ኤርትራውያን ንዘቕርብዎ ሕቶ ልብን ቀልብን ክህብ ነይርዎ። እዚ ነቶም ህግደፍ እንታይ ክገብር ከም ዝነበሮ እንዳፈለጡ ከም ዘይፈለጡ ዝኾኑ ንምትንባህ ኢና ንዝርዝሮ ዘለና። ጉድለት ህግደፍ ንጹር ክነሱ በብሓደ ምዝርዛር ግዜን ጉልበትን ዝበልዕ እዩ። ካብቲ ብሓጺር ክግለጸሉ ዝከኣል ንምጥቃስ ዝከኣል፡ እቲ ጉጅለ እዛ ሃገር ናይ ኩሎም ዜጋታታ ምዃና ዝቕበል ጹረትን ትዕግስትን ዘየብሉ  እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ንህዝብና ናይ ገዛእ ሃገሩ ተፈጥሮኣዊ ሃብትን ታሪኹን ጥራይ ኣይኮነን ዝዘምቶ ዘሎ፡ እንተላይ ናይ ምሕሳብ ናጽነቱ እምበር።

እቲ ኣዝዩ ዘገርምን ዘተሓሳስብን እዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ እኩይ ኣተሓሳስባ ናይቲ ጉጅለ ናብ “ተቓወምቲ ኢና” ዝብሉ ወገናት እውን ዝልሑዅ ምዃኑ እዩ። ኩልና ከምዘይንዝንገዖ ነቲ ጉጅለ ምቅዋም ማለት ዓዲ ቀይርካ ካብኡ ርሒቕካ ምንባር ማለት ጥራይ ኣይኮነን። ካብኡ ርሒቕካ ኣንጻሩ እትጭርሕ ክንስኻ ነቲ ኣካይድኡ ምድጋሙ ምቅዋሙ ማለት ኣይኮነን። ንድሕሪት እንተጠሚትና ምስዚ ጉጅለ ዘተኣሳስር ታሪኽን ድሕረ-ባይታን ክህልወና ይኽእል። እቲ ሕሉፍ ተመኩሮ ናቱ ግቡእ ቦታ ክሕዝ ዝግበኦ እምበር ንድሕሪት ተመሊስካ ዝስረዝ ኣይኮነን። ኣብዚ ህዝብን ሃገርን ንምድሓን ንቕድሚት ከነማዕዱ ናይ ግድን ዝኾነሉ መድረኽ ግና ኣብቲ ምስ ህግደፍ ዘመሳስለና ሕሉፍ፡ ዘይኮነ ኣብቲ ምስኡ ዝፈላልየና መጻኢ ኢና ከነድህብ ዝግበኣና።  

“ፕረሲደንት” ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ 2017 ኣብ ዘካየዶ፡ ስም ተዘይስኢንካሉ ቃለመጠይቕ ክትብሎ ዘጸግም ሃተውተው ብገፈልመፈል ዝተመልአ ምንባሩ ብዙሓት ወገናት ምስክርነቶም ዝሃብሉ እዩ። እቲ ፈተውቱ ስሙ ምጽዋዕ ፈሪሖም “እቲ ሰብኣይ” ዝብልዎ ዲክታቶር፡ ከም ናይ መጻኢ መደቡ ሒዝዎም ካብ ዘሎ ዕማማት “ምሕያል ጨቋኒ ትካሉ ህግደፍ”  ምዃኑ ኣተንቢሁ። ነዚ ዝሰምዑ ወገናት “ወሓጥዮ ተበልኩዋስ ትጐስሞ” ካብ ምባል ዓዲ ከምዘይውዕሉ ፍሉጥ እዩ። ህግደፍ ጠንቂ’ቲ ኩሉ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ በደላትን ወጽዓን  እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ፡ ህዝብና ኣብ ባሕሪ’ቲ ወጽዓን ኣደራዕን ይነብር ስለ ዘሎ፡ ኣብ ኤርትራ በዂሩ ንዘሎ መሰላት ንምዝኽኻር ናይ ግድን ብኩራት፡ መሰል ምውዳብ፡ ሓሳብካ ምግላጽ፡ ኣብ ቅድሚ ፍትሓዊ ሕጊ ምቕራብ፡ ኣብ ሃገርካ ከምድላይካ ምንቅስቓስ፡ ዝመረጽካዮ ምምላኽ፡ ምርካብ ዕድል ትምህርቲ … ወዘተ እንዳበልካ ምዝርዛር ናይ ግድን ኣይከውንን እዩ። ከምኡ እውን ብሰንኪ ኣተሓሕዛ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝወርድ ዘሎ በደላት ንምጽብጻብ፡ ብዘይፍርዲ ምእሳር፡ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ምስቓይ፡ ምቕታል፡ ብዘይክፍሊት ደረት ንዘየብሉ ግዜ ንላዕለዎት ሓለፍቲ ምግልጋል፡ ርእሰማልካ ኣብ ሃገርካ ዘይምውፋር፡ ብህይወትካ ጥራይ ዘይኮነ ሬሳኻው’ን ኣብ ዓዲ ከይኣቱ ምንፋግ፡ ኣብ ዶባት ምርሻን … ወዘተ እንዳበልካ ምጭያሕ እውን ናይ ግድን ኣይኮነን። እዚ ኩሉ ድማ ውጽኢት ህግደፋዊ ኣተሓሳስባ እዩ።

ብመንጽር’ዚ “ንህግደፍ ከነሕይል ኢና” ዝብል ሓረግ ንህዝብና ብስራት ዘይኮነ መርድእ እዩ። ምናልባት ህዝብና ካብ መራሒ ህግደፍ ዝጽበዮ ናይ ብስራት መልእኽቲ ስለ ዘይጽበ ኣበሃህላኡ ሓድሽ ኣይኮኖን ይኸውን። እንተኾነ ህዝቢ ራህዋን ለውጥን ሃንቀው እንዳበለ እዚ መርዛም ህግደፍ ናይ ምሕያል ትዕቢተኛ ኣበሃህላ ክሰምዕ እንከሎ ቃና ወጽዓ ህግደፍ ክሕደሶ ባህርያዊ እዩ። ህግደፍ ማለት እዚ ኣቐዲሙ ዝተዘርዘረ መዓት ጐቲቱ ዘምጸአ ካብኮነ ምሕያሉ ድማ ዝያዳ መዓት ዘኸትል ምዃኑ ምርዳኡ ኣገዳሲ እዩ። እንተኾነ ከምቲ “ዝቐበጸን ዝነቐጸን ኩሉ ሓደ”  ዝበሃል፡ ካብዚ ኣሽካዕላል ዲክታቶር ኢሳይያስ ህዝብና ካብ ህግደፍ ዝጽበዮ ጽቡቕ ከምዘየለ ተረዲኡ መዓንጥኡ ሸጥ ኣቢሉ ንክቃለስ ዘሕርኖ እዩ።

ኣብ ኤርትራ ምእንቲ መጻኢ ራህዋ እነካይዶ ዘለና ቃልሲ ናብ ውልቀ ወይ እኩባት ሰባት ዘቕነዐ ዘይኮነ፡ ኣንጻር ህዝብን ደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባን ዝሕሰምም ሰይጣናዊ ዝንባለ ዘተከለ እዩ። እቶም ንኢሳይያስ ኣፈወርቂ ወሲኽካ እንጸልኦምን ከነወግዶም እንቃለሶምን ውልቃውያንን ጉጅለታትን ብሰብነቶም ዘይኮነስ ብሰንክቲ ዘምልኽዎን ብዋጋ መሰልን ሓርነትን ህዝቢ ዘተግብርዎን ዘይቅቡል ኣተሓሳስባ እዩ። እዚ ዘይህዝባዊ ኣተሓሳስባ ድማ ካብ ኣንጉዕ ህግደፍ ዝፍልፍል እዩ። ህግደፍ ናይ ኩሉ’ቲ ኣብ ኤርትራ ኣብ ኩሉ መዳያት ዘሎ ሕማቕ ኣባ ጓይላ ስለ ዝኾነ እቲ ንቃለሰሉን ኣብ ሓጺር ግዜ ክዕወት እንጽበዮን ህዝብን ወሳንነቱን ዝማእከሉ ለውጢ ክመጽእ ከኣ ህግደፍ ክፈርስ ናይ ግድነት እዩ።

ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ረብሓኦም ብህላወ ህግደፍ ዝረጋገጽ ዝመስሎም ውሑዳት ኤርትራውያን ወገናት ህግደፍ ክሕይል እዩ ክበሃል እንከሎ፡ ምናልባት ኮበሮ ሓምሓሞም ይወቕዑ ይኾኑ። እንተኾነ ከምቲ “ብዕራይሲ ዝበልዖ ሳዕሪ እምበር ዝጽበዮ ገደል ኣይረኣዮን” ዝበሃል፡ እቲ ንዓኣቶም ባህ ዝብሎም ኣተሓሳስባ፡ ኣብ ልዕሊ ክንደይ ሚልዮናት በደል የውርድ ከም ዘሎ ኣይተረድኦምን። ንግዜኡ ደኣ ኣይረደኣዮም እምበር፡ ንሳቶም እውን ካብቲ  ጽባሕ ኣብ መቓብር ህግደፍ ዝጥጥዕ ሰላም፡ ደሞክራስን ልምዓትን ተጠቀምቲ እዮም። ኣብ ሰላምን ደሞክራስን ኩልኻ ኢኻ እትጥቀም። ኣብ ከምዚ ብህግደፍ ዝዝውተር ዘሎ ወጽዓ ግና ብዘይካ ቁንጣሮ ወጻዕቲ ኩልኻ ኢኻ እትብደል። ህግደፍ ሎሚ ብንጹር ውሱናት ሰባት ከም ናይ ወጽዓ መሳርሒ ዝጥቀምሉ ኢደ-በይዛ ምዃኑ ተቓሊዑ እዩ። ህግደፍ ሓደ እዋን ጸይቅን ንእሽቶን ክነሱ ዓብዪን ሕያዋይን ከመስል ንብዙሓት እንዳ ኣገደደን ብራሽን ካርድ እንዳፈራረሐን ኣብ መዝገቡ ክኽትሙን ወርሓዊ ውጽኢት ክኸፍሉን የገድዶም ነይሩ። ደሓር ግና ኩሉ ፍጊዕ ኢልዎስ “ህግደፍ መንደፍ፡ ንሰብ መን ይቐትሎ ህግደፍ፡ ንኣድጊ እንታይ ይቐትሎ መንደፍ” ኣብ ዝብለሉ ደረጃ በጺሑ ኣነሆ። እቶም በሃልቲ ንህግደፍ “መንደፍ” ምባሎም ከኣ ኣማን ብኣማን ናቱ ሂበምዎ።

ህግደፍ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ኣጻዊድዎ ዘሎ መፈንጠርያታት ነዊሕ መዘዝ ዘለዎን ድሕሪ ውድቀቱ’ውን ዋጋ ዘኽፍል እዩ። ኤርትራዊ ባህልን መለለይን ብህግደፋዊ ወጻዒ ባህልን ልምድን ናይ ምትካእ ሕልና ከም ዘለዎ ንዕዘቦ ኣለና። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ዕድመን እምነትን ዝመሰረቱ ምክብባር ይብሕጎግ ኣሎ። ኣንቱምን ኣንትንን ተሪፉ፡ ኣንታን ኣንትን ይዕንድር ኣሎ። ካብ ሳዕሳዒት ጀሚርካ ኩሉ ኤርትራዊ መለለዪ ባህሊ ይደሃኽ ኣሎ። እዚ እንተበዚሑ “ንሕና ኤርትራውያን ኢና” ኢልና እንንየተሉ መለለዪ ሓለገትና ከይበርስ ዘየስግእ ኣይኮነን። ከምዚ ዝኣመሰለ ኣበሳ ህግደፍ ክሳብ ዝሓየለ ወጽዓና መመሊሱ ክስዕርር እዩ። ስለዚ ዕላማና ህግደፍ ምሕያል እዩ ዝብል ሕልሚ “እቲ ሰብኣይ” ኣብ ምብርዓን ንረባረብ።

ዶክ/ ሃብተ ሓደ ካብቶም በጻብዕ ዝቍጸሩ፡ ቀዳሞት ክብ ዝበለ ትምህርቲ ዝቐሰሙ ስለ ናጽነት ሃገርና ኤርትራን ሓርነት ህዝብናን ዝቃለሱ ዝነበሩ መንእሰያት እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ቨትሪናሪ ባችለር መዓርግ ድሕሪ ምውሳዱ፣ ኣብ ፖላንድ ቀጺሉ ናይ ማስተርስ መዓርግ ተቐቢሉ፣ ኣብ በርሊን ሃገረ ጀርመን ብምቕጻል ድማ ብዓቢ ብሉጽነት (Great Distinction)ናይዶክተርነት መዓርግ ተሰሊሙ። ትምህርቱ ንክካታተል ቋንቋታት እንግሊዝን ፖላንዳን ጀርመንን ክመልኽ ግድነት ነይሩ። ዶክ/ ሃብተ ንቋንቋ ጀርመን ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ኣዋርሕ መሊኹ ናይ ዶክተርነት መዓርግ ክሳብ ምውሳድ ክበጽሕ እንከሎ ማዕረ ክንደይ ንፉዕ ተማሃራይን ቋንቋታት ናይ ምምላኽ ተውህቦ ዝነበሮ ሰብ ምንባሩን ክንግንዘብ ንኽእል።ድሕሪ ምውዳእ ትምህርቱ፡ ኣብ በርሊን ዩኒቨርሲቲ ከም ተሓጋጋዚ ፕሮፈሶር ኰይኑ ክሰርሕ ጀሚሩ ነበረ፣ እንተዀነ ግን ንሃገሩ ዝነበሮ ዘቃጽል ፍቕሪ ልዕሊ ኵሉ ስለዝነበረ፣ ነቲ ክረኽቦ ዝኽእል ዝነበረ ግዑዛዊ (ማተርያላዊ) ረብሓ ራሕሪሑ ምሉእ ግዜኡን ዓቕሙን ኣብ ኣገልግሎት ህዝቢ ክውዕል ምውሳኑ ክብ ዝበለ ውፉይ ሓርበኛ ባእታ ምንባሩ እቲ ተግባር ንባዕሉ ይምስክር።

ናይ ዶክ/ ሃብተ ኣስተዋጽኦ/ኣበርክቶ ኣብ ሓደ ገጽ ዘርዚርካ ዝውዳእ ኣይኮነን። ሓው ትኩእ ተስፋይ ንዝኽሪ ሓርበኛ ጅግና ስዉእ ዶክ/ ሃብተ ክንእከብ ኢና ዝብል ሓበሬታ ምስ ሃበኒ ነዛ ንዕኡ ዘይትበቅዕ ሓጻር መልእኽቲ ክሰድድ ወሲነ። ኣብ ውሑዳት ነጥብታት ድማ ከተኵር እየ።

ዶክ/ ሃብተ ኣብ ኣለማያ ዩኒቨርስቲ ኣብ ዝምሃረሉ ዝነበረ ግዜ ኣባል ናይ ብማሕበር ሸውዓተ ዝፍለጥዝነበረ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ስሩዕ ኰይኑ ክንቀሳቐስ ድሐሪ ምጽንሑ ኣብ ኤውሮጳ ምስ ከደ፡ ኤርትራውያን ተማሃሮ ከም ኢትዮጵያውያን ከይኖም ክብ ዝበለ ትምህርቲ ንምቕሳም ይልኣኹ እኳ እንተነበሩ ከም ኤርትራውያን ናይ ገዛእ ርእሶም ማሕበር ተማሃሮ ንክህልዎም ተቓሊሶም ካብ እተዓወቱ ተማሃሮ እዩ ነይሩ። ኣብ ወጻኢ ዝነበረ ማሕበር ተማሃሮ ኢትዮጵያውያን፡ ኤርትራውያን ካብ ናይ ኢትዮጵያውያን እተፈልየ ናጻ ማሕበር ንከይህልዎም ብትሪ ይቃወም ነበረ። ኣብዚ ቃልሲ እዚ ዝነበሩ እሞ ዝልዓለ ዋጋ ህይወቶም በጃ ህዝቦም ከፊሎም ዝሓለፉ ስዉኣት ዶክተራት፡ የሕያ ጃብር፡ ፍጹም ገብረስላሰን ኣረጋይ ሃብቱን፣ ብህይወቶም ካብ ዘለዉ፡ ገና ብዘይምሕላል ኣብ ቃልሲ ዝርከብ ውፉይ ዶክ/ ዩሱፍ ብርሃኑን ሓው ከሊፋ ዑስማንን ካልኦት ኣስማቶም ክዝክሮም ዘይክኣልኩን ዘይፈለጥኩዎምን ብዘይምጥቃሰይ ይቕሬታ እንዳሓተትኩ ነዞም ክዝክሮም ዝኽኣልኩ ምጥቃስ ግቡእ ኰይኑ ይርኣየኒ። ዶክ/ ሃብተ ኣብ ምምስራት ማሕበር ኤርትራውያን ተማሃሮ ኣብ ኤውሮጳ ጥራሕ ዘይኰነስ እንተላይ ምስቲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝቐውም ዝነበረ ማሕበር ተማሃሮ ሰሚሩ ሓደ ዘድምዕ ማሕበር ኤርትራውያን ተማሃሮ ንክህሉ ተቓሊሱ እተዓወተ እዩ።

ኣብ ሰውራ ኤርትራ ኣብ መጀመርያ ናይ ሰብዓታት ኣብ ውሽጢ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ናብ ምፍንጫል ዘምርሕ ተርእዮታት ኣብ እተኸስተሉ ግዜ ኣይኰነሉን እምበር ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ናይ ተ.ሓ.ኤ.ን ምስ ሓደ ካብቶም ነቲ ምፍንጫል ዘተባብዕ ዝነበረ ውሩይ መራሕን ተራኺቡ ሓድነት ናይ ሰውራ ኤርትራ ክዕቆብ ጽዒቱ። ዶክ/ ሃብተ ምስቲ ውሩይ መራሒ ኣብ ዘካየዶ ምይይጥ ንባዕሉ እቲ ዘተባብዕ ዝነበረ ምሉእ ዕግበት ከም ዘይነበሮ ካብቲ “ኢድካ ኣብ ባሕሪ ኣኣትዋ ወይ ዓሳ ሒዛ ትወጽእ ወይ ከኣ ተሓጺባ ትወጽእ” ዝብል መልሲ ዝሃቦ ከም እተገንዘበን “ኢድ ምሕጻብ ጥራሕ ኣይኮነን ዘሎ ብዓሳ ምውሓጥ/ ምቝራጽ እውን ኣሎ” ኢሉ ከም ዝመለሰሉ ብዛዕባ ሓድነት ማዕረ ክንደይ ይግደስ ከም ዝነበረን ከም ዝጽዓረን ስለ ዘመልክት በዚ ኣጋጣሚ እዚ ክዝክሮ እፈቱ። እቲ ውሩይ ሰብ ናብ ዓዲ ኵላትና ሓሊፉ ስለዘሎ ስሙ ክረቝሖ ኣይደለኹን።

ንዶክ/ ሃብተ ንመጀመርታ ግዜ ዝፈለጥኩዎን እተላለኹዎን ብ 1975 ኣብ ካልኣይ ሃገራዊ ጉባኤ ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ እዩ። ሽዑ ዶክ/ ሃብተ ኣባል ሰውራዊ ባይቶ ኰይኑ ተመሪጹ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ኣብ ሜዳ ምስ ተጋደልቲ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ 35 ተጋደልቲ ናይ ጎብየ ሽክና ተሰኪሞም መጺኦም ኮፍ ክብልዎ ምስ ርኣየ ኣዚዩ ሰንበደን ጕሃየን። እቲ ተርኽቦ’ቲ ዶክ/ ብመሰል ወዲ ሰብ ጥራሕ ዘይኮነስ እንተላይ ብመሰል እንስሳታት ከም ዝግደስ ዘርኣየ ነበረ። ኣብ ኣኼባ ናይ ሰውራዊ ባይቶ ኣድላዪነት ምዕቃብ እንስሳታት ዝገልጽ መሳጢ ጽሑፍ ኣቕረበ እሞ ሰውራዊ ባይቶ ጎብየን ካልኦት እንስሳታትን ንከይህደኑ ወሰነ።

ድሕሪ 2ይ ሃ.ጕ ዶክ/ ሃብተ ኣብ ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ጕዳያት፣ ሓላፊ ምምሕዳር ክፍሊ ኤውሮጳ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ፣ ብ 1977 ንውድብ ኣብ ሃገረ-ሽወደን ክውክል ኣብ እተመደብኩሉ እዋን ብቐረባ ክፈልጦን ክላለዮን ዕድል ረኸብኩ። ሕያዋይ፡ መስተውዓሊ፡ ምቕሉል፡ጽን ኢል ዝሰምዕ፡ ሰሪሑ ዘስርሕ፡ውፉይ፡ እሙን ዓርኪ ምንባሩ እምስክር። ኣብ ሽወደን ኣብ ዝነበርኩሉ ግዜ ኣብ Lund University, Sweden ንጕዳይ ኤርትራ ዝምልከት ሓደ ዓውደ መጽናዕቲ (Symposium) ተኻዪዱ ነይሩ። ነዚ ብደርግ ዝቐርብ ዘሎ ናይ ፍታሕ-እማመ መልስኹም እንታይ ከም ዝዀነ ክትገልጹ ንዕድመኩም ኣሎና ዝብል መልእኽቲ መጺኡና ኣሎ እሞ ውድባዊ መልሲ ኣሎና ድዩ ኢለ ምስ ሓተትኩዎ “መሪሕነት ትኣኪቡ መልሲ ንክህብ ዘጋማጥል ግዜ የልቦን፤ ንስኻ እተራእየካ መልስ” ኢሉ ብዝሃበኒ ፍቓድ መሰረት መልሲ ኣዳልየ ብዛዕባ ከስምረሉ ዝደልዮ ነጥብታት ምስኡ ድሕሪ ምምይያጥ፣ ኣቕሪበ። እቲ ሽዑ ዘቕረብኩዎ ናብ ቋንቋ ሽወደን ተተርጒሙ ከም ውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ ኣብ ሓደ መጽሓፍ ሰፊሩ ይርከብ። እዚ ሰሪሑ ዘስርሕ ምንባሩ ጥራሕ ዘይኰነስ ክብ ዝበለ ምትእምማን ከም ዝነበረና ዘመልክት እዩ።

ዶክተራት ሃብተን ዮሱፍ ብርሃኑን ንተ.ሓ.ኤ. ኣብ ኤውሮጳ ምስ ሰልፍታትን መንግስታትን ዘይመንግስታውያን ትካላትን ንምልላይ ዘካየድዎ ዘይሕለል ጽዓት ኣብ ናይቲ እዋን ናይ ተ.ሓ.ኤ. መጽሔታት ብሓፈሻ ብፍላይ ድማ ኣብቲ ብእኒ ዮውሃንስ ዘርኢማርያም፡ ወልደየሱስ ዓማር፡እስማዒል ዓልን ካልኦት ብጾቶምን ብእንግሊዝኛ ዝሕተም ዝነበረ “Eritrean News Letter” and “The Eritrean Revolution” ተሰኒዱ ይርከብ። ኣብዚ ክዝክር ዝደልዮ ግን ሰለስተ ኣገደስቲ ነጥብታት ኣሎኒ፡

ቀዳማይ፡ ብሓገዝ ናይ UNHCR  ምቛም 2ይ ደረጃ ቤት ትምህርቲንኤርትራውያን ስደተኛታት መንእሰያት ኣብ ከሰላ ሱዳን፡ መንእሰያት ኤርትራ እንተ ተማሂሮም ንርእሶምን ቤተ ሰቦምን ህዝቦምን ከገልግሉ ክኽእሉ ኢዮም ካብ ዝብል ዕግበት ኣብ ጂነቫ ንዝመደበሩ ዋና ቤት ጽሕፈት ባይቶ ሕቡራት መንግስታት ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት (UNHCR) ዶክ/ት ሃብተን ዮሱፍን ካብ ንውሑዳት ሰባት ኣብ ወጻኢ ሰዲድካ  ምምሃር ንብዙሓት ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ምምሃር ብዝውሓደ ወጻኢ ዝልዓለ ፍርያት ክርከብ ከም ዝክኣል ከረድኡ ጽዒሮም። ከምውጽኢቱ ድማ እቲ ብልምዲ “ቤት ትምህርቲ ዩኔስኮ” ተባሂሉ ዝፍለጥ 2ይ ደረጃ ቢት ትምህርቲ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ከሰላ ብጽዓት ናይ ተ.ሓ.ኤ.ን ፍቓድ ናይ መንግስቲ ሱዳንን፡ ኣብ 2ይ ክፋል ናይ ሰብዓታት ተኸፍተ። ክሳብ ሃገርና ኣብ ኢድ ባዕዳዊ መግዛእቲ ዝነበረትሉ ግዜ ሳላ እቶም ንነብሶም ከም ሽምዓ እንዳመኸኹ ንኣሕዋቶም ዘይበርስ ፍልጠት ዘቕስሙ ዝነበሩ ውፉያት መምሃራን እቲ ሓገዝ ቀጻሊ ነበረ። ድሒሩ ግን ኤርትራ ናጽነታ ስለ እተጓናጸፈት ሓገዝ ክቋረጽ ግድነት እዩ ተባሂሉ ተቛረጸ። በቲ ቤት ትምህርቲ እቲ ዝሓለፉ ኣብ ጥጡሕ ናብራ ዝርከቡ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን ኣለዉ። ተጠርኒፎም ነቲ ዘሎ ናይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብያተ ትምህርቲ ዘድልዮ ነገራት ከማልኡ እንተዝዕጠቑ ሓያሎይ ጾር መቃለሉ።ንብዙሓት መንእሰያትን ወለዶምን ዓቢ ተስፋ ምሃቡ። ንዕኦም ድማ ከምቲ ሓምሳ ለሚን፡ ንሓደ ሰብ ሰከም፡ ንሓምሳ ጌጾም ዝብሃል፣ ከም ስልማቶም ክርእይዎን ሰናይ ብምግባሮም ክሕጎሱን ጽቡቕ ኣርኣያ ከውርሱ ምዃኖም ከገንዝቦም እፈቱ። ሰማዒ እዝኒ ክረክብ ድማ እትስፎ። ነዚ ነጥቢ እዚ ኣብቲ ዶክ/ ሃብተ ሓመድ-ኣዳም ዝለበሰሉ መዓልቲ ኣልዒለዮ ስለዝነበርኩ ሓደ ካብኦም “እዛ መልእኽትኻ ኣብ ርእሰይ ኣትያ ኣላ፤ ክዕጠቐላ እየ” ዝበለኒ ኣሎ። ምስኡ ተራኺቡ/ባ ቁም ነገር ክሰርሕ ዝደሊ እንተልዩ/ያ ከራኽቦ/ባ በዚ ኣጋጣሚ እዚ ክሕብር እፈቱ። ስዉኣት ዶክ/ ሃብተ ኰነ ሚካኤል ጋብርን ካልኦት ዝሓለፉ ኮኑ ህሉዋት መምህራኖም ካብ ዝጽብይዎ ነገራት ሓደ እዚ ከይኮነ ኣይተርፍን እዩ እሞ ማዕሬኡ ይግበሮም።

ካልኣይ፡ ዶክ/ ሃብተ ውጻዕ መዓት እዩ፡ ኣብ ግዜ ደርግ ኣብ ሉሳካ ዛምቢያ ኣብ እተኻየደ ናይ ኣፍሪቃ ወጻኢ ጕዳያት ሚንስትራትኣኼባ ከም ኣካል ናይ ሶማልያ ልኡኽ ኰይኑ ኣትዩ ዘድለዮ ናይ ት.ሓ.ኤ. ጽሑፋት ከም ዝዘርግሐ እተዓዘቡ ልኡኻት ደርግ ክጨውይዎ ምስ ሰበ ስልጣን ዛምቢያ ተሰማሚዖም ነይሮም። ሳላ ናይ ሶማል ኣምባሳደር ጻዕርን ዕቱብ ምክልኻልን ሃቐናኦም ፈሸለ። ጕዳይ ኢርትራ ብ ኣፍሪቃውያን ተቐባልነት ንኽረክብ ዋላ ንህይወቱ ኣብ ሓደጋ ከሳጥሕ ክምህ ይብል ከም ዘይነበር እዩ ዘመልክት።  ካልእ ምዓልቲ እውን ዝጕዓዘላ ዝነበረት ነፋሪት ኣብ መዓርፎ-ነፈርቲ ኣስመራ ዓሊባ ነይራ። ናይ መላኺ ስርዓት ሰበ ስልጣን ጸጥታ፡ ኣብኣ ምንባሩ ፈሊጦም እንተዝነብሩ እንታይ ከም ዝገብሩ ካብ ኵላትና ስዉር ኣይኰነን። በዚ ክልተ ምኽንያታት እየ ውጻእ ምዓት ዝበልኩዎ። ቀደም እንተዀነ እውን ሰበ-ስልጣን ፖላንድ ምእንቲ ተገዲዱ ናብ ኢትዮጵያ ክምለስ ፓስፖርቶኡ ሒዞሞ ምንባሮም፣ እንትኸነ ግን ኣብቲ ግዜ እቲ ካብ ፖላንድ ናብ ናይ ሽዑ ምብራቕ ጀርመን ክትኣቱ ቪዛ የድሊ ስለዘይነበረ፣ ብዘይ ቪዛ ብምእታው ንውጥኖም ከም ዘምከኖ የዘንቱ ነበረ።

ሳልሳይ፡ ዶክ/ ሃብተ ድሕሪ ኣቦ መንበር ናይ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ምዃኑ ምስ ብዕላማ መሰረታዊ ፍልልይ ዘይብሎም ውድባት ኣብ ሓድነት ንምብጻሕ ምስ ካልኦት ድማ ኣብ ትሕቲ ሓደ ሃገራዊ ጽላል ብምጥርናፍ ኵሉ ተቓዋሚ ሓይሊ ጸጸጸሩ ደርብዩ እቲ ህዝብና ክቡር ዋጋ ዝኸፈለሉ ናጽነት ናይ ብሓቂ ናጽነት ኰይኑ ህዝብና ብሰላም ንክነብር ኣብ ሃገርና ዲሞክራስን ፍትሕን ንክሰፍን ብቅዋም እትምሓደር ሃገር ንክትህልወና ዝክኣሎ ንምግባር እምበር ንስልጣን ኢሉ ከም ዘይተቐብሎ ኣነ እውን ብወገነይ ኣብ ዘለኹዎ ንሓድነት ክድግፍ እሞ ነቲ ሒዙዎ ዘሎ ናይ ሓድነት ዕማም ክዉን ኣብ ምትግባር ግደይ ከበርክት ጸዊዑኒ ምንባሩን ኣብቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት እተኻየደ ፈስቲቫላት ፍራንክፈርትን ካስልን እውን ንጕዳይ ሓድነት ብዕቱብ ተተሓሒዙዎ ከምዘሎ ብእዉጅ ገሊጹ ምንባሩ እምስክር።

ኣብ መደምደምታ ናይ ዶክቶር ሃብተ መስዋእቲ ንውድቡ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ጥራሕ ዘይኰነስ ንመላእ ደምበ ተቓውሞ ዓቢ ክሳራ እዩ እሞ ንኵሉ ደላይ ፍትሒ ጽንዓት ይሃብ ምባል ኣብ ቦታኡ ኰይኑ፣ ኵሉ ንዶክቶር ዘፍቅርን ዘኽብርን ነቲ ዝጀመሮ ግን ኣብ መዓርፎኡ ዘየብጽሖ ጕዳይ ሓድነት ብኣፍ ጥራሕ ዘይኰነስ ብግብሪ ብዕቱብ ክትሓሓዞ፣ እወ ላዕለዎት ሓለፍቲ ክሳብ ዝሰማምዑ ከይተጸበየ ኣብ ዘዘለዎ ተኸባቢሩ ኣብቲ ሓቢሩ ክሰርሖ ዝኽእል ሓቢሩ ክሰርሕ ክበቅዕ ምእንቲ ንቂምን ቅርሕንትን ወጊድ ክብል የድልዮ። ሕድገታት ክንገብር ድሉዋት ዲና? ነነብስና ንሕተት።

ዶክ/ ሃብተ ልዕሊ ሓምሳ ዓመት ካብ ዕድመኡ ንናጽነት ሃገርን ንሓርነት ህዝብናን ተቓሊሱ ከብቅዕ ብሰንኪ መላኺ ስርዓት ናጻ መሬት ኤርትራ ከይረገጸ፣ ኣብ ሓጎስ ኮነ ሓዘን ናይ ስድራ-ቤቱን ኣዝማዱን ፈተውቱን ክሳተፍ ዕድል ከይረኸበ ምሕላፉ ኣዚዩ ከም ዘሕዝነኒ ከይጠቐስኩ ክሓልፍ ኣይደልን።

ኣብ ድሕሪ ንፉዕ ሰብኣይ ኵሉ ግዜ ንፍዕቲ ሰበይቲ ኣላ ከም ዝብሃል፡ ዶክቶር ወትሩ እተጽናንዖን እትኣልዮን ዝነበረት ወረጃ ብዓልቲ ቤቱ ኣድያምን ንሓድሕዶም ተጸናኒዖም ነዲኦም ዘጸናንዑ መንእሰያት ደቆም ዶክትር ሚለንን ሰንድን ሱሀልን ሓዲጉ እዩ ሓሊፉ እሞ ንኢዮብ ዝደበሰ ኣምላኽ ክድብሶም ኣብ ጸሎትና ንዘክሮም። ንነፍሰ-ኄር ዶክቶር መንግስተ ስማይ የዋርሶ።

ዘለዓለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣት ኤርትራ!

ሰላም፡ፍትሒ፡ ዲሞክራሲ፡ ብልጽግና ንህዝብና!

ገረዝጊሄር ተወልደ፣ ሳስካቱን ካናዳ                              

05 ለካቲት 2017.      

 

ህዝቢ ኤርትራ ንጨቘንቲ ስርዓታት እምበለይ ኣይግዛእን ኢሉ ዘልዓሎ ሰውራ ሓብሒቡ፡ ተኸላኺሉን ዓንጊሉን ክሳብ ናጽነት ዝበጽሐ ህዝቢ እዩ። እዚ ዘሕብን ታሪኽ እዚ ከኣ እዩ ንመላእ ሕብረተሰብ ኤርትራ ሓደ ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ፈጺሙ  ሃገረ ኤርትራ ናይ ዜጋታታ ክትከውን ዘብቀዐ። እቲ ኩሉ ዝጠፍአ ህይወትን፥ ዝዓነወ ንብረትን ከኣ ምእንቲ ናጽነት ጥራሕ ዘይኮነስ እንታይ ደኣ ነቶም ጨቆንትን መዝመዝትን ስርዓታት ኣልጊስካ ሓርነት ዝመልኦ ህይወት ንክጐናጽፍ እዩ ነይሩ። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ሓርነቱ ዝጐናጽፍ ሕልሙ ተጠሊሙ ኣብ ናይ ባርነት ታኼላ ጥሒሉ ኣሎ። ዝፈትዎም ደቁ ካብ ቅድሚ ዓይኑ ክስወሩን ኣብ ኣደዳ ስደት፥ ባሕርን ምድረበዳን ክሃልቁ ከለዉ ከኣ ነዚ ዲዩ ነይሩ ውጽኢት ቃልሰይ ዘየብል ኣይኮነን።

እቲ ቀንዲ ሽግር እምበኣር እቲ ሕብረተሰብ ወናኒ ናይ ሃገሩ ክኸውን ዘይምኽኣሉን፥ ባዕሉ ምንጪ ስልጣን ምዃኑ ምዝንጋዕን ዘምጽኦ እዩ። እዚ እውን በቶም ኣድሓርሓርትን ጨቈንትን ስርዓታት ዝተሰረተ ናይ ምትእምማን ምጥፋእን ኣግላልነትን ከምኡ እውን ድሑር ኣተሓሳስባን ዝሓደጎ ንልኡላውነት ህዝቢ ናይ ዘህስስ ስንብራት ጠንቂ እዩ። ሕጂ እውን ህዝቢ፡ ነዚ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ኣብ ስልጣን ኩድጭ ኢሉ ዘሎ  ምልኪ ኣልጊሱ ግዝኣተ ሕጊ ከንግስ ከም ትማሊ ክለዓል ናይ ግድን’ዩ።

ልክዕ እዩ ኣብ  ብቁጠባ ዝተረመሰትን ሕጊ ኣልቦ ዝኾነትን ሃገር ዝነብር ህዝቢ ንግዚኡ  እንታይ ክም ዝገብር ዝሕርብቶን ዘጨንቖን’ኳ እንተኾነ፥ ውዒሉ ሓዲሩስ ነታ ሓርነቱ ክቃለሰላ ምዃኑ ዘይከሓድ ሓቂ እዩ። እቲ ኣገዳሲ ጉዳይ ግና እቲ ህዝቢ ኣብ ስልጣን ከመይ ይመጽእ ዘይኮነስ፥ እቲ ህዝቢ ከመይ ኢሉ እዩ ባዕሉ ምንጪ ስልጣን ክኸውን ክቃለሰ ዘለዎ ዝብል’ዩ። እዚ ከኣ፥ መበቆሉ፥ ዓሌቱ፥ ሃይማኖቱ፥ ጾታኡ፥ ብሄሩ፥ ዕድሚኡ፥ ሕብሩ ብዘየገድስ ኣፈላላይ ዘይብሉ፡ ንቁሕ ናጻ፡፡ ፍትሓውን ተደጋጋፍን ሕብረተሰብ ምህናጽ የድሊ።  ነዚ ንምግባር እቲ ቀንዲ ልኡላውነት ህዝቢ ዝኾነ ህዝባዊ ወኸሳ ብምዃኑ ቀጥታውን ኣሳታፍን ዲሞክራሲ ምድልዳልን ብግቡእ ከም ዝስርሓሉ ምግባርን ይግባእ። ካልኣይ ነጥቢ ምሉእ ደምበ ተቓውሞ ኣብ ዲሞክራሲያዊ መትከላትን ፖሊሲታትን ሓባራዊ ተረድኦ ክህልዎ ይግባእ። ሳልሳይ ነጥቢ ንምልኪ ኣልጊስካ ህዝባዊ ስልጣን ዝሰረቱ ኣገባብ ዲሞክራሲያዊ መሕደራ ምዃኑ ወዓል ሕደር ዘይብሉ ቅድመ ኩነት ምዃኑ ምእማን ህዝቢ ባዕሉ ምንጪ ስልጣን ምዃኑ ይእምት።

ሎሚ እቲ ጨቋኒ ስርዓት ንረብሓ ውሑዳት ሰባትን፥ እቶም ካብ ኣፍንጭኦም ንላዕሊ ኣርሒቖም ዘይጥምቱ ተበለጽቲ ውልቀሰባትን እንተዘይኮይኖም ካልእ ዝተረፈ ኩሉ ደላይ ፍትሕን፥ ልዕልና ሕግን ለውጥን እዩ። ስለዚ እቲ ህዝቢ ንሕጋውነት መላኺ ስርዓት ኣብ ምንጻግ ገጹ ንኸድህብ ዝገብሮ እቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ገለ ካብቲ ተደላይነት ዘለዎ ክማላእ እንከሎ ቀንዲ መፍትሕ ናይ ለውጥን ወናኒ ስልጣንን ክኸውን ዘዳልዎ እዩ። ደንበ ተቓውሞ ግና በዚ ዘለዎ ሓቢሩ ንኸይሰርሕ ተበታቲኑ፥ ኣብ ፍልልያት እምበር ኣብ ሓድሽ ኣተሓሳስባ ናይ ምጥራይ ባህሊ ዘይምድሃቡን፥ ብጽልእን ቅርሕንትን ተዋሒጡ ንዲሞክራሲ ዝርምስ ብምዃኑ፥ ንለውጢ ድሉው ክኸውን ኣይበቕዐን። ብኣንጻሩ መላኺ ስርዓት ኢሳይያስ  ንኹሉ’ቲ ኤርትራዊ ተፈጥርኣዊ ሃብቲ ብምግባት፥ ዘውደኽድኹን ፕሮፓጋንዳ ዝነዝሑን ተወናጨፍቲ ካድራትን ናይ ስለያ ምሓውርን ምውናኑ፥ መንአሰይ  ንኸይቀስን ዝገብሮ ሽርሒታትን፡ ምብትታን ደምበ ተቓውሞን ኣብ ስልጣኑ ንክቕጽል ዘኽእሎ ጥጡሕ ኣዕኑድ ረኺቡ ኣሎ።

እዚ ከምቲ ቶማስ ጀፈርሶን፡ ‘’ህዝቢ ንመንግስቲ ኣብ ዝፈርሃሉ ምልኪ ወይ ጭቆና ኣሎ፥ መንግስቲ ንህዝቢ ኣብ ዝፈርሃሉ ከኣ ናጽነት ኣሎ፡’’ ዝበሎ፥ እዩ። ስርዓት ኢሳይያስ ተፈሪሁ ክነብር እዩ ዝደሊ፥  ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ዳሕረዋይ ማለት መንግስቲ ንህዝቢ ክፈርህ ወይ ክምእዘዝ ኣለዎ ዝብል መትከል ንምትግባር እዩ ዝቃለስ። እዚ እቲ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዘሎ ብቕዓታትን፥ ህዝባዊ መንግስቲ ንምትካል ዘሎ ዕድላትን ብግቡእ መምዩ ህዝቢ ባዕሉ ምንጪ ስልጣን ዝኾነሉ መስርሕ እዩ ከካይድ። ትሕዝቶኡ ድማ እቲ ዝቐውም ስርዓት ወይ መንግስቲ ኣብ ትሕቲ ቊጽጽር እቲ ህዝቢ ዝደልዮ ተማእዚዙ ንክኸይድ እዩ። ምኽንያቱ መንግስቲ ልዕሊ ሕጊ ክኸይድ ኣብ ዝጅምረሉ፥ ህዝቢ ኣይፋልካን ክብል ዘኽእሎ እቲ ህዝቢ ኣብቲ ዝመሓደረሉ ቅዋም ከስፍሮ እንከሎ እዩ። ምኽንያቱ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ተራ ይኹኑ ሰብ መዚ ብሕጊ ተማእዛዝቲ ምዃኖም ክኣምኑን፥ ዝኾነ ይኹን ሰብ ልዕሊ ሕጊ ከምዘየለ መላእ ሕብረተሰብ ብማዕረ ክርድኦን ክሰርሓሉን ስለዝግባእ።

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፥ “ሕጊ ኣኽቢርካ ምኻድ” ዝል ኣምር የኽብር። እዚ ኣብ ቅድሚ ድሌታቶም ብሕጊ ዘይቃንዩ ጸገም ክፈጥር ይኽእል ይኸውን። ምስዚ ከኣ ኣብ ጉዳይ  ህዝብን ሃገርን ሓባራውን ሰናይን ኣብ ዘበለ ሓቢርና ክንሰርሕን ክንስጉምን ኣብ ዝብል መርሆ ይቃለስ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኩሉ ደምበ ተቓውሞ ብሓደ ሃገራዊ ሓልዮት ንኽብገስን፥ ነፍሲ ወከፍ ዝኣምነሉ ፖለቲካዊ ፖኢሲ ሃልይዎ፡ ነቲ ምውዳቕ መላኺ ስርዓት ቀዳምነት ምሃብን፥ ምስቲ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ህዝቢ ብምትእስሳርን ኣቢሉ ነቲ ዝፈላሊ ፖለቲካዊ ጠለባት ኣብ ህዝቢ ምውራድ ይኣምን። ኣብዚ ንምብጻሕ ግና ነቲ ህዝቢ ምጥርናፍ ዝብል ኣምር ብሃይማኖት ወይ ብብሄር ወይ ብኣውራጃ ኣቢልካ ዘይኮነስ ሓደ ሃገራዊ መንነትን መለልይን ሒዝካ ምብጋስ እዩ ዕምሪ ምልኪ ዘሕጽር። ነዚ ንምግባር ከኣ ንኹሉ እቲ ናብ ክፍኣትን ጥፍኣትን ገጹ ዝወስደና ሓሳባት ኣወጊድና፡ ነቲ ሰናይን ጽቡቕን ንህዝብናን ሃገርናን ክንሰርሕ ምሕላን እዩ። ነዚ ክንበቅዕ ከኣ ሰላም፥ ስምምዕ፡ ሓድነትን ምትሕብባርን የድልየና ጥራሕ ዘይኮነስ ዋላ ምትእምማንና ኣብቲ ዝለዓለ ደረጃኡ ተዘይበጸሐ፡ ሓቢርና ክንሰርሕ ክንሰማማዕን ናይ ግድን እዩ። ከምኡ እንተዘይገርና ስልጣን ዋናኡ ህዝቢ እዩ ወይ ከኣ ባዕሉ ህዝቢ  ስልጣን ንክኽውን ምጭራሕ ኣፍኣዊ እምበር ተግባራዊ ኣይከውንን።

እቲ ኣብ ሃገሩ ዝሳቐ ዘሎ ህዝብና ምስቲ ኣብ ደገ ዘሎ ፖለቲካዊ ተቓውሞ ኢድን ጓንትን ክኸውን ኣለዎ። ህዝቢ ባዕሉ ስልጣን ንክኸውን፡ እቲ ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ዘሎ ደጋፊ ይኹን ተጻራሪ ሓደ ኤርትራዊ ሃገራዊነትን ስምዒትን ኽሕድር ይግባእ። ምክንያቱ እታ ሃገር ናይቶም ዝድግፉን ዝጻረሩን ብማዕረ ትምልከቶምን ትብጽሖምን ብምዃና። 

መግለጺ ሓዘን

Wednesday, 01 February 2017 21:33 Written by

 

Message of condolence from ADE Chairman Mr. Tesfai Teklezgi

ኣብ ዝሓለፈ 27ን 28ን ጥሪ 2017 መራሒ ህግደፍ ምስታ ኣብ ኤርትራ ብሒታ ዘላ ቲቪ-ኤረ ብድምር ናይ 210 ደቓይቕ ቃለ መጠይቕ ኣካይዱ። እዚ ቃለመጠይቕ ንነዊሕ ግዜ መጸዋዕታን ምቅርራብን ክግበረሉ ዝጸነሐ ነይሩ። ያኢ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘሎ ሕቶታት ተመሊሉስ ካብ ወጻኢ ሕቶታት ክኣቱ መጸዋዕታ ክግበር እውን ተዓዚብና። ብዙሓት ከኣ ገለን ብጉርሒ ገለን ከኣ ብገርሂ ሕቶታት ዝጸፍጸፉ ነይሮም። ካብቲ ዘቕረብዎ ሕቶታት ክንደይ ተመሊስሎም ድማ ባዕላቶም ዝጸባጸብዎ እዩ።

ኣቶ ኢሳይያስ መመሪጹ ናይ “እዝን እትን ጥራይ ሕተቱኒ” ድራማ ይሰርሕ ከም ዝነበረ ካብቲ ክሓትዎ እንከለዉ “ኣብቲ ዳሕራዋይ ሕቶ ክንመጾ ኢና” ዝብሎ ዝነበረ ምርዳእ ይከኣል። እቲ እቶም ጋዜጠኛታት እንዳተሸቑረሩን ቀልባዕባዕ እንዳበሉን ዘልዕልዎ ዝነበሩ ዝርካቡ ሕቶታት  ልሙድን ሰማዕትን ኣንበብትን ዘደንዘዘ ነይሩ። ኣብ ልምዓት፡ ሓይሊ አለክትሪ፡ ማይ፡ ትሕተ-ቅርጻን ኣባይትን፡ ወሰኽ ደሞዝ ሰራሕተኛታት፡ ጉዳይ ስደት፡ ምስልጣን ሓይሊ ሰብ ዘተኮሩ ነይሮም። ኢሳይያስ ኣብቲ መልሱ ኣብዞም ዝተላዕሉ ጉዳያት ኣዝዩ ከቢድ ጸገምን ሕጽረትን ከም ዘሎ መረጋገጺ ይህብ ነይሩ። ንገሊኦም ዛዕባታትስ ወረ በቲ ድኹም ደረጃ’ውን ኣለዉ ክበሃሉ ከምዘይክእሉ እዩ ዝገልጾም ነይሩ። ህዝቢ ኤርትራ እቶም ኢሳይያስ ኣለዉ ዝብሎም ዝነበረ ጸገማት ከም ዘለዉ መረጋገጺ ኣይደልየሎምን እዩ። ምስቶም ጸገማት ይነብር ስለዘሎ። እቲ “መራሒ ሃገር” ካብ ተባህለ ካብኡ ዝድለ ዝነበረ ካብዞም ጸገማት እቲ መዋጸኦ እንታይ ምዃኑ ምሕባርን ምእማትን ነይሩ። ኢሳይያስ ግና ምናልባት ግዲ “ ዝሰኣነት ኣደ ካብ እምኒ ትጸንዕ”  ኮንዎስ እዚ እዩ ኢልካ ዝድህሰስ መልሲ ኣይነበሮን።

ኣቶ ኢሳይያስ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ኣብ ሳዋ ብውሑዱ 10 ሺሕ ክኢላ ዓቕሚ ሰብ ከም ዘብቅዕ ይገልጽ ነይሩ። ጌና እውን ተወሳኺ ዓቕሚ ሰብ ከም ዘድልዮ መዲሩ። “ተወሳኺ ሓይሊ ሰብ ዘድሊ ዘሎ እቲ ዝቐደመ ስራሕ ሒዙስ ተወሳኺ ዓቕሚ ስለ ዘድልየ ድዩ?” ኢሉ ዝሓትት ንስምዒት ህዝቢ ዝውክል ጋዜጠኛ እንተዝርከብ መልሱ እንታይኮን መኾነ? እቲ ምኽንያት ንጹር እዩ ኢሳይያስ ዝጸባጸብ ዘሎ ኣብ ወረቐት ካብ ዝሰፈረ ዝርዝር ናይቶም ናብ ሳዋ ዝወረዱ መንእሰያት እዩ። ብተግባር ግና ሎሚ ንሳቶም ኣበይ ኣለዉ ግና ፈላጢኡ እዩ ዝፈልጦ። ገለን ኣብ መደበራት ስደተኛታት፡ ገለን ኣብ ስደት ዓዲ ጓና ዝሳቐዩ ዘለዉ እዮም። ከምኡ እውን ኣብ ምድረ-በዳታትን ባሕርታትን ዝሃለቑ። ነዚ ዘብቀዖም ከኣ ከምቲ ንሱ ኢሳይያስ ንግዳማውያን ሓይልታት ከላግበሎም ዝፍትኖ ዘይኮነስ፡ እቲ ቀንዲ ጠንቂ ግናይ ምምሕዳሩ እዩ። ከምቲ “ንስኻ ተዘይትደፍኣኒ መን መጽደፈኒ” ዝበሃል።

ሎሚ ኤርትራዊ መንእሰይ ኣብ ዓድን ወጻእን ዘሕልፎ ዘሎ ከርፋሕ ህይወት ኣይኮነንዶ ንሕና ዓለም ዝፈልጦ እዩ። ኤርትራውያን መንእሰያት ካብቶም ኣይካብ ትምህርቲ፡ ኣይካብ ሃብትን ሓዳርን ኣጉል ዝተረፉ መንእሰያት ዓለም ቅድሚ ዝስርዑ ምዃኖም ፍሉጥ እዩ። ኣቶ ኢሳይያስ ግና ነዚ ባዕሉ ዝዛረብ ሓቂ ጓስዩ “ ኣብ ኤርትራ ዘለዉ ስራሕ ዘይፈትዉ። ብናይ ካልኦት ረሃጽ ብዝተረኽበ ገንዘብ ዝሕሽሹ መንእሰያት ኣለዉ” ዝብል ሃየንታ ክዛረብ ሰሚዕና። “ኣብ ኤርትራ ስራሕ እንዳሃለወ ክሰርሕ ዝደሊ መንእሰይ የለን” ክብል እንከሎስ ሰማይ ዝሃገሩ ሰሚዑ ንኣበሃህላይ ዝኣምን ሰብ ክረክብየ ማለቱ ደኾን ይኸውን።

እቶም ሰለስተ ኩነታት ዝሓርበቶም “ክቡር ፕረሲደንት” መውጽእ ኣፎም ዝገበሩ ጋዜጠኛታት፡ ሞያዊ ሪም ኮይንዎም እንተዘይኮይኑ፡ እቲ ዘቕርብዎ ሕቶታት ከም ዘይምለስ ከም ዝዓገቡ፡ ካብቲ ኩነታቶም ምርዳእ ይከኣል ነይሩ። ካብ ከይተላዕለ ዝተርፍ ተላዒሉስ ተዘይተመለሰ ይሓይሽ ብዝብል እዩ ዝመስል ፖለቲካዊ ሕቶታት እውን ወስ ኣቢሎም ነይሮም። ሓደ ካብኡ ምንዳፍ ሓድሽ ቅዋም ዝምልከት ነይሩ። እቲ ኣብ ኢዱ ዋላ ሓንቲ ዘይነበሮ መላሲ፡ ኣቕጣጫ ንምቕያር ብዝመስል መልክዑ ነቲ ቅዋም “ስርዓተ-መንግስቲ” ዝብል ሓድሽ ስም ኣጠሚቕዎ። ከምዚ ዝገብር ዘሎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣስማት ቅዋም ምቅይያር ዘይኮነስ ዝሰርሕ ቅዋም ይጽበ ከም ዘሎ ጠፊእዎ ኣይኮነን። ብዝኾነ እቲ ነደፍቱ፡ ኣገባባት ኣጸዳድቑኡን ክኽምታእ ዝተታሕዘሉ ቆጸራ ዘይፍለጥን ቅዋም ኣበይ በጺሑ ምስ ተባህል ከም ዓሚ ቀሪብና ኢና ዝብል ካልእ መጠበሪ ቆጸራ እዩ ሂብሉ ሓሊፉ።

እዚ  ብኣምለኽቱ ስሙ ንዘይምልዓል “እቲ ሰብኣይ” ዝበሃል መላኺ፡ ከምስል’ኳ “እቲ ወሳኒ ኣተሓሕዛ ውሽጣዊ ጉዳይና እዩ” ዝብል እንተነበረ፡ እቲ ዝበዘሐ ዝተዛረበሉ ግና ቀዳምነቱ ዘይኮኑ ጉዳያት እዩ። እቶም ጋዜጠኛታት ነቲ ሕቶታት ቅድም ዘቤታዊ ደሓር ድማ ዞባውን ዓለማውን ኢሎም ምስረዖም ንቡር ይሃቦም ዝበሃል ኮይኑ፡ ንሱ ዝህቦ ዝነበረ መልሲ ግና ምስኡ ደቂ ሓደ ዜጋ ብምዃንካ ጥራይ ዘሕፍርን ዘሸቑርርን እዩ። ናቱ ኣበር ኣቐሚጡ ካብ ክሊንተን ክሳብ ኤንገላ መርክል፡ ካብ ኣሜሪካ ክሳብ ኣፍሪቃ ክጸርፍን ክዘልፍን ቀንዩ። ኣብ ገዝኡ ዘሎ ጎዱፍ ዘየጽረየስ ናይ ዞባን ዓለምን ፖለቲካዊ ኣሰላልፋ ክምህር ምፍታኑ ከኣ ብሓጺሩ ዘተዓዛዝብ’ዩ። ዞባውን ዓለማውን ጉዳያት ስለ ዝጸልወካ ብዛዕባኡ ምዝራብ ነውሪ ኣይኮነን። ናትካ ዕዮ ገዛ ከይትግበርካ፡ ብናይ ካልኦት ምውርዛይ ግና ኣብ ትዕዝብቲ ዘውድቕ እምበር ዝህቦ ፋይዳ የብሉን።

ድሕሪ ከምዚ ዓይነት ኩነታት ነቲ ቃለመጠይቕ ኣብ ዝምልከት ምዝራብ ዝተለምደ እዩ። ሰሚዕካዶ ኣይሰማዕካን? ካብቲ ዘረብኡ እንታይ ሓድሽ ነገር ረኺብካ? ካብዚ ተበጊስካ ኣብ መጻኢ እንታይ ሓድሽ ለውጢ ትጽበ? ካብቶም ልሙዳት ሕቶታት እዩ። ዝምልከቶም ሰባት ድማ ከከም ስምዒቶም ይምልሱ። እንታይ ሓድሽ ከምጽ ኢሉ ኢለ ኣይሰማዕኩዎን። ቁሩብ ክሰምዖ ጀሚረ ከምቲ ልሙድ ምህውታት ምስ ኮነኒ ገዲፈዮ። ምስማዕስ ብምሉእ ሰሚዐዮ፡ እንተኾነ “ነዚ ክትግዕታዶ ትርህጻ” ካብ ምባል ሓሊፍካ ዝጭበጥ ትሕዝቶ ኣይረኸብኩሉን፡ ዝብሉ እውን ብዙሓት እዮም። ኣነ ድማ ምስ እዞም ዳሕረዎት ዝበልዎ እየ ዝሰማማዕ።

  

ታሕሳስ 2016-ጥሪ 2017 ብቤትጽሕፈትዜናሰደህኤዝዳሎዕላዊልሳን ሕታምቁጽሪ 53

ግርጭት ኣብ መዓልታዊ ስራሓትና ይኹን ምስ ደቂ ሰባት ኣብ እንገብሮ ርክባት ዘጋጥም እዩ። እቲ ግርጭት ብንእሽቶ ይኹን ብዓቢ ጉዳይ ዝለዓል እኳ ይኹን እምበር፡ ኣብ ዘይዕግበትን፡ ንናይ ካልኦት ጸገማት ዘይምርዳእን፥ ኣነ ጥራሕ እየ ነቲ ጉዳይ ዝርደኦ ዝብል ዝተሓላለኸ ድሌታት ምስ ዝውሰኾ ናብ ግርጭት የእትወካ። ምኽንያቱ ኣብ ክብርታት፡ ድሌታትን፡ ረብሓታትን ዝተመርኮሰ፥ ምስ ካልኦት ክመሳሰል ዘይክእል ዝፍጠር ፍልልያት እዩ። ብፍላይ ድማ ኣብ ሃይማኖት፡ ፖለቲካ፡ ወይ እውን ካልእ ዘሎካ እምነታት ዝፈጥሮ ፍልልያት፥ ተጻዋርነት እንተዘየልዩ ኣብ ምስሕሓብ ክእቶ ናይ ግድን ኢዩ። ግርጭት ካብ ስግኣትን፡ ቁጠዐን ዝነቕለሉ ኣጋጣሚታት’ውን ኣሎ።

ግርጭት ብግቡእ ተዘይተታሒዙ ንጥዑይ ዝምድናታት ናብ ጽልእን ተጻባእነትን ክልውጥ ተኽእሎ ኣለዎ። ኣብ ከምዚ ኩነታት እቲ ዝጸንሐ ሰላም፡ ምትእምማንን ስምምዕን ይፈኮስ ወይ ይልሕልሕን እሞ ነቲ ዝነበረ ጥዑይ ዝምድና ይዘርጎ። ነፍሲ ወከፍ ኣብ ግርጭት ዝኣተው ኣካል ከመይ ይዋስኡ ከኣ ነናቶም ዝተፈላለዩ ጠመተን ተረድኦን ይውንኑ’ሞ ኣብ ክረዳድእሉ ዘይክእሉ ደረጃ የብጽሖም። ስለዚ ግርጭት ንኹሉ ሸነኽ ዘዕግብ ስምምዕ ክብጻሕ ኣብ ዘይከኣለሉ ወይ እውን ክልቲኡ ተሰሓሓቢ ወገናት ነቲ ግርጭት ኣብ ክንዲ ናይ ተዓዋቲ-ተዓዋቲ ናይ ተዓዋቲ-ተሰዓሪ ፍታሕ ምስ ዝጽበዩ ናብ ተሪር ጐነጽ የድህብ።

እቲ ዘጓንፍ ግርጭት ብሃናጺ ኣገባብ ፍታሕ ክርከብ እንተኾይኑ፥ ክልቲኡ ዝገራጮ ኣካላት ንሓባራዊ ረብሓ ቀዳምነት ምስ ዝህብ ምትእምማን ይፈጥር፡ ምሕዝነት ይድልድል፡ ቀጻሊ ርክባትን ሓባራዊ ድሌታትን ይወሃሃድ። ምስ እዚ እውን ኩሉ ሸነኽ ተዓዋቲ -ተዓዋቲ ናብ ዝብል ሓሳብ ይዝንብልን፡ ሕድገታት ይቕበልን። ብኣንጻሩ ካብ ጸቢብ ኣተሓሳስባን፡ ናይ ውልቂ ረብሓን፡ ብምንቃል ዝግበር ናይ ግርጭት ኣፈታትሓ ኣሉታዊ ውጽኢት ጥራሕ ዘይኮነስ እቲ ዝጻረሮ ሸነኽ ክሰዓር ወይ ክዓኑ ብዝብል፡ ኣብ ውልቀ መጥቃዕትን ጽልእን ገጹ የዘንብል። እቲ ፍታሕ ከኣ በቲ ንሱ ዝደልዮ ጥራሕ እምበር ናይ ሓባር መልክዕ ከትሕዞ ኣይህቅንን። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣብ ግርጭት ወይ ኣብ ፍልልያት ዝኣተዉ ወገናት ነቲ ግድል ሓባራዊ ግድል ምዃኑን ኣብ ምፍትሑ ከኣ ሓባራዊ ረብሓ ምህላዉ እንተዘይኣሚኖም እቲ ግርጭት ብድሌት ሓደ ሸነኽ ጥራሕ ክፍታሕ ኣይክእልን እዩ።

በዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ምኽንያታት እምበኣር፥ ነፍሲ ወከፍ ኣብ ግርጭት ዝኣተወ ወገን፡ ናይ ጠቕምን ሓሳብን ፍልልያት ስለ ዝህልዎ ግርጭት መወዳእታ የብሉን። ንፍልልያትን ግርጭታትን በቲ እወንታዊ ሸነኹን ኣገባቡን ከመይ ይምእከልን፡ ንኹሉ ብዘርብሕ እወንታዊ ለውጢ ከምጽእ ዝኽእል ተጸዋዊርካን ተኸኣኢልካን ፍታሕ ንምንዳይ ክገትኣና የብሉን። ናብዚ ንምብጻሕ ግን ብናትካ ወይ ብጉዳይካ ጥራሕ ኣብ ክንዲ ምሕሳብን፥ ኣብ ህልውን ግዚያውን ጥርይ ምጥማት፡ ኣብ መጻኢ እንታይ ክፍጠር ምዃኑ ምግንዛብ የድሊ።

ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ ዘጋጥም ግርጭት ንምእላይ ህዝቢ ጉዳዩ ስለዝኾነ ክነቕሓሉን ክዋሳኣሉን ይግባእ። እዚ ከኣ ሰልፍታት፥ ስቪላዊ ማሕበራትን፥ መራኸቢ ብዙሃንን ናተይ ኢሉ ብጥብቂ ከጽንዖምን ክከታተሎምን ሓላፍነቱ ምዃኑ ክኣምን ኣለዎ። ምኽንያቱ እቲ ቀንዲ ፍልልያትን ክሳብ ኣብ ግርጭት ዘእቱ ምፍሕፋሓትን ካብዞም ዝተጠቕሱ ሰለስተ ትካላት ዝንቅል ዘይምርድዳእ እዩ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት ምስ ስቪላዊ ማሕበራት ክወዳደራ እንተኾይነን እዚ እቲ ቀንዲ ግርጭት ዝለዓለሉ’ዩ። መራኸቢ ብዙሃን ነቲ ጭቡጥ ዝኾነ ኩነታት ናብ ህዝቢ ከቃልሖ እንተዘይበቒዑ ፍሕፍሕ ኣብ መንጎ ሰለስቲኡ ክርከብ ናይ ግድን እዩ። እዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ሽግራት ወይ ፍልልያት ክፍታሕ እንተኾይኑ ህዝቢ እዩ ቅኑዕ ፍርዲ ክህብ ዝግበኦ። ነዚ ንክበቅዕ ከኣ ካብ ኣድልዎን ሻርነትን ድሑር ዝምባሌታትን ስምዒታትን ናጻ ክኸውን ይግባእ።

ልክዕ ኢዩ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ብሰንኪ ጨቋኒ ስርዓት ሃገርና ጠንጢንና ናብ ስደት ክነምርሕ ንግደድ ምህላውና ዘይከሓድ ሓቂ እዩ። እቲ ናብ ስደት ገጹ ዘምርሕ መንእሰይ ንድሕሪት ተመሊሱ በጃ ሃገሩን ህዝቡን ክስለፍ ይትረፍ፡ ነቲ መሰሉ ዝገፈፎ ስርዓት ኣብ ምግጣም እጃሙ ካብ ምብርካት ዛሕቲሉ ኣሎ። ነዚ ስንኩፍ ጎኑ ንምሽፋን ከኣ ኣብቶም ቅድሚኡ ተቓልሶም ሃገር ዘውሓሱ መዓት የውርድ። እዚ ንገዛእ ርእሱ ፍታሕ ዘድልዮ ግርጭት’ዚ ኣብ መንጎ ገዲምን ሓዲሽን ዝፍጠር ዘይምርድዳእ፥ ስልጣን እቲ ጨቋኒ ስርዓት ክናዋሕ ናይ ግድን እዩ። መንአሰይ መሰሉ ስለዝተገፈ ኣብ ሃገሩ ቅሳነት ረኺቡ ብሰላምን ናጻን ክነብር ኣይከኣለን። ንከምዚ ዝዓይነቱ ስርዓት ንመሰሉ ክብል ኣብ ውሽጢ ኮይኑ ዝቃለሰሉ ዕድል ምስ ሰኣነ ናብ ደገ ገጹ ጠሚቱ፡ ኣብ ደገ ምስ ወጸ ከኣ፡ እዞም ዓበይቲ ኣይሰርሑን፥ ውድባት ኣይረብሓን እናበለ ተስፋ ዘቑርጽ ጭረሖታት ብምጭራሕ እቲ ስልጣን ጨቢጡ ዘሎ ስርዓት ብኮራርምቱ ክስሕቕ ዕድል ረኺቡ ኣሎ።

እቲ ዘጋጥም ዘሎ ግርጭትን ምስሕሓብን ናይ ሓደ ክፍሊ ሕብረተሰብ፡ ውልቀሰብ ወይ እውን ናይ መንፈሳዊ ትካል ኣይኮነን። እንታይ ደኣ ናይታ ሃገር ብመላኣ ሽግር እዩ። ኣብ ኤርትራ ዲሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ይኹን ውደባ ተዓፊኑ ህዝቢ ከምድላዩ ከይዛረብን ከይቃወምን መስሉ ተገፊፉ ስለ ዘሎ፡ እቲ ግርጭት ናይ መላእ ህዝቢ ኤርትራ እምበር ናይ ውሱናት ከምዘይኮነ ርዱእ እዩ። ነዚ ግርጭታትን ፍልልያትን ናይ ሓባርና ሽግር ምዃኑ ምእማን ከም ቅድመ-ኩነት ክሰፍር ዝግበኦ እዩ። ነዚ ዘብቅዕ ነቲ ጸገም ካብ ሱር መሰረቱ ምሒዩ ቅኑዕ ፍታሕ ዘረክብ ሃገራዊ ዘተን ዕርቅን ክህልወና ምእንቲ፥ ካብ ባሓትን ኣግላልን ኣተሓሳስባ ወጺኣና፥ ይምልከተኒ እዩ ንዝብል ኩሉ ወዲ ሃገር ዝሳተፈሉ፡ ካብ ናተይ ጥራሕ እዩ ቅኑዕ፥ ናብዚ እተዉ ወይ ተጽንበሩ ወይ ንዓይ ስምዑ ዝዓይነቱ መላኺ ቋንቋ ናጻ ኮይኑ ዋናታትን ሰብ ብርኪ ናይቲ ውጽኢትን ክንክወን ዝኽእል ዘተን እንካን ሃባን ምፍጣር መሰረታዊ መፍትሒ ናይ ሽግራትና እዩ።