ሓርነት ሕታም 71

Sunday, 02 February 2020 07:07 Written by

ብቤት ጽሕፈት ዜና ሰደህኤ ዝዳሎ  ዕላዊ  ልሳን

“ንጽባሕ ዝብል ኣየጽበሓሉ” ዝብል ኣበሃህላ ልሙድ እዩ። ናይዚ ምሳልያዊ ኣበሃህላ መልእኽቲ፡ ሎሚ ክዕመምን ክትግበርን ዝግበኦ ብዘይወዓል ሕደር ሎሚ ክፍጸም ኣለዎ ንምባል እምበር፡ ንናይ ጽባሕ ግደን ሓላፍነትን ንምጉሳይ ወይ ንምንእኣስ ዝበሃል ኣይኮነን። ከምቲ ብዛዕባ ሎሚ ክንሓስብ እንከለና፡ ንትማሊ ጠሪስና ክንርሰዖ ዘይግበኣና፡ ብዛዕባ ሎሚ ክንሓስብ እንከለና ብዛዕባ ጽባሕ እውን ኣብ ግምት ከነእቱ ናይ ግድን እዩ። እቲ ክንጥንቀቐሉ ዝግበኣና ኣብ መንጎ፡ ትማሊ፡ ሎምን ጽባሕን ዘለና ኣድህቦ ከነመጣጥን ክንበቅዕ ዝግበኣና ምዃኑ እዩ። ዝያዳ ናብ ትማሊ እንተ ኣዛዚና፡ ኣብ ዝሓለፈ ክንነብር ኢና። ኣብ ሎሚ ጥራይ እንተ ኣድሂብና ድማ ኩሉ ግዜ ኣብ ደውታ ንኸውን። ብዛዕባ ጽባሕ ጥራይ እንተ ኣድሂብና ከኣ ተመነይቲ ጥራይ ኮይና ክንተርፍ ንኽእል። ብዛዕባ ኣገዳስነት ኣብ ሎሚ ኮይንካ ብዛዕባ ጽባሕ ምሕሳብ “ብናይ ትማሊ ድኽመት ጥራይ ከማርር ወይ ብዛዕባ ናይ ትማሊ ኣውንታ ጥራይ ክሕበን ዝነብር፡ መጻኢ ብሩህ ተስፋ ዘየብሉ እዩ” ዝበሃል ከኣ ነዚ ንምብራህ እዩ።

ጽባሕ ካብ ትማልን ሎምን ዝሓሸ ናይ ምዃን ዕድል ኣለዎ፡ ምኽንያቱ ካብ ክልቲኡ ናይ ምምሃርን ምሙኳርን ዕድል ስለ ዘለዎ። ንሕና ከም ናይ ለውጢ ደንበ ዝሓለፈ ተመኩሮና ክንድህስስ እንከለና፡ ናብ ድሕሪት ኣርሒቑ ክወሰድና ሰለ ዝኽእል፡ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ጥራይ’ኳ እንተዳህሰስና፡ ብዙሕ ዘጣዕሰና ሕጽረታትን ዝሓለፈና ዕድላትን ክንረክብ ንኽእል። እዚታት ኣካል ናይቲ ዝሓለፍናዮ ጉዕዞ ስለ ዝኸነ ሓጢጥና እንድርብዮ ኣይኮነን። ኣብ ክንዳኡ ካብኡ ክንመሃር እሞ ሎሚ ኮነ ጽባሕ ከይንደግሞ ጥራይ ኢና ክንጥንቀቕ ዝግበኣና። ናይ ትማሊ ተመኩሮና ሓኺኽካ ብምልኡ ኣሉታዊ  ጥራይ ነይሩ ኢልካ እትጉሕፎ ኣይኮነን። ከምኡ ስለ ዘይኮነ ኢና ከኣ ክሳብ ሎሚ ምስ ኩሉ ሓጐጽጐጽ ኣብ መስመር ቃልሲ ምእንቲ ለውጢ ቀጺልና ዘለና። እቲ ምቕጻልና ትርጉም ዘለዎ ምቕጻል ክኸውን ከኣ ካብቲ ቆላሕታ ክንህቦ ዝግበኣና ዕማም ካብቲ ኣሉታዊ ኮነ ኣውንታዊ ተመኩሮና ምምሃር እዩ። ስለዚ ነቲ ዓበይቲ ናይ ትማሊ ሕጽረታት እንዳወገድና፡ ነቲ ናእሽቱ ኣብ ክሳብ ሕጂ ምቕጻልና ግደ ዘበርከተ ኣውንታታት ዝያዳ ከነዕኩኾን ከነማዕብሎን ክንቃለስ ይግበኣና።

ኣብ ታራ ናይ ኣጋር  ጉዕዞ እኳ፡ ደኒንና መሬት እንዳረኣና ኣይኮናን እንኸይድ፡ ኣብ ክንድኡ ንቕድሚትን የማነ ጸጋምን ኣንዊሕና ኣማዕዲና እንዳጠመትና፡ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ዕንቅፋታት ብኸመይ ክንሓልፎ ከም ዝግበኣና፡ ብሓሳብ እንዳወገንናን መማረጽታት እንዳ ኣስፈርናን ኢና ንኸይድ። ከምኡ እንተዘይገርና ግና ምስ ኣቐዲምና ዘይረኣናዮ ዕንቅፋት ተላቲምና ናይ ምውዳቕ ዕድልና ሰፊሕ እዩ። ኣንዊሕካ ናይ ምጥማት ጠቕሚ ከኣ ካብ ኣብ ዘይሓሰብካዮ ምውዳቕ ሓደጋ የድሕነና። እዚ ማለት ኣብ ፖለቲካዊ ምስርሕ እቲ ዝኸበደ፡ ሎሚ ኣብ ኢድካ ዘሎ ምምሕዳር ዘይኮነ፡ ብዛዕባ ጽባሕ ከጋጥም ዝኽል ከሎ ጌና ክትእምት ምብቃዕን ዘይምብቃዕን እዩ።

ሎሚ ብጉዳይ ፖለቲካ ሃገርና ክንሓስብ እንከለና፡ ኣብ እንዳ ገዛኢ ጉጅለ ህግዲፍ ኮነ፡ ኣብቲ እንዳሓደረ ዝልብም ዘሎ ደንበ ተቓውሞና ብዙሓት ምዕባለታት ኣለዉ። ብትሕዝተኦም ከኣ ተጻረርቲ እዮም። ምዕባለታት ኣብ እንዳ ገዛኢ ጉጅለ ህግድፍ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ክፍጸም ዝጸንሐን ዘሎን ወጽዓ ከይኣክል፡ ሃገር ኣብ ሓደጋ ናይ ምእታውን ንህዝቢ ተስፋ ናይ ምቑራጽን ምልክታት እዩ። ብኣንጻሩ ኣብ ደንበ ለውጢ ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ምብትታንን ምንጽጻግን ተማሂርካ፡ ህዝብን ሃገርን ናይ ምድሓን ናይ ሓባር ዓቕሚ ናይ ምድላብ ድልዉነት ኢና ንዕዘብ ዘለና። እዚ ትስፉው ምጽልላም፡ ምንጽጻግን ምርሕሓቕን ዘወግድ ዘሎ ምዕባለ ደንበና ሎሚ ዝስራሕ ዘሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብናይ ትማሊ ተመኩሮ ዝሃብተመ ጽባሕ ከኣ ኣብ ዘተኣማምን ባይታ ዝረግጽ እዩ።

ሎሚ ማእከላይን ቀዳማይን ዕማም ሓይልታት ለውጢ፡ ልኡላውነት ኤርትራ ምዕቃብ፡ ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ምውጋድን ተሳትፎ ኩሎም ኤርትራውያን ኣብ መስርሕ ለውጢ ምውሓስን እዮም። ኣብዚ እነድምዕ ከኣ ካብ ናይ ትማሊ ጉዕዞና ተመኩሮ ብምድላብ እዩ። ተመኩሮ ምድላብ ክንብል እንከለና፡ ነቲ ትማሊ ነዚ ናይ ሓባር ዕላማ ከይነዕውት ክዕንቅፈና ዝጸንሐ ግጉይ ኣተሓሳስባን ኣተሓሕዛን ዘይምድጋሙ ማለት እዩ። እዚ ካብ ተመኩሮኻ ምምሃር ካብ ውልቀ ሰብ ጀሚርካ ክሳብ ውድባት ሰልፍታትን ማሕበራትን ክምዕብል ዝግበኦ እዩ። እዚ ክንብል እንከላና ግና ንጽባሕ ረሲዕና ኣብ ትማልን ሎምን ጥራይ ነኹድድ ማለት ኣይኮነን። ነዚ ጭቋንን ብክብሪ ሃገርን ህዝብን ዝዋገን ጉጅለ ምስ ኣወገድና፡ “ከመይ ዝኣመሰለት ኤርትራ ኢና ክንሃንጽ” ዝብል ኣተሓሳስባ ኣብ ኣእምሮና ቦታ ኣይህልዎን ማለት ኣይኮነን። ኣብ ሎሚ ኮይና ክሳብ ጽባሕ ኣንዊሕና እንተዘይጠሚትና እሞ ቃልስና “ካብ ኢድ ናብ ኣፍ” እዩ ክኸውን። እቲ ቀንዲ ውሕልነት እምበኣር ኣብዚ ሰንሰለታዊ መስርሕ ቃልሲ፡ ንትማሊ፡ ንሎምን ጽባሕን እንህቦ ኣድህቦ ተመጣጣኒ ክኸውን ይግበኦ። ኣብቲ መስርሕ እቲ ቀላሲ ሎሚ እነካይዶ ፍጻመ ኮይኑ፡ ንናይ ትማሊ ተመኩሮ፡ ብፍላይ ከኣ ንናይ ጽባሕ ውጥን ግቡእ ቀልቢ ዝህብ ክኸውን ይግበኦ። ናይ ሎሚ ቀዳማይ ሓላፍነትና ምውጋድ ጭቆና ህግዲፍ እዩ። እቲ ናይ ጽባሕ ንልዕልናን ወሳንነትን ህዝቢ ቅድሚት ዝሰርዕ ብሕገመንግስቲ ዝግራሕ ብዙሕነታዊ መተካእታ ንምዱኳን ከኣ ምስ ምውጋድ ጨቋኒ ጉጅለ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ እዩ። እምበኣር መተካእታ ንምዱኳን፡ ምውጋድ ጭቆና ኣብ ኤርትራ ዘይስገር ቅድመ-ተደላይነት እዩ። ስለዚ ኣብ ኩሉ ጉዳያት ንቕሎናን ተበግሶናን ቀዳምነት ክንህቦ ዝግበኣና እዩ።

"ይኣክል" ጭርሖ ቃልሲ ስለዝኾነ፡ ቃልሲ መዓስ ተጀሚሩ መዓስ'ከ ክውዳእ ኢዩ ኢልካ ምሕታት የዋህነት ክመስል ይኽእል ኢዩ። እንተኾነ ግን፡ ቃልሲ በቢእዋኑ ኣብ መስርሑ ብርክታት እናገበረ ስለዝጎዓዝ በቢብርኩ ክትዛረበሉ ስለ ዝከኣል ኣብቲ ደሚቑ፡ ከም ማዕበል ኮይኑ ዝተራእየሉ እዋን፡ ብዝረኸቦ ቆላሕታ ከም ሽዑ ዝጀመረ ከምስሎ ስለ ዝኽእልን እቲ ሕቶ ምኽንያታዊ ኢዩ ዝኸውን።

ዝደፍኦ ኣጋጣሚ ረኺቡ፡ ከም ማዕበል፡ ብዝለዓለን ብዝሰፍሐን መልክዑ ናይ ይኣክል ድምጺ ዝተጨደረሉ መድረኽ፡ ከም ሓደ ነጥበ-መቐይሮ ብርኪ ናይ መስርሕ ቃልስና ክውሰድ ይኽእል ኢዩ። እዚ ንደረጃ ቃልሲ ኣንጻር ምልኪ ናብ ዝለዓለ ጥርዙ ዘሰጋገረ ናይ ቃልሲ ተርእዮ ብዝተፈላለየ ዓይኒ ክጥመት ኣኽኢሉ ኢዩ።

ንምልካዊ ስርዓት ኤርትራ ዓቢ ራዕድን ፍርሕን ፈጢርሉ። ንክቕህሞ ድማ ኩሉ ዓቕሚታቱ ኣዋፊርሉ ዘሎ ጉዳይ ኢዩ። ንኣብ ስቓይ ዝነብር ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ተስፋ ለውጢ ዘሕደረሉ፡ ከይዳኸምን ትዓዊቱ ክወጽእን ብሃንቀውታ ዝጸበዮ ዘሎ ኢዩ። ነቲ ምእንቲ ፍትሒ ዝቃለስ ዝነበረ ነባር ሓይልታት ድማ ተወሳኺን ወራስን ሓይሊ ብምርካቡ ከም ዓወት ዝቖጸረሉ ኢዩ።

ማዕበል ይኣክል ብዙሓት ክምለሱ ዝግብኦም ሕቶታትን ብድሆታትን ሓቑፉ ምምጽኡ ግን ኣይተረፎን።

ገለ ሸነኻት፡ ንማዕበል ይኣክል ንናቶም ጥሙሓት ፖለቲካዊ ስልጣን ንምርግጋጽ ክዝውርዎ ዝሓስቡ ኣይተሳእኑን፥

ገለ ሸነኻት ድማ፡ ካብ ፖለቲካዊ ሕሳባቶም ወጻኢ ኮይኑ ስለዝተራእዮም እቲ ማዕበል ንሳቶም ብዝቆጻጸርዎ እንተዘይኮይኑ፡ ከይስስን ዝደልዩውዎን ኣማዕድዮም  ዝጥምትዎን ተራእዮም።

ካልኦት ውን፡ ንማዕበል ይኣክል ከም ንብረቶም ብምቑጻር ንነባራት ተቓለስቲ ክሕውሱ ዘይምድላይ መንፈስ ኣርእዮም።

ብኣንጻሮም ድማ፡ ኣብ ማዕበል ይኣክል ዝተዋሰኑ ኮይኑ ዝስምዖም ብስግኣት ዝጥምትዎ ሸነኻት ወዘተ... ዝዓይነቶም ኣካላት ተኸሲቶም ኢዮም።

ማዕበል ይኣክል ብፍሉይ ኣጋጣሚ ተበራቲዑ ከም ዝመጸ ተርእዮን ደምበ ፍትሒ ድማ ኣብ ሓድሕዱ ስጥመትን ምርድዳእን ኣብ ዘይውንነሉ ኩነታት ብምንባሩ፡ እዚኦም ክኽሰቱ ዘይንቡር ኣይነበረን። እቲ ኣገዳሲ ነገር ዝኸውን ግን፡ ናይዞም ስምዒታት'ዚኦም ጠንቂ ክኾኑ ዝኽእሉ ሕቶታታት ኣለሊኻ ምምላስ ኢዩ። ነዚ ሕቶታት'ዚ ንምምላስ ድማ፡ ኩለን ኣብ ሃሃገሩ ዘለዋ ባይቶታት ይኣክል ብዕቱብ ክሰርሓሉ ይህልወን። ነዚ ሕቶታት'ዚ መሊሰንን ኣብሪሀንን ኣብ ስራሕ ዝኣተዋ ባይቶታት ህሉዋት ከም ዘለዋ’ውን ምዝካር ዘድሊዮ ኢዩ።

ካብቶም ድርኺት ናይዚ ዝተፈላለየ ኣጠማምታ ክህልዉ ዘኽእሉ፡ ምብራህ ካብ ዘድሊዮም ገለ-ገለ ሕቶታት ነዚኦም ምጥቃስ ይከኣል።

1/ ናይ ዋንነት ሕቶ፡ ይኣክል ናይ መን ኢዩ?

2/ ዕላማ ይኣክል እንታይ ኢዩ?

3/ ውደባ ዝምልከት ሕቶ፡ ይኣክል ፖለቲካዊ ውድብ ዲዩ ምንቅስቓስ?

4/ ናይ ቅርጻ ዝምልከት ሕቶ፡ ናይ ይኣክል ቅርጻ ከመይ ይኹን?

5/ ይኣክል፡ ግደኡ ኣብ ለውጢ?

6/ ይኣክል ክሳብ መዓስ'ዩ?

እዞም ሕቶታት'ዚኦም መሰረታዊ ሕቶታት ስለዝኾኑ፡ ዕቱብ ምይይጥን ዘተን ተኻይድሎም ክውገኑ ዝግብኦም ኢዮም። ኣነ ብዝርድኣኒ ሓሳበይ ከቕርብ እንተኾይነ ግን፡ ይኣክል ናይ መን ኢዩ? ንዝብል ሕቶ፡ ማዕበል ይኣክል ናይ ህዝቢ ድምጺ ኢዩ። በቢቦትኡን በቢግዚኡን እናተዋህለለ ክመጽእ ዝጸንሐ ናይ ህዝቢ ምንቅስቓስ ዝፈጠሮ ማዕበል ኢዩ። እዚ ኣብ ውሽጢ ዝተፋላለየ መድረኻት መስርሕ ቓልስና ክግበር ዝጸንሐ ናይ ተቓውሞ ድምጽን ምንቅስቓስን ዝሕግዞ ኣጋጣሚ ረኺቡ ዝተፍጥረ ህዝባዊ ባርዕ ኢዩ። እኩብ ድምር ናይቶም ብጊሓቱ ንመንነት ዲክታቶርያዊ ስርዓት ፈሊጦም ዝተቓለሱን ስዒቦም ንመንነቱ ኣለሊዮም ይኣክል ዝበሉን ኢዩ። እዚ እናተደራረበ ዝኸይድ ኣገባብ'ዚ ሒዙ ይጎዓዝ ብምህላው ኢዩ ድማ ቃልሲ ናብ ዝለዓለ ጥርዙ በጺሑ መላእ ህዝቢ ዝዋደቐሉ ዝገብሮ።

ብንጽር ዝበለ፡ ማዕበል ይኣክል ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ዝተጸናበሩ፡ ካብ ሰለስተ ኣመጻጽኣ ኣቕጣጫ ዘለዎም ወሓይዝ-- ውዱባትን ዘይውዱባትን ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ተዋህሊሉ ዝቖመ ህዝባዊ ማዕበል ከም ዝኾነ ክምስከር ይክኣል ኢዩ።

ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኣብ ኤርትራ ካብ ምትካሉ ኣትሒዞም፡ ንህዝብን ዓለምን እናኣሰምዑ ዝመጹ፡ ምእንቲ ፍትሕን ደሞክራስን ዝቃለሱ ደለይቲ ፍትሒ ሓደ ኣካል ናይ ማዕበል ይኣክል ኢዮም።

ኣብ ሰውራ ዝተኣትወ መብጽዓ ክጥለም ምስ ረኣዩ፡ ነዚ ኣይነበረን ዝተቓለስናዮን መስዋእቲ ዝኸፈልናሉን ብምባል ኣንጻር ዲክታቶርያዊ ስርዓት ዝቃለሱ ዘለዉ ደለይቲ ፍትሒ ካልእ ኣካል ናይ ማዕበል ይኣክል ኢዮም።

ንሕሰምን ስቓይን ህዝብና ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ምኽታቱ ከይኣኽሎ፡ ንልዑላውነት ሃገር ኣብ ሓደጋ ብምእታዉን፡ ብኸቢድ መስዋእቲ ዝተረጋገጸ ሃገራዊ መንነት ውሕስነቱ እናተባሕጎገ ይኸይድ ምህላዉ ብምርኣዩን ነዚ ብቁጥዐን ነድርን ንክቃወም ዝተበገሰ ሰፊሕ ሓይሊ ሳልሳይ ኣካል ናይ ማዕበል ይኣክል ኢዩ።

ማዕበል ይኣክል በዞም ነንሕድሕዶም ዝመላልኡ ሰለስተ ነናቶም ታሪኻዊ ኣመጻጽኣ ዘለዎም ሸነኻት ዝቖመን ሓደ ዕላማ ዘለዎ ተርእዮ ኢዩ።

2/ ዕላማ ይኣክል እንታይ ኢዩ?

ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ከም ዘሎ ማዕበል ይኣክል፡ ዝተፈላለየ ኣመጻጽኣ ብዘለዎም ሸነኻት ዝቖመ ኢዩ። ክሳብ እዚ ቀረባ እዋን ደገፍቲ ናይ ህግደፍ ኮይኖም ዝጸንሑ ውን ዝተጸንበርዎ ኢዩ። ኩሉ ኣብ ማዕበል ይኣክል ዝተሓቑፈ ኩነታት ሃገርና ክልወጥ ይደሊ ኣሎ። ኩሉ ዝሰማማዓሉ ዝተሓተ ኣናብባኡ ኣብ ለውጢ ድማ፡ እዚ ኣብ ኤርትራ ተተኺሉ ዘሎ ምልካዊ ስርዓት ተቐይሩ ኣብ ክንድኡ ደሞክራስያዊ ስርዓት ንምትካል ኢዩ። ሃገራውን ህዝባውን ልዑላውነት ምውሓስን ፍትሕን ደሞክራስን ንምንጋስን ኢዩ።

3/ ውደባ ዝምልከት ሕቶ

ማዕበል ይኣክል ዝተፈላለዩ ኣተሓሳስባታት ዘለዎም ሸነኻት ዝሓቖፈ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ኢዩ። ብዙሕ መዳያት ክዓምም ዝኽእል ውን እንተኾነ፡ ብመሰረት ኣመጻጽእኡ ክረአ ከሎ ግን፡ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ኢዩ። ከም ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ፡ ኣብ ኤርትራ ንዘሎ ፖለቲካዊ ኩነታት ንምቕያር ይዋሳእ። መተካእታ ንክኸውን ወይ ፖለቲካዊ ስልጣን ንክሕዝ ግን፡ ናይ ፖለቲካዊ ውድብ መግለጺ ከውህቦ ዝኽእል መለለይታት የብሉን። መለለይታት ናይ ሓደ ፖለቲካዊ ውድብ ብዉሑዱ፡ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ /ፕሮግራም/፡ ውድባዊ-ቅርጻን ኣባልነትን ክህልዉ ኣለዎም።

4/ ቅርጻ ዝምልከት ሕቶ፡

ቅርጻ ናይ ሓደ ምንቅስቓስ በቲ ንሱ ክገብሮ ዝነቐለሉ ዕላማ ኢዩ ዝውሰን። ዕማማትካ ምስ እተስፍሖ  ብኡ መጠን ንቅርጻኻ እናኣማዕበልካዮ ክኽየድ ይከኣል ኢዩ።

ብመሰረቱ፡ ማዕበል ይኣክል ቦታዊ /local/ ስራሕ ማእከሉ ዝገበረ፡ ህዝቢ ኣላዓዒሉ ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ቃልሲ ምዕዋት ኢዩ። እዚ ምንቅስቃስ'ዚ ብዓወት ክዛዘም ቀዳምነታት ብምስራዕ በቢደረጃኡ ዝዕየ መደባት ክሕንጽጽ ይህልዎ።

ንምንቅስቓሱ ዘስርሖ ቅርጺ ክገብረሉ ካብ ቀደምቲ ዕማማቱ ሓደ ኢዩ። እዚ ኣብ ሃሃገሩ ዝኸይድ ዘሎ ምምስራት ባይቶታት ይኣክል ነዚ ቀዳማይ ዕማም'ዚ ኣብ ምፍጻም ይኸይድ ኣሎ። ቅኑዕ መንገዲ ዝሓዘ ኣሰራርሓ ድማ ክበሃል ይከኣል። ድሕሪ ምምስራት ባይቶታት'ከ ናበይ? ዝብል ሕቶ ስዒቡ ክምለስ ዘለዎ ሕቶ ኢዩ። እቲ ቅርጻ ንትኹል /ንላዕሊ/'ዶ ወይስ ንጋድም ይኺድ?

እዚ ምንቅስቓስ'ዚ ህዝቢ ንግዝኣት ምልኪ እምቢ! ይኣክል ንክብል ዘለዓዕል ምንቅስቓስ ስለዝኾነ ንጋድም ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ክሰፍሕ ዘለዎ ኢዩ። ኣብዚ፡ ኣብ ታሕቲ ገና ዓበይቲ ስራሓት ክስርሑ ኣብ ዝጽበይሉ እዋን ቅርጻታት ንትኹል ምህናጽ መስርዑ ዝሓለወ ኣይኮነን። ኣብ በቦትኡ ሓያላት ባይቶታት ምህናጽን ንህዝቢ ኣብ ክልታቶም ከምዝዓስሉ ምግባር፡ ምትሕብባርን ምትሕግጋዝን ናይ ባይቶታት  ናይዚ እዋን' ዚ ቀንዲ ስራሓት ኢዮም።

5/ ማዕበል ይኣክል ገደኡ ኣብ ለውጢ

ናይ ህዝቢ ምንቅስቓስ ስለዝኾነ ኣብ ለውጢ ወሳኒ ግደ ኣለዎ። ኣብ ዲያስፖራ ስለዝተበገሰ፡ በቲ ዲያስፖራዊ ሓይሊ ዘለዎ ተራ ኣብ ለውጢ ዝምዘን ኣይኮነን። ስፍሓቱ ኣብ ግዳም እናዓበየ ምስ ዝኸይድ ናብ ውሽጢ ልሒሙ ንከይኣቱ ዝዓግቶ ሓይሊ ኣይህሉን ኢዩ።

ባይቶታት ይኣክል ኣብ ዘዘለዉዎ ንመሓውራት ምልካዊ ስርዓት ኣብ ክሰርሕሉ ዘይክእሉሉ ደረጃ ንምብጻሕ ክቃለሱ ኣለዎም። ኩሉ ኣብ በቦትኡ ነዚ እንተጌሩ፡ ተደማሚሩ ሞት ናይ ምልካዊ ስርዓት ከምጽእ ኢዩ።

እቲ ቀንዲ ስራሕ ናይ ባይቶታት ይኣክል ኣብ ሃሃገረን ይኹን ድኣምበር፡ ኣብ መንጎ ሃገራተን ምትሕብባርን ምትሕግጋዝን ክገብራ ግድን ኢዩ። ነዚ ዘተሓባብራሉ ኣገባብ /መካኒዝም/ ድማ ምፍጣር የድሊየን።

6/ ምንቅስቓስ ይኣክል ክሳብ መዓስ ኢዩ?

ኣብ ምንቅስቓስ ይኣክል ብዙሓት ሸነኻት ተሓቑፎም ኣለዉ። ዝተወደቡ፡ ዘይተወደቡ፡ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ሲቪካዊ ማሕበራት፡ ሙያውያን ማሕበራት.... ወዘተ ኣትዮም ክዋስእሉ ዝኽእሉ ሰፊሕ ምንቅስቓስ ኢዩ። ዘሰማምዖም ዕላማ፡ ንምልካዊ ስርዓት ኣብ ኤርትራ ኣልጊስካ ኣብ ክንድኡ ዲሞክራስያውን ፍትሓውን ስርዓት ምትካል ኢዩ። እዚ ዕላማዚ ክሳብ ዝረጋገጽ ምንቅስቓስ ይኣክል ብዘለዎ መልክዕ ክቕጽል ኢዩ። እዚ ዕላማ'ዚ ምስ ተረጋገጸ ግን ሒዝዎ ብዝጸንሐ መልክዕ ክቕጽል ኣይክእልን። እቲ ዝመጽእ መድረኽ፡ ምስ ሓደስቲ ብድሆታት ስለ ዝመጽእ ካልእ መልክዕ ስርርዓት ዝጠልብ ክኸውን ኢዩ። ምንቅስቓስ ይኣክል ንብዙሓት ተቓለስቲ ከላሊ ስለ ዝኽእል’ውን፡ ኣብ መጻኢ  ዝዋሰኣ  ፖለቲካዊ ሰልፍታት  ኣብ ምቕራጽ ዓቢ ግደ ክህልዎ ክኽእል ኢዩ።

1 ለካቲት 2020

ቦሪስ ጆንሰን Image copyright Getty Images

 ድሕሪ ብረግዚት [ምውጻእ ብሪጣንያ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት]፡ ብሪጣንያ ምስ ኣፍሪቃ ንግዲ ንምዕዛዝ ትደሊ ኣላ። ኣብ ለንደን፡ ብሪጣንያ-ኣፍሪቃ ናይ ንግዲ ዋዕላ ዝካየደሉ ዘሎ እዋን ልኡኽና ማቲው ዴቪስ፡ ናይ ብሓቂ ንኣፍሪቃ ዝኾኑ ሓደስቲ ዕድላት ኣለዉ`ድዮም ክብል ይሓትት።

ንግዲ ጥበብ/ብልሓት የድልዮ። ውዕላት ንግዲ ድማ ዝያዳ ጥበብ የድልዮም። ኣብ ውዕል ንኽትበጽሕ ዝግበሩ ዝርርባት ድማ ውሕልና ዘድልዮም ኣዝዮም ዝተሓላለኹ`ዮም።

እቲ ነዊሕ ጉዕዞ ብረግዚት ድማ ብቕልጡፍ ይዛዘም ኣሎ።

ብሪጣንያ ለሎሚ ለይቲ መወዳእታ ጥሪ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ምስ ወጽአት ተመሊሳ ብሕግታት ዓለማዊ ውድብ ንኸይትቕየድ፡ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ከስርሓ ዝኽእል ውዕል ክትነድፍ ኣለዋ።

ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰንን ኣብ ጉዳይ ብረግዚት ደገፍቱን፡ ንረብሓታት ምውጻእ ብሪጣኒያ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት፡ ንዜጋታት ዘርብሕ ናይ ባዕላ ውዕላት ንግዲ ናይ ምዝርራብ ተኽእሎ ሓዊስካ ማለት'ዩ፡ ከብርሁ ክሕተቱ ጸኒሖም ኣለዉ።

ኣካል ናይ ሓደ ዓቢ ሕብረት ምዃን ናይ ገዛእ ርእሱ ረብሓታትን ሃስያታትን ኣለዎ። እወ፡ ምስ'ቶም ናይ ሓባር ፖሊሲታት ንኽትቃዶ ክትብል ናይ ባዕልኻ ሸቶታት ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ተእቱ።

እንተኾነ ግን ኣብ እተካይዶም ናይ ንግዲ ዝርርባት ሓይልን ድርኺትን ናይ'ቲ ሕብረት ድማ ትጥቀም።

ሰራሕተኛ ፋብሪካ ወይኒ ደቡብ ኣፍሪካ Image copyright Getty Images

እዚ ግን ንኣፍሪቃ ኣበይ የቐምጣ?

ኩሉ ሰብ ከምዝጽበዮ፡ ሚኒስተር ዓለም-ለኻዊ ዕቤት ብሪጣንያ ኣሎክ ሻርማ ኣዝዩ ርግጸኛ ኮይኑ ዝምድና ብሪጣንያ ምስ ኣፍሪቃ የማነ-ጸጋም ውዕላት ንግዲ፣ ዋኒናትን ወፍርን ዝኽተምሉ "ብልዑል ጸቕጢ ናህሪ ዝፈጥር [turbo-charged]" ክኸውን'ዩ ኢሉ።

መንግስቲ ብሪጣኒያ ንዝምድና ኣፍሪቃ ብዕቱብ ዝሓዞ ይመስል፤ እቲ ዋዕላ ወፍሪ ብሪጣንያን ኣፍሪቃን ድማ ከም ሓደ ኣብነት ገይርካ ክውሰድ ይከኣል ይኸውን። ዝኾነ ክመጽእ ዝኽእል ለውጢ ኣብ ኩነታት ንግዲ ግን ኣዝዩ ርሑቕ'ዩ፤ ምናልባት ዓመታት እውን ክወስድ ይኽእል'ዩ።

ብሪጣንያ ምስ ወጽአት እንታይ'ዩ ክቕየር?

ኣብ መወዳእታ ጥሪ ዝቕየር ነገር የለን።

ብዙሕ ፖለቲካዊ ምስሉይነትን መደረታትን ክህሉ'ዩ፡ ብሪጣኒያ ግን ክሳብ መወዳእታ ናይ'ዚ ዓመት ብሕግታት ጉምሩኽን፡ ሓደ ዕዳጋን ናይ ኤውሮጳዊ ሕብረት ክትቅየድ'ያ። ነዚ ብኽልተ ተወሰኽቲ ዓመታት ከተናውሖ ዘኽእላ ሕጊ'ውን ኣሎ፤ ቀዳማይ ሚኒስተር ጆንሰን ግን ነዚ ድሮ ነጺግዎ'ሎ።

እዚ ማለት ድማ ኣብ 2020 ዝምድና ንግዲ ብሪጣኒያን ኣፍሪቃን ከም ዘለዎ ብሕጊ ኤውሮጳዊ ሕብረት ተቐይዱ ክቕጽል'ዩ ማለት'ዩ።

ድሕሪ 2020'ከ?

ድሕሪ 2020'ውን እንተኾነ፡ ውዕላት ንግዲ ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ ምስ'ታ ምሉእ ብምሉእ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝወጽአት ብሪጣኒያ ኣብ ትሕቲ "ቀጻልነት/ምትእስሳር ዘለዎም ውዕላት" ከም ዘለውዎ ክቕጽሉ'ዮም።

እዚ ማለት ድማ እቶም ናይ ኩነታት ንግዲ (ቀረጻት፣ ብጽሒት/እጃም፣ መለኪዒታትን ካልኦትን) ከምዘለውዎ ክቕጽሉ'ዮም፡ ማለት ብመስረት'ቶም ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝተኸተሙ ውዕላት ክቕየዱ'ዮም።

ንኣብነት፡ ብሪጣንያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም ምስ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ቦትስዋና፣ ናሚቢያ፣ ሌሰቶ፣ ኤስዋቲኒን [ናይ ቀደም ስዋዚላንድ] ሞዛምቢክን ዝርከብኦ ሕብረት ጉምሩኽ ሃገራት ደቡባዊ ኣፍሪቃ (ሳኩ) ውዕል ቁጠባዊ ሽርክነት ኣበጊሳ።

እዚ ውዕል'ዚ እተን ኣባል ሃገራት ምስ ብሪጣኒያ ዘለወን ንግዳዊ ውዕል በቲ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዘለወን ውዕል ተቐይዱ ክቕጽል ዘኽእል'ዩ።

እዚ ውዕል'ዚ "ድሕሪ ብረግዚት፡ ኩባኒያታት ንግድን ብዘይ ገለ ተወስኽቲ ዕንቅፋታት ክቕጽላ ከኽእለን'ዩ" ኢላ ጸሓፊት [ሚኒስተር] ዓለማዊ ንግዲ ብሪጣኒያ ሊዝ ትራስ።

ዕላማ ናይ ብሪጣኒያ ድማ ከምኡ ይመስል። ማለት ኣብ መንጎ ብሪጣኒያን ሃገራት ኣፍሪቃን ዘለዉ ውዕላት ብመሰረት'ቶም ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝተኣትዉ ቅድመ-ኩነታት ክቕየዱ እዮም። ብሪጣኒያ ምስ 70 ሃገራት ዓለምና 40 ተመሳሰልቲ ውዕላት ኣለዉዋ።

ንምንታይ'ቶም ውዕላት ዘይተቐየሩ?

ገለ ካብ`ቲ እቶም ውዕላት ዘይተቐየርሉ ምኽንያታት ብሪጣኒያ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ውዕል ምስዘይብለን ሃገራት ሓደስቲ ውዕላት ክትክትም ንከኽእላ ተባሂሉ ዝተሓስበ`ዩ። ኣብ`ዚ እታ ዝዓበየት ሃገር ኣሜሪካ`ያ።

ቀሊል ይመስል፡ ግን ኣይኮነን። ብውሑዱ ኣብ ዝነውሐ እዋን ብምኽንያት ዘይርግጹነት መጻኢ ድሕረ-ብረግዚት።

እቶም "ቀጻልነት ዘለዎም ውዕላት" ኣብ መወዳእታ ከብቅዑ`ዮም፡ ሽዑ`ዮም ከኣ እቶም ሓቀኛታት ዕድላትን ብድሆታትን ሃገራት ኣፍሪቃ ዝቕልቀሉ።

ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ ብሪጣኒያ ዝሓሸ ውዕል ክረኽባ ይኽእላ`ዶ?

ብሪጣኒያ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ወጺኣ ዝተሓተ ናይ ምውዕዓል ጽልዋ`ዩ ክህልዋ። እዚ ማለት ድማ ምስኣ ንግዲ ዝገብራ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝሓሸ ውዕላት ንምርካብ ክጸምቁኣ/ከዋጥራኣ ይኽእላ`የን - ምናልባት።

ኣቐዲሙ ከምዝተገልጸ፡ ንግዳዊ ዘተታት፡ ዝተሓላለኹን ጊዜን ክእለትን ዝሓቱን`ዮም።

እታ ናይ ፈላሚት ጥይት ሎሚ ዓርቢ 31 ጥሪ ሰዓት 11 ናይ ምሸት ምስ ተተኮሰት፡ ንግዳዊ ዝርርባት ብሪጣንያ ቀዳምነት ክወሃቦም`ዩ።

ሰራሕተኛ መፍረጹ ዕምበባ Image copyright Getty Images

ብሪጣንያ ኣብ ኣፍሪቃ ከተትኩር ድያ?

እቲ ዝዓበየ ኣድህቦ ብሪጣኒያ ምስ`ቲ ዝቐረበን ዝዓበየን መሻርክቲ ንግዳ ዝኾነ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝበለጸ ውዕል ኣብ ምርካብ ከተኩር`ዩ።

ካብ`ኡ ቀጺሉ ምስ ኣሜሪካ፣ ቻይና፣ ደቡብ ኮሪያን ኣውስትራሊያን ዝግበሩ ውዕላት ቀዳምነት ክወሃቦም`ዩ። እዚ ማለት ድማ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ታሕቲ/ድሕሪት ናይ`ቲ ዝርዝር/ሊስታ ክስርዓ`የን ማለት`ዩ።

እንተኾነ ግን ሕቶ ዓቐንን ፋይዳን/ኣድላይነትን`ውን ኣሎ። ንኣብነት፡ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ካብ ዝርከባ ሃገራት እታ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝዓበየ/ዝበዝሐ ንግዲ ዘለዋ ሃገር`ያ።

ማዕድናት፣ መካይንን ምህርቲ ሕርሻን ናብ ኤውሮጳዊ ሕብረት`ዮም ዝለኣኹ፡ 18 ሚእታዊ ካብኡ ድማ ናብ ብሪጣንያ። ገለ ምህርቲ ሕርሻ ግን ብውዕል ብጽሒት/እጃም ይቕየዱ`ዮም።

ብሪጣንያ ንሕጊ እጃም ተልግሶ`ዶ ትኸውን?

ብኽልስ-ሓሳብ ብሪጣንያ ካብ`ቲ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዘላቶ ቀይዲ ወጺኣ ንዕዳጋ`ታ ሃገር ኣስፊሓ ክትከፍቶ ትኽእል`ያ። ነዚ ዕድላት ድማ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ኣፍረይቲ ነቢት ክጥቀምሉ ይኽእሉ።

እንተኾነ ግን፡ ፈረንሳውያን መዘናታትቶም ነቲ ኣብ መንጎ ብሪጣንያን ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝግበር፡ ሓለፋ ዘለዎ ውዕላት ተጠቒሞም ፍርያት ነቢቶም ናብ ብሪጣንያ ከምዝለኣኽ ክገብሩ ይኽእሉ`ዮም።

ብግደ ሓቂ ግን፡ እንታይ ከምዘጋጥም ክትንበ ኣይትኽእልን ኢኻ። እዚ ድማ ዝርርባት ንግዲ ክሳብ ክንደይ ዝኣክል ሕልኽላኻት ከምዘለዎ`ዩ ዘርእየካ።

ንምግጣሙ ዝግበሩ ዘለዉ ጻዕርታት ብዘየገድስ፡ ዘይርግጹነት ሓደ ዓቢ ረቛሒ`ዩ።

"ዋላ`ኳ ብሪጣኒያ ንዝዝርብ ንግዲ ብኽልተ ዓመት ክናዋሕ ብምእማማ እቲ ሻቕሎት እንተተቓለለ፡ ንግዚኡ ግን እቲ ዝህሉ ጽልግልግን ዘይንጽሩነትን ኣብ ልዕሊ`ቶም ክህልዉ ዝኽእሉ ዕድላት ጸብለልታ ክህልዎ`ዩ" ትብል ራዚያ ኻሃን ናይ ስታንዳርድ ቻርተርድ ባንክ።

ብረክዚት ካልእ መዳያት ቁጠባ ኣፍሪቃ ክጸሉ ይኽእል`ዶ?

ብርግጽ፡ ብረክዚት ልዕሊ ንግዲ ክኸይድ`ዩ። እዚ ድማ ብሪጣንያ ድሕሪ ብረክዚት ኣብ ቁጠባዊ ዝሕጠት [recession] እንተኣትያ ክረአ ይኽእል። እዚ ንከም ደቡብ ኣፍሪቃ ንዝኣመሰላ ሃገራት ብኸቢድ ክሃስየን`ዩ።

ብደረጃ ዓለም፡ ብሪጣንያ ሻሙነይቲ ዝዓበየት ዕዳጋ ሰደዳት/እትወታት ደቡብ ኣፍሪቃ`ያ ኢሉ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ቀሚሩ'ሎ።

ቁጠባ ብሪጣንያ ጉንፋዕ እንተሒዝዎ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ ኢንፍሉዌንዛ ክሕዛ`ዩ።

ቁጠባ ደቡብ ኣፍሪቃ ጎብለል ኣህጉራዊ ቁጠባታት ብምዃኑ፡ ንሳዕቤን ዝሕጠት ቁጠባ ብሪጣንያ ኣብ`ተን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ዝኸበደ ይገብሮ።

ኣፍረይቲ ዕምባባታት ኬንያ`ኸ?

ንገለ እታወታት [ኢምፖርትስ] ንምስሳይ፡ ብሪጣንያ ሓዲሽ ትሕተ-ቅርጺ`ውን ከድልያ ይኽእል`ዩ።

ፍርያት ዕምባባ ሓደ ካብ ዓበይቲ ሰደዳትን ምንጪ ናይ ወጻኢ ሸርፍን ናይ ኬንያ`ዩ። እዚ ጽላት`ዚ ዓቢ ፈጣሪ ሸቕለት ኮይኑ፡ ሓደ ሚእቲ ሽሕ ሰብ ብቐጥታ ከሸቅል እንከሎ ኣስታት ክልተ ሚሊዮን ሰብ ድማ ብተዘዋዋሪ የሸቅል።

ኣብ መፍረዪ ዕምበባ ዝሰርሕ ሰብኣይ Image copyright Getty Images

ኣብዚ እዋን ምህርቲ ዕምባባ ኬንያ ብመንገዲ`ቲ ዓርሞሸሽ ዕዳጋ ኣምስተርዳም [ሆላንድ] ኣቢሉ`ዩ ናብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝኣቱ። ዓሰርተ ሸሞንተ ሚእታዊት ካብ`ኡ ድማ ናብ ብሪጣኒያ ይኣቱ። ድሕሪ ብረክዚት ግን እንታይ`ዩ ክኸውን?

ውዕል ዜሮ ቐረጽ ኣብ ትሕቲ ቀጻልነት ዘለዎ ውዕል ክቕጽል ይኽእል`ዩ፡ ኣካላዊ [ፊዚካል] ጸገማት ግን ክህልዉ`ዮም።

ባይቶ ዕምባባ ኬንያ [Kenya flower Council] ዕምባባታት ኬንያ ብቐጥታ ናብ ብሪጣንያ ክትሰድድ ዘሎ ትሕተ-ቅርጺ ከም`ቲ ናይ ናይሮቢ-ኣምስተርዳም ምዕቡል ኣይኮነን ኢሉ።

ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ሃስያ ክህሉ`ዩ ማለት`ዩ።

ነጋዶ ኣብ ምንታይ`ዮም ክጥምቱ ዘለዎም?

ንኩባንያታት ኣፍሪቃ ዝምልከት፡ ድሕረ-ብረክዚት ኩነታተን ኣብ`ቶም ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ብሪጣንያን ዘለውወን ዓይነት ንግድታት ክምርኮስ`ዩ።

"እተን ኣብ`ቲ ምስ ሓለፋታት ኤውሮጳዊ ሕብረት ዘለዎ ዕዳጋ ብሪጣኒያ ብኸቢድ ዝምርኮሳ ኩባንያታት፡ ኣብ ኤውሮጳ ዝመጽኡ ዘለዉ ምዕባለታት ኣቓልቦ ክህበኦም ይግብአን። ከምኡ`ውን ነቶም ኣብ መንጎ ሃገረንን ብሪጣንያን ዝግበሩ መጻኢ ውዕላት ከድህባሎም ኣለወን" ኢሉ ማቲው ስተርን ናይ ዲ ኤን ኤ ቁጠባ [DNA Economics] ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ከተማ ፕሪቶሪያ።

"ኩሉ በቲ ዝወጽኣሉ ውጥን እንተድኣ ተፈጺሙ፡ እቶም ሓለፋታት ክዕቀቡ`ዮም። ዝኾነ ሸታሕታ ናይ ሓደ ኣካል ግን ንገለ ትካላት ከቢድ ዋጋ ከኽፍለን`ዩ" ድማ ይብል።

ኣፍሪቃውያን ፖለቲከኛታትን ነጋዶን ኣብ ዋዕላ ወፍሪ ብሪጣንያ-ኣፍሪቃ ኣብ ለንደን ኣብ ዝጋብእሉ ዘለው እዋን ግን ዘይርግጹነት የንጸላሉ`ሎ።

እዚ ዘርግጹነት`ዚ ብገለ ሸነኻቱ በቶም ሓደስቲ ዝርርባት ይቃለል ይኸውን፤ ጸኒሕካ ግን ሓደስተ ዝርርባት ይካየዱ ይኾኑ።

ዘይርጉጽነት ጸላኢ ናይ ወፍሪ`ዩ፡ እዚ ድማ ሓደ ካብ`ቶም ብድሕሪ`ቶም ኣብ`ቲ ዋዕላ ናይ ለንደን ዝተራእዩ ፍሽኽታታትን፡ ምልውዋጥ ሰላምታን ኢድን ዘለዉ ስክፍታታ`ዩ።

Source=https://www.bbc.com/tigrinya/news-51321965

 
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ወለጋ ኣብ ልዕሊ ንፁሃን ዜጋታት ይወስዶ ኣሎ ዝበሉዎ ስጉምቲ ብምቅዋም ኣብ ከተማ ሃረር ዝተኻየደ አድማ ትካላት ንግድን ኣብያተ ፅሕፈት መንግስትን ክዕፀው ኣገልግሎት መጎዓዚያ ድማ ክቋረፅ ከምዘገደደ ተፈሊጡ።ኣብ ደቡብ ክልል ነበርቲ ከተማ ቴፒ ድማ ብስእነት ፀጥታ ኣብ ስግኣት ወዲቕና ኣለና ይብሉ ኣለው።

ሎሚ ረቡዕ ምንቅስቓሳት ከተማ ሃረር ካብ ንጉሆ ጀሚሩ ተደሪቱ ውዒሉ’ሎ።ወነንቲ ትካላት ንግዶም ክዓፅው ብመናእሰይ ከምዝነተነገሮምን ክኸፍቱ ዝፈተኑ እምኒ ከምዝተደርበዮምን ሽሞም ክገልፁ ዘይደለዩ ነበርቲ ገሊፆም።ወራርን ምቅፃል ንብረትን ኣይነበርን፤መንግዲ ንምዕፃው ግን ኣብ ጎደናታት ጎማታታት ከምዝነደዱ ተፈሊጡ’ሎ።

ኣብያተ ፅሕፈት መንግስትን ባንክታትን ተዓፂዮም ውዒሎም። ሓይልታት ፀጥታ ዝተዓፀው መንገድታት ክኸፍቱ ከለው ሓይልታት ፀጥታ ዘይነበሩዎም ከባቢታት ተዓፂዮም ምውዓሎም ምንጭታት ሓቢሮም።

ምኽንያት ናይቲ ኣድማ ብዝምልከት ርእይትኡዝሃበ ሽሙ ክግለፀሉ ዘይደለየ መንእሰይ ከምዚ ኢሉ።

“ኣብ ዞባታት ሃረርጌን ወለጋን ኣብ ልዕሊ ኦሮሞ ይፍፀም ዘሎ መጥቓዕቲ ንምቅዋም ኢና እዚ ኣድማ ነካይድ ዘለና።”

Source=https://tigrigna.voanews.com/a/ኣብ-ከተማ-ሃረር-ብዝተላዕለ-አድማ-ኣብያተ-ንግዲ-ቤት-ጽሕፈት-መንግስቲን-ጎደናታት-ከምዝተዓጽው-ተገሊጹ-/5265561.html

እቲ ኣድማ ንሰለተ መዓልታት ከምዝቕፅል እቲ መንእሰይ ሓቢሩ።ተመሳሳሊ ኣድማን ምዕፃው መንገድታትን ኣብ ከተማታት ቆቦን ኣወዳይን ከምዝነበረ ምንጭታት ገሊፆም።

ካብ ፖሊስ፣ቢሮ ፍትሕን ፀጥታን ከምኡ እውን ቤት ፅሕፈት ኮሚኒኬሽን ርእይቶ ንምርካብ ዝተገበረ ፈተነ ኣይሰለጠን።

ብኻልእ ዜና ኣብ ክልል ደቡብ ነበርቲ ከተማ ቴፒ ብስእነት ድሕነትን ፀጥታን ኣብ ስግኣት ወዲቕና፤ምኽንያቱ መንግስቲ ንገበነኛታት ናብ ሕጊ ስለ ዘየቕርቡዎም ኢሎም።

ሽሞም ክገልጹ ዘይደለዩ ነባሪ ናይታ ከተማ ብስግኣት ፀጥታ ስሩዕ ምንቅስቓስ ዝተደረተ እዩ ኢሎም።ስቪላት ብዘስካሕክሕ ኩነታት ከምዝቕተሉን ንብረቶም ይውረሩ ከምዘለውን ገሊፆም።

“ሰለስተ፣ኣርባዕተሚእቲ ሽሕ ህዝቢ ካብ ገዛ ከይወፅእ፣መኪና፣መጎዓዚያ ዝኾነ ይኹን ከይንቀሳቐስ፣ኣብያተ ፅሕፈት መንግስቲ ከይኽፈቱ እናተገብረ እቲ ህዝቢ ኣብ ዝለዓለ ፀገም እዩ ዝርከብ። “

ኣቶ ፍረህይወት ወርቁ ዝተባህሉ ነባሪ ፀጥታ ናይቲ ከባቢ ክሕሉ ሓላፍነት ዝተውሃቦ ግዚያዊ ወታደራዊ እዚ እውን ሰላም ከረጋግፅ ኣይክኣለን ኢሎም ።

ምክትል ሓላፊ ቢሮ ሰላምን ፀጥታን ናይቲ ክልል ኣቶ ኣንድነት ኣሸናፊ ዝሸፈተ ጉጅለ ከምዘሎ ብምሕባር ፀረ ሰላም ሓይልታት ዝበሉዎም ብድሕሪት ተሰሊፎም ንናይ ቴፒን ከባቢኡን ሰላም እናዘረጉ ምዃኖም ሓቢሮም።

ናይቲ ክልል መንግስቲ ገበነኛታት ናብ ሕጊ ኣየቕርብ ንዝብል ክሲ ነባሪ ፍታሕ ዝረጋገፅ ኩሉ ሓላፍነቱ ክዋፃእ ከሎ እዩ ኢሎም።

ኣብቲ ከባቢ ሰላም ካብ ዝጠፍእ ክልተ ዓመት ይኸውን ከምዘሎን ብርክት ዝበሉ ነበርቲ ንሞት፣ጉድኣት ኣካልን ዕንወት ንብረትን ተቓሊዖም ኣሽሓት ነበርቲ ድማ ካብ መንበሪኦም ተመዛቢሎም ክብል ወኪል ድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሩ ሎ።

ኤርትራ ዶባታን ጐረባብታን ዝተነጸረ፡ ብኣስታት 1000 ኪ/ሜ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዝተዓጥቀት ልኡላዊት ሃገር እያ። ስፍሓት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለዩ ጽሑፋት ብዝተፈላለዩ ዓቐናት ዝሰፈረ ኮይኑ፡ ኣብ መብዛሕትኡ፡ 125 ሽሕ ትርብዒት ኪ/ሜ ወይ 48 ሺሕ ማይልስ ንረክብ። ኤርትራ ከም ኩለን ብመግዛእቲ ዝሓለፋ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ እዚ ህልዊ ቅርጻ ውጽኢት ኤውሮጳዊ መግዛእቲ እዩ። ናይ ኤርትራ ሃገርነት ፍሉይነት እውን ኣለዎ። ንሱ ከኣ ብሰንኪ ድሕሪ ስዕረት ኤውሮጳዊ መግዛእቲ፡ ዘጋጠማ ተኸታታሊ፡ ናይ ወጻኢ ኢድ ዝደረኾ ኢትዮጵያዊ መግዛእቲ፡ እዚ ህልዊ ልኡላውነታ ኣዝዩ ክቡር ዋጋን ነዊሕ ግዜን ዝተኸፍለሉ ምዃኑ እዩ።

ኤርትራ ነዚ ሒዛቶ ዘላ ቅርጽን ልኡላውነትን ሒዛ ንኽትቅጽል፡ ኩሎም ዜጋታታ ብዘይ ዝኾነ ኣፋላላይ ኣብ ዓውዲ ውግእ ኮነ መድረኽ ረፈረንደም፡ ደምን ድምጽን ከፊለሙላ እዮም።  ከምዚ ስለ ዝኾነ ኢና ከኣ ዝኾነ ጉጅለ ኣብ ምምጸኣ ፍሉይ እጃም ከም ዝነበሮ መሲሉ፡  ፍሉይ ሓለፋ ንክህልዎ ንዝደናደን ኣካል ዘይንቕበሎን እንቃለሶ ዘለናን። እዞም ኤርትራውያን ዜጋታት ንኤርትራ ከም ሃገር ክሳብ ሕጂ ዘውሓስዋ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ንሓዋሩ ልኡላዊትን ህዝባ ልዕልናኡ ዘረጋግጸላን ሃገር ንኽትከውን ዝሕልውዋን ዝሕብሕብዋን እውን ንሳቶም ብሓባር እዮም። ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ከቢድ ሓላፍነት ንክበቅዕ ከኣ ምትራር ሓድነቱ ወትሩ ወሳኒ ምዃኑ ክዝንገዖ ዘይግበኣና እዩ። ሓድነት ኤርትራ ብሓድነት ህዝባ ስለ ዝውሰን። ኤርትራዊ ዜግነት ብመበቆል ወይ ብኻልእ ዝተፈልየ ምኽንያት ዝርከብ ጸጋ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ልኡላውነቱ ንምዕቃብ፡ ሓድነቱ ከደልድል ናይ ግድን እዩ ክበሃል እንከሎ ግና፡ እቲ ዝተፈላለየ ብዙሕነታዊ መንነቱ ይጥፋእ ወይ ይተዓምጸጽ ማለት ዘይኮነ፡ ንኤርትራዊ ዜግነታዊ ሓድነት ብዘይጻባእ መልክዕ ክተሓዝን ክምዕብልን ይግበኦ ማለት እዩ። ኤርትራዊ ኣብ ትሕቲ ስሙር ኤርትራዊ ልኡላውነትን ዜግነትን፡ ሃይማኖቱ፡ ቋንቋኡ፡ ባህሉ ….. ወዘተ ከዘውትርን ከሰስንን ዝዓግቶ የለን። ዝዓግቶ የለን ጥራይ ዘይኮነ፡ እዚ ብዙሕነቱ  ንዜግነታውን ልኡላውነቱን መመሊሱ ብዘትርር ክመሓደር እንከሎ፡ መሰረት ሓያልነትን ቀጻልነትን ህዝቢ ኤርትራ እዩ ዝኸውን። እዚ ኣብቲ ብዙሓት ወገናት ክበታትንዎ ፈቲኖም ዘይተዓወትሉ ኣብ ግዜ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ኤርትራ፡ ከም ወርቂ ብሓዊ ተፈቲኑ ዝሰዓረ፡ ንመጻኢ እውን ዝያዳ ክድራዕ ዝግበኦ ኣውንታዊ ተመኩሮ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ምስ ህዝቢ ካለኦት ሃገራት ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ከኣ ምስ ህዝቢ ጐረባብቲ ሃገራት ዘራኽቦ ዘየብሉ ፍሉይ ህዝቢ ኣይኮነን። ብዜግነቱ ዘይኮነ ብመንነቱ ምስ ብዙሓት ህዝብታት ጐረባብቲ ይመሳሰል። ኣብ ኤርትራ ትግርኛ ኣሎ፡ ኣብ ትግራይ እውን ትግርኛ ኣሎ። ኣብ መንጎ ክልቲኦም ናይ ቋንቋ፡ ሃይማኖትን ባህልን ተመሳሳልነት ኣሎ። ካብዚ ነቒሉ ዝምዕብል ሓባራዊ ናይ መውስቦ፡ ንግድን ካለኦትን ምትእስሳራትን ዝምድናታትን እውን ኣሎ። ኣብ ብሄራት ዓፋርን ኩናማን እውን ከምኡ። ናብ ሱዳን እንተኸድና እውን ኣብ ክልቲኡ ሃገራት ትግረን ሕዳርን ስለ ዘለዉ፡ ካብዚ ተመሳሳሊ መንነት ዝምዕብል ናይ መውስቦ፡ ንግድን ካልእን ምትእስሳራት ምህላዉ ህያው እዩ። እዞም ናይ መንነት ምምስሳል ዝወለድዎ ዝምድናታት ግና፡ ነቲ  ኣዝዩ ዝተረረን በዳህትን መድረኻት ዝሰዓረን ኤርትራዊ ዜግነትን ልኡላዊ ዶባትን ፈጺሙ ዘህስሶን ትርጉም ዘስእኖን ኣይኮነን።

ኤርትራዊ፡ ዜግነታውን ልኡላውን ዛዕባ ክለዓል እንከሎ፡ ኤርትራውያን፡ ሃይማኖቶም፡ ቋንቋኦምን ባህሎም፡ ካልእ ብዙሕነቶምን ብዘየገድስ፡ ብሓባር እምበር፡ ምስቶም ዶብ ሰጊርካ ዘለዉ ብመንነት ዝመሳሰልዎም ኣይኮኑን ዝወፍሩን ዝምክቱን። እዚ ናጽነት ከምጽኡ እንከለዉ ኮነ ንመጻኢ ሃገር ክሕልዉ እንከለዉ እውን ዝረአ እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና፡ ብዶባት ከይተደረተ፡ ብደረጃ ሃገራት፡ ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዘትከለን ኣብ ሕድሕድ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢድ ኣእታውነት ዘየፍቅድን ኩለመዳያዊ ዝምድናን ምምልላእን ኣይግበርን ማለት ኣይኮነን። ዜግነታውን መንነታውን ዝምድና እቲ ሓደ በቲ ሓደ ዝተኻኽኡ ዘይኮኑ፡ ነናቶም ቦታን ግደን ዘለዎም ከከም ኣድላይነቱ ክመሓደሩ ዝግበኦም እዮም። ንኣብነት ኣብ ዶባዊ ንግዳዊ ንጥፈታት፡ ነዚ ብዝምልከት ሕጊ ኣኽቢርካ ዜግነቱ ብዘየገድስ ምስቲ ኣብ ጐረቤትካ ዘሎ ክትዋሳእ ትኽእል። ከምቲ ኣብ ምዕራብ ኤርትራ ዝርከብ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ፡ ኣብ ሱዳን ምስ ዘለዉ ብመንነት ዝመሳሰልዎ ንግዳዊ ስራሕ ምክያድ ዝቐሎ፡ ኣብ ደቡብ ኤርትራ ዘሎ ምስ ትግራይ፡ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ዘሎ ከኣ ምስ ዓፋር  ምውሳእ ከም ዝቐሎም’ውን ፍሉጥ እዩ።

ጉዳይ ኤርትራዊ ልኡላውነትን ዜግነትን ክለዓል እንከሎ ግና፡ ኣብ ኩሉ ጫፋትን ኣብ ማእከልን ዘሎ ኤርትራ ብሓባር እምበር፡ ብቕርበትን ተመሳሳልነት መንነትን ዓቂኑ፡ ምስ ዶብ ሰገር ኣይኮነን ዝዋሳእ። ገለ  ንምምልካት ዶባት ኤርትራ ምስ ጐረባብታ ሃገራት፡ ብናይ መንነት ተመሳሳልነት ኣጐልቢቦም ከህስስዎን ትርጉም ከስእንዎን ዝደልዩ ወገናት ከኣ ግጉያት እዮም። ኢሳያስ ንጉዳይ ዶብ ስለ ዘዋደቖ ህዝቢ ኤርትራ እውን ቀንዲ በዓል ጉዳይ ንሱ ክነሱ፡ ኣሰር ኢሳያስ ሒዙ ሸለል ክብሎ ከም ዘለዎ ክመኽሩ ዝፍትኑ  መዳህለልቲ እውን ከምኡ ግጉያት እዮም።

ኣብዚ እዋንዚ ኢሳያስ ንኤርትራዊ ልኡላውነትን ዜግነትን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ኣቕጣጫ ይሕዝ ስለ ዘሎ፡ ክሳብ ክንደይ ንኤርትራውያን ኣሻቒልዎም ከም ዘሎ ኩልና ንሰምዖን ንዕዘቦን ዘለና እዩ። ብዘይካዚ ንሓንሳብ ኣግኣዝያን ንሓንሳብ ከኣ ካልእ ስም እንዳሓዙ፡ ካብቲ ኤርትራዊ ምሉእነት ሓደ ሸነኸ መጅሪጦም ብምውሳድ ምስ ካልእ ክልጠፉ፡ ንኣብነት ናይ ትግርኛ ዝዛረቡ ሃገር ክድኩኑ፡ ከም ዝፍትኑ ክንዕዘቦ ዝጸናሕና ሕጂ እውን ዘይቀሃመ እዩ። ኢሳያስን እዞም መዳህለልቲ ኣካላትን ኣብ ምብታን ኤርትራዊ ልኡላውነትን ምህሳስ ዜግነትን ተመሳሰልቲ እዮም። እቲ ፍልልዮም ኢሳያስ ንብምልእታ ኤርትራ ንሓደ ኣካል ክምጥዋ ክሕልን እንከሎ፡ እቶም ካለኦት ከኣ ኣብ መንነታዊ ተመሳሳልነት ተሓቢኦም ክብትንዋ ዝኣልሙ ምዃኖም እዩ። ስለዚ ዜግነትን መንነትን ከየደባለቕና ኣብ ርትዓውነት ኣትኪልና፡ ኤርትራ ንምድሓን እነካይዶ ቃልሲ፡ ናብ ኢሳያስ ጥራይ ኣተኲርና፡  ነዞም ሰላሕታውያን ኣፍርስቲ እውን ክንርሰዖም ኣይግባአናን።

ኢሰያስ ኣፈወርቂ ገና ኣብ ሰውራ  ከይተሰለፈ ከሎ፥ ካብቶም ምስኡ ዝነበሩ  ብቐረባ ዝፈልጥዎ ስውእ መምህር ሚክኤል ጋብር ሓደ እዩ። ስውእ ሚክኤል ጋብር ኢሰያስ  ንሜዳ ወጺኡ ኢሎም ምስ ሓበርዎ ዝሃቦ ርእይቶ፥ ”ኢሰያስ ናብ ተሓኤ ንኽስለፍ ሜዳ ወጺኡ፥ እዚ ሰብ እዚ ካብ ክልተ ሓንቲ ክፍጽም ኢዩ። እዚ ሰብ እዚ ወይ ንተሓኤ ጠንጢንዋ ኢዱ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ክህብ እዩ ወይ ድማ ክፍንጨል እዩ።”ይብል፡ ስውእ ሚክኤል ጋብር ካብ ምንታይ ነቒሉ ኮን ይኽውን ከምዚ ዝዓይነቱ ትንቢት ዝተነበየ ክሳብ ሎሚ ብኡኡ ዘይዛረብ የለን። ስውእ ሚክኤል፡ ነቲ ትንቢት እቲ ዝተነበዮ ምስጢር  ባህርያት ኢሰያስ ኣጸቢቑ ይፈልጥ ስለ ዝነበረ ጥራይ እዩ። ከምቲ ዝተባህለ ከኣ ካብ ተሓኤ ተፈንጪሉ ናይ በይኑ  ውድብ መስሪቱ ጥራይ ዘይኮነስ ንተሓኤ ውን ምስ ጓኖት ኮይኑ ኣጥፊእዋ እዩ።

እቲ ካብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ክፍለ ዝወጠኖ ውጥን ወይ እውን ምኽንያት መፍለይኡ ዝጉስጉሶ ዘነበረ ጐስጓስ፡ ርኡይ ናይ ሃይማኖት ኣፈላላይ ምዃኑ ክንርዳእ ንኽእል። እቲ ንሱ ዝጥቀመሉ ዝነበረ፡ ምስቲ ኢትዮጵያ ሽዑ ትዝርግሖ ዝነበረት፡ ንክርስትያንን ኣስላምን ብዝፈላልን ኣብ ንሓድሕዱ ክቃተልን ዝመሳሰል ስልቲ ኢዩ ተጠቒሙ። እዚ ካብቲ ኣገባብ ኣካይዳኡ ጀሚርካ ልኡኽ ወይ ስላይ ናይ ገለ ሸነኻት ምንባሩ ብዘይጥርጥር ክትግንዘቦ ዝከእል እዩ ነይሩ። መጀመርያ ኢትዮጵያ እትዝርግሖ ዝነበረት ነፍሕታት “እቶም እስላም ንኤርትራ ዓረብ ክገብርዋ እዮም” ዝብል መናፍሕ ኤርትራውያን ከይሓብሩን ከይሰምሩን ዝዓለመ እዩ ነይሩ።

ብስም እስላም ተወዲቡ ክቃለስ ኤርትራዊ ከብሎ ዘይከኣል እንተኾይኑ፡ ኢሰያስ ክፍለ ከሎ ክርስትያናዊ መልክዕን ጭረሖን ሒዙ ክንቀሳቐስ ከሎ ግና ሃገራዊ ኣይይኮነን ዝብል ኣይተረኽበን። ስለዚ እቲ ሓቂ ክርስትያናዊ ይኹን እስላማዊ ውደባ ብመትከል መሰል ስለዝኾነ ንምንታይ ውድብ መስሪትካ ኢልካ ዘይኮነ፡ እቲ ንሱ ሒዝዎ ዘሎ ንህዝቢ የርብሕን ኣየርብሕን፡ ህዝቢ ባዕሉ ፍርዲ ክህበሉ ጥራይ ኢዩ ዝግባእ። ኢሰያስ እምበኣር እቶም ለኣኽቱ ዝመደቡሉ ውጥን የካይድ ከምዝነበረ ሎሚ እነሆ ብጋህዲ ይረአ ኣሎ።

ከምቲ “ውሕጅ እናስሓቐ ይወስድ”ዝበሃል፡ ኢሳያስ ወግሐ ጸብሐ ንልኡላውነት ኤርትራን ህዝባን ዝፈታተን  ካብ ግዜ ናብ ግዜ በብዓይነቱ ወስታት የቐልቅል ኣሎ። እንትርፎ ብድሑር ስምዒታት ዝተላዕጠጠ፡ ተሓኤ ክትምስረት ከላ ሃገራዊት ውድብ ከምዝነበረት ማንም ኣሉ ዝብል ኣካል ክህሉ ኣይክእልን እዩ። ጌጋታት ነይርዋዶ እወ ነይርዋ፥ እቲ ጌታት እቲ ክዕረ ይኽእልዶ ነይሩ ብርግጽ ክዕረ ዝከኣል ኢዩ ነይሩ። እንተኾነ ግን ኣብቲ እዋን’ቲ  ኣሎ ዝበሎ ጸረ-ዲሞክራሲ ዝኮነ ባህሪኡ ኣብ ክንዲ ምእራም ኣብ ምፍንጫል እዩ ዝነሃረ ። “ንሕናን ዕላማናን” ዝብል መግለጺ  ምውጽኡ  መርኣያ እንታይነትን ምስልን ኢሰያስ ኣጒሊሑ ዝበርህ ኢዩ ነይሩ። ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ እውን  እንታይነትን ፖለቲካዊ ዕላማን ኢሰያስ ኣብ መጽሐታታ ብዙሕ ግዜ ንህዝቢ ገሊጻ ናይራ።

ኢሰያስ ሕዝዎ ዝነበረ ዕላማ ንምትግባር ንደጋዊ ሓይሊ ዓዲሙ ንሃገራዊ ሓይሊ ክወቅዕ ከሎ’ኳ ሽዑ ኢያ ኤርትራ ከይዳ ከይዳ እዚ ሎሚ ብእሰያስ ዝዝረብ ዘሎ ዘረባታት ከም ዝፍጸም ክንርዳእ ነይሩና። እንተኾነ ግን ንሕና እቲ ሳዕሪ ጥራይ እምበር እቲ ገደል ኣይተራእየናን።

እቲ ኢሰያስ ዘወሰዶ ዝነበረን ጌና ውን ዝወስዶ ዘሎን ስጉምቲ፥ ንድሕነት ሃገርን ህዝብን ከምዘይኮነ ግዜ የብርሆ ኣሎ።  እዚ ሎሚ ኢሰያስ ዘውጽኦ ዘሎ ቃላት፡ ናይ ሎሚ ዘይኮነስ ጌና ንሜዳ ከይወጸ ከሎ ሒዝዎ ዝወጸ ሓሳብን ትልምን እዩ ነይሩ ዝብሉ ብዙሓት እዮም። ስለዚ ንሕና ኤርትራውያን ብርግጽ ንሃገርናን ህዝብናን ክነድሕን ሓቀኛ ድሌት እንተልዩና፥ ወገሐ ጸብሐ ሓሓዲሽ እራራ ካብ ምምስራት ነዚ ሰይጣናዊ ዝኾነ ጉጅለ ኢሰያስን ኮራኹሩን ሓቢርና ተቓሊስና እነወገደሉ  ኣገባብ ብዘይወዓል ሕደር ከም ዘድልየና ክንኣምንን ኣብ ተግባር ክነርእን ከድልየና እዩ። እንተዘይኮይኑ እቲ እንርእዮ ዘሎና ምልክታት ናይ ኢሰያስ ጥልመትን ክድዓትን ደጊም ብሩህ ኢዩ ዘሎ እሞ ምስ ኮነ ዋይዋይ ዘምጽኦ ፍረ የልቦን።

ህግዲፍ፡ ሎሚ’ውን ኣጽቅጥ

Wednesday, 22 January 2020 10:17 Written by

ንህግዲፍ ብሰንክቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝፈጸሞን ዝፍጽሞ ዘሎን በደላትን ግህሰታትን ብዘለና ዓቕሚ ክንቃለሶ ጸኒሕና። ሕጂ እውን እቲ ቃልሲ ክሳብ ህዝባዊ ዓወት ቀጻሊ ኣሎ። ከም መርኣያ ናይዚ ቀጻሊ ምዕቃብ ልኡላውነት ሃገርን ህዝቢ ሓራ ናይ ምውጻእን ቃልስና ከኣ፡ ንዘመናዊ ጭቆናን ግህሰታትን ናይቲ ንኤርትራን ህዝባን ዝሕምስ ዘሎ ጉጅለ፡ በብመዳዩ ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ከነቃለዖ ጸኒሕና። እዚ ቃልስና እቲ ህግዲፍ ብቐጻሊ ባዕሉ ንባዕሉ ዘቃልዖ ዘሎ ተወሲኽዎ፡ ሎሚ ምስማዕን ምርኣይን ምእማን ስለ ዝኾነ፡ ምርዳእ መንነትን እንታይነትን ህግዲፍ ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ከኣ ፍኹሰት ኢሳያስ ኣፈወርቒ ብግቡእ ኣብ ዝተነጸረሉ ደረጃ  በጺሕና ኣለና።

Timket 2020 Gondor

ከምቲ “ይሓይሽ እንተበልኩዎስ፡ ዝገደደ” ዝበሃል፡ ህግዲፍ በቲ ዝንገሮ ዘሎ ተኣሚኑን ጌጋታቱ ተቐቢሉን ኣካይዳኡ ከመሓይሽ ባህርያቱ ስለ ዘይፈቕደሉ፡ እነሆ እቲ ወጽዓን ግህሰትን ስለ ዘየዕገቦ፡ ኣብ ልኡላዊት ኤርትራ ናብ ምውጋይ ዝወስዶ መንገዲ ዓቐበት ትልኽ ይብል ኣሎ።

  • ናይ ዘራጊቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሓጐሱ ንምግላጽ ኣፍልቡ እንዳ ወቐዐን ርእሱ እንዳነቕነቐን፡ “ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ እዮም ዝብሉ፡ ድሕሪ ሕጂ ነቲ ሓቂ ዘይፈልጡ እዮም። ነዚ ከነዕውት ከኣ ብቐጻሊ ክንሰርሓሉ ኢና”
  • ናይ “ሚኒስተር” ዑስማን ሳልሕ፡ “ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ምቕሉል መራሒ ረኺብና ኣለና”
  • ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚንስተር፡ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ፡ “ብስም ኤርትራ ኣብ መድረኻት ክምድርን ናይ ኤርትራ ናይ ወጻኢ ጉዳያት ክሰርሕን ተወኪለ እየ”
  • ናይ ኢትዮጵያዊ መጀር ጀነራል ኣበበ ተኽለሃይማኖት ብተደጋጋሚ “ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ኤርትራ ናይ ምጥቃም ሕጋዊ መሰል ኣለዋ”
  • ናይ ጋዜጠኛን ፖለቲካዊ ተንታንን፡ ኢትዮጵያዊ ትዕቢተኛ ታምራት ነገራ፥ “ንኤርትራ ናብ ደረጃ ንእሽቶ ናይ ቀደም ጠቕላይ ግዝኣት ኣሩሲ ከነውርዳ ኢና፡ ኤርትራ ሓደ ኤምባሲ ጥራይ እዩ ዘድልያ፡ ንሱ እውን ኣብ ኣዲስ ኣበባ እዩ። ኤርትራዊ ካብ በትሪ ሓሊፉ ካልእ ክዕጠቕ የብሉን”
  • ናይ ኢትዮጵያዊ ዓይነ-ስዉር ጋዜጠኛ ተድሮስ ጸጋየ፡ “ውዕል ኣልጀርስ ጽባሕ ቀዲድካ ዝድርበ ተራ ወረቐት እዩ”፡ ዝብሉ ኣበሃህላታት፡ ሰሚዕናን ርኢናን። ኣዚና እውን ተገሪምና።

እዞም ኩሎም ዘይፍትሓዊ ኣበሃህላታት፡ ናይ መልክዕ እምበር፡ ናይ ትሕዝቶ ፍልላይ ዘይብሎም፡ ኢሳያስ ህልውናኡ ቅድሚት ሰሪዑ ብዝሃንደሶ፡ ዘይሓላፍነታውያን ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ኣብ ልዕሊ ኤርትራዊ ልኡላውነትናን ክብርናን ውዲት ይኣልሙ ከም ዘለዉ ዘመላኽቱ እዮም። ህዝቢ ኤርትራ ወዮ ንኤርትራዊ ሃገራዊ ልኡላውነት ዝህድድ ሃቐነታት ምድግጋሙ ምስ ቀጸለ፡ ይሻቐል ከም ዘሎ ንዕዘቦ ኣለና። ሻቕሎት እንተዘይበዚሕዎ ኣይውሕዶን እዩ። ምኽንያቱ ዝፈሰሰ ደምን ዝተከስከሰ ኣዕጽምትን  ደቁ እዩ ናብ ዋጋ ዕዳጋ ዝወርድ ዘሎ። እዚ ሻቕሎቱ ተሓቚኑ ጻዕዩ፡ ንህግዲፍ ክጸርግ ናብ ዝኽእል ግብራዊ ህዝባዊ ማዕበል እንተዘይማዕቢሉ፡ ሻቕሎት ጥራይ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ። ገለ ወገናት ሎሚ ብግብሪ ስጉምቲ ምውሳድ፡ እንተዘይኮይኑ ምጽሓፍን ምዝራብን ለውጢ ኣየምጽእን እዩ፡ ክብሉ ይስምዑ እዮም። እቲ ዝጸሓፍን ዝዝረብን ናይ “ናብ ግብራውነት ንስገር” መልእኽቲ ዘሕፍልፍ ምዃኑ ግና ክዝንግዕዎ ኣይግባእን።

ሎሚ እውን ጋና ከምቲ፡ “ጭራን ጉድን ብድሕሪት እዩ” ዝበሃል፡ እነሆ እቲ ክድዓት መመሊሱ ይዓርግ። ኣብ ድሮ በዓል ጥምቀት 2020 ኣብ ኢትዮጵያ ከተማ ጐንደር፡ ናይ ሜዳ ምርኢት ካርኒቫል ብናይ ቀደም ኤርትራ ኣብ ትሒቲ መግዛእቲ ኢትዮጵያ እንከላ፡ ዘርኢ ካርታ ( ) ኢትዮጵያ ወቂቡ ከም ዝነበረ ብናይታ ጋና ዋናኣ ዘይተፈልጠ ኢትዮጵያ መንግስታዊ ሚድያ ተገሊጹ ነይሩ። እነሆ ከኣ እቲ ንኤርትራ ከም ኣካል ኢትዮጵያ ዘስፈረ ካርታ፡ ብናይ ኣማሓራ ዝመረጽዎ ሰንደቕ ዓላም ኢትዮጵያ ተጐልቢቡ ኣብ ብዙሓት መርበባትን ማሕበራዊ ሚድያታትን ንዕዘቦ ኣለና። ኣንበሳድር ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ሰመረ ርእሶም ዝመርሖ ጉጅለ ህግዲፍ፡ ኣብቲ ኣጋጣሚ ተዓዲሙ ተሳቲፉ፡ ነዚ ኤርትራ ኣካል ኢትዮጵያ ኮይና ዝተሳእለትሉ ካርታ እንዳ ረኣየ፡ ነቲ ጽንብል ጥምቀት ኣብ  ጐንደር፡ ባርኔጥኡ ግጥም ኣቢሉ ክንእዶ ኩልና ብእዝንና ሰሚዕናዮ ብዓይንና እውን ርኢናዮ።

ሓደሓደ ቀቢጾም ዘይቀብጹ ኤርትራውያን ደገፍቲ ህግዲፍ፡ ያኢ ንህግዲፍ እሙን ኤርትራዊ መንግስቲ መሲልዎም፡ “ነዝስ እቲ ሰብኣይ ባዕሉ ካብ ኢትዮጵያ መብርሂ ክሓትሉ እዩ” ዝብል ተስፋ ኣሕዲሮም ኣለዉ። እንተኾነ እዚ ናይቲ ኮነ ኢልካ በብቑሩብ፣ ፍሑኽ ክብል ዝጸንሐ ሰላሕታዊ ክሕደት መቐጸልታ እምበር፡ ሓድሽ ስለ ዘይኮነ፡ ህግዲፍ ሎሚ’ውን ከምቲ ዝለመዶ ከም ዘጽቅጥ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ዕሉል ብናይ ብዙሓት ንጹሃት ኤርትራውያን ህይወት ዝሕተት ቀታሊ ሰመረ ርእሶም፡ ምስ ኤርትራዊ ሕልናኡን ሕድሪ ስውኣቱን እንተዝነብር ደኣ እንታይ ዘጸቢ ነይርዎ፡ ነቲ ኣጋጣሚ ምልክታኡ ኣስሚዑ ረጊጽዎ መወጸ። ዝለኣኾ መንግስቱ ከኣ ንሱ ብዘቕርቦ ጸብጻብ መሰረት፡ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ቅልጡፍ መብርሂ ምሓተተ። እንተዘየለ ህግዲፍ ብናይ ግዳም ሃፈጽታ ተሳዒሩ ዝረዓመን ኤርትራዊ ክብሪ ዘራኸሰን ስለ ዝኾነ እነሆ ከም ልማዱ ኣጽቂጡ።

ኣብ ፖለቲካዊ ተመኩሮ ሃገርና እዚ ሓድሽ ኣይኮነን። እቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ናብ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ዘእተወናን ክቡር ዋጋ ክንከፍል ዘገደደናን እውን ናይ ህዝብና ባህጊ፡ ብናይ ግዳም ሓይልታት “ኣጀዃትኩም በሃልነትን” ናይ ውሑዳት ኤርትራውያን ተንበርካኽነትን”  ምስተጨው እዩ። ሎሚኸ ካብ ተመኩሮና ተማሂርና ነብስና እንተዘይኣሲርና፡ እዚ ዘይድገመሉ እንታይ ተኣምር ኣሎ?፡ ካብ ሕሉፍ ክንመሃር ድሉዋት እንተሊና ግና፡ ክድገም ድዩ ኣይድገምን ኣብ ኢድና ዘሎ እዩ። እንተ ኤርትራ፡ እንተገደደስ ዳግማይ መስዋእትን ቃልስን ደኣ ትሕትት  እምበር፡ ንህዝቢ ኤርትራ ጓዕጺጽካ ኤርትራ ካብ ምዃና ዝዓግታ ሓይሊ ኣይክህሉን እዩ። በዓል ኢሳያስ ካብ ነዊሕ ግዜ ዝኾዓትዎ ጉድጓን፡ ነዚሐምዎ ዘለዉ መርዝን ፈዊስካ፡ ኤርትራ ንምድሓን እቲ ቃልሲ ቀሊል ከምዘይኮነ ፍሉጥ እዩ። እንተኾነ እቲ ዕድል ሕጂ እውን ካብ ኢድና ኣይወጸን። በዚ ዘለናዮ ናይ “ሮማዕ ኢልና ነርክበሉ” ኣካይዳ እንተቐጺልና ግና፡ ታሪኽ ንገዛእ ርእሱ ደጊሙ ጉዳይና ካብ ኢድና ዘይወጸሉ ምኽንያት ኣይክህሉን እዩ።

ዓመተ 2019 ኣብ ኤርትራ፣ ምንቅስቓስ ይኣክል ብደረጃ ዓለም ለኸ ተወሊዱ ዝዓበየሉን  ኣብ ገለ ፖለቲካዊ ውድባት ድማ ካብ ቅድሚኡ ዝነበረ ዓመታት ዝሓሸ ምቅርራብን ሓሓሊፉውን ስምረት ዝተራእየሉ ዓመት ኮይኑ ዝሓለፈ ዓመት’ዩ።  ብፍላይ ኣብ ኣበጋግስኡ መብዛሕትኤን ፖለቲካዊ ውድባት ንምንቅስቓስ ይኣክል ከም ሓደ ዓቢ ህዝባዊ ምልዕዓል ተቐቢለን ምስኡ ሓቢረን ክሰርሓ  ዘርኣይኦ ወለንታ ንብዙሓት ኤርትራውያንን ብራህዋ ኤርትራ ዝግደሱ ወገናትን ኣብ ደንበ ተቓውሞ ቅልጡፍ ሓድነት ክመጽእ’ዩ ዝብል ተስፋ ዘሕደረሎም ኣጋጣሚ ነይሩ ክብሃል ይከኣል። ብሸነኽ ፖለቲካዊ ውድባት ግን ብጀካ እተን ዝሰመራ ውሑዳት፣ መብዛሕትኤን ዓቕመን ዝፈቕዶ ክነሱ ምስቲ ህዝብና ዘለዎ ትጽቢትን ባህግን ዝዳረግ ጉሉሕ ናይ ሓድነት ንጥፈታት ከርእያ ኣይከኣላን። ስለዚ ሎሚውን ናብ 2020 ክንኣቱ እንከለና ነቲ ብኩራት ሓድነት ዝብሃል ክፍወስ ዘይክኣለ ሕዱር ሕማም ሒዝና ስለዝኾንና እዚ ኣተሃላልዋ እዚ መስሓቕ ታሪኻዊ ጸላእትና ከይገበረና ኣይተረፈን።  

ንኣብነት እቲ ኣብ ቀዳማይ ሰሙን ናይዚ ሒዝናዮ ዘሎና ወርሒ ሓደ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ ንስርዓት ኢሳያስ ከወድስ፣ ንሉዓላውነት ኤርትራ ብመራኸቢ ብዙሓን ከቈናጽብ ዝሰማዕናዮ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሃገርና ብስቱር ዝእለም መጠነ ሰፊሕ ውዲታት ዘጋለጸ ነጸብራቕ ናይ ታሪኻዊ መርገጺ መስፋሕፋሕቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ እዩ። መግለጺ ናይቲ ጋዜጠኛ ነቶም ዛጊት ንስርዓት ህግደፍ ዘይቀበጹዎ ጌግኦም ንኽርድኡ ከም ሓደ ጭቡጥ መርኣያ ክቐርበሎም፣ነቶም ብስም ተቓውሞ ኣብ ዕንክሊል ዝነብሩ ድማ ካብ ድቃሶም ከበራብሮም ዝኽእል ደወል ጌርካ ክውሰድ ዝኽእል እዩ። ነቲ ሕጂ ኣፍጢጡ ዝመጸና ዘሎ ናይ ህልውና ሕቶ ብውሕሉል ኣገባብ ንምምካት ስጡም ሓድነት ነረጋግጸሉ ሓድሽ ተበግሶ ክንወስድ መድረኽ ይጠልበና ኣሎ።

ሎሚውን ከም 1950’ታት ካብቲ ንዓና ብግህዶ ዝርኣየና ንላዕሊ ብዝተራቐቐ ሜላ ንሉዓላውነትና ዝፈታተኑ ናይ ርሑቕን ናይ ቀረባን ግዳማውያን ሓይልታት ውሑዳት ኣይኮኑን። ሃገርና ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ገማግም ጸድፊ እንከላ ንሕና ተቓወምቲ ተነጻጺልና ነካይዶ ንጥፈታት ካብቲ ዘንጸላልወና ዘሎ ናይ ብርሰት መልኣከሞት ዘናግፈና ኣይኮነን። ካብ ሕጂ ንድሓር ኣብ ጸቢብ ውድባዊ ዓንኬል ተደሪትካ ብዛዕባ ፍልልይ ፖለቲካዊ ፕሮግራማት ኣብ ምዝታይ ዝጠፍእ ግዜ የለን። ነብስወከፍና ፖለቲካዊ ፕሮግራምና ነንባዕላትና ሒዝና፣ንውልቃዊ ውዳቤና ብኻልኣይ ደረጃ ሰሪዕና ምእንቲ ህልውናና ክንብል ከም ዜጋታት ኣብ ሓደ ጽላል ተሓቛቚፍና ብዕቱብ ክንሰርሕ እንተዘይክኢልና ዓይንና እናረኣየ ሃገርና ካብ ኢድ ዜጋታታ ወጺኣ መፍቶ ባዕዳውያን ክትከውን እትኽእለሉ  ከቢድ ስግኣት የንጸላልዋ ኣሎ።

መጻኢ ዕድልና ብውድበይ ውድብካ ወይ ድማ በብውልቅና ብንወስዶ ስጉምቲ ዘይኮነስ ከም ዜጋታት ቅልጽምና ኣወሃሂድና ብነካይዶም ንጥፈታት እዩ ዝውሰን። እዚ ክግበር ዝነበሮ ትማሊ እዩ ነይሩ፣ ኣይተዓደልናን ድኣምበር። ሕጂ ድማ በዛ ተሪፋ ዘላ ዕድል ክንጥቀም እንተድኣ ኴንና ንጽባሕ ከይበልና ሕጂ ንበገስ። ከምቲ ክንብርኩት ከይንብርኩት ኣብ ማይ ንብጻሕ ዝብሃል ኩለን ተቓወምቲ ሰልፍታት፣ውድባት፣ማሕበራት ኤርትራ ነናይ ገዛእ ርእሰን ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ኣብ ስራሕ ንኸውዕላ ብቐዳምነት ሓራን ውሑስን ህልውና ሃገር ከረጋግጻ ኣለወን። ብቐዳምነት ካብቲ ህግደፍ ንሃገርና ኣዳልዩላ ዘላ መሸጣ ኣድሒነን ንፖለቲካዊ ዕላምአን እትኸውን ኤርትራ ከውሕሳ ኣለወን። ጸላእትና ክውሕጡና እንጉይ እናበሉ እናረኣና ንውድብ ወይ ንማሕበር ቅድሚ ሃገር ምስራዕ ዘይቅኑዕ ኣኻይዳ ስለዝኾነ ከብቅዕ ኣለዎ።

ብመሰረቱውን ታሪኽ ደንበ ተቓውሞ ከምዝምስክሮ ከም እኽሊ ለማኒ ፋሕ ዝበለ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮታት ኣብ ዝበዝሓሉን ጸላኢ ኢድ ኣእትዩ ክዘርገካ ኣብ ዝኽእለሉን ኩነታት ኣብ ክንዲ ንቀራረብ ነንሕድሕድና ክንባላዕ እዩ ግዜና ባኺኑ።ዛጊት ንሓድነት ዝበቕዑ ውድባት እቶም ሓደ ዓይነት መደብ ዕዮ ወኒኖም ብቕንዕና ንስምረት ዝተበገሱ ውሑዳት ጥራይ እዮም። ሕጂ ዝድለ ዘሎ ግን ቀጻልነት ህልውና ሃገርና ምርግጋጽ ስለዝኾነ ንኹሉ ደላይ ፍትሒ ጠርኒፉ ንኹሉ ንጥፈታትና ዘማእክል ሓደ ሃገራዊ ፎረም/ጽላል ናይ ምፍጣር ሕቶ እዩ።ኣተሃላልዋና ነጥቢ መቐይሮ ክገብር ኣለዎ። ሃለዋት ህዝብና ካብ ልቢ ከደንግጸና ኣለዎ፣ ነንሕድሕድና ንከባበር፣ ብዛዕባ ትማሊ ክንወቓቐስ ክንብል ሎሚ ከይንዝመት ብዓንተቦና ይቕረ ንብህሃል።

 ከሳስን ተኸሳስን ኴንና ንዳነየሉ ሃገራዊ ቤትፍርዲ ስለዘይብልና ነንሕድሕድና ምውንጅጃል ኣብ ትዕዝብቲ ጥራይ ኢዩ ከውድቐና።ምስ ህግደፍ ዘለዉ ክመጹና እናጎስጐና ክነስና ነቶም ትማሊ ዝተጸንበሩና ከነጓንዮምን ክንንጽሎምን ኣይግባእን። ዝኾነ ይኹን ሰብ ነዚ ናይ ሕጂ ቃልሲ ብጭቡጥ ከተዓናቕፍ ክሳዕ ዘይተረኽበ ነቲ ሕሉፍስ ድሕሪ ምውሓስ ሃገር ነርክበሉ።ጸለመ፣ ሕሹኽሹኽ፣ ሕመይታ መለለዪ ህግደፍ ድኣምበር ባህሪ ናይ ደላይ ፍትሒ ኣይኮነንሞ በጃኹም ደቂሃገር ንመዓዓድ።

ብዙሓት ከማና ዝኣምሰሉ ደለይቲ ፍትሒ ኣብ መንጎኦም ንዝፍጠር ፍልልይ ካብ ዝተጠቕሙሉ ብስልጡን ኣገባብ ናይ ምፍታሕ ተሞኩሮ ከም ኣብነት ክውሰድ ዝኽእል’ዩ። ርሑቕ ከይከድና ሓውና ህዝቢ ትግራይ ኣብ ጉዳይ ሓድነቱን ሓርነቱን ዝገብሮ ዘሎ ቅያ ክስትውዓል ዝግብኦ እዩ። ህዝቢ ትግራይ ብቑጽሩ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ዝዓበየ ክነሱ ሓድነቱ ንምድልዳል ኣይተጸገመን። ጸገም ነይሩዎ እንተኾይኑ እውን ከምንርእዮ ዘለና ምፍትሑ ኣይከበዶን። ኣብዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት ንዝገጠሞ ናይ ህልውና ሕቶ ከመይ ጌሩ ብውሕልነት ክሰግሮ ከምዝኸኣለ ንዕዘቦ ዘለና እዩ። መራሕቱ ንዝሓለፈ ጌግኦም ይቕሬታ ሓቲቶም ንህዝቦም ኽኽሕሱዎ ብልቢ ስለዝተበገሱ ነቲ ተጻዊዱሎም ዝነበረ መፈንጥራታት ጥሒሶሞ ይግስግሱ ኣለዉ። ንምንታይ ድኣሉ ንዓና ንኤርትራውያን ሓድነት ምፍጣር ዝኸብደና?

 ኔልሰን ማንዴላ ን27 ዓመታት ምስዝኣሰሮ መራሒ ሃገሩ ተዛትዩ ክዕወት፣ ፖል ካጋመ ኣስታት 800,000 ዜጋታት ብጭካኔ ዝተቐትሉሉ ውግእ ሕድሕድ ንህዝቡ ይቕረ ኣበሃሂሉ ንሩዋንዳ ኣብ ጎደና ምዕባለ ክመርሕ ብሓባር ዝተዓዘብናዮ እዩ። ኣብ ኢትዮጵያውን  ኣብዚ ቀረባ እዋን ብልጽግና ፓርቲን ፈደራላዊ ሓይልታትን  ዝባሃሉ ክልተ ደንበታት ምስተፈጠሩ ገለ ካብቶም ኣብ ግዜ ለውጢ ቅድሚ ሓደ ዓመትን ፈረቓን ኣቢሎም ካብ ማእሰርቲ ዝተፈትሑ ተነጣጠፍቲ ናይ ባዕላቶም ሰልፍታት ሒዞም ምስተን ኣቐዲሞም ዝቃለሱወን ዝነበሩ ውድባት ሓቢሮም ንምስራሕ ከምዝተሰማምዑ ንርኢ ኣለና። ክልተ ዓመት ኣብ ዘይመልእ እዋን ነቲ ዝነበረ ግርጭት ረሲዖም ሕጂ መላፍንቲ ክኾኑ ክትርኢ እንከለኻ ዝንኣድ  ስልጡን ኣተሓሕዛ እዩ። ናህና ድኣ ስለምንታይ እዩ ዓመታት ወሲዱስ ውጽኢት ኣልባ  ኮይኑ ዘሎ?  

ወዮ ድኣ  ዘበነ ስደትን ፋሕፋሕን ኮይኑ ባህልን ወግዕን ርሒቑና እምበር ትንፋስ ሰብ ንዝሓለፈሉ ባእሲ ከይተረፈ ዝዓርቁ ወራዙት ወለዲ ዝነበሩና ህዝቢ ኢና።  እዞም ክብ ኢለ ዝጠቐስኩዎም ዝተፈላለዩ ሓይልታት ዝገበሩዎ ዓይነት ዕርቂ ንዓናውን ዝኸብድ ኣይነበረን፣ኣይኮነንውን። ተወፋይነት ጥራይ ኢዩ ዝደሊ። ቀዳማይ ነገር ኣጠማምታና ኣማዓራሪና ኩሉ ኣተሓሳስባና ናብ ረብሓ ሃገር ጥራይ ዘተኮረ ጌርና ቀዳምነታት ክንሰርዕ፣ ከምኡውን ዓቕምናን መዛምድትናን ኣለሊና ቅልጡፍ ስጉምቲ ክንወስድ ይግባእ። ነዚ ብዝምልከት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ካብ 2017 ዓ.ም ጀሚሩ ከቕርቦ ዝጸንሐ ናይ ሓድነት ጻውዒት ካብ ገለ ኣሓት ውድባት ተቐባልነት ዝረክብ ዘሎ ይመስል። ሓያሎይ ውድባት ኣብ ሓድሓደ ሃገራዊ ጉዳያት ብሓባር መግለጺ ከውጽኣ ምርኣይውን ሞራል ዝህብ እዩ። ዝተፈላለያ ኣካላት ማሕበራዊ ሚድያ ደቂሃገር ዝገብሩዎ ናይ ሓባር ዜናውን ሓበሬታውን ስርሒታትውን ብሓቂ ዝንኣድዩ። ስለዚ ንሓድነት ባይታ ዝጣጥሕ ዘሎ ይመስልሞ ከይደንጐና ንጠቐመሉ። ስለዚ

ክሳዕ ሎሚ ኣብ መንጎና ንዝተፈጠረ ፍልልያት እንተተኻኢሉ ብይቕሬታ ክንሓልፎ ኣይኮነን ድማ ሃገር ካብ ህግደፍ ሓራ ክሳዕ ትወጽእ ኩሉ ነገር ተወንዚፉ ከምዝጸንሕ ምግባር፣ መሰረታዊ ናይ ጥርናፈና ዕላማ ምውሓስ ህልውና ሃገር ይኸውን።

ንኹሎም ተቓወምቲ ሓይልታት ኤርትራ ዝጥርንፍን ብመላእ ህዝቢ እምነት ዝግበረሉን ነቲ ጸረ-ምልኪ ቃልሲ ኣማእኪሉ ዝመርሕን ሃገራዊ ጽላል ብህጹጽ ምፍጣር፣ በዚ ኣጋጣሚ ዓበይቲ ዓድን መራሕቲ ሃይማኖትን እውን ዓቢ ተራ ስለዝህልወኩም ተበግሶ ወሲድኩም እቶም እትፋለጡ ተጸዋዊዕኩም ኣብ ከይዲ እናበዛሕኩም ክትከዱ ስለእትኽእሉ ብዝተረኽበ ቁጽሪ ነብሰ ምውድዳብ ጌርኩም ናይ ሓድነት ጻውዒት ክትገብሩ ብትሕትና ንላቦ።  

ዞባዊ ጂኦፖለቲክስን ናይቲ ከባቢ ኣሰላልፋ ሓይልታትን ኣብ ግምት ብምእታው ንእዋናዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ብግቡእ ገምጊምካ ምስቶም ንሉዓላዊነትና ዝቕበሉ ሓይልታት ዝምድናና ምድልዳል። ኣብዚ ህዝቢ ትግራይን ህዝቢ ክልል ዓፋርን ብዝለዓለ ደረጃ ዝጥቀሱ እዮም። ሽሕኳ ኣብ መስርሕ ናይቲ ኣብ መንጎ ህወሓትን ገድሊ ህዝቢ ኤርትራን ዝነበረ ዝምድና ዘጋጠመ ኣሉታዊ ተሞኩሮታት እንተነበረ ህወሓት ኣብ ርእሲ’ቲ ንምዕዋት ብረታዊ ቃልስና ዝኸፈሎ መስዋእትን ንዓለም ለኻዊ ኣፍልጦ እቲ ነጻነት ዝሃቦ ውሳኔን፣  ሎሚውን ኣብ ነጻነት ኤርትራ መርገጺኡ ዘይቀየረ ውድብ  ምዃኑ ርዱእ  እዩ።

ርግጽዩ ምስ ዝምድና ህወሓትን ህግሓኤን ተታሓሒዙ ኣብ ታሪኽ ዝምድና ቃልሲ ህዝብታት ኤርትራን ትግራይን  ኣብ ዘበነ ብረታዊ ቃልሲ ይኹን ድሕሪ ነጻነት ብዙሕ ክኸውን ዘይነበሮ በደል ኣብ ልዕሊ ክልቲኡ ህዝቢ ተፈጺሙ እዩ። ገሊኡ ታሪኽ ጥራይ ዝዝክሮ ገሊኡ ድማ እንታይነቱ ተመምዩ ሕጋዊ መዓልቦ ዝተገበረሉ ምዃኑ ድማ ይፍለጥ። ነዚ ዝምድና ናብ ንቡር ክንመልሶ እንኽእል ንዝሓለፈ ጌጋታት ደጋጊምካ ብምልዓል ወይከኣ ንዝተወንዘፉ ጉዳያት ኣብዘይጥጡሕ ኩነታት ቅጽበታዊ ፍታሕ ይገበረሎም ብምባል ዘይኮነስ መጀመርያ ኣብ መንጎኻ ርክብ ፈጢርካ ንሕሉፍን ህሉውን ሓባራዊ ጉዳያትካ ኣብ ክቢ ጠረጴዛ ኮፍ ኢልካ ብዛዕባ ቀጻሊ ስጉምትታትካ ተዛቲኻ  ፍታሕ ብምንዳይ እዩ።

ጉርብትናን ሕውነትን ብኣምላኽ እትዕደሎ ድኣምበር ብፖለቲካዊ ውሳኔ ወይከኣ ብምርጫ ዘይመጽእ ነባሪ ህልውና ዘለዎ  ከምምዃኑ መጠን ብገለ ኣጋጣሚታት ክትኳረ ጸኒሕካ ድማ ክትትኣራረምን እንተዘይኮይኑ ጌጋ ተረኺቡ ኢልካ ዝስረዝ ሕውነት የለን። ትግራይ ናብ ክልተ ሚእቲ ሽሕ ዝጽጋዕ ኤርትራዊ ስደተኛ ተቐቢላ ብዘይ ስክፍታ ከምዝነብር ጌራቶ ዘላ ሓደ ምኽንያት እዚ ሕውነትዚ ኣብ ቦትኡ ስለዘሎ እዩ። ብሸነኽ ክልል ዓፋርውን ከምኡ ክልቲኡ ህዝቢ ብሓባር ይነብር ኣሎ። ንህወሓት ፍሉይ ዝገብሮ ኣብ ዝኾነ ይኹን ግዜ ብሉዓላውነት ምእማኑ ጥራይ ዘይኮነስ ከልቲኡ ህዝቢ ከም ኣሕዋት ተፋቒሩ ከም ጎረቤት ድማ ተሓጋጊዙ ክነብር ከምዝደሊ ብዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ገሊጹ ናብ ህዝቢ ኤርትራውን ደጋጊሙ ጻውዒት የቕርብ ምህላዉ እዩ። ምስቶም ንሓርነት ህዝቢ ኤርትራ ዝቃለሱ ደለይቲ ፍትሒ ግቡእ ምቅርራብን ምትሕግጋዝን ክገብር ድማ ትጽቢት ይግበረሉ። እቲ ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ትግራይን ተማሓዝዮም ከይነብሩ ብዙሕ ኣስማት እናሃበ ከረሓሕቕ ዝፍትን ሸነኽ ዘይሩ ዘይሩ ብራህዋ ህዝቢ ኤርትራ ዘይግደስ እዩ ምኽንያቱ ድልየት ህዝቢ ኤርትራ ምስኩሉ ጎረባብቱ ብስኒት ምንባር ስለዝኾነ። ሰላም ንኹሉ እዩ ዘርብሕ።

መራሒ ህግደፍ ካብ ስግር ቀይሕ ባሕሪ ብዝተዋህቦ መምርሒ ሓይልታት ለውጢ ኢና ኢሎም ንነብሶም ምስዘጠምመቑ ሓይልታት ኢትዮጵያ ተሻሪኹ ንኤርትራ ኣብ ዘሰክፍ ኩነታት ክሽምማ እንከሎ ህወሓት ግን ነዚ ብምንጻግ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ተቐራሪቡ ንኽሰርሕ  ጻውዒት ምቕራቡ ኣብ ጂኦፖለቲካዊ ኩነታት ናይቲ ዞባ ዓቢ ተራ ኣለዎ። ስለዚ ምእንቲ ናይ ሓባር ረብሓና ክንብል  ተቐራሪብና ንሰርሓሉ ሓድሽ ምዕራፍ ምኽፋት ዓቢ ስጉምቲ ንቕድሚት እዩ። እቲ ንሉዓላውነትና ዝጻባእ መስፋሕፍሒ ሓይሊ ኣብ ክንዲ ህዝቢ ኤርትራ ንመላኺ መራሒኣ ካብ መረጸ ንሕና ድማ ብዓቢኡ እቲ ሕውነት ኣብ ቦትኡ ኮይኑ ብውሕዱ ረብሓ ህዝብና ምስ ዘውሕስ ሸነኽ ክንዛመድ ባህርያዊ ኢዩሞ ውዓል ሕደር ዘየድልዮ ብርቱዕ ኣቓልቦ ክዋሃቦ ዝግባእ ሓደ ኣገዳሲ ጉዳይ እዩ። ኣብ ፖለቲካ ዓለምና ነባሪ ረብሓ እምበር ነባሪ ዕርክነት የለን ከምዝብሃል ኩልና ልቢ ነዕቢ ንኹሉ ከይንስእኖ ከኣ ኣምላኽ ይሓግዘና።

ሓድነት ሓይሊ እዩ!

 

20 ጃንዩወሪ 2020

ዝፈረሰ ዳስ Image copyright AFP ናይ ምስሊ መግለጺ ቀጹሪ ግዳያት ክሳብ 10 ክበጽሕ ከም ዝኽል ተገሊጹ

ኣብቲ ኣብ ከተማ ጎንደር፡ ክልል ኣምሓራ፡ ዝካየድ ዝነበረ ጽምብል በዓል ጥምቀት፡ ብዘጋጠመ ሓደጋ ብውሕዱ ሰለስተ ሰባት ከም ዝሞቱ ጸብጻባት ካብታ ከተማ ሓቢሮም።

ቁጽሪ ናይቶም ምውታት ክሳብ 10 ከም ዝበጽሕን ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ካልኦት ኣብቲ ሓደጋ ቆሲሎም ምህላዎምን'ውን እቶም ምንጭታት ጠቒሶም።

እቲ ሓደጋ፡ ሓደ ኣብ ውሽጢ ታሪኻዊ ቤተመንግስቲ ሃጸይ ፋሲለደስ ብዕንጨይቲ ዝተሰርሐ መድረኽ ብምፍራሱ ዝሰዓበ ምዃኑ'ውን ተፈሊጡ።

ኣብ እዋን ሓደጋ ሰባት ሂወት ንምድሓን እናጸዓሩ እንከለዉ Image copyright AFP

ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ከም ዝሓበሮ፡ እቲ ኣብታ ከተማ ዝተፈጸመ ጽምብል፡ ልዕሊ 15 000 ወጻእተኛታት ዝተሳተፍዎ'ዩ ነይሩ።

ክልተ ወጻእተኛታት "ፊኲስ ጉድኣት" ከም ዝወረዶም ድማ፡ ማዕከን ዜና ፋና፡ ንሰብመዚ'ቲ ከባቢ ብምጥቃስ ሓቢሩ። ፋና፡ ኣብ ጸብጻቡ፡ ልዕሊ 100 ሰባት ከም ዝቖሰሉ'ውን ጠቒሱ'ሎ።

እቶም ሰብመዚ ኣብቲ ሓደጋ ሂወቶም ዝሓለፈ ሰባት ከም ዘለዉ'ኳ እንተረጋገጹ፡ ቁጽሪ ናይቶም ግዳያት ግን ዛጊት ኣይጠቐሱን።

ጠምቀት ከብዕል ዝተኣከበ ህዝቢ ኣብ እዋን ሓደጋ Image copyright AFP

ፕረዚደንት እታ ሃገር፡ ሳህለ ወርቅ ዘውዴ፡ ኣብቲ ኣጋጣሚ ተረኺባ መደረ ከም ዘስመዐት ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ኣቃሊሐን።

ወይዘሮ፡ ሳህለወርቅ፡ ኣብ መደረኣ'ውን "እዚ ዝረአናዮ ሓደጋ" ብምባል ብዛዕባ'ቲ ዘጋጠመ ኩነታት ክትዛረብ ተሰሚዓ ነይራ።

Source=https://www.bbc.com/tigrinya/news-51180182