ለተከበሩ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ

የኢትዮጵያ ፈደራላዊ ዲሞክራስያዊ ሪፐብሊክ ጠቅላይ ሚኒስተር

ኣዲስ ኣበባ

የተከበሩ ጠቅላይ ሚኒስተር  

እኛ ስማችን ከታች የተጠቀሰው፡ የኤርትራ የፖለቲካ ድርጅቶች እና፡ ሌሎች በኤርትራና በውጭ ኣገር የምንገጅ ፍትህ ፈላጊና ለፍትህ የምንታገል ኤርትራዊ እንቅስቃሴዎች፡ መስከረም 29/ 2012 ኣዲስ ኣበባ ላይ ብኣንድነት ፓርክ የምርቃ ስነ-ስርዓት ላይ ባሰሙት ንግግር ያለንን ተቃውሞ በግልጽ እንገልጻለን።

ሰባት የኣፍሪቃ ኣገራት መሪዎችና፡ የተላለዩ ዓለም ኣቀፍ ተቋሞች ወኪሎች በተገኙበት፡ ኤርትራን እንደሚወክሉ ስያውጁ እጅጉን ደንግጠናል። በተካሄደው የሰላሳ ዓመታት መራርና ከባድ ዋጋ በተከፈለበት ትግል ለኣላዊነትዋ ያረጋገጠችው ኤርትራ፡ በስነ ስርዓቱ በኣሁኑ ግዜ ኣዲስ ኣበባ ካሉት ሁለት የኤርትራ ኣንበሳድሮች በኣንዳቸው መወከል ነበረባት።

የተከበሩ ጠቅላይ ሚኒስተር

ባሰሙት ንግግር፡ ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቅ እንደወከልዎት በግልጽ ጠቅሰዋል። በመቀጠልም በኤርትራና በኢትዮጵያ መሃከል ያለው ግኑኝነት፡ በመወካከል ደረጃ መድረሱን በመጥቀስ በዚ ጉዳይ ላይ ለኢትዮጵያ ህዝብ ደስታዎን ገልጸዋል።

የኤርትራ ህዝብ ወድ ዋጋ የከፈለለት ነጻነቱን እጅጉን ያከብራል። እንዲሁም በጋራ ተጠቃሚነት ላይ የሚመሰረት የኤርትራና የኢትጵያ ግኑኝነት ይደግፋል። እኛ የኤርትራ ተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቶችና፡ ፍትህ ፈላጊ እንቅስቃሴዎች፡ መጭው የኤርትራ ዕድል ብህዝብዋ እንጂ፡ በኣንባገነኑ የኣስመራው ስርዓት እንደማይወሰን እናምናለን። ከዚህ ኣንጻር ወደሁዋ የማይመለሰውን የኤርትራ ነጻነት እንጠብቃለን። ቀስበቀስ ነጻነታችን እየቦረቦረ ማህበራዊ እሴቶቻችንን እያፈረሰ ያለው ኣንባገነናዊ ስርዓትን እናወግዛለን። በዚህ ኣጋጣሚ ህዝባችን በላዩ እና በለኣላዊነቱ ላይ እየተፈጸመ ባለውን ክህደት ትዕግስቱ ኣየተሟጠጠ መሆኑን እንገልጻለን።

የተከበሩ ጠቅላይ ሚኒስተር

ዓለማችን ኤርትራ ላይ እየታየ ያለው ፖለቲካዊ፡ ማህበራዊ፡ ኤኮኖሚያዊ እና ሰብኣዊ መብት ሁኔታ በሚመለከት ተገቢውን ግንዛቤ ኣላት። በኣሁኑ ግዜ ኤርትራ፡ በህገ-መንግስት ኣትመራም፡ የተመረጠ ኣመራርና መሪ የላትም፡ የሕግ የበላይነትና የሚድያ ነጻነት የላትም፡ በኣጠቃላይ ብኣሁኑ ግዜ በኤርትራ መደበኛ የሚባል ህይወት የለም።

ኣሁን እየታየ ያለው የኤርትራ ህዝብ ወካዩ የመወሰን መብቱ መግፈፍ፡ ለረዥም ግዜ የሚዘልቅ ኣይደለም። እስከዛ ማነኛውም ኤርትራዊ ያልሆነ ወገን በኤርትራ ጉዳይ ላይ የመናገር መብትም ሞራልም የለውም።

ኣሁን ያለው የህዝባችን ኣሰቃቂ ህይወት ለመቀየር እያደረግነው ያለነው ትግል፡ ነገ ታሪክ እንደሚሆን እርግጠኞች ነን። ብህዝባችን ምኞትና ፍላጐት ላይ የተመሰረተ ሰላም እንደሚመጣም ኣንጠራጠርም። ዛሬ ከኤርትራ ህዝብ ጋር መወገን፡ ለወደፊቱ በኤርትራን በኢትዮጵያ መሃከል ወደ ሚመሰረተው ኣስተማማኝ ግኑኝነት የሚወስድ ትክክለኛ መንገድ ነው። በኣከባብያችን ኣስተማማኝ ሰላም እንዲረጋገጥ የሚፈልጉ ወገኖች ከጨቋኞችና ኣፍራሾት ጋር መዛመድ የለባቸውም እንላለን።

ኣገራችን ኣስቸጋሪ ሁኔታ ባለችበት በኣሁኑ ግዜ፡ የኢትዮጵያ መንግስት በሺዎች ለሚቆጠሩ ኤርትራውያን መጠለያ በመስጠቱና ሌሎች ድጋፎች በማድረጉ በድጋሚ እናመሰግነዋለን። የሰላም የኖቤል ሽልማት ኣሸናፊ በሆኑበት ኣጋጣሚ፡ በኤርትራ ላይ ባለዎት ኣመለካከት ጥንቃቄ የተሞላው ማስተካከያ እንድያደርጉ፡ ከኤርትራ ህዝብ ጋር ያለዎት ግኑኝነት እንዲያጐለብቱና በኣከባብያችን በሃገሮች መሃከል ተቋማዊና ቀጣይ ሰላም ለማረጋገጥ እንዲሰሩ ጥርያችን እናቀርባለን።

ኣክባሪዎ

የኤርትራ ኣገራዊ ሸንጎ ለዲሞክራስያዊ ለውጥ (ኤኣዲለ)

የኤርትራ ዲሞክራስያዊ ህዝባዊ ፓርቲ (ኤዲህፓ)

የኤርትራውያን ኣንድነት ለፍትህ (ኤኣፍ)

የሰሜን ኣሜሪካ የይበቃል (ይኣክል) ሸንጎ

ጥቅምት 4/ 2012 ( 15/10/2019)

ናብ ክቡር ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ

ቀዳማይ ሚኒስተር ፈደራላዊ ዲሞክራስያዊ ሪፐብሊክ ኢትዮጵያ

ኣዲስ ኣበባ

ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር፤          

ንሕና እዞም ኣብ ታሕቲ ከቲምና ዘለና  ኤርትራውያን ፖለቲካዊ ውድባትን፡ ካልኦት ኣብ ወጻእን ኣብ ውሽጢ ሃገርን እንርከብ ፍትሒ እንብህግን ምእንታኡ እንቃለሰን፡ ብዛዕባቲ ብ10 ጥቅምቲ 2019 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ምምራቕ መናፈሻ ሓድነት ዘስማዕኩምዎ መደረ ዘለና ንጹር ተቓውሞ ነቕርብ።

ኣብ ቅድሚ መራሕቲ ሸውዓተ ሃገራት ኣፍሪቃን ወከልቲ ዝተፈላለዩ ዓለም ለኻዊ ትካላትን፡ ንኤርትራ ከም እትውክሉ ምስ ኣወጅኩም ኣዚና ሰንቢድና። እዛ ኣብ ናይ ሰላሳ ዓመታት መሪር ቃልሲ  ክቡር ዋጋ ተኸፊሉላ ልኡላውነታ ዘረጋገጸት ሃገርና ኤርትራ፡  ከምቲ ንቡር ብሓደ ካብቶም ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተመዲቦም ዘለዉ ክልተ ኣምበሳድራት ኤርትራ ክትውከል ይግበኣ ነይሩ።

ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር

ኣብቲ ዘቕረብኩምዎ መደረ፡ ብወግዒ ንስኹም ንኤርትራ ክትውክሉ ብፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከም ዝተመዘዝኩም ገሊጽኩም። ኣተሓሒዝኩም ከኣ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ናይ ምውኽኻል ደረጃ ከም ዝበጸሐ  ሓቢርኩም። በዚ መሰረት ከኣ እቲ ዝምድና ኣብ ከምዚ ዝጠቐስኩምዎ ደረጃ ብምብጽሑ  ዝተሰመዓኩም ሓጐስ ንህዝቢ ኢትዮጵያ  ገሊጽኩም።

ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ክቡር  ዋጋ ዝኸፈለሉ ናጽነቱ ኣዝዩ ዓብይ ክብሪ ኣለዎ፡ ከምኡ እውን ነቲ ኣብ ሓባራዊ ረብሓ ዝምስረት ዝምድና ምስ ኢትዮጵያ ይድግፍ። ንሕና ኤርትራውያን ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባትን ደለይቲ ፍትሕን መጻኢ ዕድል ኤርትራ ብህዝባ እምበር ብዲክታቶርያዊ ስርዓት ኣስመራ ከምዘይውሰን ንኣምን። ብመንጽር’ዚ ንሕና ነቲ ንድሕሪት ዘይምለስ ናጽነትና ኣትሪርና ንከላኸል። ምስዚ ብዝተተሓሕዘ ነቲ ነጻነት ሃገርና በብቕሩብ ዝብሕጉግ ዘሎን ማሕበራዊ ኣቃውማና ከዕኑ ዝፍትን ዘሎን ዲክታቶሪያዊ ስርዓት ንቃወምን ንኹንን። በዚ ኣጋጣሚ ህዝብና ብመንጽርቲ ኣብ ልዕሊኡን ልኡላውነት ሃገሩን ዝፍጸም ዘሎ ጥልመት ትዕግስቱ ይውዳእ ከምዘሎ ንሕብር።

ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር

ዓለምና ብዛዕባቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኣሻቓሊ፡ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ቁጠባውን ሰብኣዊ መሰልን ኩነታት ኣፍልጦ ኣለዋ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኤርትራ ብሕገ-መንግስቲ ዘይትመሓደር፡ ህዝባዊ ምርጫን ዝተመርጸ ፕረሲደንትን ዘየብላ፡ ልዕልና ሕግን ነጻ ፕረስን ዘየብላ፡  ሃገር ኰይና ኣላ። ኮታ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ንቡር ህይወት የለን። ኢትዮጵያን ኢትዮጵያውያንን ኣብዚ እዋንዚ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን እንተላይ ኣላይ ዘየብሎም ህጻናት ካብ ኤርትራ በብመዓልቱ ይፈልሱ ከም ዘለዉ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር እዮም።

እዚ ሎሚ ዝረአ ዘሎ፡ ንህዝብና ልኡላዊ  ወካሊኡ መንግስቲ ናይ ምውሳን መሰል  ምግሃስ ንነዊሕ ግዜ ዝቕጽል ኣይኮነን። ክሳብ ሽዑ ዝኾነ ዘይኤርትራዊ ኣብ ጉዳይ ኤርትራውያን፡ ብስም ህዝቢ ኤርትራ ናይ ምዝራብ መሰልን ሞራልን የብሉን።

እዚ ሎሚ ዝረአ ዘሎ ኣሰቃቒ ህይወት ህዝብና ንምቕያር እንገብሮ ዘለና ቃልሲ ጽባሕ ታሪኽ ከም ዝኸውን ርግጸኛታት ኢና። ድሌትን ባህግን ህዝብና ዝመሰረቱ ሰላም ክረጋገጽ እዩ። ሎሚ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ምውጋን፡ ናብቲ ጽቡቕ ዝምድና ምስ ኢትዮጵያ ዝመርሕ ቅኑዕ መንገዲ እዩ። እቶም ኣብ ዞባና ሰላም ክረጋገጽ ዝደልዩ ምስ  ጨቆንትን ኣዕነውትን ክዛመዱ ኣይግበኦምን።

ኣብዚ ሃገርና ኣብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኰነታት ዘላትሉ ግዜ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሻሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት ብምዕቋቡን ኣድላይ ሓገዛት ብምግባሩን እንደገና ነመስግኖ። ኣብዚ ሽልማት ኖበል ዝሰዓርኩምሉ ኣጋጣሚ፡ ኣብ ኤርትራ ብዛዕባ ዘለኩም ኣረኣእያ ጥንቁቕ ዳግመ-ርኢቶ ክትገብሩን ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዘለኩም ምሕዝነት ከተዛይዱን ኣብዚ ዞባና ትካላውን ቀጻልን ሰላም ኣብ መንጎ ሃገራት ከተውሕሱን  ንጽውዕ።

ኣኽበርትኹም

ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ኤሃባዲለ)

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)

ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ (ኤሓፍ)

ባይቶ ይኣክል ሰሜን ኣሜሪካ

15 ጥቅምቲ 2019

ካብ ሃገሩ ተሰዲዱ ከርተት ክብል ዝመርጽ ሰብ የለን። ሃገር መንነትካ ዝግለጸላ፡ ታሪኽካ ዝንገረላ፡ ከቢርካ ከቢድካ እትነብረላ፡ ዜርካ ዜርካ፡ ውዒልካ ሓዲርካ እትምለሳ ዓባይ ገዛ ኢያ። እዚ ኮይኑ ግን፡ ነዚኣ ምዓስ ከምትምለሳ ከይፈለጥካ ተገዲድካ፡ ጠንጢንካያ ክትወጽእ እንተኾንካ ዓቢ ወደቓ እዩ። እምበር ብሃገር ተላኢኽካ፡ ካብ ሃገር ወጺእካ፡ ንሃገርካ ፍልጠትን ሃብትን ሸሚትካ እትምለሰሉ ሓያለ ዕድላት ውን ኣሎ እኮ ኢዩ።

መን'ሞ ንሃገሩ ዘየፍቅር ህዝቢ ደኣ ክህሉ ኮይኑ'ምበር፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣፍቃሪ ሃገሩ ኢዩ። ክንድቲ ሃገሩ ንምርካብ ዝኸፈሎ ዋጋ መስዋእቲ ኢዩ፡ ኣብ ሃገሩ ዘለዎ ፍቕሪ እንተበልና፡ ዋጋ መስዋእቱ መቑጸሪ ስለዘይብሉ፡ ኣብ ሃገሩ ዘለዎ ፍቕሪ ውን መቑጸርን መዐቀንን ዘይብሉ እምብዛ ብዙሕ ኢዩ።

ፍቕሪ ሃገር ግን ከም ኣተሓሕዝኡ ኢዩ። ኩስኮሳን ክንክንትን ዘድሊዮ ኢዩ። እዚ እንተዘይረኺቡ ይቕምስል፡ ነቲ ሃገር ሒዝዎ ዘሎ ፈትልታት ይልሕልሕ፡ ይበታተኽ። ዓቕሚ ናይ ምህናጽ ሃገር ይዝሮ፡ ይዳኸም። ድሌትካ ኣብ ውሽጢ ሃገር ምንባር የማህምን ከይፈተኻ ድማ ሃጽ የብል።

ኩነታት ሃገርና ንመልከት፡ ናጽነትና ክንጎናጸፍ ከሎና፡ ቅድሚ 28 ዓመት ዝነበረና ስምዒትን ሎሚ ዘሎናን ንምንጽጻሩ፡ ንውሽጣዊ ሕልናና ተወኪስና መልሲ ንርከብ። ኣብ ረፈረንዶም ዳርጋ ሚእቲ ካብ ሚእቲ “እወ ንናጽነተይ” ዝበለ ህዝቢ፡ ሎሚ ረፈረንድም እንተዝግበር መልሱ ከምኡ ዶ ምኾነ? ሕጂ ውን ንሕልናና ንወከስ። እዚ ፍልልይ'ዚ ክመጽእ ዝኸኣለ፡ ኣተሓሕዛ ሃገር፡ ኣመሓዳድራ ሃገር ግዕዙይ ስለዘሎን ንዝተቓለስናሉ ሕልምታት ስለዘበርዓነን  ጥራይ ኢዩ።

ህዝቢ ኤርትራ፡ ብፍላይ መንእሰይ ሃገሩ ገዲፉ ዝስደድ ዘሎ ሃገሩ ስለዝጸልአ ኣይኮነን። እቲ ምኽኒያት፡ ብኣነባባር ስለዘይተሓጎሰን ብሩህ መጻኢ ስለዘይርኢ ዘሎን ኢዩ። ንስደት ኤርትራውያን፡ ብቁጠባዊ ምኽኒያት ከምዝመጸ ጥራይ ጌሮም ክገልጽዎ ዝፍትኑ ኣለዉ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ሓቂ ጠንቂ ናይ ስደት እቲ ዘሎ ፖለቲካዊ ብልሽውናን፡ ጭቆናን፡ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ስእነት ፍትሕን ኢዩ።

ኣብ ውሽጢ ዓማጺ ፖለቲካዊ ስርዓት፡ ራህዋ ዘሎዎ ቅሱን ናብራ ከተሕልፍን ንመጻኢ ብሩህ ተስፋ ክትርእን ዘይከኣል ኢዩ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጸልማት ኩነታት፡ መንእሰይ ንመጻኢኡ እንተሓሰበ ናይ ሕልና ዘለዎ ሰብ ገበረ። ብመሰረቱ ውን፡ ዲክታቶርነት ክትርዕመሉ ዘይግባእ ኣረመንያዊ ምሕደራ ስለዝኾነ ኢዩ።

መንእሰይ ዓዲ ገዲፉ ክወጽእ ከሎ፡ ካብ ባርነትን ዲክታትርያዊ ጭቆናን ብምምላጥ ንነብሱ ካብ ስቓይ የገላግል ኣሎ። እንተኾነ ግን፡ ተመሊሱ ነቲ ኣብ ስቓይ ዝገደፎ ህዝቢ፡ ኣብ ማእሰርቲ ዝገደፎ መዘና ሓራ ንምግባር ክዋሳእ እንተ ዘይክኢሉ ሰብኣዊ ሕልናኡ ከም ዝኸሓደን ተሓባባራይ ናይ ጨቆንቲ ከም ምኽዋንን ኢዩ ዝቑጸር።

ኣብ ዓዲ ዘሎ'ዶ ወይስ ኣብ ስደት ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ይበዝሕ? ኢልና ብምግራም እንተሓተትና ካብዛ ንእሽቶ ሃገር ኣብ ዝኸድናዮ ክፍሊ-ዓለም ብዙሕ ዝተሰደደ ህዝብና ንርኢ ስለዘለና ኢዩ። ዓዲ ክትንበር ዘይትኽእል ረመጽ ሓዊ ኮይናቶ ኣብ ግዳም ዝነብር ህዝብና ካብ ሰላሳ - ኣርብዓ ሚእታዊት ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዘይውሕድ ኢዩ። ኩነታቱ ውን፡ ነቲ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዘሎ ገዲፍካ፡ እቲ ኣብ ምዕራባዊ ሃገራት ዝነብር ማለት ኣብ ኤውሮጳን ሰሜን ኣመሪካን ኣውስትራልያን ኣብ ዝሓሸ ከምዝርከብ ዘየጠራጥር ኢዩ። ኣብ ዝነብሮ ሃገራት ኩሉ ዓቕምታቱ - ቁጠባዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ባህላዊ ከማዕብል ምቹእ ኩነታት ኣለዎ። ነዚ ኣብ ዓዲ እናነበረ ብሰንኪ ህሉው ዲክታቶርያዊ ስርዓት ከጥሪዮ ዘይከኣለ ዓቕሚ፡ ኣብ ጠቕሚ ሃገሩን ህዝቡን ከውዕሎ ናይ ሃገር ጸዋዒት ኣለዎ።

ምስጢር ምዕባለ ናይ ተሰዲድና፡ ኣዕቊበናና ዘለዋ ምዕራባውያን ሃገራት ዝኽተለኦ ስርዓተ ምምሕዳር ኢዩ። ወሳንነት ናይ ህዝቢ፡ ግዝኣት ናይ ሕጊ፡ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ዝኽበረለን ስለዝኾና ኢየን ኣብዚ ደረጃ ምዕባሌ በጺሐን ዘለዋ። ንሕና ውን፡ ኣብአን እናነበርና ነዚ መሰላት'ዚ ማዕረቶም ደቀባት እናተጠቐምናሉ ኢና። ነዚ ባዕላትና ነስተማቕሮ ዘሎና ዓቢ ጸጋ፡ ኣብ ሃገርና ክዝውተር ከመይ ኣይንምነን? ኣብ ሃገርና ንከይዝውተር በየናይ ሕልናን መጎትን ኢና ክንቃወሞ እንኽእል? ንህዝብና ስለምንታይ'ዚ ይሕረሞ?

ሓንቲ ነገር ከዕልለኩም፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብጉዳየይ ናብ ናይ ጡረታ ቤት ጽሕፈት ይኸይድ እሞ ሓደ ኤርትራዊ ዝፈልጦ ኣብኡ ይጸንሓኒ። ዕድሚኡ፡ ንጡረታ ይበጽሕ ኢዩ ኢለ ዝገመትክዎ ኣይነበረን። ድሕሪ ሰላምታ ምልውዋጥ እንታይ ድኣ ኣምጺኡካ? ኢለ እሓቶ። ብናይ ሕርቃን ቃና "ኣንታ ዚኦም ናይ ጡረታ ክፍሊተይ ደንጉዮምኒ" ይብለኒ። ብምቕጻል መዓስ ክበጽሓካ ኔርዎ ኢለ እሓቶ። እቲ እንራኸበሉ ዘለና መዓልቲ ሰኑይ ኢዩ ነይሩ። "ዝሓለፈ ዓርቢ ክበጽሓኒ ኔርዎ" ይብለኒ። ኣይ! እዚ ደኣ'ሞ እንታይ ደንጉዩ ዝበሃል ኮይኑ፡ ናይ ተክኒክ ጸገማት ክጓንፍ ዝኽእል ኢዩ ይብሎ። ንስኻ ኣብዚ ነዚ ደንጉይኒ ትብሎ ኣሎኻ፡ ኣብ ሃገርና ናይ ጡረታ መሰል ከምዘየለ ትፈልጥ'ዶ ኢለ እሓቶ። "ኣይፈልጥን ኢየ" ይብለኒ። እዚ ሰብ'ዚ ኣብ ዓመት እንተውሓደ ክልተ ግዜ ናብ ኤርትራ ዝመላለስ ኢዩ። እቲ ናይ ጡረታስ ኣይፍለጦ፡ ደሞክራሲ፡ ፍትሒ፡ ግዝኣተ-ሕጊ፡ ሰብኣዊ መሰላት ክምዘየለ ግን፡ ኣዳዕዲዑ ይፈልጥ ኢዩ።

"ዘይኩርምትኻ ሑጻ ቆርጥመሉ" ከምዝበሃል ደኣ ኮይኑ'ምበር፡ ናብ ኤርትራ ዝመላለሱ ኣሕዋትና ካብ ማንም ሰብ ንላዕሊ ህዝብና ዘሕልፎ ዘሎ ስቓይ ይፈልጡ ኢዮም።

ኣብ ትሕቲ ኣመራርሓ፡ ውልቀ መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቂ፡ እዚ ዘሎ ወለዶ ጥራይ ኣይኮነን ዝበርስ ዘሎ። ወለዶታት ኢዩ። እዚ ወለዶ'ዚ ተልእኾኡ እንተዘይፈጺሙ፡ ዝስዕብ ወለዶ በዚ ክትንከፍ ግድን ኢዩ።

ተቐሲብካ ካብ ገዛኻ፡ እትፈትዎ ሃገርካን ህዝብኻን ምስዳድ ብርግጽ መርገም ኢዩ። እንተኾነ ግን፡ ነዚ ናብ ጠቕሚ፡ ናብ ምርቓ ክቕየረሉ ዝኽእል ዕድላት ኣሎ።

ኣብ ዲያስፖራ ዝነብር ህዝብና፡ ብፍላይ መንእሰይ፡ ኤርትራ ካብዚ ዘላቶን እትጉዓዞ ዘላን ቀጻሊ ውድቀት ንምድሓን ክገብሮ ዝኽእል ሓያለ ጉዳያት ኣሎ።

ብመጀመርታ ነቲ መስደዲኡ ምኽኒያት ዝኾነ ዝለብለቦ ሓዊ ከጥፍእ ክሓስብ ኣለዎ። ናይ ደቂ ሰባት ባህርያት'ዩ ነብሶም ካብ ባርዕ ሓዊ ምስ ኣድሓኑ ተመሊሶም ብዘለዎም ዓቕሚ ነቲ ባርዕ ከጥፍኡ ክጽዕሩ። ተሓጋገዝቲ ክጽውዑን ክጥርንፉን።

ዉልቀ መላኺ ኢስያስ ምሁራትን ክኢላታትን ኣይፈቱን ኢዩ። ኤርትራ ካብዚኦም ዝበተኸት ሃገር ክትከውን ከምዝደሊ ኩሉ ተግባራቱ ዘመስክሮ ኢዩ። ኣብ ዲያስፖራ ዘሎ መንእስይ፡ ኣብ ዝነብሮ ዘሎ ሃገራት ዝረኽቦ ዕድል ናይ ምምሃር ብዕቱብ ክጥቀመሉ ኣለዎ። እቲ ኣብ ኤርትራ፡ ብኣመራርሓ ኢሰያስ ዝቕጽል ስምብራት በዚ ኣቢልካ ኢዩ ክቃለል ዝኽእል።

መንእሰያት ባህልን ምዕባለን ናይ ስልጡናት ሕብረተ-ስባት ክመሃርዎን ከዘውትርዎን ምኽኣሉ። ነዚ ድማ፡ ከምቲ ቁሳቁሳዊ ነገራት ናብ ሃገርና እንልእኮ፡ ነዚ ምዕቡል ባህሊ ድማ ናብ ሃገርና ንልኣኮ ናብ ህዝብና ነተኣታትዎ።

ገዚፍ ህልውና ኤርትራውያን ኣብ ዲያስፖራ፡ ኩነታት ሃገርና ኣብ ምቕያር ቀሊል ዘይኮነ ተራ ኢዩ ዘለዎ። እቲ ወሳኒ ለውጢ ብውሽጢ ክመጽእ ከምዘለዎ ዘየካትዕ ዋላ እንተኾነ፡ እቲ ፍሉይ ኩነታት ናይ ኤርትራ ግን ንግደ ኤርትራውያን ኣብ ዲያስፖራ ዓቢ ቆላሕታ ዝህብ ኢዩ።

ንሓንቲ ኩዉንቲ ሃገር ንምፍጣር ህዝቢ ኤርትራ ንልዕሊ 50 ዓመት ኣቢሉ ዝወሰደን፣ ድሕሪ ልዕላውነት ምርግጋጽ ድማ ኣብ ክንዲ በቲ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ዘብቕዕ ደጊሙ እውን ህዝቢ ኣብ ትሕቲ ዲቕ ዝበለ ምልኪ ተሸሚሙ፥መንእሰይ ኣብ ሃገሩ ብሰላም ምንባር ገሃንብ እሳት ስለዝኾነቱ ፥ ንሃገሩ ገዲፉ ሃጽ ዝብለሉን፥ ብሓፈሻ ህዝቢ ኣብ ክንዲ ንዓዱ ገጹ ዝምለስ ናብ ስደት ዘምርሓሉ ዝኾነሉ ግዜ ኢና ዘለና።
ብዙሕ ተዘሪቡ፣ ተጻሒፉ፣ ተገጢሙ፣ ተጨሪሑ እንተኾነ እቶም ካብ ነዊሕ ዝተቓለስናን፣እቶም ትማል ዝተጸምበርናን፣ ሎምን ዘርከብናን ንህዝቢ ከነድሕኖ ካብ ዘይተረኤና ነብስና ክንፍትሽ ዝግበኣና፣ ኩሉ እቲ ሽግር ህዝብና በቲ ስርዓት ዘይኮነ ዝረኽቦ ዘሎስ እንታይ ደኣ ካብ'ቶም ለውጢ እንደሊ ኣድማዒ ስራሕ ክንገብር ስለ ዘይምብቓዕና እዩ።
እቶም ንለውጢ እንቓለስ ሓደ ካብ'ቲ ደድሕሬና ዝኸይድ ዓቢ ሽግር ምፍንጫል ውድባትን ፣ ኣብ ዲሞክራሲ ማለት ኣብ ናይ ብዙሓት ውሳኔ ክንቕየድ/ ክንኣምን ዘይምብቓዕና ፣ ኣብ ናይ ፖለቲካ ጽልኢ ተላዕጢጥና ካብቲ ንመላኺ ስርዓት እነጥፍኣሉ ሓይሊ( energy) ንላዕሊ ንሓደ ጉጅለ ኣብ ደንበ ለውጢ ንዘሎ ንምድምሳስ ከይደቀስና እንሓድረሉ እዋን፣ ምሁራትና ገለ ውላቀሰባትን ድማ ነቲ ስራሕ ናይ ለውጢ ከም ተዓዘብትን ፣ ኣብ ተሳትፎኦም'ውን ነቐፈታ እንበር ነቲ ዝተዓዘብዎ ጉድለታት ወይ ሕጽረታት መኤረምታ ሓሳባት ዘይህብሉን፥ ገለን ምኩራት ተቓለስቲ ዝነበሩ ድማ ምሉእ ዕድሜኦም ኣብ ምንእኣስ ውድባትን ውልቀ-ሰባትን ምንጻግን ነዚ መእሰይ ወሎዶ ተወዲቡ ነዚ ስርዓት ከይኣሊ ሕማቕ ሕብሪ ክለኽዩ ከይደቐሱ ዝሓድሩ ስለዝበዝሑ እዩ።
እዚ ጉዕዞ ምልኪ ንምእላይ ነዊሕ ግዜ ዝወሰደ ስለዝኾነ፥ እቲ ሕጽረት ኣባና ከምዘሎ ብመጀመሪያ ክንኣምን ይግበኣና፣ ንሱ ምስ እንገብር ኢና ነቲ መልእኽትና ህዝቢ ብዝርድኦ ቛንቛ ከነቕርብ፣ ንጹር ብዝኾነ መርገጽ ነቲ ልዕላውነት ምክልኻል፣ ካልኦት ክገልጹኻ ዕድል ዘይምሃብ፣ መልሲ ኣብ ምሃብ እውን ብልዙብ ኣገባብ ክልመድ ዘለዎ ጉዳይ እዩ፣ ካልኦት ተቓለስቲ ውድባትን ሰልፍታትን መወዳደርትና ዘይኮኑስ መቓለስትና ክምዝኮኑ ምግንዛብ።
ኣብ ዝሓለፈ ነዊሕ ቓልሲ ክሳብ ሕጂ ዘለናዮ ዝተፈላለየ ፈተነታት ንምጥርናፍ ደንበ ተቓውሞ ተፈቲኑ፣ ክልተ ሰለስተ ውድባት ናብ ሓደ ውድብ ምጥርናፍ ተፈቲኑ ድሕሪ 3-5-7 ዓመት ምፍንጫል የጓንፍ፣ እታ ዝተፈንጨለት ድማ ድሕሪ ቑሩብ እዋን ምስ ካልእ ክትጽንበር እትሪኤሉ እዋን ስለዝነበረ፣እቲ ፈተነ ሕማቕ ኣይኮነን ግን ስለምንታይ ዘይተዓወትና ኢልና ክንፍትሽ ናይ ኩላትና ሓላፍነት እዩ።
ሓደ ካብ'ቲ ክንፍትሾ ዘለና ድማ እቲ ንምምስራት ሓደ ግንባር፣ ውድብ፣ ምንቕስቃስ ኢልና ክንጅምር ከለና፡ ሓደ እቲ ክንምስርቶ እንደሊ ከም መትከል ክንራዳዳእ፣ ነቶም እንምስርቶም ግንባር እንታይ ዓይነትን፣ ቕርጻን፣ ውሽጣዊ ሕግታትን፣ ዝመርሖ ኣካልን መን ኣባሉ ይኸውንን መን ዘይከውንን፣ እንታይ እዩ እቲ ቕጥዕታት ክማላእ ዘለዎ ወዘተ ኢዩ እቲ መጀመርታ ምርድዳእ ክብጻሕ ዘለዎ ። ብድሕሪኡ እዩ እቶም ውድባትን ውልቀሰባትን ናብ'ቲ ዝተበጽሐ ስምምዕ ዝኣትዉ። ልዕሊ ኹሉ ድማ እቲ ህዝቢ ትቓለሰሉ ዘለኻ ነዚ እተኸዶ ዘለኻ ስምምዓት ክፈልጦን ክሕበርን ይግባእ። እዚ ማለት ኣብ'ቲ ጉዕዞ መንጎኛታት ከም መድያ ሓለፍቲ ኣገዳሲ እዩ፣ ነቲ ትሰማማዓሉ ዘለኻ እውን ብንጹር ክትፈራረመሉን ብድምጺ ክትቐርጾን ኣገዳሲ እዩ እንተዘይኮይኑ ከም'ቲ ዝረኣናዮ ኣብ ዝሓለፈ ኣጋጣሚታት ምኽሓድ እንተሃልዩ፣ እዚ ድማ መበገሲኡ እቲ ብዘይተጸንዐ ብሰናይ ድሌት ጥራሕ ዝብገስ ዘተ እዩ እቲ ጸገም።
ኣብ'ዚ ነዊሕ ቓልሲ ንፍትሕን ዲሞክራሲን ከይሰልከዮም ከይሰልከየን ዝቓለሱን / ዝቓለሳን ብኽብሪ ከነመስግኖም ይግባእ፣ ከመይ እንተ ኢልና እዚ ሎሚ ይኣክል እንብለሉ ዘለና ሳላ እቲ ዘይሕለል ጽንዓት ኣብ'ቲ ኤርትራዊ ተቓለስቲ ደም ስለዘሎ እዩ።ምስ'ዚ እቲ ኣብ ጉዕዞ ዘርኤናዮ ጉድለታት እንተሃለወ ፣ ጽቡቕ ሓሳባት ኣይነበረን ማለት ኣይኮነን እሞ ከም'ቲ ኣብ መብዛሕትኡ ግዜ ኣባና ዝርኤ ካብ ዘሮ ምብጋስ ጽቡቕ ኣይመስለንን።
ኣብ ኤርትራ ሓንቲ ብቕዋም እትመሓደር ፣ ዲሞክራስን ፍትሕን ዝነግሰላ፣ ሰብኣውን ዲሞክራስያዊ መሰላት ዝረጋገጸሉ፣ ስልጣን ብሰላማዊ መንገዲ ዝቐባበለሉ፣ ፈጻሚ ሓጋጊ ፈራዲ ኣካል ናይ ምቑጽጻርን ምምዝዛንን ወዘተ ክህልወና ንቓለስ ካብ ሃለና ፣ ነዚ ንምዕዋት ድማ ብመሰጋገሪ/ ግዚያዊ / ሓድነታዊ መንግስቲ ብምፍጣር ክንከይድ ናይ ግድን እዩ፣ ምኽንያቱ ንሕና ናይ ለውጢ ሓይልታት መተካእታ ናይ'ቲ ኢደ ወነናውን ሕጊ ኣልቦ ስርዓት ምልኪ ከም ዘይኮና እንታይ ደኣ ስልጣን ዝህብ ዋናኡ እቲ ህዝቢ ምዃኑ ክንኣምንን ክንቕበሎን ዘለና ሓቒ እዩ።
እሞ ኩላትና ነዚ ንምዕዋት ንኸይድ ዘለና ህዝቢ ንምድሓን፣ ሃገር ከም ሃገር ኣብ ዝኸፍኤ ደረጃ ከይበጽሐት ሓደ ንመብዛሕትና ከራኽበና ዝኽእልን ፣ ህዝቢ ክሳተፈሉ ዝኽእል መዋጽኦ ክንፈጥር ግዜ ይጥልበና ኣሎ።

ናብ ይኣክል!
እቲ ደንበ ደለይቲ ለውጢ ምስ'ቲ ልዕል ኢሉ ክንብሎ ዝጸናሕና ኣብ ሕማቕ ኢዩ ወዲቑ ጸኒሑ፣ ንሱ ድማ ገለ ነጥብታት ምጥቓስ ኣገዳሲ ኢዩ፣ ሓደ እቲ ሃሳዪ ዝኾነ ክንፈትሖ ዘይከኣልና እቲ ጀብሃ ሻዕብያ ዝብል ፍልልያት፣ ምብዛሕ ውድባትን ፖለቲካኡን፣ ኣሉታዊ ግደ መንግስቲ ኢትዮጵያ ውዘተ ኮታ ምትእምማን ዝሃሰሰሉን ኣብ ውሽጢ ደንበ ለውጢ'ውን ብዝተፈላለየ ምኽንያታት እናተበገሰ ውድባት ክምስረታ እንከለዋ ናትና ርእይቶን መትከላትን ከምዚ ክንዲ ዝብሉ ፣ ነቲኦም ኣይትቐበሉዎም ኣይትስምዑዎም፣ ምንቕስቓሳት ክብገሳ ከለዋ ድማ ኣብ ክንዲ ናትና ምናቕስቓስ ንኸምዚ ኢዩ ዝብገስ ክንዲ ዝብሉ፣ ውድባት ንስልጣን ይቓለሳ ንሕና ግን ህዝቢ ንምድሓን ኢና ንቓለስ እናተባህለ ሕማቕ ኣብነት ናብ'ቲ መንእሰይ ወለዶ ምስራጽ፣ እቲ ተመክሮ ዘጥረየ ተጋዳላይ ዝነበረ እውን ካብ'ቲ ናይ ቒም ፖለቲካ ዘይወጸ ስለዝጸንሐ ህግ ሸፋቱ ኢዮም እናበሉ ጸረ እቲ ሓቒ ጎስጋስ ኣብ ፍቖዶ ፓልቶክ፣ ፈይስቡክ ሰብ ከጋግዩ ዝፍቱኑን፣ እቶም ደሓን ኢዮም እትብሎም እውን በቲ ናይ ትማሊ ኣብ ሰውራ ኤርትራን ውድባትን ዝተራእየ ጌጋ መዋእሎም ክቑዙሙን፣ ብሕድገት ተጠሚቱ እውን ንቕድሚት ኣብ ክንዲ ዝጥምቱ፣ ኣብ ትማል እናሓንበሱ ዝተዓወቱ እናመሰሎም መንእሰይ ኣብ'ዞም ዓበይቲ ውድባት ኣይትእቶ ናትካ ግበር ብዝብል ክዝምሩ ዝውዕሉ ኢና ናብ'ዚ ይኣክል መድረኽ ንኣቱ ዘለና።
ኣብ መፋርቕ 2018 ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተገብረ ናይ ሰላም ስምምዓት ኣገዳሲ ምዕራፍ ምንባሩ ነቲ ክልተ ህዝቢ ፣ ብፍላይ ድማ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ውግእን ወረ ውግእን ከየዕረፈ ዝነብር ህዝቢ ብዓቢ ሓጎስ እዩ ተቐቢሉዎ፣ እቲ ደላይ ለውጢ'ውን ከም ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ወሲዱ፥ ተረባሓይ ናይ'ዚ ናይ ሰላም ስምምዓት እቲ መንግስቲ ዘይኮነስ እቲ ህዝቢ ክኸውን ከም ዘለዎ እዩ ገምጊሙን ትጽቢቱ ኣቐሚጡን።
ነቲ ልዕሊ 18 ዓመት ዝኸውን እቲ ስርዓት ኣስመራ ብውግእ ባድመ 98 ተሓቢኡሉ ዝነበረ ዶብ ብኢትዮጵያ ተጣሒሱ፣ ካብ ባድመ ልዕላዊ መሬትና ውጹ፣ ዶብ ይተሓንጸጽ ፣ ክትውረር ኢኻ ፣ ዝከላኸልካ ኣነ እየ እሞ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣድላይ ኢሉ ነዚ ሃገሩ ዝፈቱ ብመስዋእቲ ዝተረከባ ህዝቢ ኣእሚኑ ዝጸንሐ፣ እቲ ስምምዓት ምስ በጽሐ ግን ኩሉ ነገር ብግልብጥሽ ኮይንዎ ህዝቢ፣ ዶብ ይተሓንጸጽ ! ኣይፋሉን ሕጂ ግዜኡ ኣይኮነን ውሽጣዊ ኢትዮጵያ ኣይተረጋገኤን፣ በሉ ደቕና ካብ ኣገልግሎት ምለሱዎም! ጌና ውያነ ጽቡቕ ይሓስቡ የለዉን ። ደሓር ድማ ሎሚ ኪኖ ዶብ ኢና ክንሓስብ ዘሎና እናበለ የሽካዕልል ኣሎ። በዚ ዝኣክል ያእ ኢሰያስ ካብቲ ዝነበሮ መሓንቖን ተነጽሎን መዋጽኦ ዝረኸበ መሲልዎ ኣዲስ ኣበባ ዓለበ።
ኢሰያስ ናብ ኣዲስ ኣበባን ኣዋሳን ከይዱ ነዚ ክቡር ህዝቢ ኤርትራ ብዘሕፍር መንገዲ ኣብ ኣፍ- ልቡ እናሃረመ፥ ኣስናኑ ብፍሽኽታ ገይጹ ኣብ በዓል ነጻነት ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዘየርኣዮ ናይ ታሕጓስ ተግባር ሪኢና። እዚ ከይኣክል ድማ እናረኤናዮ እናስማዕናዮ “ካብ ሎሚ ንነጀው ንስኻ ኢኻ ትመርሓና፣ እዚ ክልተ ህዝቢ ኢዩ ኢሉ ዝኣምንን ዝዛረብን ንታሪኽ ዘይፈልጥ ኢዩ ኢሉና፣ “ ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ነዊሕ ፣ መሪር ቓልሲ ምእንቲ ናቱ መንነት ንምርግጋጽ ኢትዮጵይዊ ባዕዳዊ ሓይሊ ደምሲሱ ሓንቲ ክዉንትን ልዕላውነት ዘረጋገጸ ህዝቢ ሓደ ኢና ክብለና ፈቲኑ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ድማ ምስ ካልኦት ሃገር ኣብ ዝገብሮ ስምምዓት ንጉዳይ ኤርትራ ዋናኡ ኤርትራ እንከላ ብዛዕባና ክዛረብ ኮሎ ንኹሉ ኤርትራዊ ዋላ ነቲ ብስብከት ስርዓት ኢሰያስ ተጋጊዩ ዝጸንሐ ኣካል ህዝብና ኣቖጢዑዎን ኣነዲሩዎን፡ምፍራስ ኤርትራዊ ክብሪ ስለዝተሰመዖ ኣብ'ዚ በጺሕናዮ ዘለና መድረኽ ይኣክል ኣቲና።
ይኣክል !
ዶብ ይተሓንጸጽ
ሃገራዊ ኣገልግሎት የብቕዕ
ናይ ፖለቲካ እሱራት ይፈትሑ
ቕዋም ይተግበር
እየን መስለኒ እተን ነዚ ህዝቢ ዘበራበራን፣ ዘራኸባናን፣ በዚ መሰረት ስርዓት ኢሰያስ ብጀካ ጥፍኣትን ዕርቓንን ኤርትራ ካልእ ከምዘይብሉ ዝተበጽሐን ዝተፈልጠን እዩ።
ካብ'ዚ ብምብጋስ እዩ ይኣክል! ይኣክል ትም ምባል! ኢሉ ህዝቢ ዋላ'ውን እቲ ተደናጋጺ ስርዓት ኣስመራ ዝነበረ ብዓይኑን ብእዝኑን ስለዝሰምዖ ነቲ ጻዋዒት ይኣክል ናተይ ኢሉዎ ምስቶም ደለይቲ ለውጢ እውን ብሓሳብ ኣብ ሓደ ከምዘሎ ኢዩ ተሰማሚዑ።
ክምጎስ ዘለዎ ተሳትፎ ናይ ኩሉ ህዝቢ ዓቢ ይኹን መንእሰይ፣ ደቒ ኣንስትዮ ኢኹና ናይ ክልቲኡ ሃይማኖታት መራሕቲ ክቓለስ ዝጸንሐን ዝጀመረን ኩሉ ዝተሻቐለ ህዝቢ ኣብ ፍቐዶ ከተማታት ይኣክል! ይኣክል ኢሉ ብዙሕ ተስፋ ዝህብ መድረኽ ኢና ኣቲና።
ከም ምብዛሓና ብዝተፈልየ ኣገላልጻ ክንገልጾ ንኽእል ኢና ነዚ ናይ ይኣክል ተርእዮ፣ እዚ እውን ቕቡል ኢዩ ምኽንያቱ ኣብ'ዚ ተበጺሑ ዘሎ መድረኽ እዚ ሓደ ኣረኣእያ ክህልወና ኣለዎ ዝብል ቐደም ዝተደርበየ ሚዛን እዩ፣ ምስኡ እቲ ኣብ ሓደ ውድብ ዘይኮኑ ዝብል ዝተሰግረ ናብ ሓቢርካ ብምክብባር ነቲ ናይ ሓባር ጸላኢ ሰርዓት ምልኪ ንኣሊ ዝብል እዩ እቲ ጻዋዒት።
ገለ ሸነኻት ነዚ ይኣክል ተርእዮ ፥ ወከልትና ንስደድ ፥ ተኣኪቦም ድማ ብሃገር ወይ ባይቶ ሃገር ንምስርት ካብ'ኡ ንላዕሊ ናብ ኣህጉራዊ ዝብል ዘረባታት ፣ ነቲ ንሶም ዘልዕልዎ መንገዲ ናይ ኣጋጥሚ ስለዝተረኽበ ናብ'ቲ ናቶም ጎድኒ ከእትውዎ ይፍትኑ፣ ሓደ ሸነኽ እዚ ይኣክል ምትእኽኻብ ብቐጥታ ናብ ዓወት ከይተወደብካ የብጽሕ ኢዩ ኢሎም ብግርህና ዝጠመቱ ብዙሓት ኢዮም። እቶም ሓደ ሸነኽ ድማ ጽቡቕ ይኣክል ምባልና እቲ ቓልሲ ግን ካብ'ኡ ንላዕሊ እዩ ዝጽበየና ዘሎ ከይድና ከይድና ከይተወደብና ኣይንዕውትን ኢና ዝብሉን፣ ብሓደ ሸነኽ ድማ እቲ ይኣክልን ቐጻልነቱ ኣድማዕነቱን ኣብ ዘዘለናዮ ከተማ ነብስና ንፈትሽ፣ ንላለ፣ ኣብ ሓደ ንጹር መትከላት ንሰማማዕ፣ እቲ ቐንዲ ስራሕ ኣብ ዘለናዮ ነቲ ሰርዓት ንስዓሮ፣ ነቶም ይኣክል ዘይበሉን ንስርዓት ዝደናገጹ ኣብ ጎኒ ደላይ ለውጢ ነምጽኣዮም እንበር እዚ ንኺድ ንኺድ ኣድማዒ ኣይኮነን ዝብል እዩ። ኣብ'ዚ ሓደ ነገር ክዝከር ዘለዎ ሰባት ኣብዚ ጉዕዞ ንሕና ከምዚ ዓይነት ምንቕስቕስ ወይ ውድብ መስሪትና እንተ ኢሎምና መሰሎም ምዃኑ ክንኣምን ይግባእ።

እንታይ ንግበር
* እቲ ናይ ይኣክል ተበግሶ ዘጥረዮ ምብጋስ እቲ ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ተጀሚሩ ዘሎ ምውድዳብ ብዝሓየለ ብዝሰፍሐን ክቕጽል
* እቲ ተወዲቡ ዝቓለስ ዘሎ ደንበ ተቓውሞ ድማ ናብ ሓደ ሰሓቢን ፣ ንመዛሕትኡ ዝጥርንፍ ሓደ ጽላል ክምስርት መድረኽ ይጠልቦ ኣሎ
* እቶም ክኢላታትና ምሁራትናን ብውላቀ ይኹን ብጉጅለ ዘቕረብዎ መጽናዕትን ጽሑፋትን ኣኪቦም ከቕርብሉ ዝኽእሉሉ
* ከምኡ'አን ናይ ቓልሲ ምኩራት ብጽሑፍ ኣቕሪቦሞ ወይ ዘርጊሖሞ ዝነበሩ ከቕርቡዎ እንደገና
* እቶም ውድባትን ሰልፍታትን ከምኡውን ምንቕስቕሳትን ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ዘቕረብዎ እማሜታትን ሰነዳትን ንሓድነት ምስ ምምሕያሽ እንደገና ንኸቕርቡ
* እቲ ሰፊሕ ህዝቢ ደላይ ለውጢ ብቐጥታ ዝሳተፈሉን ናተይ ዝብሎን ኣፍደገ ክኽፈተሉ
በዞም ኣብ ልዕሊ ተቐሚጦም ዘለዉ ተላዚብና ናብ'ታ ቕዋማዊ ምሕደራ ፣ ብግዝኣተ- ሕጊ እንኸደላ፣ ዲሞክራስን ፍትሕን ዝነግሰላ፣ ስልጣን ብሰላማዊ መንገዲ ዝቐባበለላ ንምኻድ ምዃኑ እንድሕሪ ተረዳዲእና፣ ኩላትና
*ኣብ ሓንቲ ኤርትራ ንእመን
* ስርዓት ኣስመራ ምልኪ ምዃኑ ንእመን
* መተካእታ ምልኪ ዲሞክራስያዊትን ፍትሓዊትን ኤርትራ
* መተካእታ ህግደፍ ህዝቢ ምዃኑ ምርዳእ
* ድሕሪ ምውዳቕ ሰርዓት ኢሰያስ ብመሰጋገሪ መንግስቲ
* ግዜ መሰጋገሪ ካብ 2-3 ዓመት ከይነውሕ

ብዛዕባ ቕዋም
* ነቲ ናይ 97 ይኹን ናይ 52 ቕዋም ከም መወከሲ
* ዕላዊ ቛንቛ ኤርትራ ዓረብኛን ትግርኛን
* ምምሕዳራት ኤርትራ በቲ ንቡር 8 ኣውራጃታት ይቐውም
* ፈጻሚት ፣ ሓጋጊ ፣ ፈራዲ ኣካል ነናቶም ናይ ምቑጽጻር
* ዋንነት መሬት ምውሳን
* ፕረሲደንት ኤርትራ ብቐጥታ ብህዝቢ ይምረጽ
* ፕረሲደንት ንኽልተ ግዜ ጥራሕ ይመርሕ
* ፕረሲደንት ናቱ ሕጹያት ንሚንስትራት የቕርብ ባይቶ ድማ የጽድቐሉ።

ምቛም ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ( ኤሃባ )

Eritrean National Congress (ENC)
ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ክምስረት፣ ኩሉ እቲ ኣብ ላዕሊ ተላዒሉ ዘሎ ነጥብታት እንሰማማዕ ፖለቲካዊ ውድባት፣ ምንቕስቓስ ሓይልታት፣ ሲቪካዊ ግጅለታን ምሁራትን ኤርትራውያን ክኢላታትን ብዝውክልዎም ኣገባብ ናይ ፈላሚ ኣኼባ ይግበር፣ ነቲ ዝግበር ሰፊሕ ምርኻብ ውን ዘድሊ ምድላዋት ይግበር።
እዚ ምቛም ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ልክዕ ነቲ ብቕዋም ዝጸድቕን ነቲ ህዝብን ደላይ ለውጥ'ውን እንታይ ስእሊ ካብ ሕጂ ክንሕዞ ንማለት እዩ።
ከም ኣብነት ኣብ'ቲ ናይ 97 ቅዋም እንተሪኢና እቲ ፈጻሚ ኣካልን ሓጋጊ ኣካልን ኣብ ሓደ ሕውስውስ ዝበለ መልክዕ ፓርልያመንታዊ ስርዓት ዝመስልን፣ እቶም ኣባላት ባይቶ ብኣብዝሐ ድምጺ ( super majority) ንሓደ ፕረሲደንት ይመርጹ፣ ነቶም ዝመረጹዎ ድማ ተገልቢጡ ዘደስክልን ዝሰጉግን ይኸውን።
እዚ ባይቶ ከም ናይ ደለይቲ ፍትሒ መጠን ግን እቲ ፈጻሚ፣ ፕረሲደንት ንበሎ መታን ክንለምዶ ነቲ ደሓር ዝግለጽ ዝበዝሐ ድምጺ ህዝቢ ዝረኸበ ዝመርሕ፣ እቲ ሓጋጊ ኣካል ድማ ላዕለዋይን ታሕተዋይን ባይቶ ተባሂሉዝተፈልየ ስራሕን ሓላፍነትን ኣቛቑማን ይህልዎም ምስኡ ካብ'ቲ ናይ ይኣክል ከተማታት ድማ ዝተመርጸንን ፖለትካዊ ጉጅለታት ብዝረኽቡዎ ግንዖ ይሳትፉ፡ እቲ ፈራዲ ኣካል በቲ ፕረሲደንት ተሓጽዩ እቲ ላዕለዋይ ባይቶ የጽድቖ፣ እዚ ነቲ ኣብ ኣሰራርሓን ናይ ሓላፍነት ምትእትታውን ዝፈርድ ወይ ዝዓርቕ ክኸውን፣ ሰለስተ ክሳብ ሓሙሽተ ኣባላት ዘለዋ ኣካል ክኸውን።
ላዕለዋይን ባይቶ እንብሎ ኣካል ካብቶም ውድባት ጥራሕ ዝምስረት ካብቶም ዝበልናዮም 3+1 ናይ ነፍሲ ወከፍ ውድብን ፣ እቶም ካልኦት ኣብ'ቲ ታሕተዋይ ባይቶ ይኣትዉ።
እቲ ጠለብ ናይ'ቲ ደላይ ለውጢ ህዝቢ ክስዕቦ ዝኽእልን እቲ ዝቓለስ ዘሎ እውን ተስፋ ዘቐምጠሉን ናተይ ዝብሎ ክኸውን፣ እቶም ናብ'ዚ ዝእትዉ እውን ኩሉ ፋሕ ኢሉ ዝጸንሐ መጽናዕታዊ ወረቓቕቲ ኣኪቡን ሮድ- ማፕ ኣጽፊፉን ውሽጣዊ ሕግታትን ናይ ኣመኣቃቕላ መሪሕነት ቕጥዕታት የዳሉ፡በብእዋኑ የጸፍፍን የመሓየሽን።
ነዚ ናይ ምቛም ሃገራዊ ባይቶ መን ይጸዋዓዮ?
ብርእይቶይ ናይ እዚ ኣቕራባይ ካብ ሕሉፍ ተመክሮ ተማሂርና ኣድላይ ኢዩ ሕጂ እቶም ዝፍለጡ ናይ መድያ (ወነንቲ) ሓለፍቲ ነዚ ምስቶም ነዚ ሓሳብ ዝደገፉ ፖለቲካዊ ውድባት/ ሰልፍታት፣ ምንቕስቓሳት፣ በርገሳዊ ማሕበራት ውዘተ ብኣዋጅ / ብግሉጽ ኣብ ውሱን ግዜ እወ ( ንቕበሎ) ክብሉ።
ዓወተ.ኮም……………………. ሳልሕ ጆሃር
ኣሰና.ኮም…………………….. ኣማንኤል ኢያሱ
ቶጎሩባ.ኦርግ…………………. ኣዱሊስ. ነት

ክኾኑ፣ ነዚኦም እውን ከም ኣማእካልን ፣ኣራኻብን፣ ዘርጋሕን ዝኸውን ጎይትኦም ኢማም ክኸውን ይሕጸ።
ሓው ጎይትኦም ኢማም ብጀካ እዞም መድያ ሓለፍቲ ዘበርክትዎ ሓደ ካብቶም ንጡፋት ተሳተፍቲ ኣብ ቓልስን ብጽሑፋትን ኣብ ቐረባ እዋን እውን ህዝባዊ ንምጥርናፋት ናይ ህዝቢ ንህግደፍ ንምምካት ዘበርከቶም ሰፋሕቲ መጽናዕትታን ብሞያ እውን ነዚ ስራሕ ዝሕግዝ ስለዘለዎ ንምዃኑ እዩ።
እቶም ነዚ ጻዋዒት ዝተቐበሉ ውድባትን፣ ምንቕስቕሳታትን ስቪክ ማሕበራትን ብሕጽር ዝበለ ዕላማ ውድቦም፣ ጉባኤ ዝገበሩሉ ግዜን ዝተመርጹ መሪሕነት ዝርዝር ኣስማቶም ከቕርቡ ይጽበዩ።እዚ ምናልባት ነቲ መን እዩ ውድብ ዝብልን ከመይ ኢሉ ኣብ'ቲ ባይቶ ንምምስራት ይውከልን ንኽሕግዝ ንማለት እዩ።ስዒቡ ነቲ ከም ነጥብታት ብጉሉጽነት በብእዋኑ ምስ ገደብ ግዜን መምርሒ ናይ'ዚ መድያ ጉጅለ ( ኣሳናዳዊት) እናቐረብ ናብ'ዘን ሰለስተ ወብሳይት ይዝርጋሕ፡ ብእኡ መንገዲ ድማ ህዝቢ ይፈልጦን፣ ይመያየጠሉን ሓሳቡ እውን ዝህበሉ ኣገባብ ይግበር።እዚ ሓደ ምእንቲ ከም'ቲ ኣብ ዝሓለፈ ኣኼባታት ሓበሬታ ምስ ተደምደመ ዝንገር ፣ ከምዚ ገይርና ዘይኮነስ ዝድለ ንኸተጓዕዞ ዘለካ ብተኻእለ መጠን ፡ህዝቢ ዝወሳኣሉ ሃዋህው ምፍጣር ኣብዚ እዋን ብፍላይ።
በቲ ብሓባር ዝሰማምዕዎ መሰረት ነቲ መን እዩ ውድብ ዝብል ምስ ተመለሰ ንኽትዕ ዝቐርብ ርእይቶ
1
* ነፍሲ ወከፍ ውድብ 1+3 ኣባላት መሪሕነት ይሰድድ
* ምንቕስቓሳት ብ 2 ኣባላት
* በርገሳዊ ማሕበራት ድማ ብ 2 ኣባላት ይውከሉ

2
*ሓደ ውድብ 4 ሰባት ኣብዚ ነዊሕ ቓልሲ እጃሞም ዝገበሩን ኣብ ሓላፍነት ስራሕ ተዋፊሮም ዝነበሩ ይሓጽዮም
*ምስቕስቓሳትን በርጌሳውያን ማሕበራት ከምኡ 2
3
*ውድባት 5
* ምንቕስቕሳት 2
* በርጌሳዊ ማሕበራት 2
እዚ ነቶም ምስኦም ኣብ ሓባራዊ ናይ ቓልሲ ጉዕዞኦም ኣብ ዕላማኦም ዝሰማምዑን ብሓባር ዝሰርሑን ዝብልዎም ምሁራትን ክኢላታን ውልቐ- ሰባት ይሓጽዩ
4
* እቶም ውድባት ካብዞም ዝሓጽዩዎም ( ዝቖርሕዎም) ዘለዉ ሓደ ን ፕረሲንደት ናይ'ቲ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ሓደ ሰብ ሓጽዮም ብሚስጢር ዓቒቦሞ ይጸንሑ፣ ኣብ ምርጫ ኣብ ዝስዕብ ዝግለጽ ከም ሕጹይ የቕርብዎ ።
5
* እቶም ውድባት ብፍላይ ንዘለዎም ፖለቲካዊ ዕላማን መርገጽን ምስ'ቲ ኣዳላዊ ሽማግለ ዝብጻሕ ስምምዓት በብእዋኑ ጽሕፋት ከቕርቡ ይሕተቱ፣ ብእኡ
ኣቢሉ'ውን እቲ ህዝቢ ሓበሬታ ንኽህልዎ ዕድል ይኽፈት።
ኣብዚ ምናልባት ልሉያት ምሁራትን ክኢላታን ከይተቖርሑ ክተርፉ ስለዝኽእሉ ሓደ ፍልይ ዝበለ መንገዲ ክፍጠር ይከኣል።ከም ኣብነት ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ምሁራትን ክኢላታን ብዛዕባ ኤርትራን ፍታሑን ዝብል ተኣኪቢም መጽናዕናታዊ ጽሑፋት ዝዘርገሑ ተራእዮም ብ5 ኣባላት ይውከሉ ይኽእሉ። ምስ'ዚ ዝተሓሓዝ ጉዳይ ደቒ ኣንስትዮ ኤርትራን መንእሰያትን ብዝያዳ ኣቕልቦ ክግበረሉ ብዝያዳ ኣብ'ቲ ናይ ከተማታት ውክልና ኣብ ጸብጻብ ዝኣትወሉ መንገዲ ክርኤ ይከኣል።
ኣብ'ቲ ናይ ይኣክል ዝብል ሰፊሕ ተሳትፎ ደላይ ለውጢ ዝብገሰሉ ዘሎ በብከተማዊ ምትእክኻብ ጀሚሩን ዝቕጽል ዘሎን፣ ብዝያዳ ክሰፍዝሕን፡ ክምዕብልን ብእኡ ኣቢሉ እውን ከም ኣካል ናይ'ቲ ዝምስረት ኤሃባ መታን ክኸውን ኣብ ዘለዎ ከተማ ብሓደ ኩላትና እንሰማምዓሉ ተመሳሳሊ መልክዕ ቕጥዒ ተመሊኡ፣ ሓደ ከም ኣባል
* 5 ወይ 10 ዶልር ፣ ኤውሮ ፣ ኮሮና ወዘተ ንኣባልነት ከፊሉ ንወከልቱ ንኽመርጽ ንኽምረጽ መሰል ክህልዎ
* እቶም ተኣኪቦም ዝመርጹ ነቲ ዝተዋህቦም ናይ ሕጹያት ኣስማትን ፖለቲካዊ ውክልንኦም ዘዋህለልዎን ዝኣከቡዎን ሓበሬታ መሰረት ነቲ ባይቶ ዝመርሕ ፕረሲደንት ድምጾም ኣብ ሳንዱቕ የቐምጡ
*በቲ ስምምዕ መሰረት ከም ኣብነት 100 ዝተመዝገቡ ኣባላት ዘለዋ ከተማ ሓደ ሰብ ይውክሉ ናብ ጉባኤ ባይቶ
* እቲ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝተኣከበን ዝተረጋገጸን ድምር ቑጽሪ መሰረት፣ እቲ ዝበዝሐ ቑጽሪ ዝረኸበ ውድብ ወይ ሰልፊ ናይ ፕረሲደንት ስልጣን ይሕዝ፣ በዚ መሰረት እቲ ኣብ ትሕቲ ፕረሲደንት ወይ ፈጻሚ ኣካል ቤት ጽሕፈታት ቐዳማይ ሓለፍቲ፣ እቲ ካልኣይ ዝወጸ ድማ ምክትል፣ እቲ
ሰክሪታሪያ ይኸምን።
ኣብዚ ከም ተመክሮ ኣብ ምዕራባዊ ዓለም እንተሪኢና እቲ ብተደጋጋሚ ብህዝቢ ዝኣክል ድምጺ እንተዘይረኺቡ ግድን እዩ ምስቶም ንዕኡ ዝመስል ክሓብር ምስ ግዜ፣ ምስኡ'ውን ዝተዓቐነ ቑጽሪ ዘየምጽኤ ኣብ ባይቶ ኣይእቱን ማለት 5% -10% ካብ'ቲ ዘድመጸ ዝብል እንተጸዲቑ ፣ እዚ እውን ነቲ ምብዛሕ ውድባት ወይ ምርባሕ ንምቑጽጻር ይሕግዘና።
ተመሳሳሊ ኣብ'ቲ ሓጋጊ ኣካል'ውን ኣፈ ባይቶ እቲ ዝሰዓረን፣ እቶም ኣብ ሓጋጊ ኣካል ዝህሉ ዝተፈላለዩ ኮሚቲስ (ሽማግለታት) ይቖርሕ።
እቲ ፈራዲ ኣካል ዝበልናዮ እውን ከምኡ መልክዕ ይህልዎ፣
እዚ ፈራዲ ኣካል ኣብ ሃገር ኣገዳሲ ምዃኑ ንሰማማዕ ኢና፣ ግን ኣብ'ዚ እዋን ኣገዳሲ እዩ፡ ምኽንያቱ ኣብ ተመክሮ ደንበ ደለይቲ ለውጢ ሓደ ካብቶም ዝኸበዱ ሽግራት ሓውሲ ነጻ ኮይኑ እዚ ብመሰረት ቕዋምና፣ ውሽጣዊ ሕግታትና ኣሰራርሓናን ፡እዚ ስልጣን ናይ'ዚ ኣካል ፣ እዚ ሽግር በዚ ምምሕያሽ የድሊ እናበለ ከተዓርቕ ዝኽእል ኣካል ስለዘይነበረና ነኣሽቱ ነገራት ኣብ ምፍንጫላት ውድባት ኣኺዱናን ብእኡ መሰረት ኣሕዚኑና ኣሳቕዩናን። ህዝብና እናተሳቐየ ካባና ተስፋ እናሰኣነ፣ መንእሰይ ኤርትራ ሃጽ ኢሉ ካብ ዝፈትዎም ወለዱ፣ ዓዱ ብሰንኪ ደረት ዘይብሉ ኣገልግሎት ባርነት መሪሩዎ፣ተስፋ ዝሰኣነሉ ጨካን ስርዓት ኢሰያድስ ዝተበደለ ክቕበሎን ንቓልሲ ከዕጥቖን ኣይከኣለን።
ኣብ መደምደምታ እዚ ኹሉ ህዝቢ ንኤርትራ ልዕላውነታን ክብራን ዝተኸፍለ መስዋእትን ምዝንባልን ንምድሓን ዝተላዕለ ናይ ደላይ ለውጢ ኣውያት ይኣክል ምብርባር ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ስለዘለና፣ ነዚ ኣብ መፈጸምትኡ ከነብጽሖ ኩላትና ኢደይ ኢድካ ኢልና፣ እቶም ክመርሑ ዝኽእሉን እሞ ግዜኦም ዝወፈዩ ንኽመርሑ፣ እቶም ክንመርሕ ዘይንኽእል ድማ ተመራሕቲ ክንከውን ፍቓደኛታት ክንከውን ግዜ ይጠልበና ኣሎ።
ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ውድቐት ስርዓት ኢሰያስ ቕዋማዊ ምሕደራ ዘለዋ ፣ ስልጣን ብሰላማዊ መንገዲ ምቕብባል፣ ኣብዝሐ - ሰልፍታት ዘለዋ ሃገር ክንብል እንከለና ወይ እንተተሰማሚዕና መብዛሕትና እንሳተፈሉን፣ ንድግፎን፥ ህዝቢ ተስፋ ኣንቢሩ ኣብ'ቲ ለውጢ ተጸንቢሩ ንኽሳተፍ ነዚ ከም ሓሳብ ምልጋስ ሕማቕ ኮይኑ ኣይረኤን።
እዚ ሓሳብ ከም ርእይቶ ንእንታይ ተገበርና ይሓይሽ ንማለት ስለ ዝቐረበ ክንጸግ፥ ክድገፍ፥ ክመሓየሽ ብዝበለጸ ንኽቐርብ ስለዝከኣል ጸገም የብሉን እናበልኩ ይፋነወኩም።

  Language Policy in Multi-Ethnic Eritrea

Monday, 14 October 2019 20:24 Written by

 ጋባ ፍትሕ እና ኤርትሪርሰና ያኹ ቅረንሊ ኣዋኺሮ ሻኹን

                             ተሪ መዲዪኹ ጋብዲ ዓዳትዲር ዳበርድኒል ውሪል መርኪስሮ ሻኹን       

ሀ. ቱሲሰና

እና ወክትኒል ኤርትሪል ኒዓብባብትድ ንቲከስጛ እና ኤርትሪል እና ንኪ መለኮ ህንባኹ መሪትልድ መሪ ሕዝቢሩኹዲ ፍትሕዲ[1] ና ዕስኖ ግን ዮ ለመለም የውዲሲ ቋልነን ንኪ እን ጋብሲሳኹ ለጛ ጋባት ትግርኝዲ ዓረብዲር ንኻ ኤሪው ጋባት ኣኽላ ላህጃት ግን ይስትኩ፣ እና ኤሪ ጋባት ላህጃት/ Dialect[2] ግን ዮ መጐተው እን ዓረብድ መሀርሰውዲ ስያሰት ኤሪትሪኹል ከደመውዲ ግን፣ ጋብ እንተው ከተብሰላ ዮ መጐተው ኮዶ እን ትግርኛ ጋበውዲ ትግረ ጋባውዲ መሀርሰውዲ መሀርስገውዲ ድመናኹ ግን፣ ላኹ ገሪ ጨገም ኣኾ ዋኺስሮ ፈራኹ ጋባይልዲ ናይ ናይዲር አኽሮ ግን፣

"The post- dictatorship period in Eritrea will be marked by innumerable ethnic conflicts based on the demand for native languages rights. As with the other issues of ethnicity, language diversity  demands cannot be ignored.  Indeed, demands for pluralistic language policy are likely to come first and policy makers need to be prepared to accommodate language diversity while still promoting overall integration. The Blin language is one of the most vulnerable because of its geographical and the Blin Language speakers weakness to preserve their culture and language."

እና ንክ ይናኮል መርሕኹ ደኮ ደንቢ ውሪ ለቦ ደንቢ ይና ኮል ገባይላ ጋብዲ ና ናይዲ ቋላኹድ ገሪ ኣጭጉም ኣርስሮ ግን፣ ወንቀራ ጋቡኹ ዳድስቶ ደኩስታኹ ኣኽላ፣ እምንድክ ወንቀራ ጋባ ብጅኽ ወንቀራ ፍትሕ በለዱኽዲ ሰልፋ ወንቀራ ግን ንድመታን ፍትሕ ጠፍሕደው ( Constitution makers)  ጋባትዲ ናይ ገባይለውዲ እክብነዲ ዳበርነዲትል ከደምኒል ደለምድኖ ሻኽኑኹ፣ እና ኣውይን ንድ ገርኹድኽ ጨገምትሮ ፈራኹ ብሊና ግን ንኻ ኒ ብራ ኣካንዲ ብሊን ናብብሊናርድ ገሪ ሕይምንተዋኒንዲን ግን። እና ንኪር ዋ ዓድ ስታት ንኪትልድ ተርስነ ይና ጅዊውዲ ከደኑዲ ትበቅ የውሲ ኣርእኖኽር ና እንክኒል ለመለም ይኖር መታን ግን፡፤ ላኹ ንኪትልድ ተርስነ መሀርዳኹር ሓበራኹር እና ንኪ ኒድ እክብስኖ ህንብናኹ፣ ተሪ መድዪኹ ላገቢለታ ጋብዲ ዓዳትዲር ዳበርድነዲ ተከውነዲትል ኣር እኖኽር እማ ንኪትልተርስነ ኣምርድ ኣኽን ማልድ ተከልስሮ የመምነዲ ክድመትዲ ቋልልስኒል ደርፍፍ ብድኒኹ ዋዕላ ግን፡፤

እና ንኪ እና ግርጋ ኒል እና ወዓድ ንድ ሃደግያ ደረካኹለ 26 ኣመራ ደንቢ ቋለውዲ ጀረበውዲትልድ ጐ ግን፡፤ ይዋዓድሲ ኣንካ በናነትል ሃበ ስኩስያ ግን፡፤

  1. መድያ ራድዮ ብሊና ጋባ ፍትሕ ፍኒል ኣውሃበ ደምዕዳኹን

1.1  ጋባ ፍትሕ ውሪኹ ጀረብዲኹን

1.2  ጋባትሲ ድሂስነማ ውሪ ተከውና

1.3  ጋባታ መንፍዒትዲ ኒ ኣጭጉምዲ

  1. ተሪ መዲዩኹ ደም ዕድሮኽር መንደትሮኽር ውራ ጀረብዳኹን
  1. ጋባታ መቅርሕ

2.1. ኤምርዲ ከውዲ ማልዲ ኢራኩዲ ጀረብደኩ

  1. ጋብ ይነውሲ ቋልኹድ መርሀርስነዲ መሀርስኖ ሻኽነውዲ

3.1.  ብሊንሲ ዳበርደው እራኩ

  1. 2. ከደን መንደትናኽር እሲኖ ሻኽነው ወራታት
  1. ደንጎባ
  1. ምርኩስ ዪ ዋዓዱ
  1. ጋባ ፍትሕ ይና ውረኒ ይና ግን

1,1 ፍትሕ ጋባትዲ ዓዳትዲ ገባይል ላ ቅረን መንደርተውዱ ይና ውረኒ ግን/ ጋባ ፍትሕ ውሪኹ ጀረብዲኹን

እና ወክት ኒል ይን መንደርትና ብሪል ኤረርሰው ቅረናት ብጅኻነክ ገሪ ጋባትዲ ዓዳትዲ ከው  መንደርተው ግን፣ ንድመታን ፍትሕ ቅረኑስ ወሰነው እን ብጅኽኒስ እክብድኖኽር ዳበርድድኖኽር ሻኽኑኽ ግራ ገብድኖኽር ናድሂስኒል ደበልትድኑ ሻኽኒ፣እንዳህበንን እን በልድሊ ሰላም ዋኒሮ አኽላ። ውረኒ ግን ፍትሕ ጋቡኹ እን ጀረብዳኹዲ ሕዝቢት ላትክስሮ ቀደራኹ፣ እና ወንቀራ ኒስ ገለ መልሲ ኤረው ህንበነኩ ኤረረገው ህንበነኩ፣ ኣፍሪቂል ቋልነን እን ዲማ ጨቀጥሰው እን ዑቁቱው ኮቁራ ጋብ ግን፣ ሕዝቢር ስኒት ላበለድሊ ዋኒሮ ኣከን እን ቅረን ፍትሕ ጋብዲ ዓዳትዲ ከለብርነዲ ናጋብድ ተመሓደርድኖ ናይ ኡሮ ሻኩ፣ ነት ኮቁር ዑቁቱዲ ኤሪ ኣካንድል ላበለድሊ ስደትል መንደርተውዲ ናናይ ሲረኹ ግን፣ ስደትል ኤሪ በልድሊ መንደርተው ኣሸሽኖ ጋብሲ ድሂሰነኩ፣ እና ዋዕድ ኒል ኣን ጋብያ ጀረባኹ ብሊን ናኣካንሊ( Blin As indigenous Minority or regional sub-nation must be protected and respected according the laws of international Conventions[3]) ኣኽነውድ ና መሰል ናጋቡኹዲ ዓዳትዲ ውዕል ቅረናቱኹድ ተከውስሮኽር ዳበርዶኽር ክመት ናዀርክ ኣርእኖ ሻኽንኹን። ኒስ ዩ መላኪን እን ናዀርክ ላት ክሲሳኹሎም ለጛማ ውሪ ናሰን በጃኸውዲ ጨገም ና ዕስጊ ኣኽሮ ቀደርሰንክ ኣከን ኪደኩ የንታ ግን መሰለን፣ ንኪ ገሪ ጂጋ ህንባኹ ኤርትሪል ይና ባህሊ ጋቡኽ ዓረብዲ ትግሪኘዲ ካያ ግን የውዲ፣ በልን ኮዶ ኤርትርል ጋብስተው ጋባት ናኹርክ እኩለኩላ ግን፣ ጋብ ክድመቱዃ ተግሪንየዲ ዓረብዲ ግን የው ህንበነኩ፣ ኣን ተኩለ እና ዓረብ ግን ደውለቱኽ ጋብ የው፣ እን ዓረብድ መሀርሰው ዑቁቱ ኢስላም ግን ውሪኹ ይረን፣ እን ትግርኘዲ ገጠምሮ ቀደራኹ ኒ አኽነዲን ግን፣ ኤሪኹድ ቋልነን ኮዶ ብጅካነክ እን ለጝታ ገባይል ላኹክ ኒጋብድ ጀረበን እን ዓረብ ጋብ ድድሮግን የነኩ እማ ፈሩ እርጎ ከው ናጋብ ልጝኑዲ ዓረብዲት ድሂሶ ትግሪኛ ኣኾ ከብቲሮግን የነኩ፣ እማ ይን ብሊን እና ነወያ ጂጛ ፈረኹል ውረኒ ግን ይና ረኤይ፣

እን ኮንስቲትዩሽን 1997 ትል  ዓንቀጽ 3 ሺብ 3 ትል፣ እና ተለየሰና ይኩ>

Aricle 3 Citizenship

(3) The Equality of all Eritrean Languages is Guaranteed

ኮዶ ኒሰና ኮንስቲቱትሽን 1952 ኹል ንሰና ህንበኩ፣

Article 38: Languages

  1. Tigrinya and Arabic shall be the official languages of Eritrea
  2. In accordance with the established practice in Eritrea, the Languages spoken and written by the various population groups shall be permitted to be used in dealing with the public authorities, as well as for religious or educational purpose and for all forms expression of ideas.

እና ለጛትልድ ገሪኹድክ ኤርትሪ ጋባትሲ ተከውረሪ እን 1952 ኤረርስረሪ ዓንቀጽ ጋባታ ናይድ ቁልደሪ፣ ኤርትሪል ገሪ ጋባት ዋነትር፣ ጋብስተትር ከተብሰትር ከለብረቲ ኒልድ ኮዶ መንግስቲትል ኣኽን ሚህሮዲ ሃይማናትዲ ናጋብድ እሲድኖ ኣፍቀደኩ።

እን 1997 ከተብሳኹ ፍትሕ ጋቡኹ መላኪን ባርህ ኣኽላ፣ መሰለን ኩገነር ጋብዲድ ሚህሮ ህንበኩ ይስተኩ መላኪን በተ-መንግስቲቲል ብሊንድ ጋቢቶኽር ኩረኤይ ደኩስቶኽር ቀደራላ። እንደ ንኪትልድ ተርስድነ ተብድና ተርሳ ዓንቀጽ ፍትሕ ጋቡኹ ኣዋኸ ገምን ኪዳኹን ተካኹንኩም። መድያ ኒተሪ እና ወንቀራኒስ ወንተስኒል ካባኹ ኣምር ኡዋኹ ኣኽሮ ሻኩ የንታ ግን፡

5.1 Esman, Milton. J. 1992. " The state and Language Policy" International Political Science Review, Volume 13, no. 4 pp. 381-396

5.2 Horowitz, Donald L. 1985. Ethnic Groups in Conflict. Berkeley CA: University of California Press.,

5.3 Fishman Joshua A. 1989. Language and Ethnicity in minority Sociolinguistic Perspective. Clevedon, Avon: Multilingual matters.

5,4. Van Dyke, Vernon. 1985. Human Rights, Ethnicity, and Discrimination. Westport, CT: Greenwood Press

[1] Constitutional language Policy

  1. My definition of a dialect is simply this: "A variation of a given language spoken in a particular place or by a particular group of people." Therefore, when I use the term dialect, I am not making any sort of judgment about the quality or "correctness" of that variety of English. I believe that American, British, Canadian, and Australian English are all dialects of the English language, and that none of them is any better or more proper than any other.[2] Blin Language is a given language but is not a dialect. Those who call a given language as a dialect are not correct but abusing the word dialect in order to assimilate local languages

[3]1.  Universal Declaration of Human Rights

  1. International Conventions on Economic, Social and Cultural Rights
  2. International Conventions civil and political Rights
  3.  Van Dyke, Vernon. 1985. Human Rights, Ethnicity, and Discrimination. Westport, CT: Greenwood Press

ልክዕ እዩ ወዲ-ሰብ ኣብ ዕለታዊ ዕዮኡ ብዝፍረዮ ውጽኢት ክምጎስን ክሽለምን ጽቡቕ እዩ። ክፉእ ዝገብርን ዝጭቑንን ግና ኩሉ ግዜ ስሙ ብኽፉእ ስለ ዝለዓል መጎስን ሽልማትን ዘይኮነስ መርገምን ኩኔነን እዩ ዝገጥሞም።  ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ነዚ ናይ ሰላም ሽልማት ይበቕዖ ዲዩ ኣይበቕዖን ካልእ ኮይኑ፥ በቲ ናይ ሰላም ሽልማት ዘጽንዕ ሃገር ተመሪጹ ስለዘሎ ንድሕሪት ዝምለስ ኣይኮነን። በዚ ኣጋጣሚ ንዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ እንቋዕ ኣሓጎስካ ክብሎ ግቡእ እዩ።

ብዛዕባ ከመይነት ናይ ሰላም ሽልማት ኣወሃህባ ምናልባት ኣብቲ ኣገባብ ኣመራርጻ ዘድልዩን ክማልኡ ዘለዎም ጉዳያትን ክህልው ይኽእሉ ኢዮም። ይኹን እምበር እታ ዓባይ ነጥቢ ምኽንያት ናይዚ ሽልማት ኮይና ዝቐረበት፥ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበረ ኩነታት “ኣይሰላም ኣይውግእ” ሎሚ ብሰላማዊ መገዲ ተረጋጊኡ  ወይ ፍታሕ ተረኺቡ ዝብል እዩ። ዶክተር ኣብዪ ኣብ ውሽጢ ሃገሩ ዝገበሮም ብርክት ዝበሉ ጉዳያት ከምዘለዉ ማንም ዝኽሕዶ ኣይመስለንን። በዚ እውን ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ዝብልዎ ዘለዉ እንተርኢና፥ እቲ ናይ ሰላም ሽልማት ሓደ ውልቀሰብ ደኣ ይውሰዶ እምበር ናይ መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ሽልማት ኢዮም ዝብልዎ።

እንቲ እቲ ምስ ኤርትራ ዘሎ ጉዳይ ግን ካብቲ ናይ “ኣይሰላም ኣይኲናት” ሎሚ ብሰላም ተደምዲሙ ኢልካ ዝውዳእ ኣይመስልን። ምኽንያቱ ንህዝቢ ኤርትራ ዘርብሕ ውጽኢት ኣለዎ? ኢልካ እንተሓቲትካ እትረኽቦ መልሲ የለን። ስለዚ እቲ ኣይሰላም ኣይኲናት ዝብል፡ እቲ ውግእ ደው እንተበለ ኣብ ኤርትራ ግን ኣብ ስግኣት፡ ዘይተረጋገአንን ሕንፍሽፍሽን ኩነት እያ ዘላ። እዚ ምስ ኤርትራ ዝተገብረ ስምምዕ እምበኣር ከምቲ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ዝሰምዖ ነቲ ናይ ዶክተር ኣብይ ኣብ ክንዲ ኢሰያስ ኮይኑ ንኤርትራ ወኪሉ ክዛረብ ዝጸደቐሉ መስርሕ ጥራይ ኢዩ እንተተባህለ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ውለቀ መላኺ ስርዓት ኢሰያስ ንዓመታት ሓቢእዎ ዝጸንሐ ዕላማ ሎሚ በብቑሩብ የግህዶ ኣሎ።

ከምቲ እንግሊዛውያን ዝምስልዎ “the ends justfy the means”እቲ መወዳእታ ናይቲ ኣገባብ ወይ ሜላ መግለጺ እዩ። ገርሀኛታት ብምዃና ግን እነሆ እቲ ሰላሕታ ወራር ንጥፍኣት ኤርትራ መመሊሱ እዩ ቦሎኽ ዝብለ ዘሎ። ኣብዚ ህዝቢ ድሕሪቲ ፍጻሜ ከይነቅሕ ዘስግእ ኢዩ። ምኽንያቱ እቲ ዲክታቶር ካብ ነዊሕ ኣትሒዙ ክፍጽሞ ዝደሊ ዝነበረ እነሆ “ነዓይ ወኪልካ ተዛረበለይ” ኢሉ ንዶክተር ኣቢዪ ክውክሎ እንከሎ እንታይ ማለት ምዃኑ ናይ የዋሃት ትርጓሜ ገርና ክንትርጉሞ ኣይግባእን።

ሎሚ ንኤርትራን ህዝባን ዝሃሰያ ዘሎ ኢሰያስ ንበይኑ ጥራይ ኣይኮነን፡ እንታይ ደኣ መጀመርያ እቶም ኣብ ሰብዓታት ምስ ኢሰያስ ኮይኖም ንኢሰያስ ቅኑዕ ኣገባብ ትኽተል የሎኻን ኢሎም ንዝቃወሙ ዝንበሩ ዝጥፍእዎም ሰባት እዮም። ንሳቶም ድማ ገሊኦም ብህይወቶም ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ክህልዉ ከለዉ ገሊኦም ድማ ወይ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ወይ መይቶም ኢዮም። ስለዚ ኢሰያስ ንህዝቢ ኤርትራን ንሃገረ ኤርትራን እንታይ ይሓስብ ከም ዝነበረ፡ ቅድሚ ምስላፉ እውን ከይተረፈ ብዙሓት ሰባት ስግኣታቶም ከም ዝነበሮም ብዝተፈላለየ ኣገባብ ክግለጽ ክንዕዘብ ጸኒሕና ኢና። እንተኾነ ግን በቲ ዝነበረ ናይ ሰውራ ቅልውላው ስለ ዝተሸፈነ ንብዙሓት ግሩሃት ኣደናጊርሉ እዩ። እቲ ካልኣይ ንሕና ኤርትራውያን ኣጸቢቕና ዘይነቓሕናሉ እቲ ዝካየድ ዘሎ ዞባውን ኣህጉራውን ፍሕሶታት እዩ። እቲ ሳልሳይ ድማ እቲ ዝያዳ ዝምልከቶ ደምበ ተቓውሞ ተጠርኒፉ ነቲ ዝምዕብል ዘሎ ፖለቲካዊ ሃዋህው ክገጥም ዘይምብቅዑ እዩ። እቲ ራብዓይ ነጥቢ ድማ እቲ ህዝቢ ኤርትራ ንገዛእ ርእሱ ኣብ ውሽጢ ይሃሉ ኣብ ደገ፥ ተቓዋማይ ይኹን ደጋፊ ኣብ ልዕሊ እቲ ስርዓት ተጽዕኖ ፈጢሩ፡ ሃገሩ ከድሕንን መሰሉ ከውሕስን ኣይተንቀሳቐሰን።

ንሕና ኤርትራውያን ከምቲ ኣብ ግዜ መግዛእቲ እንግሊዝ ነቲ ዝደልይዎ ሸርሕታት ንኽፍጽሙ ኤርትራ ነፍሳ ክኢላ ኣይተመሓድርን እያ ኢሎም ብቑተባ ኣዳኺመምዋ እዮም። ሎሚ እውን ብማዕዶ ኮይኖም ይኹን ብቐረባ ነቲ ብቤት ፍርዲ ዓለም ዝተበየነ ጉዳይ ዶብ ኣብ ክንዲ ክትግበር ዝጽዕሩ፥ 25 ኪሎሜተር መሬት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያ ከምዝኸውን ገይሮም በዚ ተስፋ ዝቖረጸ መንእሰይ ካብ ሃገሩ ሃጽ ኢሉ ክጠፍእ ዓቢ ግደ ተጻዊቱ እዩ። እዚ ኹሉ ድማ፥ ኢሳያስ ናይ ነዊሕ ግዜ ሕልሙ ከተግብር ዝተወፈየሉ ህያብ’ዩ ዝመስል።  እቲ ሽልማት ናይ ሰላም ዘይኮነስ ነቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝኸይድ ዘሎ ሓደገኛ ፍሕሶታት ዘተግብር ስለዝኾነ ኢሳያስ እውን ተሸላሚ ኢዩ ንምባል፡ ካብቲ “ኣብ ክንዳይ ኰንካ ቃል ኣቕርበለይ” ዝበሎ ሓሊፉ እንታይ ጭብጢ ምቕራብ የድሊ። ስለዚ ንሕና ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ናይ ዓሳ መጻወድያ እንታይ ከምዘሎ ገና ክንበጽሖ ኣይከኣልናን እሞ ኣይንተሃመል።

ቅድሚ ዓመትን ፈረቓን ኣቢሉ ይኸውን፡ ኣብቲ ሓድሽ ዕርክነት ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊን ዝተጀመረሉ ግዜ፡ ወዮ ዲክታተር ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን፡ ኣይኮነንዶ ናይ መራሒ ሃገር፡ ናይ ሓደ ተራ ጥዑይ ሰብ ክትብሎ ዘይትኽእል መደረታት ኣስሚዑ ነይሩ። ኣብቲ መደረታቱ ቀንዲ ካብ ዘጉለሖም ሓረጋት ከኣ “ድሕሪ ሕጂ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ እዮም ዝብሉ ነቲ ሓቅን ታሪኽን ዘይፈልጡ እዮም፡ ደጊም ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘልዕሉ ወገናት ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ጀሚርናዮ ዘለና ሰላም ክስምሙ ዝደልዩ እዮም፡ ኣብቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘካየድናዮ ደማዊ ውግእ ኣይከሰርናን፡ ካብ ሕጂ ንድሕሪት ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ክመርሓና ወኪለዮ ኣለኹ …..ወዘተ” ዝብሉ ነይሮም። ገለ ነዚ ሰሚዖም ኣእዛኖም ምእማን ዝሰኣኑ ደግፍቱ፡ “እዋእ መሊቑዎ እንተዘይኮይኑ ካብ ልቡ ኣይኮነን” ዝብል ግምት ነይርዎም። ንሱ ግና “ከምዚ ዝብል ዘለኹ ንቃለ-ዓለም ዘይኮነ ናይ ብሓቀይ እየ” ብዝብል መሊቑዎ ዘይኮነስ ናይ ብሓቁ ምዃኑ ኣረጋጊጽሎም። ድሕሪ እዚ ካብ ቀደሙ እውን ብኣኡ ሕጉሳት ዘይነበሩ ኤርትራውያን፡ በዚ ብንዕቀትን ብደዐን ዝተላዕጠጠ መደርኡ ኣዝዮም ሓዚኖም። ምሕዛን ጥራይ ዘይኮነ ተቖጢዖም። እቲ ቁጠዐ ከኣ እነሆ ነቲ ኣንጻሩ ክካየድ ዝጸንሐ ናይ ለውጢ ቃልሲ ዘህጥር ጭረሖ “ይኣክል” ተወሊዱ።

ከምቲ “ወዮ ዘይገልባስ ደርጓዕ ኣብለለን” ዝበሃል፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ናይ ኢሳይያስ ዘርባዕባዕ ምስ ተዓዘበ፡ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ኣፉ መሊኡ፡ “ምናልባት ናይ ኤርትራ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ኮይነ እንተሰራሕኩ ሓድሽ ከይኮነኩም ኢሳይያስ ሓላፍነት ሂቡኒ እዩ” ኢሉ። ዘረባ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ኤውሮጳ ከይዱ ክሳብ ብስም ኤርትራን ኢትዮጵያን ውዕላት ናይ ምኽታም ስጉምቲ ወሲዱ። ጽንሕ ኢሉ ከኣ እንታይ ማለቱ ምዃኑ ምርድኡ ብዘጸገም “ኣነን ኢሱን ክንድመር እንከለና ዓሰብ ንኸውን” ዝብል በዚ መጸ ዘይተባህለ፡ ናይ ሕሳብ ቀጥዒ ኣስሚዑና።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ በዚ ኣየብቀዐን፡ ኣብ ቤተመንግስቲ ካለኣይ ንጉስ ምነሊክ ኣዲስ ኣበባ፡ መናፈሻ ኣስሪሑ ብ10 ጥቅምቲ 2019 ከመርቕ እንከሎ፡  መራሕቲ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዓዲሙ፡ ነቶም ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝተሳተፉ መራሕቲ ሃገራት ከላሊ እንከሎ፡ ኣብ ኤርትራ ምስበጸሐ            “ንኤርትራ ዝምልከት ኢሳይያስ ንስኻ ወኪልካ ቃል ኣስመዓለይ ኢሉኒ እዩ” ኢሉ ብስም ኤርትራ ከኣ በቲ ዝጥዕሞ ኣገባብ ሓጺር መደረ ኣስሚዑ።

ብዙሓት ነዚ ዝተዓዘቡ ወገናት ከኣ “ሕራይ ንሱስ ኣይምጻእ ስለምንታይ፡ ከምቲ መራሒ ጅቡቲ ዝገበሮ በቶም ናቱ ተለኣኽቲ ሚኒስተራትከ ዘይውከል?፥ ካብኡ ሓሊፉኸ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክልተ ኣንበሳድራት፡ ሰመረ ርእሶም ኣንበሳድር ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያን ዶ/ር ኣርኣያ ደስታ ኣንበሳደር ኤርትራ ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃን እንዳሃለዉስ ብሓዲኦም ዘይውከል? ምናልባት ክሊትኦም እንተዘይሃለዉኸ ኣብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣሎ ዝበሃል ኤምባሲ ዝተመደቡ፡ ኤርትራከ የለዉን ድዮም?” ዝብሉ ሕቶታት የቕርቡ ኣለዉ። ነዚ ሕቶዚ ዘቕርቡ ኤርትራውያን፡ ወዮ ዲክታቶር ካብቲ ሓንሳብ ዝጀመሮ ጽላለ ኮንደኾን ናብ ልቡ ይምለስ ዝብል ተስፋ ዝነበሮም እዮም። ነቶም ኮነ ኢሉ ኤርትራዊ ክብሪ ከራኽስ ዘንቀደ ንድሕሪት ዘይምለስ ዕብዳን ዘንጸላልዎ ዘሎ ምዃኑ እንግንዘብ ግና፡ በዚ ናይ ዶ/ር ኣብይ ናይ ውክልና መደረ “ወረ ጋና” ደኣ ንብል እምበር ኣይተገረምናን። ብዛዕባዚ ተረኽቦ ብዙሕ ከም ዝበሃል ርዱእ ኮይኑ፡ በቲ ፊትንፊት ዝረአ ትርጉሙ፡ ኢሳይያስ ካብዞም ዝጠቐስናዮም ኤርትራውያን ንዶ/ር ኣብይ ዝኣምንን ዘቕርብን ምዃኑ ዘማትእ ኣይኮነን።

እዚ ተግባር ብመጀመርያ፡ ከምቲ ሓደ ኣባል ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ኣብዚ ቀረባ ግዜ “ተናዒቖም ህዝቢ ዘንዓቑ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ፡ “ እቲ ንመጀመሪያ ዝተሃርመ ውሳኔ፡ ናይ ህዝባዊ ግንባር ካልኣይ ውድባዊ ጉባኤ ውሳኔታት ኢዩ።” ዝበሎ፡ ነቶም ከም መራሒ ህግዲፍ “ናትና እዩ” ኢሎም ዝስዕብዎ ዘለዉ ወገናት ኣዝዩ ዘሕፍር እዩ። ብዓብይኡ ከኣ ነቲ ፍረቃልሱን መስዋእቲ ደቁን ዝተጠልመ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዘዋርድ እዩ። ከምቲ “ዓሻ ሰበይትስ ወዲ ሓሙታ ዘይወዳ ይመስላ” ዝበሃል፡  ደቁ ስለ ዘይሞቱ “ኣይከሰርናን” ዝበሎ ከይኣኽሎ፡ ሎሚ ድማ ብኸምዚ ዓይነት ውርደት ክድብሶ እንከሎ መዓንጣኡ ዘይሓርርን ዘይሓፍርን ኤርትራዊ የለን ዝብል እምነት ኣለኒ። ናይ ወለዶ ሓረግ ብምምዛዝ ዘይኮነ፡ ብኣተሓሳስባ “ዲክታቶር ኢሳይያስ ኤርትራዊ ኣይኮነን” ምባል ነቲ ኩነታት ብግቡእ ዝገልጾ እምበር ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ጸለመ ኣይኮነን።

እዚ ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ ዘሎ ኩነታት፡ ከቢድ ንምቕያሩ ዝግበር ቃልሲ ከኣ መሪር ምዃኑ ዘመልክትን ከቢድ ሓላፍነት ዘሰክመናን እዩ። ኢሳይያስ ቀጻልነቱ ንምርግጋጽ ሓሓሊፉ ዘይኤርትራዊ ማዕጾታት ይኩሕኩሕ ከም ዘሎ ዘመላኽት’ውን እዩ። ንኤርትራዊ ልኡላውነት እንዳጓሰየ ኣብ ከባቢና ስጋ ከም ዝረአየ ሽላ ክዝንቢ ዝውዕል ዘሎ እውን ናይ ጥዕና ኣይኮነን። ብመንጽር እዚ ንሱ ርኹስ ዕላማኡ ንምዕዋት ስርሑ እዩ ዝሰርሕ ዘሎ። ንሕና ነዚ ክንምክቶ እንኽእል ከኣ፡ ናቱ ቆጺርካ ዘይውዳእ በደላት ብምጽብጻብ ዘይኮነ፡ ንዓና ዝምልከት ብምስራሕ ጥራይ እዩ። ስለዚ ብዙሓት ክንስና ሓደ ኮይና ክንትንስእ ኩነታት ደጋጊሙ ይጠልበና ከምዘሎ ነስተውዕል።

 

 

ኣብ ሰሜናዊ ሶርያ ዝርከብ ከተማ Image

 

ቱርኪ ነቲ ኣንጻር ኩርዳውያን ንእትወስዶ ዘላ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ደው ከተብሎ፡ ኣሜሪካ ጸቕጢ ክትገብር ጻውዒት ይቀረብ ኣሎ።

ጸሓፊ ምኒስትሪ ምክልኻል ኣሜሪካ ማርከ ኣስፐር፡ ቱርኪ ኣብ ልዕሊ ኩርዳውያን እትወስዶ ዘላ ወደሃደራዊ መጥቃዕቲ "ሓደገና ሳዕቤን ከስዕበላ" ምዃኑ ሓቢሩ።

ጸሓፊ ተሓዝ ገንዘብ ኣሜሪካ ስቲቨን ሙኒቺን'ውን ብወገኑ፡ ኣብ ልዕሊ ቱርኪ ሓዲሽ እገዳ ክንበር ከም ዝኽእል ኣተንቢሁ።

ሰራዊት ቱርኪ፡ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ሰራዊት ኣሜሪካ ካብቲ ዓሪዶምሉ ዘለው ቦታ ክወጽኡ ድሕሪ ምእዛዙ'ዩ እቲ ወግእ ተወሊዑ።

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ መንጎ ቱርክን ኩርዳውያንን ሰለማዊ ዘተ ክካየድ ጸዊዑ'ሎ።

እንተኾነ ፕረዚደንት ቱርኪ ጣይብ ኦርዶጋን፡ እቲ ወደሃደራዊ ስጉምቲ ክቕጽል ምኳኑ ሓቢሩ። ኩርዳውያን ብወገኖም፡ እቲ ብኣሜሪካ ዝተወስደ ውሳነ ምስሓብ ሰራዊት ኣሜሪካ ''ከም ጥልመት'' ከምዝርእይዎ ገሊጾም።

ኩርዳውያን ሓይልታት፡ ንዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ኣብ ሶርያ ኣብ ጐኒ ኣመሪካ ብምስላፍ ኣንጻር ዕጡቕ ጉጅለ ዳዕሽ ክዋግኡ ከምዝጸንሑ ይፍለጥ።

እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኣብ ኮባነ ዝብሃል ቦታ ዓስኪሩ ዘሎ ሓይልታት ኣሜሪካ፡ ዓርቢ ምሸት ካብ መዳፍዕ ቱርኪ መጥቃዕቲ ከም ዝወረዶ ወሃብ ቃል ፐንታጎን ገሊጹ። በቲ ዝወረደ መጥቃዕቲ ግን ዝወረደ ጉድኣት የለን።

ብመሰረት ጸብጻብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣስታት ሓደ-ሚእቲ-ሽሕ ሰላማውያን ሰባት ካብቲ ኲናት ዝካየደሉ ዘሎ ከባቢታት ሰሜናዊ ሶርያ ከም ዝተፈናቐሉ ገሊጹ።

እቲ ብሮቡዕ፡ ብሰራዊት ቱርኪ ኣንጻር ኩርዳውያን ሓይልታት ዝተፈነወ ወታሃደራዊ ስርሒታት ይቕጽል ከምዘሎ ጸብጻባት እቲ ውድብ ጠቒሱ።

ዛጊት፡ 11 ሰላማውያን ሰባትን ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ዕጡቓትን ተቐቲሎም ኣለዉ።

ፕረዚደንት ቱርኪ ጣይብ ኦርዶጋን ከም ዝሓበሮ፡ እቲ ወተሃደራዊ ስርሒት ንኩርዳውያን ሓይልታት ኣውጺእካ ''ውሑስ ዞባ'' ንምፍጣር ዝዓለመ እዩ ክብል ይገልጽ።

ንዓለምለኻዊ ማሕበረሰብ ኣሻቂሉ ዘሎ ግና፡ ሃለዋት እቶም ብሓይልታት ኩርዲ ተማሪኾም ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሶርያ ተሓዪሮም ዝርከቡ ኣባላት ዳዕሽን ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ወጻእተኛታት ዕጨኦም እንታይ ክኸውን'ዩ ዝብል እዩ።

እቲ ብኩርዳውያን ተቓለስቲ ዝቘመ ዴሞክራስያውያን ሓይልታት ሶርያ፡ ካብ ኣጋር ሰራዊት ቱርክን ደብዳብ ነፈርትን ሓያል መጥቃዕቲ ይገጥሞ ከምዘሎ መዕከናት ዜና ዓለም ይሕብራ።

ክሳብ ሕጂ፤ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኩርዳውያን ሓይልታትን ብቱርኪ ዝደገፉ ዕጡቃትን ክሞቱ እንከለው፡ ሓደ ወተሃደር ቱርኪ ከምዝሞተን፡ ሰለስተ ካልኦት ከም ዝቆሰሉን ሰራዊት ቱርኪ ሓቢሩ።

በቲ ዝካየድ ዘሎ ውግእ፡ ብዓሰርተታት ኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰለማውያን ሰባት ገዛውቶም ራሕሪሖም ይሃድሙ ከምዘሎው ጸብጻባት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይገልጹ።

እንታይ ዶ: ተሪፉና እዩ?

Saturday, 12 October 2019 09:57 Written by

ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ቅድሚ ኣማእት ዓመታት ዝነበሮ ሃለዋት፥ ሎሚ ኣብታ ኣፎይ ኢሉ ኣስተርሕዩ ክነብረላ ዝነበሮ ግዜ ናጽነት፡ ኣብ ኣዚዩ ዝኸፍአን፥ ዝመረርን ኩነት እዩ ዝርከብ ዘሎ። ኣብቲ ቀደምሲ እቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ ንህዝቢ ከብሳብስን፥ ኣርዒዱ ጂሆ ክሕዝን እትጽበዮ እዩ ነይሩ። ካብ መግዛእቲ እትጽበዮ መስተርሆት ስለ ዘየለ። ስለምንታይ ደኣ እዩ ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ብደቁ ክመሓደር ኣብ ዝጀመረሉ ካብቲ ናይ ግዜ ባዕዲ ዝኸፍአ ጭቆናን ተራእዩን ተሰሚዑን ዘይፈልጥ ሕማቕ ምሕዳራን ዝሳቐ ዘሎ? ነፍሲ ውከፍ ኤርትራዊ ነዛ ሕቶ እዚኣ ክምልስ ክበቅዕ ኣለዎ። ድሕሪዚ እቲ መፍትሒ እንታይ ክኸውን ከምዝለዎ ክሓስበሉ ይግባእ።

ኤርትራ ሃገርና ደጊም ኣብ ጉዳይ ሓንቲ ዝተረፋ የብላን። ህዝቢ ብገዛእ ገንዘቡ ብቁንጣሮ ክስለዓሉ ካብ ዝተገብረ፡ ህዝቢ ጠምዩ ዘዕንግሎ ካብ ሰኣነ፥ ሓሚሙ ዝሕከመሉ ሃዋህው ካብ ዘየለ፡ እንታይ ተሪፍዎ ደኣ ክንብል ንኽእል። እታ ሃገር ብቑጠባ ከይትብልጽግ ኣብቲ ድሕሪ 1952 ዝነበረቶ ኣዝየኡ ዝደሓረ ምንቁልቋል እያ ትርከብ ዘላ። ካብ ኩሉ ዝኸፍአ ድማ ፥ እታ ራኢ ናይ ህዝብናን ሃገርናን ኣብ ኢድ እቲ ተካኢ ወለዶ ክንሳ፡ እግሪ ዝተኸለ ዘበለ ናብ ስድት የምርሕ ኣሎ። እዚ ከኣ ነታ ሃገር ደው ዘብላ ዓንዲ ይፈርስ ምህላው ዘመስክር እዩ።  ሃገር ብዘይ መንእሰያት ማለት ዘራእቲ ተሓሪሱ እቶት ዘይብሉ ቀውዒ ከም ማለት እዩ። እቲ ተካኢ ወለዶ ንርእሱን ነታ ሃገርን ህዝባን ናብ ዝሓሸ ከሰጋግር ዝኽእል ሓይልን ጉልበትን ዝውንን እዩ።

እዚ ማለት ግን መንእሰይ ነቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ዋጋ ከምዘይብሎም ገይሩ ዝርዳእን ከቆናጽብን ማለት ኣይኮነን። እንታይ ደኣ እቲ ተካእቲ ወለዶ፡ ነቲ ሓላፍነት ካብ ቅድሚኡ ዝነበሩ ክቕበልን ሓላፍነት ክወስድን ክጽዕሩ ይግበኦ። እዚ ተካኢ ወለዶ ዝበሃል ዘሎ  በቲ ንሱ ዘርከበሉ መድረኽ ናይ ምህዞን ምርምርን ኣቢሉ ነቲ በቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ዝተሰርሐ ታሪኽ ክመዝንን ክፈርድን እንተኮይኑ ግን ነፍሲ ወከፍ ነናቱ መድረኽ ከምዘለዎ ዘይምፍላጥ እዩ። መንእሰይ ወለዶ ንሃገሩን ህዝቡን ጠንጢኑ ንስደት ሃጽ ክብል ከሎ፥ ንሃገሩን ህዝቡን ንሓዋሩ ክርስዕ ኣይግበኦን። ዋላ እውን እቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ጉድለታትን ኣሉታታን እንተሃለወ፡ ብኡ ኣመሳሚሱ ኣብ ክንዲ ነታ ናቱ ራህዋ፡ ረብሓን ቅሳነትን መጻኢ ዕድሉ ዝሃንጸላ ሃገር ንኽምስርት  ብምሕሳብን ክቅላስን እዩ ዝግባእ። ወያ ሃገር ኣናተዳኸመት ትኸይድ ከምዘላ እናረኣየ፥ ካብቲ ድኽመት እቲ ከውጽኣ ኣብ ክንዲ ምጽዓር ምስቶም ቀዳሞት ኣያታቱ ጥራይ ክቆራቘስ እንተኾይኑ ግን መፍቶ እቲ መላኺ ስርዓትን ጥራይ እዩ ክኽውን።

ሎሚ ሃገርና ኤርትራ ናተይ እትብሎም ብጉልባብ ግዳማውን ዞባውን ዛዕባታት ነቐዝ ኮይኖማ፡ ዝደኸመት ሃገር ንኽትክውን ፍሕሶታትን ሸርሕታትን ይመሃዛ ከምዘሎ ክርደኣና ይግባእ። መጀመርያ እቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ስማዊ ስርዓት፡ እንታይ ተልእኾ ከምዘለዎ’ኳ እንተዘይፈለጥናዮ፥ ግን ድማ እቲ ምልክታት ንህዝቢ ኤርትራ ኣድኪኻ፥ እታ ሃገር ኣብ መዳያት ቁጠባውን ማሕበራውን ከምዘይትምዕብል ይገብራ ከምዘሎ ዝሕብር ወስታታት ንዕዘብ ኣለና።

እቲ ኣብ ኣስመራ ዘሎ ስርዓት  በቲ ባዕሉ ዝወለዖ ኲናት ፍርቂ መሬት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዝኣቱ ገይሩ፥ ህዝብና ሓሪሱ ከይዕንገል ዝፈጠሮ ሓደ ውዲት እዩ። እቲ ካልኣይ ውዲት ድማ፥ ዋላ’ኳ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ዶብ ንኸይሕንጸጽ ጅሆ እንተሓዘቶ፥ ኣብ ክንዲ እቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዶብ ክትግበር ኣለዎ ኢሉ ዝንቀሳቐስ፡ ኪኖ ዶብ ክንጥምት ኣሎና ብዝብል ሸፈጥ ተፈላሲፉልና። ካብዚ ዝገደደ ድማ ንኣብይ ኣሕመድ ወኪለካ ኣሎኹ ንዝበሎ ድማ፥ ትማሊ ኣብ ናይ ፓርክ ምረቓ ኣብ ክንዳይ ኰንካ ክትዛረብ ወኪለካ ኣለኹ ኢሉ ምድጋሙ እዛ ኤርትራስ እንታይ ደኣ ተሪፍዋዶ ኣየብልን።

መንእሰይ ዓዱ ጠንጢኑ ካብ ወጸ፥ ኤርትራ ብቑጠባ መሬት ካብ ዘበጠት፥ እቲ ተካኢ ወለዶ ድማ ምስ ቅድሚኡ ዝነበሩ ወለዱ ክነሓናሕን ክጻረፍን ኢትዮጵያ ድማ ብቑጠባን ብዓለም ለኻዊ ዲፕሎማሲያዊ ርኽክባታን ኣማዕቢላ ጸላዊት ሃገር ንኽትከውን ትጽዕር ኣላ። ስለዚ መጻኢ ዕድል ኤርትራ እንታይ ኮነ ክኸውን እዩ? እቲ ባድመ ናብ ኤርትራ ክትምለስ ብዓለም ለኻዊ ቤት ፍርዲ ዝተፈርደን፡ ዝምልከት ዶብ ንምሕንጻጽ’ውን ቅሩበንት ካብዘይሃለወን፥ ቀስ ብቐስ ጉዳይ ዶብ ክርሳዕ ደኣ እንታይ ተሪፍዎ።

ቃልስና ሕቶ ወለዶ ድዩ?

Thursday, 10 October 2019 09:33 Written by

 ኣብ ሓደ ሕብረተ-ሰብ ከም ህዝቢ ኩሉ ግዜ ዝነብር ስለዘየለ፡ እቲ ዝተወልደ ይዓቢ ይኣርግ ይመውት እዚ ዝነበረን ዘሎን እዩ።

ኣብ ኤርትራን ህዝቢ ኤርትራን ከም ኣብነት እንተወሲድና ብፍላይ ምስ ምምጻእ ግዝኣት ኢንግሊዝ ኣብ 1941 ድሕሪ ስዕረት መግዛእቲ ጥልያን፡ ነቲ ዝነበረ ወለዶ ናብ ቃልሲ ኤርትራዊ ሃገራውነት ዝዛዘወን ዘበገሰን ነይሩ።  ነቲ ድሕሪ 20 ዓመት ዝተወለዐ ሰውራ ኤርትራ መንጸፍ እውን ንሱ እዩ ነይሩ። እቲ ንመግዛእቲ እንግሊዝን ምምሕዳር ፈደረሽን ዝተቓለሰ ወለዶ እውን ብሓቒ ዓቢ ኣስተዋጽኦ ዝገበረ ምንባሩ ዝዝንጋዕ ኣይመስለንን።

ሓደ ወለዶ ነቲ ዝተረከቦን ዝጸንሖን ኩነታ ክቕይር እዩ ዝደሊ። እዚ ነቲ ንሱ ከም ተካኢ ወለዶ ዘልዕሎ ሓሳብን ዘጓንፎ ዕንቕፋታትን ንምእላይ ዝገብሮ ኣብ ሚዛን ብምእታው እዩ ዝትግበር እንተተባህለ ካብ ሓቒ ዝረሓቐ ኣይኮነን።

ኣብ ሰውራ ኤርትራ ምልስ እንተ ኢልና  ናይ ገድሊ ወለዶ ዝብሎ ሓደ ካብ'ቲ ቐንዲ ዝጠመቶ ክእርሞ ዝተበገሰ ነቲ ኣብ ግዜ ፈደረሽን “እወ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ” ንዝብል ኣደራዕ ከም መበገሲኡ ኢዩ ወሲድዎ። ብእኡ መሰረት ከኣ እቲ ናይ ትማሊ ወለዶ ኤርትራ ከም ሃገር ክትከውን ዝኸፈልና ንኽፈል ባዕዲ ከልግስ ዘለዎ እዩ ኢሉ።

ድሕሪ ነዊሕ ጉዕዞ ናይ 30 ዓመት ብረታዊ ቓልሲ እቲ ዝተደልየ ማለት ንኤርትራ ነጻን ልዕላዊትን ሃገር ናይ ምግባር መስርሕ  ተደምዲሙ። ጎድኒ ጎድኒ ናይ እቲ ቐዳማይ ዕላማ ኣብ'ታ እትፍጠር ኤርትራ ህዝቢ ኤርትራ ሓራ ንኽኸውን እዩ ነይሩ። እዚ ድማ እቲ ዝቕበል ወይ ተካኢ ወለዶ ዝቕጽሎ መስርሕ እዩ ነይሩ።

ሎሚ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ እንኸዶ ዘለና መንገዲ ንበይኑ ሓደ ወለዶ ጥራይ ዘካይዶ ቓልሲ ኣይኮነን። ብከምኡ ክኸይድ ኣይክእልን እዩ። ምኽንያቱ ብባህሪቲ ቃልሲ ወለዶታት እናተሓጋገዙን እናተማሃሃሩን ነቲ ዘጋጥም ኩነታት ስለ ዝምክትዎ። ኣብዛ ዘለናያ ኩነታት እንተጠሚትና እቲ ዝጐበዘን ዝሸምገለን ዝኣረገን ማለት  እቲ መንእሰይን እቲ ዝዓቢ ዘሎን እናተጸላለዉ እዮም ዝጐዓዙ።

እንበኣር ሎሚ “ይኣክል” እንብሎ ዘለና፡ ናይ ሓደ ወለዶ ዕማም እዩ ወይ ንሓደ ወለዶ ጥራሕ ዝምልከት እዩ  ምባል ዝዓበየ  ጌጋ ምዃኑ ምግንዛብ የድሊ። ኣብ ደንበ ተቓውሞ ነዚ ብሂል ዝደግሙ ስለዘለዉ ብህድኣት ምክታዕን ምምይያጥን የድልየና ኣሎ። ንሱ እዩ ድማ ነቲ ዘፈላልየና “ይኣክል” እንብለሉ።

ልክዕ እዩ ከም ሓደ ኣባል ናይቶም ናይ ገድሊ ወለዶ፡ እቲ ንዓና ዝትክእ ወለዶ ነቲ ግድነት ኮይንዎ ዝቕበሎ ሓላፍነትን ሕድርን ተሰኪሙን ነቲ ቕድሚኡ ዝነበረ ተመክሮ ቀሲሙን ነቲ ሓላፍነት ክስከሞ፥ እንተዘይከኣለ ድማ እቲ ዝስዕቦ መንእሰይ ወለዶ ክትክኦ ምዃኑ ከይዘንጋዕኩ፡ እቲ ነቲ መንእሰይ፡ “ምስ እዞም ዓበይትን ኣረግቶትን ኣይትኺድ” ዝብል ርእይቶታት ቅቡል ኮይኑ ኣይረኣየንን። ሓደ ክዝንጋዕ ዘይብሉ ሓቂ ድማ ንሕና እቶም ናይ ገድሊ ወለዶ ኢና ኣብ'ዚ ሕማቕ ኩነታት ኣውዲቕናዮ ዘለና ነዚ መንእሰይ።  ስርዓት ኢሰያስ ብዓብይኡ ኮይኑ ንሓና እውን እጃም ኣለና። ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ኣብ ዝግበር መስርሕ እምበኣር፡ ንሕና እቶም ናይ ትማል ወለዶ ነታ “ምልኪ ምልጋስ” እትብል እንተረኣናያ ጽቡቕ እዩ። እታ ናብ ድሞክራሲ ምሰጋገር ዘረጋግጻ ግን እቲ ተካኢ ወለዶ ምዃኑ ይኣመን።