ዝኾነ ይኹን ቃልሲ ግዜ ከይበልዐ ቅልጡፍ ወይ በቋራጭ ዓወት ክጎናጸፍ ኣይክእልን እዩ። እዚ ብዙሕ ምኽንያታት ክህልዎ ይኽእል እዩ። በሓጺሩ ግን ነቲ ደጋዊ ይኹን፥ ከባብያዊ፥ ዘለዎ ጽልዋ ገዲፍና፥ እቲ ቀንዲ ሽግር ሓደ ዝተጸንዐን ስነፍልጠታውን  ኣገባብ ሒዝካ ዘይምኻድ ካብቲ ቀንዲ ግዜ ዝበልዕ እዩ። ሓደ ካብቲ ዓቢ ሽግር ድማ ንህላዌ ሰልፍታት ዝነጽግ ወይ እውን ክህልዋ የብለንን ዝብል ሓሳብ እዩ።

ፖለቲካዊ ሰልፍታት ከም መደናጐይቲ ዓወት ኢየን ተባሂለን ስለዝግመታ እዩ እቲ ቀንዲ ምኽንያት። ኣብ ክንድኡ እኩብ ወይ ብዝሒ ህዝቢ (mob) ህዝባውነት ወደባ እዩ ቅልጡፍ ዓወት ዘምጽእ ዝብል እምነት ይትካእ ኣሎ። በዚ ዝኣክል “ውደበይ ውድብካ ኣየድልን እዩ” ፖለቲካዊ መደብ ዕዮአን ገዲፈን ኣብ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ክጽንበራ ኣለወን እናተባህለ ይዝረብ። እዚ ኣተሓሳስባ’ዚ ግን እቲ ህዝቢ እንታይ ከምዝደሊ፥ ንዓኡ ዝምእምኦ መንግስቲ ኣብ ምምስራት ጋን ክኣትዎ ምዃኑ ዘይምርዳእ እዩ። እዚ ማለት እቲ ገዛኢ ወይ ጨቋኒ ጥራሕ ይተኣለ ብምባል ንግሩህ ልቢ ሰብ ዝማርኽን፥ እቲ ህዝቢ እዘን ውድባት ኣይረብሓን ኢየን።  ብዝብል መለዓዓሊ ይጥቀምሉ። እዚ ከኣ እቲ ጨቋኒ ምስተኣልየ ርህው ዝብሎም ዝመስሎም ብዙሓት ኣለዉ። 

ፖለቲካዊ ሰልፍታት ወይ ውደባ፡  ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ መሰጋገሪ መሳርሒ ምዃነን ክንርዳእ ይግባእ። እዚ ሓጺር ጉዕዞ፡ ነቲ ጽባሕ እንታይ ክወልድ እዩ ዝብል ፈጺምካ ስለዘይሕሰበሉ ዘምጽኦ መዘዝን፥ ነቲ ስነፍልጠት ጥሒስካ ብፊን ዝበለካ ናይ ምኻድ ኣንፈት የኸትል። በዚ ዝኣክል ፖለቲካዊ ሰልፍታት ብሓጺሩ ንስልጣን ጥራይ ዲየን ዝወዳደራ ወይ ድማ ንስልጣን ጥራይ ዲየን ዝቃለሳ ዝብል ሓሳብ ንምርዳእ ይሕርብቶም ይኸውን። ኣብዚ ጉዳይ እቲ ስልጣን ዝህብ ወይ ዝኸልእ እቲ ህዝቢ ኢዩ። እቲ ስልጣን ክኸልእ ይኹን ክህብ ብዛዕባ እንታይነት ናይ መንግስቲ፡ ዲሞክራስን ፍትሕን ክርዳእ ኣለዎ። ነዚ ከኣ እተን ሰልፍታት ነናተን መደብ ዕዮ ዘለወን ነቲ ህዝቢ ዓቢ ዓውዲ ምህርቲ ፍልጠት እዩ ዝኾኖ። በዚ ምኽንያት ሰልፍታት ቀንዲ ተዋሳእቲ ናይ ዲሞክራሲያዊ ምስግጋር ስለዝኾና ህላዌአን ኣገዳሲ እዩ።

ፖለቲካዊ ሰልፍታት ነቲ ናብ ህዝቢ የርብሕ ኢለን ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮአን ዘቐመጠኦ ዕላማ፥ ዘብጸሐን  መሳርሒ እዩ። ህዝቢ ቆጽሊ ዘውደቐለን ድማ ስልጣን ተውዳዲረን ይጭብጣ። እዚ ስለዝኾነ ግን ንስልጣን ጥራይ ኢየን ዝቃለሳ ኢልካ ውዱእ ሓሳብ ምሓዝ ግን ካብ ስነፍልጠት ዝረሓቐ ኢዩ። ከም ናይ ኤርትራ ዝኣመሰለ ንሰላሳ ዓመት ዝወሰደ ብረታዊ ሰውራን ከምኡውን ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ንምልኪ ኣሊኻ ስርዓት ዲሞክራሲ ንምንጋስ ዝግበር ቃልሲ ምስ ህላዌ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝተኣሳሰር ክኸውን ናይ ግድን እዩ። ሰባት ኣብ ሓደ ጉዕዞ ንዘለዎም ሽግራት ንምፍታሕ ፖለቲካዊ ሰልፊ ብምምስራት፥ ኢሂን ምሂን ብምባል ንምፍትሑ ዝገብርዎ መሳርሒ እዩ። ኣብ ሰውራ ኤርትራ እውን ውድባት ስለዝነበራ፥ ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ባዕዳዊ ገዛኢ ሓይሊ ንኽኣሊ ኣብተን ዝነበራ ውድባት ኢዩ ተጸንቢሩን ተቓሊሱን። ኣብ መወዳእትኡ ድማ ታሪኻዊ ኣጋጢሙ ረኺቡ ናብ ኤርትራ ዝኣተወ ውድብ ህዝባዊ ግንባር እዩ።

ነዚ ድሕሪ ናጽነት ዝተኸስተ ጭቆና ድማ፥ ከሎ ገና ንእንታይነት መሪር ጭቖና ስርዓት ኢሰያስ ዝተረደኣ ወድባት፥ ኣብ ግዳም ተወዲበን ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ይቃለሳ ኣለዋ። እቲ ሕቶ ክሳብ ሕጂ እንታይ ገይረን ዝብል ነጽንሓዮ እሞ፥ ንምንታይ እየን ተወዲበን ዝቓለሳ ዘለዋ፣ ብፍላይ ኣብ'ዚ ዘለናዩ ነዚ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ንምእላይ እንታይ እዩ ግዲአን? ውድባት ንምልኪ ንምእላይ ክቃለሳ እንከለዋኸ መተካእታ ህግደፍ ድየን ክኾና፣? ወይ ከም'ዚ ሓደ ሓደ ዝብልዎ፡ ነቲ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኤን ኣቐምጠን ጽባሕ ህግደፍ ምስ ወደቐ እቲ ቅዋም ኣፍ ሃሊዩዎስ “ሕጂስ ሓላፍነትክን ተሰካማ” ዲዩ ክብለን፣? እዝን ወዲ ከምዝን ንፖለቲካዊ ሰልፍታት ንስልጣን ስለዝቓለሳ ንሕና ድማ ህዝቢ ምድሓን ስለ እንቓለስ ኣየድልያን ዝብሉ ንብዙሓት ካብ ምውዳብ  ኣርሒቖም፥ ነቲ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ምስግጋር ቀንዲ ተዋሳእቲ ምዃነን ዝሓክኽ እዩ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት በቲ ዝሓንጸጸኦ ፖለቲካዊ እምነትን መብጽዓ ዝገበራኦ፥ ካብቲ ህዝቢ ዝሓንጸጾ ቅዋም ከይወጻ፥ መንግስቲ የቚማ።  ኣብ መወዳእታ ድማ እቲ ዝቖመ መንግስቲ ብልሽው ምሕደራ ምስ ዘካይድ እተን ኣብ ውድድር ዝተሳዕራ ውድባት ብወገንን ተቓወምቲ ይኾና እሞ ዲሞክራሲ ውሕስነት ከምዝህልዎ ንምኽኣል ነቲ ቅኑዕ ምሕደራ ዝሰሓተ መንግስቲ ኣገባቡ ክእርም ይቃለሳ።

ኣብ ደንበ ተቓውሞ ተወዳዲሩ ዝሰዓረ፣ ወይ ዝተሳዕረ ኣሎ ድዩ? ነየናይ ስልጣንከ እዩ ዝወዳደር? እዚ ፈጺሙ ስለዘየለ በቲ ንቡር ከም ኣብ ዘዘለናዮ ሃገራት ግደን ዕላማን ሰልፍ ዘሎ ኣብ ኤርትራ የለን። ንዘየለ ድማ ግዜ ምጥፋእ ጽቡቕ ኣይኮነን። ስለዚ  እቲ ንቡር ንሱ ካብ ኮነ እተን ዘለዋ ውድባት እንታይ እዩ  ስርሐን ምስ እንብል ፣ ውድባትን ሰልፍታት ኤርትራ ሓንትን ንጽሩነትን ነዚ ስርዓት ኣሊኻ ዲሞክራሲያዊ መንግስቲ ምምስራት እዩ። ስለዚ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ውድባትን ስረሐንን ሓልፍነትን ንምልክን ምልካዊ ኣተሓሳስባን ምድምሳስ፥ ኮይኑ፡ ብግዝኣተ ሕጊ ዝኣምንን ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ንምግባርን ውሑስ ዝገብራ እየን።

 

ሐዋሳ

ምምስራት ክልል ሲዳማ ብዝምልከት ምምሕዳር እቲ ዞባን ዓበይቲ ዓድን 'ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ ዘውጸኦ መምርሒ ክንክተል ኣለና' እንትብሉ መናእሰይ ድማ በዚ ሓሳብ ክሰማምዑ ከምዘይከኣሉ ነበርቲ ይገልጹ።

በዚ ምኽንያት ድማ፡ ካብ ብጊሓቱ ኣብ 'ጉዱማሌ' ዝበሃል ከባቢ ክተኣኻኸቡ ዝጀመሩ መናእሰይ ንምብታን ሓይልታት ጸጥታ፡ መንብዒ ትኪ ከምዝተኮሱ መሰኻኽር ዓይኒ ገሊጾም።

ኣብ ከተማ ሃዋሳ፡ ሕዚ መብዛሕትኦም ትካላት ንግዲ ዝተዓጸዉ ኮይኖም፡ ኣገልግሎት ኢንተርኔት እውን ተቛሪጹ'ሎ።

ንጉሆ ኣስታት ሰዓት 3፡00 (ትሸዓተ) ኣብታ ከተማ ድምጺ ተኹሲ ይስማዕ ከምዝነበረን ልሙድ ምንቅስቃስ ከምዘየለን ዘዘራረብናዮም ነበርቲ ገሊጾም።

ሲዳማ፡ ሕዚ ኣብ ክልል 'ብሄር ብሄረሰባትን ህዝብታትን ደቡብ' ዝርከብ ዞባ ኮይኑ፡ ናብ ክልልነት ክዓቢ ሕቶ ክቐርብ ጸኒሑ እዩ።

'ሕቶና ክምለሰልና ኣይከኣለን' ዝበሉ ተወለድቲ እቲ ብሄር፡ 'ክልል ሲዳማ' ክእውጁ ንሎሚ መደብ ሒዞም ነይሮም።

ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ ግን፡ ብሰሉስ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ሕቶ ሲዳማ ብህዝበ ውሳነ (ረፈረንደም) ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ዕልባት ክረክብ ወሲኑ እዩ።

እንተኾነ ግን፡ ሲዳማ ክልል ክትከውን ክጉስጉሱ ዝጸንሑ ገለ መናእሰይ፡ ነቲ 'ንሓሙሽተ ኣዋርሕ ተጸበዩ' ዝብል ውሳነ ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ ከምዘይቅበልዎ ገሊጾም እዮም።

በዚ ምኽንያት ድማ፡ በቲ ቅድም ኢሎም ዝሓዝዎ ቆጸራ፡ ሎሚ መዓልቲ 'ክልል ሲዳማ' ክእወጅ ድልየት ነይርዎም።

Source=https://www.bbc.com/tigrinya/news-49028656

ውህደት ደቒንስትዮ ኤርትራ (ውደኤ) ኣብ ስደት፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ብቤት ክህነት ካቶሊካውያን ዝመሐደራ ዝነበረ ናይ ጥዕና ትካላት ምዕጻው ኣጥቢቓ  ትኹንን።

መንግስቲ ኤርትራ ከም መቀጸልታ ናይ`ቲ ብሰፊሑ ዘካይዶ ዘሎ ናይ ጥዕና ትካላትን ብሓልዮት ሃይማኖታት ዝካየዳ ቤት ትምህርትታትን ናይ ምዕጻው ስጉምቲ፡ ንኹሉ ኤሪትራዊ ብፍላይ ንደቀንስትዮን ሕጻናትን፡ ብሕልፊ ኣብ መንግስታዊ ሆስፒታላት ክበጽሖ ዘይኽእል ቦታታት ኣብ ገጠራት ኣገልግሎት ዝህባ ዝነበራ 29 ናይ ጥዕና ትካላት ከም ዝዓጸወ ተፈሊጡ።  እዚ ብዘይሐደ ምኽንያትን ብሐሶት ክሲ ጥሩፋት ሃይመናታውያን እዮም እናበለካ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ዝግበር ዝነበረ ማእሰርትን ንናይ ነዊሕ ታሪኽ ባህሪ ግፍዕን ግህሰትን ስርዓት ህግደፍ  ዘቃልሕን ዘጋልጽን`ዩ።

“እዚ ብመንግስቲ ዝተወሰደ ስጉምታት ዝኹነ ይኹን ምኽኒያት ዘይብሉ`ዩ። እዚ ስጉምታት`ዚ ነቶም ኣዚዮም ብድኽነት ዝተጠቀዑ ድኻታት ንዝሕግዙን ዝከናኸኑን ኣካላት ዝቐጽዕ ተግባር`ዩ። መብዛሕትኦም ተጠቀምቲ ናይ`ዚ ሕክምናዊ ኣገልግሎት`ዚ ኣመንቲ ሃይማኖት ኮቶሊኽ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ካልኦት ኣመንቲ ተዋህዶ ክርስትና ሃይማኖትን ኣመንቲ ሃይማኖት እስልምናን ኣባላት ተኸተልቲ ካልኦት ሃይማኖትን እዮም ነይሮም። ብዙሕ ክፋላት ናይ`ዚ ትካልት`ዚ ኣብ ገጠራት ኣብ ርሑቕ ቦታታትን`ዩ ነይሩ” ኣባ ሙሴ ዘርአይ። 

እዝን ብካቶሊክ ቤተ ክርስትያን ዝመሐደራ ናይ ጥዕና ትካላት ነቲ ኣብ ገጠር ዝነብር ህዝቢ ብቁሩብ ገንዘብ ወይ ድማ ብነጻ ናይ ጥዕና ኣገልግሎት ዝህባ ዝነበራ`የን።  እዚ በይናዊ ህላውነት ናይዘን ትካላት ከኣ እዩ ነቲ ኣብ ገጠር ዝነብር ብዙሕ ሕዝቢ ብሕልፊ ደቀንስትዮን ሕጻናትን ኣዚዩ  ወሳኒ መተካእታ ዘይብለን  ናይ ጥዕና  ኣገልግሎት ዝህባ ትካላት ዝገብረን።  ስለዚ ምዕጻው ናይዘን ትካላት`ዚኤን ነቲ ተጠቃሚ ማሕበረ ሰብ  ዓቢ ጉድኣት ከም ዘስዕበሉ ርጉጽ`ዩ።  ኣብዚ ከኣ ናይተን ንነብሲ ወከፍ ኤርትራዊ መሰረታዊ ጥዕናዊ ኣግልግሎት ብሕልፊ ከኣ ንደቂኣንስትዮን ሕጻናትን ኣብ ምቕራብን፡ ኣብ`ቲ መንግስቲ ኤርትራ ዝፈሸለሉ ክበጽሖ ዘይኸኣለን ንዝርከቡ ዘኽታማት ሕጻናት ምንባይን ምክንኻንን ወሳኒ ተራ ዝተጻወታ ደናግል ከይተዘከረ ክሓልፍ የብሉን። እዚ ኣብ ን100,000 ሰብ 6 ዶከተራት ዘለዋ ሃገር -(ካብ ሰነዳት  WHO) ብቤት ክህነት ካቶሊክ ዝመሓደር ትካላት ብዘይ ሌላን ጉሌላን ንኹሉ ኤርትራዊ ዘቅርቦ ዝነበረ ንሕጽረታት መንግስቲ ዝሽፍን ጥዕናዊ ግብረ ሰናይ ትካላት ምዕጻው  ዘይሓላፍነታዊ ስጉምቲ እዩ።  እቶም ነዚ ትካላት`ዚ ንምዕዛው ዝመጹ ወተሃደራት ነተን ኣብኡ ዘገልግላ ዘነበራ ደናግል ብሓይሊ ምውጻእን ትካላት ምዕጻውን ርኡይ ግፍዒ ነይሩ።

ንሕና ውህደት ደቀንስትዮ ኤርትራ  ኣብ ስደት  ከም ተጣበቅቲ መሰላት ኩለን ኤርትራውያን ደቀንስትዮ መጠን ብዛዕባ ሃለዋት ናይቶም ካብቲ ሆስፒታል ዝተሰጉ ሕሙማትን ናይ`ተን ውፍያት ደናግልን ኣቕሽሽትን ናይቶም ኣብቲ ትካላት ንማሕበረ-ሰባት ኣገልግሎት ዘቅርቡ ዝነበሩ ሰራሕተኛታት ንሐትት። ከምኡ ድማ ነዚ ዘይሕጋዊ ተግባራት`ዚ ደረት ክግበረሉን፡ ነዚ ግፍዓዊ መንግስቲ ኣብ ኤሪትራ  ናይ ዝፍጽሞ ተግባራት በተሓታትነት ክቀርብ ንጽውዕ።

ውህደት ደቀንስትዮ ኤርትራ

ዕለት፡ 13 /07/2019 

ኢመይል፡ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ እትሰጋገር ሃገር፥ ዲሞክራሲያዊት ንኽትከውንን፥ ዲሞክራሲያዊ መደባታት ብግቡእ ኣብ ግብሪ ውዒሉ ውሕስነት ዝረክብን፥ ሓያል ፖለቲካዊ ስልፍታትን ሲቪላዊ ማሕበራትን የድሊያ።  ብፍላይ ድማ ህላዌ  ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።

ፖለቲካዊ ሰልፍታት ከምቲ ኣብ ብዙሕ ፖለቲካዊ ጽሑፋት ዝብሎ፡ “ኣብ ዘመናዊ ውክልናዊ ዲሞክራሲ ዓቢ ግደ ክጻወታ ይኽእላ እየን።” ልክዕ እዩ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ንመላእ ህዝቢ ኣይወከላ እምበር፥ ካብቲ ህዝቢ ዝመጽእ ርእይቶታት ይኹን ሓሳባት ወይ እውን ዝቐርብ ጠለባት ይኹን ጥርዓናት ኣዋህሊለን ንድሌትን ትጽቢትን ህዝቢ ንምምላስ ይማጎታን ይቃለሳን።

ፖለቲካውያን ሰልፍታት ንስልጣን ጥራይ እየን ዝወዳደራ ብምባል ብዙሕ ብድሆታት እዩ ዘጋጥመን። መጀመርያ ከምዚ ናይ ኤርትራ ሰልፍታት ኣብ ደገ ብምህላወን ንሓድሕደን’ውን ምድምማጽ ይኹን ምስምማዕዕ የብለንን። ካልኣይ ነጥቢ ነቲ ክለሳ ሓሳባውን መትከላትን ኣተሓሕዛ ንድሕሪት  ገዲፈን፡ በቲ ናይ ጽባሕ ዝትግበር ግዜኡ ዘይሓለወ ናይ ስልጣን ውድድር ቁርቁስ ይኣትዋ። በዚ ዝኣክል ኣብ ነንሓድሕደን ክወቓቐሳን ክፈናጨላን ከይኣክል፡ ተጓነጽቲ ይኾና እሞ  ንረብሓ ዕድመ ስልጣን መላኺ  ስርዓት ይኸውን። ካልእ ኣጸቢቑ በዳሂ ዝኸውን እቲ ኣብ መንጎ ስቪል ማሕበራትን ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ዘሎ ምትእትታው፥ ፖለቲካዊ ውዳቤ የዳኽሞ እዩ። ከምኡ እውን ንህላዌ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ብዝጻረር መልክዕ ጐስጓሳት ስለዝካየድ፥  ዘይምስታፍን ኣንጻር ሰልፊ ምኻድን የስዕብ። ህዝቢ እውን ኣብ ልዕሊ ሰልፍታት እምነት ከም ዝጉድል ይገብር። 

ህላዌ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ይብዝሓ ይውሓዳ ብዙሕ ዘጸገም ኣይኮነን። እንታይ ደኣ፥ ኣብ ነሓድሕደን ነቲ ዲሞክራሲዊ ለውጢ ብኸመይ ኣወሃሂደን ብሓባር ይሰርሓ እዩ እቲ ዘገድስ። ስለዚ ክዛተያን ሓቢርካ ብምስራሕ ብስልጡን ኣገባብ ክዋሳኣ ዘይምኽኣለን እዩ እቲ ዓብይ ጸገም።

ልክዕ እዩ፡ ሎሚ ሰልፍታትን ውድባትን ኤርትራ፡ ወጻኢ ካብ ሃገረን ምህላወን፥ ህዝቢ ኣብ ፖለቲካዊ ብስለትን፥ ንዲሞክራሲያዊ መስርሕን ክከታተልን ከተግብርን ተኽእሎ የለን። ከምቲ ኣቐዲሙ ተጠቒሱ ዘሎ፡ እቲ ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ደገ ዘሎ ህዝቢ ንፖለቲካዊ ሰልፍታት ፋይዳ ከምዘይብለን ገይሩ ይቖጽረን። እንተኾነ እዚ ሚዛንዚ ሕመቕ እምበር መንፈዓት ኣይኮነን። ምኽንያቱ ህዝቢ ኣብ ፖለቲካ ተሳታፍነት ዘይብሉ እንተኾይኑ፥ ነቲ ምልካዊ ስርዓት ኣውዲቕካ ኣብ ክንድኡ ህዝቢ ዝደልዮ ምሕደራ ክትትክእ ኣጸጋሚ ስለ ዝገብሮ።  

ስለዚ ህዝቢ ብፖለቲካዊ ስነሓሰብ ምስ ዝወዳደብን፥ ጽባሕ ክበጽሖ ንዝደልዮ መትከላት ምስዘነጽርን፡ ህዝቢ ረብሓኡን መሰላቱን የውሕሰለይ ኢሉ ዝኣምነሉ ምርጫ ክርክብ ዕድል ኣለዎ። እዚ ፖለቲካዊ ኣወዳድባ ግን፡ ነቲ ናይ ጽባሕ ዲሞክራሲያውን ግዝኣተ-ሕግን ዝነግሰሉ ባይታ ንምጥጣሕ ክኸውን ይግበኦ።

ሎሚ፡  ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ይኹና ሲቪላውያን ማሕበራት ንዲሞክራሲያዊ መስርሕ ዘራጉዳን ዝጣበቓን እምበር ክሰሓሓባን ክካሰሳን ዝውዕላ ክኾና ቅኑዕ ኣይኮነን። እዚ ዘሎናዮ መድረኽ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ምስግጋር እዩ፡፡ እቲ ቀዳምነትና ነቲ ወጻዕን ጸረ ህዝብን ስርዓት ምውጋድ እዩ። ጎኒ ጎኑ ድማ ካብ ህልኽን ምውጣጥን ወጺካ ንዲሞክራሲ ብኸመይ ንርዳእን ኣብ ግብሪ ነውዕሎን ሓቢርና ንቃለስን  እንውስነሉ ኣገዳሲ መድረኽ እዩ።

ቃልስና ቃልሲ ኤርትራውያን ዕድሚኡ ነዊሕ እዩ። ሕጂ’ውን እቲ ነዊሕ መንገዲ ቃልሲ ቀጻሊ እምበር መሊኡ ኣብ ዘተኣማምን ዛዛሚ ምዕራፍ ዘይበጸሐ መስርሕ እዩ። እዚ ነዊሕ ግዜ ኣብ መስርሕ ዘሎ ጉዕዞ ቃልስና ነናቶም ባህርን ተዋሳእትን ዘለውዎም ምዕራፋት ኣለዉዎ። ኣብዚ ቃልስና ምዕራፍ ምርግጋጽ ናጽነት ተዛዚሙ እዩ። ሕጂ ንዋሰኣሉ ዘለና ምዕራፍ ከኣ ምያው ኣሎ። ጌና ዘይተተንከፈ ውሑስ ሰላም፡ ዲሞክራስን ምዕባለን መጻኢ ምዕራፍ እውን ኣብ ቅድሜና ኣሎ። እዞም ምዕራፍት በበይኖም ቆራሪጽካ ነቲ ሓደ እንዳቕረብካ ነቲ ካልእ እንዳርሓቕካ እትርእዮም ዘይኮኑ ኣብ ሕድሕድ ሰንሰለታዊ ምትእስሳርን ምምልላእን ዘለዎም ተጸላለውትን ናይ ኣረካብን ተረካብን ትውልዳዊ መስርሕ ኣካላት እዮም።

እዚ ሰንሰለታዊ ዝበልናዮ ነዊሕ ዝዕድሚኡ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ናይ ምቅብባል ቃልሲ፡ ብዙሓት ምዕራፋት ኣለዉዎ። እዞም ምዕራፋት ካበይ ናበይ ኢልካ ይቕየሱን ከከምቀያሲኡ ከኣ ክበዝሑን ክውሕዱን ይኽእሉ። ብዘይካዚ ተልእኮኦም ሓደ ምህናጽ ናጻ፡ ልኡላዊትን ምዕብልትን ኤርትራ ኮይኑ፡ ከከምቲ ዝገሃድሉ መድረኽ ነናቶም ባህርያት ኣለዎም። ብዙሓት ከም ዝርድእዎ፡ እቲ ቅድሚ ብረታዊ ቃልሲ ኣንጻር መግዛእቲ ዝተኻየደ ቃልሲ ከይዘንጋዕካ፡ ቅድምን ድሕርን ናጽነትን ድሕሪ ውድቀት ጨቋኒ ጉጅለ ህግዲፍን ኢልካ ከም ዓበይቲ ምዕራፋት ምርኣዮም ዝተለምደ እዩ። እቲ ብትማሊ እንምስሎ ቅድመ-ናጽነት ኤርትራ ዝነበረ መሪር ቃልሲ እዩ። እዚ ምዕራፍሲ ኣንጻር መግዛእታዊ ሓይሊ ኮነ ኣብ ሕድሕድ ኣብ ዝተኻየዱ ውግኣት ኤርትራዊ ዛርዩ ዘይውዳእ ደም ዝፈሰሰሉን ኩምራ ኣዕጽምቲ ዝተኸስከሰሉን ኣስካሕካሒ ምዕራፍ እዩ። እንተኾነ እዚ ምዕራፍ ኣብ መወዳእታ ብናጽነት ስለ ዝተዛዘመ፡ ነቲ ኩሉ መሪር ዋጋ ደቢስዎ እዩ። በቲ ኣብዚ መድረኽዚ ዘጋጠመ ክሳራ ዝሕበን እምበር ድሕሪት ተመሊሱ ዝጠዓስን ዝቑዝምን ኤርትራ ኣይነበረን።

እዚ ብሎሚ እንምስሎ ልዕሊ 27 ዓመት ዝዕድሚኡ ጌና ኣብ መስርሕ ዘሎ ምዕራፍ ቃልሲ ግና፡ ምስቲ ናይ ትማሊ ናይ ሕራነን ተስፋን ቃልሲ ቀጻሊ ዋሕዚ ኣይሓዘን። ብኣንጻሩ ናይ ህዝቢ ናይ ራህዋ ተስፋ ዘቕሃመ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ክቡር ዋጋ ዝጠለመ፡ ኣንጻር ኩሉ ረብሓታትን ተስፋታትን ህዝቢ ዝዓንቀጸ ኩነት እዩ ፈጢሩ። እቲ ኣብ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ዝጐሃረ ተስፋን ትጽቢትን ናብ መሰረታዊ መሰል ህዝቢ ዘውሕስ መጋርያ ክዓርግ ትጽቢት ዝተገብረሉ ምዕራፍ፡ እነሆ ወዮ ጓህሪ ኣብ ክንዲ ነበልባል ተስፋ፡ ዘይትስፉው ሓምኹሽቲ ወሊዱ። ወዮ ክሳብ ናጽነት ኣብ ዝነበረ ግዜ ቃል ዝኣተወ፡ ታሪኻዊ ዕድል ኣጋጢምዎ ናጽነት ዝተረከበ ጉጅለ ኢሳይያስ ቃሉ ዓጺፉ ክሕደት መሪጹ። ህዝቢ ኤርትራ ከኣ በቲ ከይተጸበዮ ዘጋጠሞ ክሕደትን ጥልመትን ሕጉስ ኣይነበረን። ሕጉስ ኣይነበረን ጥራይ ዘይኮነ፡ ከይጃጀወ፡ ምዕራፍ ድሕሪ ናጽነት ክዕረየሉ ዝጀመሮ ቃልሲ ብዘይምስካይን ተስፋ ብዘይምቑራጽን ቃልሱ ይቕጽል ኣሎ። ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኮይኑ ከምቲ ንናይ ቅድሚ ናጽነት ኤርትራ ምዕራፍ ሓቚኑሓቚኑ ኣጻዕዩ ዝተዓወተ፡ ኣብዚ ተተሓሒዝዎ ዘሎ፡ ናይ ድሕሪ ናጽነት ምዕራፍ እውን ነቲ ዓወቱ ክደግሞ ምዃኑ፡ ብፍላይ ኣብዚ እዋንዚ  ብዙሓት ምልክታት ንዕዘብ ኣለና።

ኣብዚ ናይ ሎሚ ምዕራፍ ቃልስና፡ ንናይ ትማሊ ኤርትራዊ መስተንክራዊ ሓርበኝነት ዘንጊዕካ ጐናይ ንትማሊ ዘይፈልጥን ቅያታቱ ዘየኽብርን  መንገዲ ንምሓዝ ዝግበር ድንዕምንዕ ንዕዘብ ኢና። እንዳሓደረ  እንዳወዓለ፡ ንትማሊ ካብ ሎሚ፡ ንሎሚ ካብ ጽባሕ ፈላሊኻ ምርኣይ፡ መሰረት ኣብ ዘይሓዘ ብናሕሲ ጥራይ ገዛ ክትሰርሕ ናይ ምፍታን ኣቕጣጫ ምዃኑ ብብዙሓት ግንዛበ ዝረክብ ዘሎ እዩ። ጽባሕ እውን ከምኡ ካብ ናይ ሎሚ ዝተነጸለ ህላወ ከምዘየብሉ ግንዛበ ክረክብ ይግበኦ። ሓቂ እዩ እዞም ምዕራፋት ነናቶም ተዋሳእቲ ኣለዎም። ብዘካዚ እዞም ምዕራፋት ነናቶም ብዙሓት ዞባውን ዓለማውን ተጽዕኖታትን ጽልዋታትን ኣለዉዎም።  ኣብ ኤርትራዊ ቃልስና ናይ ቅድሚ ናጽነት ምዕራፍ ኣብ በረኻ ዝተኻየደ፡ ብምዕቡል ዘመናዊ መራኸብታት ዘይተሰነየ ነይሩ። ናይ ዓለምና ፖለቲካዊ ቅኒትን ናይ ሓይልታት ኣሰላልፋን’ውን ከምዚ ናይ ሎሚ ኣይነበረን። ብኣንጻሩ ናይ ሎሚ ናይ ዲሞክራስን መሰረታዊ መሰላትን ቃልስና፡ ኣብ ማእከል ህዝቢ ዝካየደ ብምዕቡልን ስሉጥን ማሕበራዊ መረኻብታት ዝተሰነየን ብዓለማውነት ዝተጸልወን እዩ። ስለዚ ኣብዚ ሕጂ ዘለናሉ ምዕራፍ ቃልሲ በቲ ናይ ቅድሚ ናጽነት ቅዲ ክንዋሳእ ኣይከኣልን። ጉጅለ ህግዲፍ ግና ነዚ ንርከበሉ ዘለና ስሉጥን ምዕቡልን መድረኽ በቲ ናይ ቅድሚ ናጽነት፡ ኣብ ሎሚ ኮይንካ ክምዘን እንከሎ ግዜ ዝሓለፎ ስልቲ እዩ ኣብ ሕሉፍ ክነብር ዝጽዕት።

 መስርሕ ቃልሲ ምስ ኩነታት ዝምዕብል እምበር ንሓዋሩ ኣብቲ ዝሓለፈ ስልትታቱ ኣይንበር’ዩ፡ ክንብል እንከለና፡ ነቲ ዝሓለፈ ኤርትራዊ ቅያ ፈጺምና ንረሰዓዮ ማለት ኣይኮነን።ብኣንጻሩ ነቲ ናይ ሽዑ ቅያ ንሎሚ ብዝምጥንን ዝሰማማዕን ስልቲ ኣሕዲስና ንቕድሚት እንዳማዕደና ንሓዞ ኢና ንብል ዘለና። ሎምን ትማልን ከነወዳድር እንከለና፡ ካብቲ ዝሓለፍናዮ ተማሂርና ንናይ ቅድም ጌጋ ኣይንድገም ማለትና እዩ። ኣብ ሎሚ ኮይንካ ንናይቲ ዝሓለፈ ምዕራፍ ጌጋ ምድጋሙ ግና ፈጺሙ ናይ ሎሚ ክንስኻ ኣብ ናይ ቀደም ምንባር ማለት እዩ ዝኸውን። እዚ ኣብ ሃገርና ብጉጅለ ህግዲፍ ዝረአ ዘሎ ድሑርን ጨቋንን ኣተሓሕዛ ጉዳያት ናይ ሕማቕ መርኣያ እዩ። ናይ ጉጅለ ህግዲፍ ግጉይ ኣተሓሕዛ ክሳብ ክንደይ ድሑር ምዃኑ ዘዛርብ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኩሉ ነገራቱ ብሓሶትን ባዶ ተስፋን ዝተላዕጠጠ፡ ዓንቂ ስለ ዝኾነ።

እዚ ኣቐዲሙ ዝሰፈረ መልእኽቲ ናብቲ ክዕረ ተስፋ ዘይብሉ ህግዲፍ ዘይኮነ፡ ናባና ናብ ሓይልታት ለውጢ እዩ። ናይ ሎሚ ተዋሳእቲ ክንስና ብናይ ትማሊ ሜላ ክንጻወት ኣይግበኣናን። ትማሊ ዝፈጸምናዮም ጌጋታት ዋጋ ኣኽፊለሙና ዝሓለፉ እምበር ዝምለሱ ኣይኮኑን። ነቶም ዝሓለፉ ዕድላት ሎሚ ክንመሃረሎም ግና ናይ ግድን እዩ። ትማሊ ብሰንኪ ብሓባር ዘይምስራሕ ዘጋጠመና ክሳራ እንተልዩ፡ ሎሚ ኣብ ክንዲ ንዓኡ ንደገም ካብኡ ተማሂርና ከነእርም እዩ ዝግበኣና። ኮታ ትማሊ፡ ሎምን ጽባሕ እንተዘይተመላሊኦምን ኣብ ዓወት ክንበጽሕ ኣይንኽእልን ኢና።

                      

       

ብዕለት 07.07.2017 እዚ ጨንፈር‘ዚ ብኣቦመንበር ጨንፈር ኣኼባ ምስ ተኸፈተ ኣብቲ ኣጀንዳታት ተኣትዩ ዘድሊ ምርድዳእ ተኻይዱሉ። ዝነበሩ ኣጀንዳታት ድማ፡ 1) ውሽጣዉ ጉዳይ ጨንፈር፡ 2) ጉዳይ ናይ 2 ዓመታዊ ጉባአ ንኡስ ዞባ ጀርመን፡ 3) ጉዳይ ፈስቲቫል 2019፡ እዮም።

ኣብ ዝሓለፈ ናይ 3 ኣዋርሕ ኣኼባታትና፡ ጨንፈርና ነቲ ብሰልፊ ዝካየድ ዝነበረ ናብ ሓድነታዊ ጉባአ ዝቐርብ ናይ  ቅዋምን ፖለቲካዊ ፕሮግራምን ንድፍታት ንምጽራይን፡ ንመሪሕነት ሰልፊ ንዝሕጸዩን፡ ንጉባአ ዝውክሉን ኣጻርዩ ንምልኣኽመሰሉ ስራሓት ተጸሚዱ ጸኑሑ‘ዩ።

ሎሚ ድማ ኣኼበኛ ኣብ ኣኼባኡ ነዞም ኣብ መእተዊ ዝተጠቕሱ 3 ኣጀንዳታት ኣልዒሉ ብምርድዳእ ሰፊሕ ክትዕ ኣካይዱ። ኣብ ዕለት 22.06.2019 ዝነበረ ጉባአ ንኡስ ዞባ ጀርመን፡ ጉባአኛ ኩሉ ጉዳያቱ ምስ ኣጻፈፈ ንንኡስ ዞባ ን2 ዓመት ዝመርሑ ሕጹያት ረቚሑ፡ ንዝበዝሐ ተሳትፎ ኣባላት ንኡስ ዞባ ኣብ ምርጫ ንምርግጋጽ ኣስማት ሕጹያት ናብ ጨናፍር ወሪዱ፡ ጨንፈርና‘ውን ኣድሚጹሉ። እዚ ንዲሞክራስያዊ ተሳትፎ ናይ ኣባላት ኣብ ጉባአታት ዝግበር ንምስፍሑ ተባሂሉ ዝተገብረ ኣገባብ ድማ፡ ኩሉ ኣባል ተቐቢሉዎ ድምጽታቱ‘ውን ሂቡሉ።

20190519 164133 fffffffffff

ብድሕሪኡ ድማ ኣብቲ ጉዳይ ፈስቲቫል ተኣትዩ። ኣባላት ጨንፈር ፍራንክፎርትን ከባቢኡን ድማ ነቲ ዓመታዊ ፈስቲቫላትና “ ካባናን ብኣናን ” ዝብል ጭርሖኡ ሒዙ፡ ነዚ ፈስቲቫል ናይ 2019 እውን ከም ወትሩ ገንዘብናን ጉልበትናን ንብረትናን ኣወፊና ዕዉት ንምግባሩ ክንዕጠቕ ኢና ብምባል ኩሉ ወፈያታት ከከም ዓቕሙ ከበርክት ተመባጺዑ። ዓመታዊ ፈስቲቫላትና ድማ ግሉጽነታዊ ኣሰራርሓና ንህዝብና እነርእየሉን፡ ንህዝብናን ኩሎም ደለይቲ ፍትሒ ማሕበራትን ውድባትን ኣራኺብና ብጉዳይ ሃገርናን ኩነታት ህዝብናን ንምዝታይ እነአንግደሉን ስለ ዝኾነ፡ ዓዳሚኳ ውሱን ኣካል ይኹን‘ምበር፡ ናይ ሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ ወይ ማሕበር ጥራሕ ጌርካ ዝውሰድ ከም ዘይኮነ ንኩላትና ብሩህ ክኸውን ይግባእ። በዚ ኣጋጣሚ‘ዚ ጉባአኛ ንኩሎም ኤርትራውያን ኣብ ፈስቲቫልና ናይ 2019 የራኽበና ብምባል ኣኼባ ኣብ ምዱብ ሰዓቱ ዛዚሙ።

  

ምልካዊ ኣተሓሳስባ ዘለዎ ባእታ፡ ብሕጋዊ ይኹን ብዘይ ሕጋዊ መገዲ ኣብ ስልጣን ዝመጽእ ኩሉ ግዜ ልዕልናኡ ከይሕደግ ምስ ሰግአ እዩ። ካብዚ ዝነቐለ ጨቈንቲ ስርዓታት ነፍሰ-ተኣማንነት ሰለዘይውንኑን ብግዝኣተ-ሕጊ እውን ክቕየዱ ቅሩባት ስለ ዘይኮኑ፥ ብዝሓድሮም ባህራሪ ባህሪ፥ ስልጣን ተገፈፍና ብዝብል ነታ ዝይምህዝዎ የለን።

ካብ ኩሉ ዘገርም ከኣ፥ መለኽቲ ስርዓታት ቅድሚኦም ዝሓለፉ መለኽቲ ብኸመይ ስልጣኖም ከምተገፉን ዕድሎም ብኸመይ ከምዝተደምደመን ክመሃሩሉን ተመኩሮ ክወስዱሉን ድሌየት የብሎምን። ጋና ሓቀኛ ባህርያቶም ከይተፈልጠ ህዝቢ ሆ እናበለ ከምዛ ናይ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ክቕበሎም እንከሎ፥ ዓለም ዝጭበጡ ኮይኑ ኢዩ ዝስመዖም። ነዚ ሆ ኢሉ ዝተቐበሎም ህዝቢ ድማ ተመሊሶም ሆ እናበለ ስልጣኖም ክገፍፍ ከምዝኽእል ስለዝፈልጡ፡ ከሎ ጋና ነቲ ህዝቢ ብድንቁርናን፥ ዘይትግበር ተስፋታት ብምሃብን፡ ብዓቢኡ ድማ ኣደናጋርን ግጉይን ሓበረታ ምንዛሕ ቀንዲ መሳርሒኦም ኢዩ። እዚ ማለት ግጉይን ወዲ ሰብ ክመራመረሉ ዘይክእል ዝመስልን ሓበረታ ብቓልዕ ይኹን ብታሕተታሕቲ ከም ዝዝርጋሕ ይገብሩ።

ኣብ ሃገርና ዘሎ ምልኪ ምስ እንዕዘብ፡ ካብቲ ፈለማ ግዜ ምሉእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሰንኪ ንሓደ ሚእቲ ዓመት ዝኣክል ናጽነት ተሓሪምዎ ዝነበረ፡ ብዓቢ ፍሰሃ፡ ዳንኬራን ሳዕስዒትን እዩ ተቐቢልዎ። መወዳእትኡ ግና ከምቲ ፡”በዐራይ ነቲ ዝበልዕ ሳዕሪ እምበር ነቲ ዝጽበዮ ገደል ኣይርእዮን።” ዝበሃል ምስላ ይኸውን። ምሉእ ህዝቢ ኤርትራ “ወሰዶየ እሲያስ በዓል ስረ” እናበለ ክደርፍ እንከሎ፥ በቲ ሓደ ሸነኽ፡ እቲ ብደቆም ዝመጸት ናጽነት ብሓደ ውልቀ ሰብ ከምዝመጸት ምቕራቦም፥ በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ ኣብቲ ሽዑ ዝነበረ ሃዋሁ ጽባሕ እንታይ ክስዕብ እዩ ዝብል ኣብ ኣኣመሮ ነፍሲ ወከፍ ክህሉ ፈጺሙ ዘይሕሰብ ኢዩ።  

ህዝቢ እምበኣር፡ በቲ ሓንሳብ ዝኣመነሉ፡ ተገሪሁ ነቲ ስርዓት ወግሐ ጸብሐ ዘቕርቦ ወይ ዝህቦ ተስፋታትን ግጉይ ሓበረታታትን ከምዘለዎ ከይተመራመረ ክቕበሎ ናይ ግድን እዩ። እስኪ ንህዝቢ ምድንጋር ስርዓት ጨቋኒ ስርዓት ኢሰያስ ካብ ዘቕርቦ ዝነበረን ዘሎን ግጉይ ሓበረታ ንተዓዘብ። ኣብቲ መጀመርያ ግዜ ነቲ ሃገራዊ ሓይሊ ማለት ኩለን እተን ኣብ ደገ ዝነበራ ውድባት ጠርኒፉ ኣብ ሃገራዊ ዕርቂ ንኸይኣቱ “ድሕሪ ደጊም ብውድባት ሓሸውየ የለን” ክብል መደረ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ህዝቢ “እቶም ዝተረፉ ደቅናኸ ኣበይ ኣለዉ?” ኢሉ ንኸይሓትት ኣፍ ኣትሓዞ። ቀጺሉ ጉዳያት እናተረረ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ሓሙሻይ መስርዕ ዝብል ቅጽል ስም ብምውጻእን ጂሃድ ተቐላቒሎም ብምባልን ነቲ ህዝቢ  ሃገረይ ከይትጠፍእ ኣብ ዝብል ሓሳብ ኣእተዎ። ድሒሩ ምስ ወያነ ውግእ ምስተወለተወለዐ፡ መሬት ኤርትራ ዕስራን ሓሙሽተን ኪሎሜትራት ዝኣክል ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዝይኤርትራዊ ሰራዊት ከምዝኣቱ ገበረ። ካብዚ ነቒሉ ዶብና ከይተሓንጸጸ ዕረቀ-ሰላም የለን እናበለ፡ ህዝቢ “ሓቁ እንዲዩ” ክሳብ ዝብል ኣእመነ። ኣብዚ ዳሕረዋይ  እዋን ድማ ምስ ምምጻእ ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ካብቲ ናይ ቅድም ዝኾነ ሓድሽ ዘይመጸ ክንሱ፥ ነታ “ጌግ ኢዝ ኦቨር” እትብል ቃል ምስ ወርወራ፥ ግሩህ ህዝብና ድማ፥ ተቐቢሉ ርኢኹምዶ፡ ንወያነ ሳላ እቲ ጽንዓትናን፥ ሓቦናን ኣዳኺምናያ ክብል ጀመረ። ንሱ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ሕንፍሽፍሽ ኢሰያስ ከም ዝሰዓረ ኮይኑ ዝስመዖም ግሩሃት ሃገራውያን መሊኦም ኣለዉ።

ኣብዚ ቀረባ፡ ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝገደደ ኣዝዩ ዘስደምም ግጉይ ሓበረታ  ክወናጨፍ ንሰምዕ ኣሎና። ንሱ ድማ ዶክተር ኣብይ ናይ ፖለቲካ እሱራት ናጻ ከምዘውጸአ ኩሉ ዝፈልጡ ሓቂ ኢዩ። ኢሰያስ ሆየ ድማ፡ ብወገኑ “እሱራት ክትፈትሕ ኣሎካ” ምባሉ ዘይትተርፍ ምዃና ስለዝፈለጠ ሓደ ብልሓት ፈጠረ። ነቲ ህዝቢ ንምድንጋር ከኣ ከምዚ ዝብል መናፍሓት ዘርገሐ። “እሱራት ይፈትሑ ዝበሃል ቅኑዕ እኳ እንተኾነ ነዚ ናይ ኢትዮጵያ ዕግርግር ዝፈጥር ዘሎ ሓይሊ እቲ ካብ ቤት ማእሰርቲ ብናጻ ዝተለቐ ገበነኛ’ዩ ዝብል ኣዝዩ ግጉይን ድሑርን መታለሊ ወረ ይነዝሕ ኣሎ።

ከምዚ ዝዓይነቱ ሓሶትን ምህዞን ዘይውደኦ ኣደናጋሪ ስርዓት ኣብ ዓለም ውን ዝተራእየስ ኣይመስልን። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ብሓባር ኰይና ነዚ እኩይ  ስርዓት ንመመሳመሲ ምኽንያታቱ ዕድል ከሊእና ክንኣልዮ እንተዘይተበጊስና ንዝያዳን ዝገደደ ሓደገኛን ኣፍራስን ስጉምቲታት ከም እንቃላዕ ክንርዳእ ይግበኣና።

ከምቲ ልቃውንቲ ዝብልዎ፡”ማሕበራዊ ወግዕታት ወይ ክብርታት ናይ  ማሕበረሰብ ባህሊ ዝቐርጸሉ ወሳኒ ኣካል  እዩ። እዞም ማሕበራዊ ወግዕታት ወይ ክብርታት  ንኣጠቓላሊ መምርሕታት ዘቕርቡ እዮም። ገለ ካብዞም ክብርታት ወይ ወግዕታት፥ መሰረታዊ መሰላት፥ ሓርበኝነት፥ ኣኽብሮት ሰብኣዊ ክብሪ፥ ቅንዕና፥ መስዋእትነት፥ ዲሞክራሲ … ወዘተ ዝኣመሰሉ ንባህርያትና ብዝተፍፈላለየ መንገዲ ወይ ኣገባብ ዝመርሑ ወይ ዝሕብሩ እዮም።”

ሓደ ማሕበረሰብ እምበኣር፡ በዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ኣምር  እንተተገናዚቡ ንሓድሕዱ ክናበብ፡ ክረዳዳእን ክተኣማመንን እወንታዊ ስምዒታት ክፈጥረሉ ይኽእል። እዚ ኣውንታዊ ስምዒታት እዚ ቅንዕና፥ ዲሞክራስን፥ ኣኽብሮት ሰብኣዊ ክብርን ምስዝህልዎ፥ ሓቢርካ ንምንባር ዘማዕብል እዩ። ካብዚ ነቒሉ ኣብታ ብሓባር ዝነብረላ ሃገር ሃይማኖት ይኹን ወገን ወይ ብሄር ከይፈላለየ ሃገራዊ ሓላፍነት ክስከምን ሃገርን ህዝባን ዝከላኸልን፥  ሰሚሩ ታሪኽ ዝሰርሓሉን ክሳብ ናይ መወዳእታ መስዋእትነት ንክኸፍል ድልው ይኸውን። እዚ ዝኽፈል ወጋ ድማ እዩ ነቲ ሃገራዊ ጥምረትን ሃገረይ ዝብል ስምዒትን ዘደልድል።

እዚ መስዋእትነት እዚ ሓደ ካብቶም ክብርታት ወይ ወግዕታት ዝኾነሉ ምኽንያት፥ ነታ ሃገር ኣብ ምክልኻልን፥ ንህዝባ’ውን ኣብ ምድሓንን ዝተበጀወ ጥራይ ዘይኮነ፥ እንታይ ነታ ሃገር ካብ መግዛእቲ ብምልቓቕ፥ ሃገራዊ ምትእስሳርን፥ ሃገራዊ መንነትን ዘውሕስ ብምዃኑ እዩ። እዚ መስዋእትነት እዚ እቲ ዝለዓለ መግለጺ ፍቕሪ ሃገርን ህዝብን እውን እዩ።  ሃገርን ህዝብን ካሳብ ብህይወት ካብ ተወፈኻላ፥ ብህይወትካ እንከለኻ ከምኡ ኣተሓሳስባ ክህልወካ እውን ዝፈጥሮ ባህሪ ኣለዎ። ንሱ ድማ እቲ ሓርበኝነት ካብቲ እቶም ቀዳሞት ምእንቲ ሃገሮምን ህዝቦምን ክብሉ ዘጥረይዎ ባህሪ፡ ነታ ሃገር ኣብ ምክልኻልን ምምዕባልን ሓላፍነት ናይ ምስካም ካብ ውሉድ ወለዶ እናተዘከሩ ኣሰሮም ክንክተል ዝሕግዘና ታሪኽን ተመኩሮን እዩ።

እዚ ወግዕታት ወይ ክብርታት’ዚ ኣብ ፖለቲካውን ሃይማኖታውን ዝፈጥሮ ጽልዋ ኣልዎ። ኣብ ፖለቲካዊ በዓላት፡ ከም መዓልቲ ናጽነት፥ መዓልቲ ስውኣት፥ ከምኡ እውን ሃይማኖታዊ በዓላት  ልደት ፋሲካ፥ ዒድ ኣልፈጥር፥ ዒድ ኣልኣድሓ ክጥቀስ ይከኣል። እዞም ፖለትካውን ሃይማኖታውን ክብርታት እዚኦም ዝፈጠርዎ ባህሊ፥ እቲ ፖለቲካዊ በዓላት ናይ ሓባር ክኸውን እንከሎ፥ እቲ ሃይማኖታዊ በዓላት ግና ናይ ግሊ ዘመልክት ይኹን እምበር፡ ሃገራውያን ባዓላት ብምዃኖም ነቲ ሕብረተሰብ ናይ ሓድሕድ ዘከባብርን፥ ዘተኣሳስርን ግደ ኣለዎ። በዚ መሰረት እቲ ዕለተ ናጽነት ይኹን ነቲ ናጽነት ክውን ንምግባር ተበጅዮም ታሪኽ ገይሮም ዘውረሱና ሃገራዊ መንነት ቀንዲ ወግዕናን ክብርናን ኮይኑ፡ ነቲ ባህሊ ሓቢርካ ናይ ምዝካሮምን ኣብ ውሽጢ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ዝፈጥሮ ናይ ሓርበኝነትን መስዋእትነትን ስምዒት ዘለዓዕል እዩ።

ስለዚ ነቶም ዝለዓለ ምስዋእትነት ዝኸፈላን ዝኸፈሉን ክብሮም ወይ ወግዖም ገፊፍና ክንፍሕቆ ዘይከኣል እዩ። ንሰማእታት ካብቲ ናይ መስዋእትነት ክብሪ ወይ ወግዒ ክንፍሕቆ፥ ማለት ንሕሉፍ ታሪኽ ዘይምርዳእን፥ ነቲ ሃገራዊ ጅግንነትን ተመኩሮን ምኽሓድ ነቲ ዝጠምረና ሃገራዊ ስምዒት ዘቕህም እዩ። ነቲ ሰማእታትና ምእንቲ ናጽነት ዝፈጸምዎ ታሪኽና፥ ብኸመይ ከም ከምዝተመስረተን፥ እንታይ ጸገማት ወይ ሽግራት ተጻዊሩ ከም ዝሓለፈን እንድሕሪ ዘይተረዲእና፡ ነቲ ከሕብረናን ከተኣሳስረናን ዝኽእል ታሪኽ ዘመራስሕን ነቲ ኣብ ሎሚ ኰይና ጽባሕ ክንበጽሖ እንደሊ ሸቶ ዝዕንቅፍ ኢዩ ከኽውን።

ልክዕ እዩ እቲ ከቢድ መስዋእትን ነዊሕ ግዜን ዝተኸፍሎ ናጽነት ተረጋጊጹ እዩ። ነቲ ክቡር ናጽነት ዘንጸባርቕ ሰላም ቅሳነት፥ ማሕበራዊ ፍትሒ ስለዘይተራእየ፡ ኣነኣኢስካ ንክረአ ግደ ኣለዎ። ከምዚ ዓይነት ስምዒት ምሕዳር ግና ፈጺሙ ግጉይ እዩ። ምኽንያቱ ስውኣት  ነቲ ካብ መግዛእቲ ምልቓቕና ዝተገብረ ቃልሲ ግቡኦም ፈጺሞም ኢዮም። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ግን እቲ ዋጋ መስዋእቶም ዝኾነ ሓርነት ኣይረኸብናዮን። እምበኣር ኣብ ከምዚ ኩነታት ነቲ ናጽነት ኣይኮንካ ተነኣእስ። እንታይ ደኣ ነቲ ሓርነትና መንዚዑና ዘሎ ዓማጺ ስርዓት ተቓሊስካ ከተወግ ኢኻ እጽዕት። ስለዚ፥ መስዋትነት ሓደ ካብቶም ንማሕበራዊ ባህሊ ዝቐርጹን ንባህሪያትና ዝመርሑን  ወግዕታት ወይ ክብርታት ዘንጊዕካ ንቕድሚት ክትስጉም ኣይከኣልን እዩ።

ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዙሕ ዘይቅዱስ ባህርያት ከም ዘለዎ ንሕና ንርዳእ ዝያዳ ከኣ ናይ ቀረባ ፈለጥቱ ይፈልጥዎ። ኣዝዩ ቀናእ፡ ኣዝዩ ፈራሕን ተጠራጣርን ምዃኑ ብግብሪ ዘርኣየ እዩ። ካብኡ ዝሓሸ ዓቕሚ ናይ ዘለዎ ኣካል ሓሳብ ዝጸውር እንግደዓ የብሉን። እዚ ኩሉ ካብ ናይ ቃልሲ እግሪ ተኽሉ ዝፈልጥዎ ኣካላት ዝህብዎ ምስክርነት እዩ። እቲ ብናይ ብዙሓት ንጹሃት ደም ክሕጸብን ፈቐዳኡ ሓዊ ክኣጉድን ዘገደዶ ከኣ እዚ  ዝተጠቐሰ ዘይዕጉስን ርቡጽን ባህርያቱ እዩ።

ዝያዳ ኩሉ ድማ መሕደሲ እዩ። እዚ ካብ እግረተኽሉ ጀሚሩ ክሰርሓሉ ዝጸንሐ እዩ። ካብ  ሱዳን ጀሚርካ ክሳብ  ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ፡ ደሓር ከኣ ምስቲ ኢህወደግ ዝመርሖ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከርእዮ ካብ ዝጸንሐ ናይ በለጽን ሕዝግድፍን ክምስምስ ምርዳእ ዝከኣል እዩ። ናይ ኩሉ ናይ ክሳብ ሕጂ ዝምድናኡ መዛዘሚ ግና ዝመንጠልካ መንጢልካ ህድማን ምግዳዕን እዩ።

ቅድሚ ሓደ ዓመት ምስቲ ብዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘርእዮ ዝነበረ ወዛሕዛሕ ዓለም ዘገረመ ነይሩ። ብዙሓት ኣብዚ ዝምድና ገንዘቦምን ሓሳቦምን ዘውፈሩ ኣካላት ከኣ ገለን ንኢሳይያስ ስለ ዘይፈለጥዎ፡ ገለን ድማ ዋላ እንተፈላጥዎ ኮንደኾን እቲ ጥመትን በለጽን በልይሉ ይኸውን ብዝብል እቲ ናይ ወዲ ኣፎም/ኢሱ  ብኣጸዋውዓ መራሒ ኢትዮጵያ ሓድሽ ዕርክነት ሓቂ መሲልዎም፡ ነቲ ብደም ንጹሃት ዝሃጠረን መሰል ህዝቢ ዝጨወየን ሕሉፍ ሓሊፉ ንመስዋእቲ ጀጋኑ ብ “ኣይከሰርናን” ዘነኣእስ፡  ኢሳይያስ ክሳብ “ናይ ሰላም መርኣያ” መዳልያ ምሃብ ዝበጽሑ ወገናት ነይሮም። እዞም ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ዝወሰዱ ብዛዕባ ልኡኾም ኢሳይያስ እምበር፡ ብዛዕባ ኤርትራን ህዝባን ዋላ ሓንቲ ዘይፈልጡ ወይ ዘይግደሱ ወገናት ዝወሰድዎ ስጉምቲ ውጹእ ጌጋ’ኳ እንተኾነ፡ ቅድሚ ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ረብሓኦም ከቐድሙ ባህርያዊ ስለ ዝኾነ፡ ኣይፍረዶምን እዩ።  ካብ ተመኩረኦም ኣብ ክንዲ ምምሃር እንተደጋጊመሞ ግና ፈተውቲ ዲክታቶር ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኖም ክዝንግዑ ኣይግበኦምን። እዚ ጥራይ ዘይኮነ ጽባሕ መሬት ምስ ወገሐ ዝኸፍልዎ ዕዳ ከም ዝህልዎም  ክዝንግዑ ኣይግበኦምን።

ንኢሳይያስ ኣብዚ ዘለዎ ከቐጽልዎን ካብ ታሪኻዊ ተሓታትነት ከድሕንዎ ዝደልዩ፡ ሎሚ ግና መመሊሶም ዝዳኸሙ ዘለዉ ኤርትራዊ ወገናት፡ ንናይ  ውሱናት መንገድታት ምጽጋንን ውሱናት ከም ዕዲ ሃሎ ዝኣመሰላ፡ ናብ ህዝባዊ ተጠቃምነት ዘይተቐየራ ሓጽብታት ምስራሕን ኣጸጊዖም ከም “ኩሉ ዝከኣሎ ፍቱን” መራሒ ከቕርብዎ ዝደናደኑ የጋጥሙ እዮም። እዚ እቲ ስርዓት ካብ  ዝዝርግሖ መኸወሊ ሜላታት ሓደ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። እንተኾነ ህዝብና ዝሓልፎ ዘሎ ዝተደርዐ ወጽዓን ሃገርና ሒዛቶ ዘላ ናይ ብርሰት ቁልቁለትን በዚ ዝኽወል ኣይኮነን።

ዲክታተር ኢሳይያስን ጉጅኡን፡ ነቲ ሱር ዝሰደደ ዜቤታዊ ሕመቖም ብናይ ደገደገ ተዋሰኦታት ክኽውልዎ ወርትግ ምስ ጸዓቱ እዮም። ብፍላይ ቅድሚ ሓደ ዓመት ኣቢሉ ካብቲ ተሓቢአምሉ ዝነበሩ በዓትን ከመሳምስሉ ዝጸንሑ ናይ ኣይውግእ ኣይሰላምን ዓለም ነጺላትናን ኣጊዳትናን፡ ምስ ወጹ ብሃንደበት ዶባት ከፊትካ፡ ኣብ ዞባብውን ከባብያውን መድረኽ ናይ “ርኣዩና ርኣዩና” ገልታዕታዕ ጀሚሮም። ኢሳይያስ ነታ ደሓር ዝተመልሳ ዓዲ ሃሎ “ደሓን ወዓሊ“ ዝበላ ከምስል፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ፡ ጐንደር፡ ኣዋሳ፡ ጅማ፡ ብኡ ኣቢሉ ድማ ካብ ናይሮቢ ክሳብ ጁባ ተጠውዩ ናብ ሱዕድያን ኤመረትን ኮለል ክብል ተዓዚቦም፡ ኣብዚ ካብ በጸሐስ ግዲ ኣብ ኤርትራውን ለውጢ ክህሉ እዩ ዝበሉ ደለይቲ ጽቡቕ ግና ግሩሃት ወገናት  ነይሮም እዮም። እንተኾነ እቲ መገሻታት፡ ካብ ብሱል ኤርትራዊ ክውንነት ዘይነቐለን ብናይ ካለኦት ከባብያዊ ሕሳብን ረብሓን ዝተቓነየን ስለ ዝነበረ፡ እነሆ ቁሩብ ከይሰጐመ ወዮ ዶብ ከፊትካ “ርኣዩኒ ርኣዩኒ” ናብ ዶባት ረጊጥካ “ሕብኡኒ ሕብኡኒ” ተቐይሩ። ወዮ ገያሻይን ዓራቓይን ሰብኣይ ናብታ ጉድጓዱ ተመሊሱ ኣጽቂጡ። ወዮም ነዚ ሰብኣይ ከጸባብቕዎ፡ ዘይምጥኖ መመላኽዒ ክቐባብእዎ ዝፈተኑ ወገናት እውን፡ ሓቂ እንተተዛረቡ ዝተሳዕሩ ስለ ዝመስሎም’ኳ፡ ዓው ኢሎም እንተዘይተዛረቡ “እዚ ሰብኣይ ሎምስ ኣብዚሕዎ፡ ህዝቢ ካብዚ ንላዕሊ ዝዕገሶ ኣይመስለናን” ክሳብ ምባል በጺሖም ኣለዉ። እዚ እግሪ ዝተክል ዘሎ ዕግበትዚ ናብቲ ሰፊሕ ናይ “ይኣክል” ባሕሪ ዝሕወስ እምበር  ጠጠው ከምዘይብል ከኣ ፍሉጥ እዩ።

ኣብ ኤርትራ ክመሓየሽ እዩ ክበሃል ዝጸንሐ ኩነታት ዘይምምሕያሹ ጥራይ ዘይኮነ፡ መሊሱ ከም ዝገደደ ኣብነታት ምዝርዛር ዘጸግም ኣይኮነን። እቲ ዝያዳ ኣስጋኢ ኮይኑ ዝጸንሐን ዘሎን ፍልሰት ህዝቢ እንተተዓዘብና’ኳ፡ እቲ ካልእ ኣቕጣጫ ገዲፍካ ናብ ኢትዮጵያ ዝኣቱ ኤርትራዊ ኣብዚ ዝሓለፈ ዓመት ብዕጽፊ ከም ዝወሰኸ ተረጋጊጹ ኣሎ።  ብውልቂ ምዃኑ ተሪፉ ስድራቤታዊ መልክዕ ምሓዙ ከኣ ስግኣት ኣብ ልዕሊ ስግኣት ይውስኽ። እዚ ከኣ ኤርትራ ከም ሃገር ክሳብ ክንደይ ኣብ ሓደጋ ከምዘላ ዘርኢ እዩ። ምኽንያቱ ጉዳይ ምጽጋን ሓጽብን መንገድን ከነልዕል እንከለና፡ ብመንጽር ህልውና ሃገር ልዕሊ ህዝቢ ዝግለጽ ኣጀንዳ የለን። ህዝቢ እንተዘየልዩ ኩሉ የለን ማለት ምዃኑ ክንዝንግዕ የብልናን። ኩሉ ድሕሪ ህዝቢ ስለ ዝኾነ፡ ህዝባ መሪርዎ ይርሕርሓ ንዘሎ ኤርትራ ብዛዕባ ካልእ ጽቡቕ እንተውረናላ ትርጉም የብሉን። መሰረታዊ ሕቶታት ህዝቢ ከይመለሰን ከም ብርሰት ንዝኣመሰሉ ዓበይትን ወሰንትን ኣጀንዳታት እንዳሓበአ፡ ብናይ ደገደገ ኮለል ምስሉ ከዕሪ ዝፍትን መንግስቲ ይኹን መራሒ መወዳእታኡ ሕብኡኒ ሕብኡኒ ከም ዝኸውን ከኣ ንዕዘቦ ኣለና። እዚ ኩነታቱ ነዓናውን ዘሰክመና ሓላፍነትን ተሓታትነት ከም ዘለዎ ግና ከቶ ክንርስዕ ኣይግበኣናን።