“ድሕሪ ሞት፡ ጥዕና ቅበጽ”

Thursday, 19 December 2019 10:01 Written by

“ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ እዮም ዝብሉ፡ ነቲ ታሪኽን ሓቅን ዘይፈልጡ ወገናት እዮም” (ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ኢትዮጵያ)

“ኣብዚ እዋንዚ ጉዳይቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ውሳነ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘልዕሉ ኣካላት ነቲ ምስ ኢትዮጵያ በጺሕናዮ ዘለና ሰላም ክስምሙ ዝደልዩ እዮም” (ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ምስ ናቱ ቲቪ)

ነዚ ኣብ ላዕሊ ሰፊሩ ዘሎ ጥቕስታት ብብዙሓት ወገናት ዝተፈላለዩ ትርጉማት ይወሃቦ ይኸውን። እቲ ሓቀኛ ትርጉሙ ግና ደጊም ብዛዕባ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክለዓል እንከሎ ክልተ ሃገር ኮነ ክልተ ህዝቢ ዝበሃል የለን ማለት ምዃኑ ዘዳዲ የብሉን። እዚ ጥራይ ኣይኮነን፡ ወዮ ብዙሕ ዝተዘርበሉ፡ ናብ ናይ ዓለም ቤት ፍርዲ ተወሲዱ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዝተዋህበሉ፡ ዝያዳ ኩሉ ድማ ናይ ኣሸሓት ክቡር ህይወት ዝተኸፍለሉን ብዙሕ ዕንወትን ምምዝባልን ዘብጸሐን ጉዳይ ዶብ ደጊም ኣይተልዕልዎ ዝብል ቃና ከም ዘለዎ’ውን ብብሩህ ዝረአ እዩ።

ኢሳይያስ ነዚ ቃላትዚ ክመርጽ እንከሎ፡ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ከም ዘዋደቖን፡ ነቲ ንኤርትራዊ  ልኡላውነት ዝተኸፍለ ክቡር ዋጋ ከም ዝጠለሞን ዘመልክት እዩ። እዚ ካብ ኮነ እቲ ዶብ ኣመሳሚስካ ምስ ኢትዮጵያ ዝተኻየድ ደማዊ ውግእ፡ ኮነ ኢልካ ኤርትራዊ ዓቕሚ ንምድኻም ዝተኣልመ ውዲት እዩ ነይሩ ምባል ዘይከኣለሉ ምኽንያት የለን። ኢሳይያስ ንኤርትራዊ ኒሕ፡ ሓቦን መንነትን ካብ ኣዳኸመ፡ ንበዓባያ ኤርትራ፡ እንተሰሊጥዎ ንመን ክምጥዋ ይደሊ ከም ዘሎ ምግማት ዘጸግም ኣይኮነን። ነዚ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘድበንብን ዘሎ ኩነታት ተዓዚቦም፡ ታሪኽ ኣብ ጉዳይና እውን ነብሱ ደጊሙ፡ ከምቲ ናይ መጀመርያ 60ታት፡ ናይ ህዝብና ድሌት፡ ቅሩብነትን ባህግን ተዘንጊዑ፡ ዳግማይ ናይ ኢትዮጵያ ዘኽታማት ደኣ ከይትኸውን ኢሎም ዝሰግኡ ኤርትራውያን ይበዝሑ ኣለዉ። እዚ ዘይከኣል’ኳ እንተኾነ ዘየስግእ ግና ኣይኮነን። ካብ ቀደም ጀሚሩ፡ ኣብ ኤርትራ ግዳማዊ ፖለቲካዊ ሓይልታት ዝልለይሉ ቀንዲ ምኽንያት ብዛዕባ ሃገርና ክመዝኑን ክውስኑን እንከለዉ፡ ሓቀኛ ድሌት ህዝቢ ኤርትራ ዘንጊዕካ ፊን ከም ዘበለካ ምኻድ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ መሰል ርእሰ-ውሳነኡ ክውሓሰሉ እንዳሓተተን ምእንታኡ እንዳ ተቓለሰን፡ ብዘያፍልጦኡ፡ ውልቀሰባት ብምስላል፡ ምስ ኢትዮጵያ ብሸፈጣዊ ፈደረሽን ከም ትቑረን ዝተገብረሉ ኣጋጣሚ ነዚ እዩ ዘዘኻኽረና። ሎሚኸ ናይዚ ኣብ መእተዊዚ ጽሑፍ ዘስፈርናዮ ኣበሃህላ ዲክታቶር ኢሳይያስ ምስዚ ተፈቲኒ፡ ደሓር ግና ዝበለዐ ምስ በለዐ ዝመኸነ ተመኩሮዶ ኣይመሳሰልን?

 ወዮ ኣብ ልኡላዊት ኤርትራ፡ ሕገመንግስታዊ ስርዓት ከተኣታቱ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብዝመረጾም ኣካላትን ይኹነኒ ብዝበሎ ስርዓትን ትካላትን ዝመሓደረሉ ኩነታት ከጣጥሕ፡ ልዕልና ሕጊ ከውሕስ፡ መሰል ምውዳብን ሓሳብካ ብነጻ ምንጽብራቕን ውሑስ ክገብር፡ ኤርትራውያን ኣብ ዝመረጽዎ እምነት ከምልኹ፡ መሰረታዊ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ክዕቅብ………. ወዘተ ዝጥለብ ዘሎ ዘይቅርዑይ ምምሕዳር ህግዲፍ፡ ንወያ ብቀንዳ ልኡላዊት ኤርትራ ይዋገየላ ከይህሉ ክነስተብህል ኣብ እንግደድ ወሳኒ ግዜ ኢና ንርከብ ዘለና’ሞ ነመዛዝን። ኣብ ናእሽቱ ጉዳያት እንዳተዋጠጥና ዓበይቲ ጉዳያት ነጥፍእ ከይንህሉ ንሕሰብ። ኢሳይያስ ነዚ መርዛም መንገዲ ምህሳስ ኤርትራዊ ሃገርነት፡ ሎሚ ዝጀመሮ ዘይኮነ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ኩነታት እንዳ መዘነ ከውርዶን ከደይቦን ዝጸንሐ ምዃኑ ነባራት ቀረቡ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ንሓንሳብ ብቐጥታ ንሓንሳብ ብተዘዋዋሪ ከተንብህዎ ዝጸንሑ እዩ።

ዲክታቶር ኢሳይያስ፡ ደጊም ኤርትራዊ ኒሕ ኣዳኺሙን መንእሰዩ በቲኑን ኤርትራዊ ክብርን ልኡላውነትን ኣብ ዕዳጋ ንምውራድ ንድሕሪት ኣብ ዘይምለሰሉ ደረጃ እዩ ዘሎ። ምናልባት እዛ ሕጂ “ንሕና ንዓኺ ንስኺ ንዓና” ንብላ ዘለናን ኣብ መጻኢ’ውን በጃ እንሓልፈላ ኤርትራ “ንድሕሪት ኣይትመለስን እያ” ዝብል ናይ መብዛሕትና ኤርትራውያን እምነት እዩ። እንተኾነ ከምቲ ወለድና “ ሓያል ብድሕሪ ኣዴኻ ኣይደቅ” ዝብልዎ እዚ በብኹርንዑ ኣንጻር ልኡላውነትና ኣንጠልጢሉ ዘሎ ሓደጋ፡ ኣብ ክንዲ “ኣይከውንን እዩ” ኢልና ነራጥጥ ከሎ ጋና ክንቃለሶ እዩ ዝግበኣና። ትዝክሩዶ? ኢሳይያስ እቲ ናይ 1998-2000 ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን ቅድሚ ምጅማሩ’ውን “ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ዶብ ትርጉም ናብ ዘየብሉ ክንቅይሮ ኢና” ኢሉ ነይሩ። ፈደረሽንዶ ኮንፈደረሽን ዝብሉ ሓረጋት ምኩምሳዕ’ውን ጀሚሩ ነይሩ። እዚ ኩሉ ሃተፍተፍ ከምዚ ንምባል ዘኽእል ሕገ-መንግስታዊ ውክልና ከይረኸበ እዩ። ሕጂ እውን ኣብቲ ዘይሕጋዊ ኮረሻ እዩ ተወጢሑ ዘሎ።

እዚ ሎሚ ንዕዘቦ ዘለና ናቱ ወደኽደኽን ናይ መራሕቲ ኢትዮጵያ፡ ዓይንኻ ብጨው ተሓጺብካ መራሒ ኤርትራ መሲልካ ክትቀርብ ምድንዳንን መቐጸልታ ናይቲ ኣድብዩ ዝጸንሐ ነዊሕ ዝሱሩን ብዙሓት ዝዋስእሉን ኣተሓሳስባ እምበር፡ ሕጂ ዝበቁል ዘሎ ሓድሽ ኣተሓሳስባ ኣይመስልን። ንሕና ናይቲ ምእንቲ ልኡላዊት ኤርትራ ዝኸፈልናዮ መስዋእትነት ክብደት፡ ዝወሰድናዮ ነዊሕን መሪርን ግዜ ጸብጺብና፡ ኣብ ሕጋውነት ኣሚንና፡ ዝተባህለ እንተተባህለ ልኡላውነትና ንድሕሪት ኣይምለስን እዩ፡ ኢልና እነራጥጥ ብዙሓት ኢና። እንተኾነ “ሓይሊ እንከሎ ፍትሒ እንታይ ይዓብስ” ዝብል ኣተሓሳስባ ኣይንረስዕ። ቀደም እውን “ሓይሊ ሕጊ እዩ” ብዝብል ናይ ጉልበተኛታት ኢና ሃገርና ተመንዚዕናን ንምምላሳ ኣእላፍ ዘወፈናን። ሎሚ ከኣ ሓይሊ መልክዑ ቀይሩን ድምጹ ኣጥፊኡን ኣብ ዝመጸሉ ግዜ ኢና ዘለና።

ዲክታቶር ኢሳይያስ ብገርሂ ዘይኮነ ብጉርሒ፡ ሃገር ኣብ ናይ ምድኻም ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ናይ ምጥፋኣ  ተግባርዩ ዝሃልኽ ዘሎ። በብእዋኑ ብቀዳማይ ሚንስተር ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ብዝምልከት ኣብ ዘይጉዳይካ ናይ ምእታው ድፍረት፡ ንሓቀኛ መራሒ ኤርትራ መቖጥዖ። ኢሳይያስ ግና ብኣንጻሩ ብድሕሪ ናይቲ እቶም ቀዳማይ ሚንስተር በብግዜኡ ዘርእይዎ ድፍረትን ንዕቀትን ከምዘሎ እዩ ዘመልክት። እዚ ኣዝዩ ዝተጠናነገ ጉርሕን ምድህላላን  ካብ ኢሳይያስን ኣብይን ጥራይ ዝምለስ ዘይኮነስ፡ ብድሕሪት ዝኹብኩብዎ ናይ ገንዘብን መዳልያን ህጣራታት ከም ዝህልዉዎ ኣይንኣውጅ እምበር ክንግምትስ ዝግበኣና እዩ።  ከምቲ “ድሕሪ ሞት ጥዕና ቅበጽ” ዝበሃል፡ ድሕሪ ሕጂ “እቲ ሰብኣይ”  ኤርትራዊ ክብርን ልኡላውነትን ክሕልወልና ክንቀብጾ እምበር ክንጽበዮ ኣይግበኣናን። ወዮ ሓደ እዋን ብዙሓት ኣብ ጉዳይ ሃገር  ከም “ ዘይጥወ ሃገራዊ” ዝግምትዎ ዝነበሩ ሰብኣይ፡ ሎሚ መሳርሒ ናይ ርሑቕ ሓያላት ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይዚ ከባቢ’ውን ተለኣኣኺ ኮይኑ ከም ዘሎ ንዕዘቦ ኣለና። ድሕሪዚ ንሱ ልኡላውነት ኤርትራ ክሕልወልና ንጽበ እንተሊና እቲ ጌጋ ኣብኡ ጥራይ ዘይኮነ ኣባና’ውን ከምዘሎ ተኣሚና፡ ንበራበር።

ኤርትራ ሃገርና ኣብ ክሳዳዊ ቦታ ብምርካባ ብብዙሓት ሃገራት ክትጥመት ናይ ግድን እዩ። እዚ ብፍላይ መንግስቲ ሕቡራት ሃገራት ኣመሪካ ካብ ነዊሕ ዓመታት ኣትሒዛ ነቲ ኣፍደገ ባሕሪ ኤርትራ ኣብ ጸጥታውን ስለያውን ረብሓኣ ንኽትገልገለሉ ብዘውሕስ ኣገባብ እያ ተተሓሒዛቶ። ነዚ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽራ ንኸተእቱ ድማ ዝያዳ ዝምድናኣ ምስ ኢትዮጵያ ንምድልዳል ንኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ከምትቑረን ፈሓሰት፡፡ እዚ ጠንቂ ናይ እቲ ንሰላሳ ዓመታት ዝወሰደ ደማዊ ውግእ ኢዩ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት እውን እንተኾነ እቲ ጠንቁ እንታይ ምዃኑ ዘይተፈልጠ ኣብ መንጎ ብወያነ ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያን ኣብ መንጎ ስርዓት ኢሰያስን  ህይወት ብዙሓት ሰባት ዘጥፈአ ዳግማይ ውግእ ተኻይዱ። ኣብ መወዳእታ ድማ እቲ ኣብ ኣልጀርያ ቀያድን ይግባይ ዘይበሃሎ  ዝተኸተመ ናይ ሰላም ውዕል ክሳብ ሕጂ ኣብ ግብሪ ኣይተተርጎመን።

ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ብፍላይ ኣብ ቀይሒ ባሕሪ ዘለዋን፡ ኩለን ኣብዚ ዞና እዚ ረብሓ ዘለወን ሃገራት፡  ሰላምን ርግኣትን ክህሉ፥ ይድግፋን ዝምድና ክፈጥራን ኢየን ሒዂ ዝብላ። በዚ ምኽንያት እዚ፡ ኣብ መንጎ እተን ንጥቕመን ክብላ ውጥም ውጥም ዝብላ ሃገራት፡  ውድድር ክፍጠር ናይ ግድን እዩ፡፡ እዚ ዝምድናታት እዚ እምበኣር፡ ከከም እቲ  ዝኽተለኦ ስርዓታት ነዚ ዞናዚ ብኣሉታ ይኹን ብኣወንታ ክጸሉ ምዃኑ ርዱእ እዩ። ሎሚ፥ ኣብዚ ዞና እዚ መርገጺ እግሪ ክህልወን፡ ላዕልን ታሕትን ዝብላ ሃገራት፡ ከም ቱርኪ፥ ኢራን፥ ቐጠር፥ ስዑዲ-ዓረብ፥ ሕቡራት ኣገራት ኢመረት፥ ሩሱያ፥ ፈረንሳ፥ ቻይና፡ ኣመሪካን ካልኦትን እየን። እዘን ሃገራት እዚኤን ግን፡ ነገዛእ ርእሰን ኣብ ክልተ ወይ ሰለስተ ጉጅለታት ዝተኸፍላ ኢየን።  ኩለን ድማ ነቲ  ኣብ ስልጣን ዘሎ መንግስቲ ናይ ዝኾነት ትኹን ሃገር ክድግፋን ወፍሪ-ማል ከካይዳን ይጽዕራ።  እዚ ጻዕሪ እዚ ወይ እውን ዝፈስስ ገንዘብ ብዘይ ሓደ ረብሓ ዝፈስስ ኣይኮነን።

እቲ ኣብ መንጎአን ዝካየድ ውድድር ከም ኣብነት ክጥቀስ ዝከኣል፥ ኣብ መንጎ ቐጠርን ኣብ መንጎ ብርከት ዝበላ ሃገራት ዓረብን ብሰንኪ ንሕዋት እስላም (muslim brotherhood) ከምኡ እውን ንኣልሸባብ ተዕጥቕ ኣላ ብምባል  ዝምድንአን ምስ ቐጠር ከምዘቋረጻ ዝዝከር ኢዩ። በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ ኢራንን ቱርክን    ነናተን ጽልዋ ከስፋሕፍሓ  ከለዋ፥መሓዙት መንግስቲ ኣመሪካ ዝኾና ሕብረት ኢማራት ዓረብን ስዑዲ-ዓረብን፥ ክልቲኤን ድማ ሓንቲኤን ፈደራላዊ ፍጹም ንግስነትን  ፍፍም ንጉሳውነትን ዝኾና ምስ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምድና ፈጢረን ኢየን። እዚ ከኣ ናይ ስዑዲ-ዓረብን ኢማራትን፡ ነቲ ኣብዚ ዞናዚ ናይ ኢራን ጽልዋ  ንምግታእን፥ ህላዌ ናይ ባሕሪ ሽፍትነት ነቲ ርግኣትን ቅሳነትን ጸጥታን ንምክልኻል ንረብሐአን ክብላ ክቆጻጸራ  ዝገብረኦ ዝምድና ሓደ ካብቲ ቀንዲ ዕላመኤን ኢዩ። እዚ ክገብራ ድማ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ዝነበረ ኣይሰላም ኣይ ውግእ ብሰላም ንኽፍታሕ ክጽዕራን ክጽዕታን ቅድመ ተደላይነት ክህልዎ ናይ ግድን እዩ። ብሰንኪ እዚ ዝምድና እዚ እተን ክልተ ሃገራት ተቐራሪበን፥ ነቲ ጉዳይ ብሰላም ክፈትሐኦ ንምግባር ሓጋዚ ተራ ነይርወን። እንተዘይኮይኑ ንረብሓ ዲሞክራሲያዊ ስርዓትን ህዝባዊ መንግስትን ንኽትከል ዘተባብዓ ከምዘይኮና ብሩህ እዩ። ስለዚ ህዝቢ ብሰንኪ ፍትሒ ኣልቦን ቅኑዕ ምሕደራን እንተተሳቐየን ድከቱ እንተሰተየን ዝግድሰን ኣይኮነን። ከም ኣብነት መንግስቲ ሕቡራት ሃገራት ኣመሪካ፡ ንኢሰያስ ምስ ኣልሸባብ ይተሓባበርን ኣጽዋር የስንቕን ኣሎ ብምባል ክሳብ እገዳ ገይራትሉ ዝነበረት፥ ምልስ ኢላ ንኣልሸባብ ከምዝተሓባበር መርትዖ ኣይረኽብናን ብማለት ናጻ ክተውጽኦ ከላ፡ ነቲ ንህዝቡ ዘበሳብሶን ዝጭቁኖን ዘሎ ግና ኣይገደሳን።

  

እዚ ናይ ሰላም ውዕል ክልቲኦም ኢሰያስን ዶክተር ኣቢይን፡ እቲ ውዕል ናይ ኣልጀርያ ኣብ ግብሪ  ከይተተግበረ እዮም ንሱዑዲ-ዓረብ ዝኸዱ። እዚ ኣውን ብዘይ ተሳትፎ ናይ ሕብረት ኣፍሪቃን፡ ሕቡራት ሃገራት መንግስታትን፡ ዝተሰማምዑሉ ነጥቢ ኣብ ዝኸትምሉ ውዕልን ኣብ ክሳዶም ናይ ወርቂ ማዕተብ ዝተገበርሎምን በጽሑ። ኣብዚ ክነስተብህሎ ዘግባእ ጉዳይ መላኺ ስርዓት ኢሰያስ፡ ንጉዳይ ዶብ ዝምልከት ንካልኣይ ግዜ ህዝቢ ዘይፈልጦ ውዑላት ይፈራረም ኣሎ። እቲ ቀዳማይ ረፈረንዱም ወይ ህዝባዊ ወኸሳ ክገብር እንከሎ፥ ኣቐዲሙ ዶባተይ ኣፍልጡኒ  ወይ እውን ባድመ ኣብ ትሕቲ ወያኔ ስለዛላ መሬተይ ትልቀቕ ክብል ዝግበኦ ዝነበረ ኣይገበረን። እዚ ካልኣይ ድማ ነቲ ናይ ኣልጀርያ ውዕል ኣብ ግብሪ ይተርጎም እሞ፡ ደሓር ነቲ ንኽልቲኤን ሃገራት ዘርብሕ ስምምዓት ክንክትም እውን ክብል ኣይደለየን። ስርዓት ኢሰያስ እምበኣር፡ በቲ ንሱ ዝደልዮ ፖለቲካዊ ጸወታ ክጻወት እንከሎ፡ ነታ ስልጣኑ እትፍሑቚ ኣፍደገ ፈጺሙ ክኸፈት ኣይደልን ኢዩ። እዚ ስለዝኾነ ሓንሳብ ምስ ኢራን፥ ሓንሳብ ምስ ቱርኪ፥ ሓንሳብ ምስ ሩስያ፥ ሓንሳብ ምስ ኣመሪካ፥ ሓንሳብ ምስ ግብጺ ንኽመሓዞ ሓሻኻ ላዕልን ታሕትን ክብል ንርእዮ ነርናን ኣሎናን።  እዚ ሓንስብ ምስ እዚ፥ ሓንሳብ ድማ ምስ’ቲ ካልእ ዝገብሮ ዓቕሊ ጽበታዊ ምሕዝነታት፡ ንረብሓ ኤርትራ ኢሉ ዝኣትዎ ምሕዝነት ይኹን ስምምዓት ዋላ ሓንቲ የለን። በዚ ምኽንያት ሕልና ኢሰያስ  ኣብ ስልጣኑ ምክልኻል ጥራይ ዝግደስ  ምዃኑን እታ ሃገር ኣብ ምንታይ ደልሃመት ክትሽመም እያ ፋዕራ የብሉን።  እቲ ዝምድና በቲ ግቡእ ኣገባብ ሃገራት  ብመንግስታት ዝፍጽም ርክብን ዝምድናን እኳ  ቅኑዕ እንተኾነ፥ እቲ ናይ ኢሰያስ ዝምድና ግን፡ ንሓደ ኣቕሪብካ ነቲ ካልእ ብምርሓቕ ዝገብሮ ርክባት ካብ ተንኮል ዝነቐለ ስለዝኾነ፥ ጉዳይ ዶብ ፍታሕ ንኸይረክብ መሊሱ ክሸናኽር ዘለዎ ድሌት ኢዩ ዝእምት።

ብመጀምርያ እዚ ናይ ዶብ ፍታሕ እንተተረኺቡ እታ እንኮ ተሪፋ ዘላ መሕብኢቱ  መመኽነይታ ኣይክህልዎን እዩ። ካልኣይ፡ ኢሰያስ ንህዝብን ሃገረ ኤርትራን ዝሓልን ንሰላሙን ድሕነቱን ዝሓስብ ኣይኮነን። እንታይ ደኣ ነዛ ሃገር ካብቲ ቅድሚ መግዛእቲ ጣልያን ዝነበረቶ እዋን ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ኣውሪዱ ስልጣኑ ንምድልዳልን ነቲ ሕቡእ ኣጀንዳኡ ንምትግባር እዩ ሕልሙ። እነሆ ድማ ኣብ ቅድሚ ዓይንና ንርእዮን ንድህስሶን ኣሎና። እዚ ኹሉ ኣብ ኢትዮጵያ ዝፈስስ ዘሎ ወፍሪ ርእሰ ማል ኣብ ኤርትራ ክፈስስ ዝግበኦ ብኣግኡ ዝተሓረሞ ቀንዲ መንቀሊኡ እኳ ንህዝቢ ኤርትራ ጠሪሹ ከባድሞ ስለዝሓሰበ ኢዩ። ሎሚ፡ በዚ ኣብ መንጎ ዶክተር ኣቢይን ዶከተር ደብረጽዮንን ዘሎ ፍልልያትን፥ ግርጭታትን ፖለቲካዊ ቁርቁሳትን መዕለቢ ክግበረሉ እንተዘይተኻኢሉ፡ ጉዳይ ዶብ ክፍታሕ ይኹን ስምምዕ ክርከብ ማለት ዘበት ኢዩ። ስለዚ፡ እዚ ናይ ኢሰያስ  ሓንሳብ ድማ ምስ ኣምሓራ ወይ ኦሮሞ ዝገብሮ ምቅርራብ፥ ናይ ክፍኣትን ትንኮልን ማእለማ ገዲፉ፥ ናይ ሰላም ሃዋርያ ክኸውን ባህርያቱ ስለዘይኮነ፥ ነቲ ናይ ሰላም ውዕል ኣብ ዝኸፍአ ኩነት እዩ ከእትዎ። በዚ ንሓደን ኣቕሪብካ ነቲ ካልእን ብምርሓቕ ዝግበር ፍሹል ፖለቲካዊ ጸወታ እንተቐጺሉ፡ እቲ ናይ ክልቲኦም ዶክቶራት ዝፈጥሮ ህልኻት፡ ኣሉታዊ ግደ ክህልዎ ምዃኑ ርዱእ እዩ። ካብዚ ብምብጋስ ሰላም ኣብ ኢትዮጵያ እንተዘይተረኺቡን፥ እዚ ኢሰያስ ዝገብሮ ዘሎ ደው እንተዘይኣቢልዎን፥ ጉዳይ ዶብ ዘላቒ ፍታሕ ከይረኸበ ከምዛ ናይ ምዕራባዊ ሳሃራ ተንጠልጢሉ ከይተርፍ ኣዝዩ ዘስግእ ኢዩ።

ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ፥  ናይቲ ስርዓት ደጋፍን ተቓዋምን ብሓበራ፥ ነዚ ጉዳይ እዚ ከሎ ገና ክነቕሓሉን፥ ነቲ ብርሱን ሓጺን እንልብለበሉ ዘለና ኩነታት ተዓዚብና፥ ንኹልና ዘቕስን ሓባራዊ ርድኢት ክህልወና ክንሓስብ ይግባእ። ካብ ኩሉ ኣዝዩ ዘሻቕል ድማ ነዚ  ብደገፍትን ተቓወምትን ዝውለድ ወለዶ ይኹን ቅድሚኡ ዝተወልደ፥ ኣብ ረስኑ ዘይወደአ ረመጽ ንኸይንሸኽል፡ ጥጡሕ ናይ ሰላምን ቅሳነትን ርግኣትን ባይታ መድሚድና ክነረክቦ ንጥለብ። እንተዘይኮነ እዛ ሃገር ካብ ኩልና ክትመልቆና እያ።

ካብ ዝሓለፉ ዓመታት ጀሚሩ ኣብ መንጎ ኣሕዋት ኤርትራውያን ነበርቲ ሃገረ እስራል ክኸይድ ዝጸንሐ ደም ምፍሳስ  ንኹሉ ኤርትራዊ ዘሰንብደን ዘጉሃየን እዩ። እዚ ካብ ዝኸፍአ ናብ ዝባኣሰ ዝዓርግ ዘሎ ደም ምፍሳስ፡ ካብ ኤርትራዊ ባህልን ስነምግባርን ዝረሓቐ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፥ ኣብ ልዕሊ ማንም ፍጡር ወዲ ሰብ ክፍጸም ዘይግብኦ ጨካንን ኣረሜናዊን ተግባር እዩ። ከምዚ ዓይነት ሰብኣዉነት ዝጎደሎ ተግባር ድማ፡ ብመንን ኣብ ልዕሊ መንን ተፈጺሙ ብዘየገድስ ክኹነን ይግባእ።

በዚ መሰረት ድማ እዞም ኣስማትና ኣብ ታሕቲ ሰፊሩ ዘሎ ኤርትራውያን ፖሎቲካውያን ሓይልታትን ማሕበራትን ነዚ ኣብ ሃገረ እስራኤል ከጋጥም ዝጽንሐ ባርባራዊ ፍጻሜታት  ኣጥቢቕና ንኹንን። ነዚ ተግባር ዝፈጸሙ ባእታት ድማ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ክቀርቡን ጉቡእ ፍርዲ ክዋሃቦምን ንጽዉዕ። መንግስቲ እስራኤል ከኣ፡ ንድሕነት ናይ’ቶም ኣብ ትሕቲኣ ኣጽሊሎም ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብዕቱብነት ክትምልከቶን ነቲ ዘጋጥም ዘሎ ተደጋጋሚ ገበናት ሓንሳብን ንሓዋሩን  ደው ከተብሎን ከነዘኻኽር ንፈቱ።

ኣብዚ ኣብ ዝተፍላለየ ቦታን ግዜን ዘጋጠመ ጭካኔ ዝዓብለሎ ኣነዋሪ ተግባራት ድማ ዝተፈላለዩ ኣሕዋት ደቂ ሃገር ሂወቶም ስኢኖምን ኣደዳ ከቢድ  ኣካላዊ ማህሰይቲ ኮይኖምን እዮም። በዚ ኣጋጣሚ ንመወቲ መንግስተ ሰማይ የዋርሶም ንቤተሰብ ድማ ጽንዓት ይሃብ፡ ከምኡዉን ነቶም ዝተፈላለየ ናይ ኣካላት ማህሰይትን መቁሰልትን ዘጋጠሞም ድማ ምሕረት የውርድ ንብል።

 ካብዚ ምፍሳስ ደም ናይ ኣሕዋት ዝረብሕ ኣካል እንተ ሃልዩ ስርዓት ህግደፍ ጥራሕ እዩ።  ስርዓት ህግደፍ ከም ህዝብን ሃገርን መጻኢና ንኽጽልምት: ብድሕረይ ሳዕሪ ኣይትበቆላ ዝዓይነቱ መደብ ሓንጺጹ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ምትፍናን ብምፋጣር ናብ ዘይዓርፍ ደም ምፍሳስ ኣብ ሞንጎ ኣሓትን ኣሕዋትን ኤርትራውያን ንኽሽምመና ለይትን መዓልትን ይሰርሕ ኣሎ። ኩልና ኤርትራውያን ደቂ ሃገር ድማ፡ ነዚ እከይ ዕላማ ናይ ስርዓት ህግደፍ ኣለሊና ክንምክቶን፡ ብሓባርን ብሰላምን ኣብ ሃገርና ከንብረና ዝኽእል መንገዲ ክንሕዝን ሓላፍነትና ምዃኑ ክንግንዘብ ይግባእ። ስርዓታት ይመጹን ይኸዱን እዮም ህዝቢ ግን ነባሪ እዩ።

ኣብ ዝተፈላልዩ መራኸቢ ብዙሓን ነዚ ኩኑን ዝኾነ ፍጻመ  ዘይኣንፈቱ ንምትሓዝን ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ኤርትራ ፍልልይ ንምፍጣርን ዝግበር ዘሎ ዘይሓላፍነታውን ኣነዋሪን ፈተነታት፡ ህዝቢ  ክነቅሓሉን ክኹንኖን ይግባእ። ኤርትራ ናይ ኩልና፡ ኩልና ድማ ናይ ኤርትራ ኢና።

ደጊምና ነዚ ኢሰብኣዊ ዝኾነ ፍጻመ ብምኹናን፣ እዚ ካብ ኤርትራዊ  ስነምግባር ዝርሓቐን፡ ጭካነ ዝዓብለሎ ጎንጺ ኣብ መንጎ ደቂ ሃገር ብቕጽበት ደዉ ንኽብልን ኣብ መጻኢ ዳግማይ ንኸየጋጥምን ንጽዉዕ። ነዚ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነት ብዕርቂ ንምዕራፉ ተበጊሶም ዘለዉ ግዱሳት ኣሕዋትን ኣሓትን ኤርትራውያን ደገፍና እናገለጽና፡ ኩልና ኤርትራውያን ግቡእ ሓላፍነትና ንኽንስከም ኣጥቢቕና ንምሕጸን።

ዓወትን ንህዝቢ ኤርትራ!

  • ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ኤሃባዲለ)
  • ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)
  • ዉድብ ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ (ሓኤፍ)
  • ዉድብ ሓድነት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ሓዲለ)

17/12/2019

ሰለስተ ካብ’ተን ቅድም ክብል ናብ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ዶር ኣብዪ ኣሕመድ ቅሉዕ ደብዳበ ብሓባር ጽሒፈን ዝነበራ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ፡ ማለት ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስይዊ ለውጢ (ኤሃባደለ)፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን (ሰዲህኤ) ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ (ሓኤፍ) ዝተሳተፋሉ ህዝባዊ ኣኼባ ብዕለት 7 ታሕሳስ 2019 ኣብ ከተማ ኡፕሳላ (ሽወደን) ተኻይዱ ነይሩ።

ኣኼባ ብመእተዊ ቃል ኣቦ መንበር ናይ’ቲ ነቲ ኣኼባ ዝጸውዐ ኤርትራዊ ማሕበር ንደሞክራስን ሰብኣዊ መሰላትን ኡፕሳላን ከባቢኡን ዶር ተድሮስ ኣማኒኤል ኢዩ ተኸፊቱ። ዶር ተድሮስ ንተሳተፍቲ ኣኼባ ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም መልእኽቲ ድሕሪ ምቕራብ ብዛዕባ ሓቢርካ ምስራሕን ንመጻኢ ምጥማትን ዘለዎ ኣገዳስነት ኣመልኪቱ መብርሂ ሂቡ። ኣጀንዳ ናይ’ቲ ኣኼባ፡ ነቲ ቅሉዕ ደብዳቤ ንምጽሓፍ ዝደረኸ ምኽንያታትን ብዛዕባ ኣብ መጻኢ ክግበር ዘለዎ ሓባራዊ ስርሓትን ንምብራህ ምዃኑ ድሕሪ ምሕባር መራሕቲ ኣኼባ ነነብሶም ከላልዩ ዕድል ሂቡ።

ብድሕር’ዚ ሓው ነጋሽ ዑስማን፡ ኣቦ መንበር ኤሃባደለ፥ ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮም፡ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ውደባ ሰዲህኤ፥ ሓው ዓወት ኣብርሃ፡ ሓላፊ ሓኤፍ ጨንፈር ስቶክሆልም ነብሶም ድሕሪ ምልላይ ብዛዕባ እቲ ኣጀንዳ መግለጺ ኣቕሪቦም።

እቲ ዘቕረብዎ መግለጺታት ነንሓድሕዱ ዝማላላእ ኰይኑ ነቲ ቅሉዕ ደብዳበ ንምጽሓፍ ዝደረኾም ምኽንያታት በዚ ዝስዕብ ኣገባብ ገሊጾሞ።

  1. ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተገብረ ውዕል ነህዛብ ክልቲኡ ሃገራት ንጹር ከምዘይኰነ፥
  2. ንብይን ውዕል ኣልጀርስን ውሳኔ ኮሚሽን ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዘይ ቅድመ ኩነት ኣብ ግብሪ ከውዕሎ ኢየ ኢሉ ከብቅዕ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ግብሪ ዘይምውዓሉ። ብኣንጻሩ ክልቲኦም መራሕቲ ንጉዳይ ዶብ ቀዳምነት ከም ዘይህብዎ ደጋጊሞም ምግላጾም፥
  3. ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ነቲ ኣብ መመረቓታ ናይ’ቲ “መናፈሻ ሓድነት” (Unity Park) ዝብሃል ማእከላይ መደበር ገዛእቲ መራሕቲ ኢትዮጵያ ዝነበረ፡ ዘስምዖ መደረ ናይ ክልቲኦም መራሕቲ ቃል ምዃኑ ኣብ ቅድሚ 7 መራሕቲ መንግስታት ኣፍሪቃ ምግላጹን ንህዝቢ ኢትዮጵያ ድማ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ደረጃ ምውካል ምብጽሑ ዮሃና ምባሉ፥
  4. ንፍልስፍና ምድማር ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ በዚ ፍልስፍና’ዚ እተን ቀደም ካብ ኢትዮጵያ ዝተገንጸላ ክምለሳ ኢየን ምባሉ፥
  5. ኢሳያስ ኣፍወርቂ ዝሃቦ ኣይከሰርናን፡ ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን 2 ህዝቢ ኢዩ ዝብል እንተልዩ ታሪኽ ዘይፈልጥ ኢዩ ምባሉን ነቲ ንህዝቢ ኤርትራ ኣርእይዎ ዘይፈልጥ ፍሽኽታ፥ ፍቕርን ሕግብግብን ንህዝቢ ኢትዮጵያን ምርኣዩ ዘሕደረልና ሻቕሎት ኣብ ልዑላውነት ሃገርናን ምዃኑን ኣብሪሆም።

ብዛዕባ እንታይ ይገበር ዝብል ጉዳይ ድማ፦

  1. ቀዳምነታትና ሰሪዕና ክንቃለስ ከምዘለና ብምእማት እቲ ናይ ሎሚ ኣጀንዳና ውድቀት ምልካዊ ስርዓት ምዃኑ ብምስማር፥ ነቲ ናይ መጻኢ ወይ መሰጋገሪ መድረኽ ድማ ካብ ሕጂ ምድላዋትን መጽናዕትን ክንገብር ከምዝግብኣና ኣስሚሮምሉ፥
  2. ተቓወምቲ ውድባትን ሲቪላውያን ማሕበራትን በተን ዝሰማምዑለን ነጥብታት ሓቢሮም ክሰርሑ ከምዝግባእ ኣዘኻኺሮም፥
  3. ተመሳሳሊ መደብ ዕዮታት ዘለዎም ውድባት ክጸናበሩ፥ ፍልልያት ዘለዎም ድማ ኣብ ዝሰማምዕሉ ነጥብታት ዝተመርኰሱ ጽላል ወይ ጽላላት ከቑሙ።
  4. ኣብ ዲፕሎማስያዊ፡ ህዝባውን ዜናውን መዳያት ብሓባራዊ መደባትን ሓባራዊ ሽማግለታትን ክሰርሑ ከምዘድሊ፥
  5. ንሕሉፍ ከም መምሃሪ እምበር ኣብኡ ምንባር ከምዘየድሊ ድማ ኣስሚሮምሉ።

ኣብ መደምደምታ፡ ናይ ሕቶን መልስን ዕድል ተዋሂቡ። ሓው ተድሮስ ኣማኒኤል ድማ፡ ንኣኼበኛታትን ወከልቲ ውድባትን ብምምስጋን ኣኼባ ዓጽይዎ።

ኤርትራዊ ማሕበር ንደሞክራስን ሰብኣዊ መሰላትን ኡፕሳላን ከባቢኡን

ዕለት 16 ታሕሳስ 2019

ታሪኽና ምልስ ኢልና ንድሕሪት ምስ እንጥምት ሰንሰለታዊ ባዕዳዊ መግዛእትን ንዕኡ ንምግጣም በብመድረኹ ዝተኻየደ ተጋድሎ ኢዩ ዝነግረና። ሰውራ ኤርትራ እውን ሓደ ካብ'ቲ ብጥርኑፍ  እንቢ ፥ ይኣክል ንመግዛእቲ ኢሉ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ድማ መንእሰይ ኤርትራ ንሜዳ ወጺኡ ድሕሪ መሪር ቓልሲ ነታ ዝበሃጋ ሃገር ክውንቲ ክገብራ ኣኸኣለ።

  ገድሊ ኤርትራ ከም'ዚ ሎሚ ህዝቢ ብደቁ እናተረግጸ  ትም እናተበደለ ትም ፡ መንእሰይ ንስደት ዝጽርገፈሉ ከይኮነ ነቲ ዝፈከረ መግዛእታዊ መስፍናዊት ኢትዮጵያ ሕሪ-ሕራይ ኣቢሉ ልዕላውነት ሃገር ክፈጥር ክኢሉ።

 ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጥሚታት ዝለዓል ነጥብታት ወይ ዘረባታት ብፍላይ በቶም ነቲ ስርዓት ዝደናገጹ ዜጋታት ንሕና ደለይቲ ለውጢ ከም ውልቓዊ ጽልኢ ኣብ ልዕሊ ኢሰያስን ህዝባዊ ግንባርን ዘለና ብእኡ መሰረት ካብ ጽልኢ ዝብገስ እንበር ዕላማ ዘለና ኮይሱ ኣይስምዖምን። ነዚ ንምብራህ እንበኣር ንሕና ኣንጻር ዝኾነ ሰብ ይኹን ውድብ ኣይኮናን እንታይ ደኣ ንፍትሒ ምንጋስ ጥራሕ ምባል ኣብ ቦታኡ እዩ። ክዝከር ዘለዎ እዚ ሒዝናዮ ዘለና ኣብ ሓደ ግዜ ድሕሪ ነጻነት፡ ድሕሪ ባድመ ውግእ፡ ምስ ምእሳር ጉጅለ -15 ዝተላዕለ ኣይኮነን። እዚ መቐጸልታ ናይ'ቲ ሰውራ ኤርትራ ዘበገሶ " ኤርትር  ነጻ ምግባር ካብ መግዛእቲ ፡ኣብ'ታ ነጻ ዝኾነት ሃገር ድማ ዜጋታታ ሓራ ክኾኑ " ኢዩ ዝነበረን ዘሎን።

  እሞ እታ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ህግደፍ ዘይብላ እንታይ ትመስል ኢልና እንተሓሊምና ቕዋማዊ ምሕደራ ፡ ዲሞክራስን ፍትሕን ዝነግሰላ፡ ህዝባዊ ምርጫ ዝካየደሉ ብድሌቱ ህዝቢ ነቲ ኣብዝሓ -ሰልፍታት ኣምር ተጠቒሙ  / ተኸቲሉ ሰልፍታት ተወዳዲረን ሃገር ዘመሓድራ፡ ዝተሳዕረት ሰልፊ ስዕረታ ተቐቢላ ኣብ ውሽጣ ጉድለታታ ገምጊማ መሪሕነታን ፖለቲካዊ መልእኽታን ኣመሓይሻ ክትቐርብ ዝሕግዝ ወዘተ. ዝኣመሰሉ ገለ ምጥቓስ ይከኣል ።

 ኤርትራ ከም'ቲ ታሪኽ ዝምህረና ጥልያን ንመግዛእቱ ኢሉ ዝመስረታ ካብ ኮነ፡ንሕና ድማ ነታ ኤርትራ ክውንቲ ዝገበርናያ ፡ ኤርትራ ሓንቲ እያ። እዚ ማለት ዝተፈላየ ግዝኣታት ተሰማሚዐን ሓንቲ ኤርትራ ንፍጠር ኢለን ኣብ ታሪኽ ሰሚዕና ስለዘይንፈልጥ ፈደራላዊ ምሕደራ እዩ ንኤርትራ ዝብል ባይታ ዘለዎ ኣይመስለንን።

 ኣብ'ዚ ከም ኣብነት ኣብ'ዚ ሰሜን ኣመሪካ እንተ ርኢና ዝተፈላለያ ግዝኣታት ዝነበራ ኣብ ሓንቲ ሃገር ካናዳ ብመጀመርታ ኣርባዕተ ብፈደራላዊ ስምምዓት ክኣትዋ ኸለዋ እተን ዝተረፋ በብግዜኡ ዝተጸንበራ፣ ብኸምኡ ተመሳሳሊ መንገዲ እውን እዛ ሎሚ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኢለን ዝመስረታ ካብ 13 ክሳብ ሕጂ 50 ስተይትስ ( ግዝእታት) በጺሐን እየን። ኣብ'ዚ ክጥቐስ ዘለዎ ኣብዘን ክልተ ሃገራት ካናዳን ኣመሪካን እቲ ቕዋም ንጹር ቕዋማዊ ስልጣናት ናይተን ኣውራጃታት ከምዘሎ ኢና እንዕዘብ። ከም ኣብነት ክጥቐስ ዝከኣል ቐጥታ ግብሪ ፣ትምህርቲ፣ ሆስፒታል፣ ጽርግያታት፣ ቤት ማእሰርቲ፣ ፍርዲ፣ህዝባዊ ኣገልግሎት ወዘተ ሓልፍነት ኣውራጃ እዮም። ኢቲ ፈደራላዊ መንግስቲ ድማ ከም ግብሪ፣ ባንክ፣ ንግድ፣ ምክልኻል ሓይሊ፣ ወጻኢ ጉዳይ፣ ባጤራ ዝኣመሰሉ ስልጣናት ይህልዎ።

 ሓንቲ ኤርትራ ክንብል ከለና ኣሃዳዊ ስርዓት ( Unitary System ) ሃልዩዋ እቲ ብዙሑነታ ከም ናይ ሃይማኖት፥ ባህሊ፣ ቛንቛ ፣ ብሄር ወዘተ ከም ጸጋ ደኣንበር ዕንቅፋት ከምዘይኮነ ብምግንዛብ ኣብ ፍትሕን ዲሞክራስን ዝተመርኮሰ ህዝቢ ኤርትራ በቲ ጆግራፊካዊ ኣቐማምጣኡ ኣብ እተን ንቡራት 8 ኣውራጃታት ምምሕዳራት ተወጋጊኑ ካብ ዓዲ - ኣውራጃ ሃገር ዝብል ጸፍሕታት በቲ ዘይምእኩል ምሕደራ ኩሉ ቕዋማዊ ስልጣን ኣብ'ቲ ማእከላይ መንግስቲ ዝተወሰነ ኮይኑ ምስ ዕብየትን ምምዕባል ናይተን ኣውራጃታት ኣብ ንሰን ብዝያዳ ከድምዓሉ ዝኽእላ ከም ምግፋፍ ዓሳ፥ ሕርሻ ወዘተ ስልጣን ክወስዳ ይኽእላ።

 ኣብ'ዚ እቲ ፈደራልዝም ኣብ ምምቕቓል ቕዋማዊ ስልጣናት ሕማቕ'ዩ ማለት ኣይኮነን። የግዳስ ኣብ ኤርትራ ታሪኽ ስለዘይብሉ እቲ ተደላይነቱ ካብቶም ዘልዕልዎ ነዚ ኣርእስቲ ካብ ፍርሒ፥ ዕብለላ ናይ ሓደ ሸነኽ ብፍላይ ነቲ ትግርኛ ተዛራባይ እንተድኣ ኮይኑ እቲ ፍታሕ ካልእ መንገዲ ክህልዎ ይኽእል።

 እዚ ብፍላይ ኣብ ጎረቤትና ሃገር ዝረኣናዮን እንሪኦ ዘለንና ተመክሮ ናይ ኤትኒካዊ ( ብሄራዊ) ፈደራሊዝም ምሕደራ ከም ዘይሰርሕ ብተግባር ንሪኦ ስለዘለና ሎሚ ዘካትዕ ኣይኮነን ዝብል እዩ፡፡ እዚ ኣብ ውሽጢ ደንበ ተቓውሞ ነዚ ናይ ጎረቤት ተለቒሖም ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ጽዑቕ ክትዓት ኣብ ውሽጢ ደንበ ተቛውሞ ከም ዝተኻየደ ብፍላይ ኣብ ፓልቶክ ሶሽያል መድያ መብዛሕትና እንዝክሮ እዩ።

 እዚ ኣርእስቲ ናይ ኤትኒክ ፈደራልዝም ነቲ መሰረታዊ ናይ ሓደ ዜጋ መሰል ዝሕመረቱ ዝሰሓተ ስለዝኾነ ነቲ ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ፍትሕን ዲሞክራስን እንምርኮሰሉ ዝጻረር ወይ ዘየኽብር፡ ኮይኑ ነቲ ክልል ( ምምሕዳር )ኣብ ክንዲ ብጆግራፊካዊ ሸነኹ ዝረአ  ነቲ ሓደ ህዝቢ ወይ ብሄር ከም ሓደ ኣተኣሓሳስባን ድሌትን ዘለዎ ተራእዩ መሰል ሓደ ውልቐ- ሰብ ከም ቐዳምነት ዘይሰርዕ እዩ።

 ኣብ'ቲ ናይ ኤርትራ ፖለቲካ ምልስ  ኢልና ነቶም የሕዋትና ንሕቶ ርእሰ ውሳኔ ክሳብ ምግንጻል ዝብሉ ነቲ ምምሕዳር ብብሄር ጠሚትና ካርታ ኤርትራ ጥውይውይ ከነብሎ ጽቡቕ ኣይመስለንን፡እታ ኤርትራ እውን እትቑረጽን እትሽርፈፍን ኣይኮነትን።  ንምንታይ እንተ ኢልና፡  ኤርትራ ንኹላትና ትኣኽለና እያ።ኣብ ኤርትራ ሓደ ዜጋ መሰል ዝህልዎ ካብ መን ስድራ- ቤት ይውለድ ብዘየገድስ፡ እንታይ ቛንቛ ይዛረብ፡ እምነት ዝመረጾ ም  ኩላትና ሓደ ኢና ኢልና ክንኣምን ይግብኣና። ስዒቡ ኩሉ ዜጋ ብዘይኣፈላላይ ዝኣክል ትምህርትን ሕክምናን እንተረኺቡ ብቑዕ ዜጋ ምዃኑ ስለዘይተርፍ ኣብ ጉዳይ ሃገሩ ተሳቲፉ ኣብ ምምራሕ ዝበጽሕ መን ብዘየገድስ ድሉዋት ክንከውን የድሊ። እዚ ማለት ኣብ ሓንቲ ብቕዋም እትመሓደር ሃገር ዲሞክራስያዊ መሰላት ከም መትከል እንድሕሪ ተቐቢልናዮ፡ ነቲ መሰላትና ዝግህስ መንግስቲ  ኣየውርድ ዝብል እንተ ረኺብና ድማ ፍትሓውነት እንረኽበሉ ኣብ ቤት ፍርዲ  ክንማጎት ንኽእል።

  ንምጥቕላል መንገድና እዚ ካብ ኮነ፡ ክፉት ክትዓት ብምክብባር ልፉት ክትዓት ክያድ ከድልየና እዩ።  ግን ነዞም ጉዳያት ሕጂን ምስ ምምስራት መሰጋገሪ መድረኻት ክንፍትሾም ዘለና እዩ እሞ፡  ጥራሕ ይኣክል ይኣክል ምባል ተሪፉ ኣብ ሓደ ዝተጠርነፈ ሓሳባት እንተበጻሕና ኣገዳስነት ኣለዎ ንምባል እዩ። እቶም ፍሉጣት ፈንጣሕትን ዘረግትን ነቲ መባእታዊ  ሃ ሁ ፖለቲካ ስሒቶም ኣብ ንምፍራስን ንምንሻውን ሰልፍታትን ዝውዕሉ ብዙሕ ኣቕልቦ ከይሃብናሎም ናብ ሓሳባት እንበር ናብ ሰባት ኣይንርአ እናበልኩ ጉዳይና ብባዕልና።

ኣብ ዓለምና ንዝጎደለ ዝምልእ፥ ንዝበለየ ዘሕድስ፥ ንዝተሰብረ ዝጽግን፥ ንዝፈረሰ ድማ ዝሃንጽ ጥዑይ ኣእምሮ ዘለዎም ሰባት ብዙሓት ኢዮም። በኣንጻሩ፥ ብእንጻር’ዚ ልዕል ኢሉ ዝተገልጸ ዝሰርሕ ጥዑይ ዘይኮነ ኣእምሮ ዘለዎም’ውን ከምኡ ብዙሓት እዮም። እዚ ጥዑይን ዘይጥዑይን ኣእምሮ ዘለዎም ሰባት ነናቶም ባህርን ጠባያትን ክህልዎም ድማ ናይ ግድን እዩ። ካብዚኦም ከኣ ንምዕብልናን ብልጽግናን ዝሓስቡን፥ ህውከትን ዕግርግርን ዝፈጥሩን ኣለውዎም።

እዞም ተጠቒሶም ዘለው ባህርያት ማለት፡ ዓለምና ብኽልተ ተጻረርቲ ዝቖመት ምዃና እዩ ዝእምት። ንሱ ድማ ጻዕዳ እንተልዩ ጸሊም ይህሉ፥ ብርሃን እንተልዩ ጸልማት ይህሉ ማለት እዩ። በዚ መሰረት ሓደ ሓሳብ ወይ ርእይቶ ክቐርብ እንከሎ፥ ናቱ ተጻራሪ ሓሳብ ወይ ርእይቶ ከምዘሎ ክንርዳእ ኣሎና። ነዚ ተጻራሪ ሓሳብ ወይ ርእይቶ ምስቶም ተጻራሪ  ርእይቶ  ዘለዎም ሰባት ኣብ እንረዳደኣሉን እንካን ሃባን ኣብ እንብለሉን ግዜ፥ ንናይ ሓሳብካ ምግላጽ ማዕርነትን፥ ናይ ምድምማጽን ኣገባብ ክንክተል ይግበኣና። ምስ እዚ ተተሓሒዙ ነቲ ክልተ ዝተፈላለየ ርእይቶ ይኹን ሓሳብ ብናተይ ይበልጽ፥ ወይ ንምክልኻል ኣብ ዝብል ሙጉት ዘይኮነስ፥ ነቲ ቀሪቡ ዘሎ ሓሳብ ወይ ርእይቶ ብፍልጠትን ኣእምሮኣዊ ብስለትን ቀሪብካ ነቲ ናይ ሓሳብ ፍልልይ ኣብ ናይ ኩልኻ ረብሓ ብዘውዕል እወንታዊ ፍታሕ ንምብጻሕን ክንዋሳእ ይግባእ። ብተወሳኺ እውን እቲ ኣቀራርባናን ርክባትናን ንሓዲሽ ሓሳባት ዝቕበል መንፈስ ክህሉን፡ ንዓኡ ንምህብታም ዝግበር ምጉትን ኣብ ግምት ብምእታው፥ “እዚዶ ንዝሓሰብክዎ ክኾልፈኒ ወይ ግጉይ ኰይነ ከቕርበኒ” ካብ ዝብል ብደዓዊን፥ መን ከማይን ናጻ ኮይና ኣብቲ ዝቐርብ ሓሳብ እምበር መን የቕርቦ ኣሎ ዝብል ገዲፍና ክንዋሳእ ከለና ናይ እወንታዊ ባህሪ፡ ቅኑዕ ልቦናን ብልህነትን ዘልዎም ሰባት ምልክት እዩ።

እቶም ንምፍራስ ዝተዓጥቁ ሰባት ነቲ ዝሓዝዎ ዕላማ ኣብ ተግባር ክቕይርዎ ከለዉ፡ ዘቕርብዎ ሓሳብ ነቲ ንሕናን ንሶምን ዝብል እዮም ብዝያዳ ንቕድሚት ዘምጽእዎ። እዚ ነቲ ናቶም ሓሳብ ወይ ርእይቶ ዝያዳ ትዂረት ብምሃብ ነቲ ናይ ካልእ ሓሳብ ወይ ርእይቶ ክስዕርዎን ክጭፍልቕዎን እምበር፥ ነቲ ዝቐርብ ዘሎ ርእይቶ ወይ ሓሳብ ካብዚ ናተይ ይሓይሽ ይኸውን ኢሎም ንኽመራመሩሉ ዝብል ሕልና ፈጺሞም ኣየዘውትሩን። በዚ መሰረት ንዝተፈላለዩ ዛዕባታት ይኹን ርእይቶታት ጥቕሙን ጉድኣቱን መምዮም፥ ንረብሓ ኩሉ ዝኸውን ናይ ሓሳብ ምቅርራብ ብዘተኣናግድ ኣገባብ ምጥቃም፡ ናይ ድሌትን ምትብባዕን ሸውሃት የብሎምን። እዚ ዘይምህላው ድማ ነቲ ናይ ፖለቲካዊ ፍልልያት ምክእኣልን ምጽውዋርን ኣህሲሱ፥ ነቲ ክብርታት ዲሞክራሲ ንምግንዛብ ይኹን፥ ነቲ ዝግበር ምቅርራብን ልዝባትን’ውን እንተሃለወ፥ ሃናጽን ናይ ሓባር ዕላማታት ንምዕዋት ቅኑዕ ኣተሓሳስባ ንምውናን ይዓግት። እዚ ባህሪ እዚ እዩ እውን ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰልፊ ይኹን ወይ እውን ንናይ ብዙሓት ሰልፍታት ኣብ ናይ ሓሳባትን ርእይቶታትን ድሌታትን ግቡእ ቆላሕታን ኣድህቦን ከይተዋህቦ ንምምሕዳሩ ዘሸግርን ናይ ሓሳባትን ርእይቶን ሓድነት ተሳኢኑ ኣብ ምፍንጫል ገጹ ዝምዕብልን።

በኣንጻሩ እቶም ንዝተፈላለዩ ርእይቶታት ተቐቢሎም ኣእምሮ ዝመልኦ ኣገባብ ተኸቲሎም፥ ኣብቲ ናይ ርእይቶታት ፍልልይ ተጻራሪ ክትዓት ወይ ምጉት ዕሙቕ ዝበለ ትኹረት ይገብሩ፡፥ ካብዚ ነቒሎም ነቲ ዝቐርብ ዘሎ ርእይቶታት ብኹሉ ጎድንታቱ ብርትዓዊ ኣገባብ ምርድዳእን፥ ሕድገታትን ብምግባር  ንኹሉ ዓወት ዘጎናጽፍን ኣብ ማእከላይ ፍታሕ ዘብጽሕን መስርሕ ይኽተሉ። ስለዚ እዩ ድማ ምስቶም ብሓሳብን ብርእይቶን ዘይሰማምዕዎም ሰባት ብርትዓዊ ዝኾነ ኣቀራርባን ምድምማጽን ዝዓሰሎ ክትዓት የካይዱ። ከምዚ ዝዓይነቱ ክፉት ልቦና ዝመልኦ ክትዓት፡ ውጽኢት ብዝህብ ኣገባብ ንዝተፈላለዩ ርእይቶታት ካብ ፍልጠትን፥ ኣእምሮኣዊ ብስለትን ነቒሎም ኣብ ንኹሉ ዝዕግብ ፍታሕ ዝሰማምዑ። እዚ ድማ ከምቲ ስዋሚ ቪቨካናንዳ ዝበሎ፥ (ካብ ጉጉል) “ሓያልነት ናይ ኣእምሮ ልክዕ ከም ናይ ጸሓይ ጩራታት እዩ። ኣብ ሓደ ምስ ዝእከቡ ብርሃን ይህቡ ይብል።”

ብቕኑዕን ብሱልን ኣእምሮ ንዝኾነ ይኹን ኣትኩሮ ክትገብረሉ እንከሎኻ ኣብ ዘየድሊ ሓሳባት ወይ ርእይቶታት ኣይትሕምብስን ኢኻ። እንታይ ደኣ ነቲ ብዝያዳ ንኹሉ በሪሁን ጎሊሁን ንኽረአ ዝኽእል ሓሳባትን ርእይቶታትን ኣብ ምቕራብ ኢኻ ተድህብ። ከምዚ ዝዓይነቱ ቅኑዕን ኩሉ ክርደኦ ብዝኽእል እወንታዊ ሚዛንን ንምሃብ ኣብ ተድህበሉ ነቲ ኣሎ ዝበሃል ሽግራት ወይ እውን ፍልልያት ብናይ ሓድሕድ ሰናይ ድሌታትን ዕጋበትን ንምምላእ ዘዕውት ይኸውን። 

ንሕና ከም ደቂ ሰባት መጠን፥ ብናይ ሓሳብ ወይ ርእይቶታት ፍልልይ ክንረሓሓቕ ንኽእል ኢና። ነዚ ናይ ሓሳብ ምርሕሓቕ ግና ከመይ ገርና ኣብ ናይ ሓባር ሓሳብ ከም ዝሰጥም ክንገብሮ እንተዘይክኢልና ናይ ውድቀት ምልክት እዩ ክኸውን። እዚ ምስቲ ናይ ሓደ ጥርሙዝ ነቲ ናይ ጸሓይ ጩራ ኣብ ሓደ ማእከል እንተምጺእካዮ ዘቀጻጽል ሓዊ ክፈጥር ዝኽእል ተምሳል ኢዩ። እዚ ጩራ ጸሓይ እዚ ካብቲ ማእከል ናይቲ ጠርሙዝ እንተኣርሒቕካዮ ወይ ኣዚኻ እንተቕሪብካዮ ነቲ ክፈጥረልካ እትደልዮ ሓዊ (ብርሃን) ኣይክትረኽቦን ኢኻ። እዚ እንታይ የመልክተልና፡ ንሕና ኤርትራውያን ምስ ኩሉ ብዝሕነት ቋንቋ፥ ሃይማኖትን፥ ኣውራጃን ብሓንቲ ሃገረ ኤርትራ ኢና እንውከል። ነዚ ብዙሕነትና ካብቲ ማእከላዊ ሃገራዊ መለለይና ብዘውጽእ ኣጠቓቕማ ክንጥቀም እንተተበጊስና፥ ኣብ “ንሕናን ንሳቶምን ክንጽመድ ምዃንና ርዱእ እዩ። ስለዚ ከም ኣብነት ደገፍትን ተቓወምትን፥ ገዲምን ሓዲሽን፥ ዓበይትን መንእሰያትን፥ ወዘተ ብዝብል  ምስ እንፈላለ፥ ልክዕ ከምቲ ጮራ ጸሓይ ካብቲ  ማእከል ኣዚና እንተርሒቕናዮ ወይ እንተኣቕሪብናዮ ብርሃን እንስእን፥ ንሕና ውን ብሰንኪ እዚ “ንሕናን ንሳቶምን” ምብህሃል ባና ሓርነት ክሕርመና ኢዩ።  ስለዚ ነዚ ንሕናን ንሳቶምን ዘብል ገዲፍና ኣብ ማእከል ኣምጺእና ምልኪ እንስዕረሉ ዓወት ንኽንጎናጸፍ ክንበቅዕ ይግበኣና።

ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ወትሩ ኣዘራራቢ እዩ። ኣብ ኣርበዓታት ኣዘራራቢ ነይሩ። ውሳነ ሕቡራት ሃገራት ተጣሒሱ፡ መሰል ርእሰ-ውሳነ ህዝቢ ኤርትራ ምስተጠልመ ኣብ ግዜ ዘውዳዊ ስርዓት ኮነ ኣብ ግዜ ደርግ እውን ኣዘራራቢ ጥራይ ዘይኮነ ደም ዘፋሰሰ ነይሩ። ድሕሪ ውድቀት ደርግን ምርግጋጽ ናጽነት ኤርትራን እውን፡ ኣብ መስርሕ ረፈረንድም፡ ኣብ ግዜ ናቕፋዶ ብር ምጥቃም፡ ኣብ ግዜ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን 1998-2000 ከኣ ካብ ኣዘራራብነት ሓሊፉ ናብ ኣስካሕካሒ ምፍሳስ ደም ዓሪጉ፡ ህይወት ብዙሓት መላምል ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ቀዚፉ።

ውግእ ጠጠው ኢሉ፡ እቲ ዘይናይዶብ ክነሱ “ናይ ዶብ ዝተጠመቐ” ባእስን ምስሕሓብን ናብ ዓለም-ለኻዊ ኮሚሽን ዶብ ተመሪሑ ቀያድን ናይ መወዳእታን  ብይን ምስ ተዋህበሉ እውን፡ ብወገን ኢትዮጵያ ናይ ምትግባሩ ቅሩብነት ምስ በኾረ፡ እቲ ኣዛራብነት መልክዕ “ኣይሰላም ኣይውግእ” ሒዙ ቀጺሉ። ሎሚ ድሕሪቲ ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ተሰጋጊሩ ምስተባህለ እውን፡ ካብ ኣዘራራብነት ዓዲ ኣይወዓለን። እቲ ኣይሰላም ኣይውግእ ዝተሰግረሉ ቀንዲ ምኽንያት ኮይኑ ዝውሰድ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ “ንቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዶብ ብዘይቅድመ-ኩነት ተቐቢልናዮ” ኢሎም ዝብል እዩ። ኣብዚ ናይ ኣፍ ምቕባል ብተግባር እንተዘይተሰንዩ ትርጉም ከም ዘየብሉ ምስትብሃል የድሊ። ጉጅለ ህግዲፍ እውን ከምኡ ምስተባህለ ጭራኡ ሰልሰል እንዳበለ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዞኽዞኽ ዝበለ፡ ኣብ መንጎ “ንቕበሎ ኢና” ምባልን ኣብ መንጎ “ምትግባርን” ዘሎ ርሕቀት ጣፊእዎ ዘይኮነ፡ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ዝኣተዎ ቃል ክዓጽፍ ቅሩብ ስለ ዝነበረ እዩ። እቲ ድሕሪኡ ዝተኸተሎ ካብቲ ንዶብ ዝምልከት ዛዕባ ናይ ምህዳም ተግባሩ ከኣ  ነዚ እዩ ዘነጽር።

ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ፡ ናይ 2019 ናይ ሰላም ኖበል ሽልማት ተቐቢሎም። ካብቲ ነዚ ኣብቂዕዎም ተባሂሉ ዝተጠቕሰ ተግባር ከኣ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሰላም ክረጋገጽ ዝገበርዎ ኣበርክቶ እዩ። ካልእ ከም ኣብ ኢትዮጵያ ዲሞክራስያዊ ሜዳ ምስፋሕን ኣብ ዞባ ምብራቕ ኣፍሪቃ ምርግጋግ ክፍጠር ኣስተዋጸኦ ምብርካትን እውን ከም ተወሳኺ ምኽንያታት ነቲ ናይ ሰላም ኖበል ሽልማት ክዝርዘሩ ተዓዚብና። ብዛዕባቲ ካልእ ምኽንያታት ከይሰፍሓና ኣብዚ ንዛረበሉ ኣይኮነን። እንተ’ቲ ምስ ኤርትራ ሰላም ብምፍጣሮም ዝብል ግና ብፍላይ ኣብ ኤርትራዊ ባይታ ንዘሎ ኩነታት ብርትዓዊ ዓይኒ ንዝርኢ፡ ሸፈጥ እምበር፡ ፈጺሙ ጠላሕ ዝብል ምኽንያት ኣይኮነን።

ምናልባት ዝያዳ ርትዓውያን ንምዃን፡ “ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ መወዳእትኡ ዘይተፈልጠ መስርሕ ሰላም ተጀሚሩ ኣሎ፡” እንተዝበሃል’ኳ ዝሕሸሉ መተባህለ። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ብይን ኣብ ተግባር ከይወዓለን፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ መሬት ኤርትራ ከይወጸን፡ ነቲ መስርሕ ሰላም በሲሉስ ንሽልማት ናይ ሰላም ኖበል ከም ዘብጸሐ ጌርካ ምቕራቡ፡ ጌጋ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፡ ፍትሓውነት ናይቲ ናይ ሰላም ኖበል ሽልማት ዝህብ ገዚፍ ስም ዝተስከመ ነርወጃዊ ትካል’ውን ኣብ ትዕዝብቲ ዘውድቖ እዩ። ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሰላም ከም ዝተረጋገጸ ንምሕባር ከም ኣብነት ዝጥቀሱ፡ ናይ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣፍልብኻ እንዳወቓዕካ ናብ ኣዲስ ኣበባ፡ ናይ ቀዳማይ ሚንስተር ኣብይ ናብ ኣስመራ ምጋሽ ቅድሚት ዝስርዑ እዮም። ናይ ዝተወሰኑ ሰባት ካብን ናብን ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ምምልላስን ተነፋፊቖም ዝነበሩ ምርኻብን እውን ከምኡ። እንተኾነ እዞም ዝተጠቑሱ ተርእዮታት ከም ዝተኸስቱ’ኳ ዘይከሓድ እንተኾነ፡ ቀጻሊ ውሕስነትን ትካላዊ መልክዕን ሒዙን ረብሓ ህዝቢ ዝማእከሉን ሰላም ከምዘየለ ኣፍካ መሊእካ ዝዝረበሉ እዩ። እቲ ኣብ ዶባት ዝረአ ዘሎ ሎሚ ከፊትካ ጽባሕ ናይ ምዕጻው ተግባር ከኣ ናይዚ ኣብነት እዩ።

እቲ ናይ ቀደም ንታሪኽ ገዲፍና፡ ናይዚ ዳሕረዋይ ናብ ምዝራግ ሰላም ኣብጺሑ ዝተባህለ “ጉዳይ ዶብ” ዝብል ስም ዝተዋህቦ ባእሲ ምዃኑ ብዙሓት ዝሰማምዕሉ እዩ። ከምቲ ግቡእ ከኣ ናብ ዘተኣማምንን ንምሽላም ዘብቅዕን ሰላም ንምብጻሕ ነዚ ብዙሕ ደም ዘፍሰሰ ዓብይ ዛዕባ ብምውጋን ክጅመር መተገበአ። ብግብሪ ግና ኣይኮነንዶ ክውገን ፈጺሙ ኣብ ዝተረሰዓሉን ብዛዕባኡ ምዝራብ ገበን ኣብ ዝኾነሉን እዩ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘተኣማምን ሰላም ተረጋጊጹ ዝበሃል ዘሎ። እቶም ከምስሉ ብዘይቅድመ-ኩነት ተቐቢለዮ ዝበሉ መራሕሪ ኢትዮጵያ እውን ብድብድቡ ንዲክታተር ከመላኽዑ እምበር፡ ናይቲ ዝኣተውዎ ቃል ከተግብሩ ፍሑኽ ኣይበሉን።

ኣብዚ መስርሕ ሰላም፡ ዲክታቶር ኢሳይያስን መራሒ ኢትዮጵያን ነናቶም ሕሳባት ክነብሮም ይኽእል። እንተ ብሕሳብ ህዝቢ ኤርትራ ዝተጸበዮ ሰላም ኣይመጸን። ሎሚ እውን ኤርትራውያን መንእሰያት ኣብቲ ዶብ ካብ ዘለዉ ወተሃደራት ኤርትራ ተሓቢኦም ብጸልማት እዮም ብትግራይ ኣቢሎም ናብ ኢትዮጵያ ዝስደዱ ዘለዉ። ብወገን ኢትዮጵያ እውን ኩሎም እቶም ምስ ኤርትራ ዝዳወቡ ኢትዮጵያውያን ስኽፍታኦም ኣብ ዘውድቕሉን ቀሲኖም ዝንቀሳቐስሉን ህይወት የለዉን። ስለዚ እታ ካብ ኩነታት ምህዳእ ሓሊፋ ክሳብ ምሽላም ኖበል ዘብጸሐት ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም መርተዖ ምቕራብ ኣዛራቢ እዩ።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ካብ ልቦም ድዮም ወይ ንምጥባርን ንምእዳብን፡ ነዚ ናይ ሰላም ኖበል ሽልማት ንክረኽቡ ካብ ዝሓገዞም ናይ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ቅሩብነት ምንባሩ ኣብ ኣደባባይ ክገልጹ ሰሚዕና። ኢሳያስ ግና ባዕልና ከም እንፈልጦ፡ ሰላም ዘይበቑሎ ምድረ-በዳ ሕልና ዝውንን ሰብ እዩ። ሓቀኛ ትርጉም ሰላም ዝርዳእ እንተዝኸውን ከኣ ቅድሚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ መንጉኡን ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራ ሰላም መፈጠረ። ደሓር ነቲ ዲክታቶር  በቲ ሓደ ወገን ከም ዘራግን ኮራይን ኣንዳሓመይዎስ፡ ከም ናይ ሰላም ሰባኺ ክጠቕስዎ ዘይመስል እዩ። ዘይሩዘይሩ ግና እዚ ተረኽቦ ናብ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ እውን ዘመሓላልፎ መልእኽቲ፡ “ ነቲ ቀንዲ እትምዘነሉ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኣበሳኻ ሓቢእካ፡ ምስ መራሒ ኢትዮጵያ ዘርኣኻዮ ወደኽደኽ ኣይኮነን” ዝብል’ዩ። ከምኡ እንተዘይከውን፡ ብኣበርክቶ ብክልተ መራሕቲ ዝመጸ ሰላም ንክልቲኦም ዘይሸለምሉ ምኽንያት ኣይመሃለወን።

ዕለት፡ 13/12/2019

ናብ ዝኸበርኩም ወከልቲ፡

ቤት-ጽሕፈት ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት (UNHCR) ኣብ ሱዳን፡

ቤት ጽሕፈት ስደተኛታት ሱዳን (COR)

ላዕለዋይ ባይቶ ንሰብኣዊ ዕብየት፡

ሚኒስተሪ ዕዮን ማሕበራዊ ዕቤትን ሱዳን፡ ከምኡውን፡ ኣብ ሰዳን ካብ ዘለዉ ስደተኛታት፡ ኤርትራ፡ ደቡብ ሱዳን፡ ኢትዮጵያ፡ ኮንጎ፡ የመንን ሱርያን ካብ ነፍስ ወከፎም ብሓደ ሰብ ተወኪሎም ዝተሳተፍዎ ዓውደ-መጽናዕቲ 30 ጥቅምቲ 2019 ኣብ ኻርቱም፡ ሱዳን፡ ተኻይዱ ምንባሩ ዝዝከር ኢዩ።

ብመሰረት እዚ ዓውደ መጽናዕቲ፡ ሰበ-ስልጣን ሱዳንን ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራትን ኣብ ሱዳን ዝነብሩ ናይ ዝዀነት ትኹን ሃገር ስደተኛታት ብዘይካ ኣብ ወተሃደራውን ጸጥታውን መዳያት፡ ኣብ ካልእ ልክዕ ከም ዜጋታት ሱዳን ክሰርሑ ከምዝኽእሉን ናይ ስልጠናን ምልመላን ዕድል ክውሃቦምን ኣብ ስምምዕ በጽሑ። ነዚ ስምምዕ ብወግዒ ናብ ዝምልከቶም ስደተኛታት ብዝፈልጥዎን ዝርድእዎን ኣገባብ ከየብጽሑን፡ ዘድሊ ስልጠናታት ከይሃቡን፡ ኣብ ወርሒ ናይ ስራሕ ፍቓድ (ብጣቓት ኣልዓመል) የብልኩምን እናበሉ፡ ነቶም ካብ 2000 . ኣትሒዞም ናይ ኢሚግረሽን ናይ መንበሪ ፍቓድ ዝተዋህቦም ከይተረፉ፡ ካብ ጽርግያታትን ካብ ኣብያተ-ስርሓቶምን ክገፍዎምን ክኣስርዎምን ይርኣዩ ኣለዉ። እዚ ጥራሕ ከይኣክል፥ ነቶም ዝገፈፍዎም ማእለያ ዘይብሎም ስደተኛታት ኤርትራን ካልኦት ሃገራትን ካብ 50,000 ክሳብ 100,000 ጅኔ እናኽፈሉ ክወጹ የገድድዎም ኣለዉ።

በዚ ኣጋጣሚዚ፡ እዞም ኣብ ታሕቲ ኣስማቶም ተጠቒሱ ዘሎ ፖለቲካውን ሲቪላውን ሓይልታት፣ ነዚ ሰበ-ስልጣን ሱዳን ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ብሓፈሻ፡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ድማ ብፍላይ ዝወስድዎ ዘለዉ፡ ዘይፍትሓዊ ስጉምቲ ደው ከብልዎ፣ ነቶም ካብ ስርሖም ዝተወስዱ ስደተኛታት ናብ ስርሖም ክመልስዎም፣ ነቶም ናይ መንበሪ ፍቓድ ከለዎም ዝተገፉ ድማ ከም ስደተኛታት ክነብሩ ንዝተዋህቦም መሰል ብምኽባር፣ ብዘይ ቅድመ-ኩነት ክፈትሕዎም፣ ነቶም ስልጠና ዝግብኦም ናብ ዝስልጥንሉ ትካላት ከዋፍርዎምን ካብ ማእሰርቲ ንመውጽኢ ተባሂሉ ዝኸፈልዎ ገንዘብ ክመልስሎምን ኣትሪርና ንሓትት።

ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከኣ፡ ነቲ ምስ ሰበ-ስልጣን ሱዳንን ኮሚሽን ስደተኛታት ሱዳንን ዝፈጸሞ ስምምዓት ኣብ ግብሪ ይውዕል ምህላዉን ዘይምህላውን ክከታተልን ነቶም ዝግፍዑ ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ክጣበቐሎምን ነማሕጽን።

ህዝቢ ሱዳን ንኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ግዜ ሽግሮም ብዝፈጸምዎ ልግስን መስተንግዶን፡ ካብ ኣእሙሮናን ታሪኽናን ክሕከኽ ስለዘይኽእል፡ መንግስቲ ሱዳን ነዚ ሕውነታዊ ዝምድና ዘደልድል ፖሊሲታት ክኽተል እናጸዋዕና፣ ሱዳን ንኤርትራውያን ካልኣይቲ ሃገሮም ኰይና ከምእትስምዖም ከነረጋጸሎም ንፈቱ።

ምስ ዕዙዝ ኣኽብሮት !!

ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ኤሃባዲለ)

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)

ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ (ኤሓፍ)

ሓድነት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ሓዲለ)

ኤርትራዊ ሃገራዊ ግንባር (ኤሃግ)

እዚ ሎሚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ወሪዱ ዘሎ ኣደራዕ፥ ፖለቲካዊ ፍልጠትና ትሑት ካብ ብምዃኑ ዲዩ ወይ እቲ ኣተሃላልዋና ዓጊቱና እንታይ ገደሰኒ ዓብሊሉ። እቲ ፖለቲካዊ ፍልልያትና ዘይምፍላጥን ኣግሂድና ዘይምዝራብን ዲዩ ነቲ ፍልልያት ከነጋፍሕ እምበር ከነጻብብ ዘይንሰርሕ ዘለና። ፖለቲካዊ ኣፍልጦ እንተዝህልወናኸ እንታይ ገደሰኒዶ ወይ እውን እቲ ፍልልያትና ዓጊቱና ክንብል ንኽእል። ሓውካን ሓብትኻን ብኽፉእ እናጠፍኡኸ ናባይ ጥራይ ኣይምጻእ እምበር እንታይ ገደሰኒኸ የብልዶ። ነዚ ኩሉ ዝኸይድ ዘሎ ክፉእ ተግባራትከ ብዓገብ ብምባል ጥራይ ይዕገትዶ።

ኩሉ እንተታት ኣኻኺብካ፡ ነቲ  ዘሎ ጭካኔ ዝመልኦ ምሕደራ ኣብ ህዝብና ዘውርዶ ዘሎ ግፍዒ ኩልና ንፈልጦ ኢና። ነዚ ካብ ፈለጥና ድኣ ስለምንታይ እቲ ንሕና ክንገብሮ ዝግበኣና ክንገብር ዘይከኣልና። ማለት ነዚ እናጸንሐ ኣደራዕ ዘውርድ ዘሎ ስርዓት ኣወጊድና ሰላም፡ ቅሳነት ፍትሕን ዲሞክራስን ዝሰፈና ሃገር ክንምስርት ከምዘሎና ዘየሰማምዕ እንታይ ኣሎና። ዝጎደለና ነገር እንተልዩኸ ንኡኡ ፈሊጥና እንታይ ክነመሓይሽ ኣሎና ኢልና ከም ሰብ ክንሓስብ ዝዓግተና ጉዳይከ እንታይ ስለዘሎ ኢዩ። ብርግጽከ እቲ ናብ ቅኑዕ ጎደና ከኺደና ዝኽእል ሓባሪ ካርታ ፈጢርና  ነቲ እንደልዮ ለውጢ ከይነረጋግጾ ዘስገኣና ነገር ኣሎ ዲዩ። ማለት ነፍሲ ወከፍና ድሕሪ ለውጢኸ እንታይ እዩ ውጽኢተይ ምስ ዝብል ውልቃዊ ረብሓ ዲና ነተእሳስሮ ዘሎና። ወይ ነቲ ኣብ ሕሉፍ  ዝተፈጸመ  ግፍዕታት  ተሸኺልና ብሕጂ  ዝፍጸም ምንቅስቓሳትን ሓሳባትን  ከኸትል ዝኽእል ስግኣታት’ዩ ክንድዚ ዘረሓሕቐና ዘሎ። ንሱ እንተኾይኑ ድኣ ስለምንታይ ብግልጺ ምግላጽን ካብኡ ንምድሓን ዘኽእል ውሕስነት ዘለዎ ኩነትን ስምምዓትን ክንፈጥርን ህርድግ ዘይንብል፡ ኣብ ክንዲ ጸጸኒሕና እነኮማስዖ።

ሎሚ፥ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ብውልቀ ይኹን ብእኩብ  ምእንቲ ሰላም፡ ቅሳነትን ምርግጋእን  ሃገርናን ህዝብናን ዝተኣማምን ክኸውን፥ ካብ ንናይ ውልቀ ረብሓ ዝግበር ተግባራት  ምቚጣብ የድሊ። እዚ ማለት ነቲ ምስ ኩሉ ፍልልያትና ሓቢርካ ናይ ምንባርን፥ መሰል ኩሉ ዜጋ ናይ ሓድሕድ ምኽባርን፥ ከም ደቂ ሓንቲ ሃገር ብሃገራዊ ስምዒት ተደሪኽና ሓድነትና ዝድልድለሉ ጐደና ምኽታል ቀንዲ ጉዳይና እዩ።  ቀጺሉ እውን ናይ ሓድሕድ ምትእምማን ብትሕብባርን ዝጥጣዓሉ ኣገባብ ምእንቲ ክፍጠር፡ ኣብ ሓድሕድና ናይ ስኒትን፥ ነቲ  ዓበይቲ ወይ ፍርዝን ፍርዝን ዝበሉ ሽግራት ብዘይንሓፍነት ክዝረበሎም ከም ዝግባእ ዝኣክል ጻዕሪ ምክያድ ግቡእን ተደላይን ኢዩ።

ሃገርና ኤርትራ፡ ካብ ምብትታንን ሓድነት ህዝብና ካብ ምልሕልሕን እነድሕነሉ  ቀንዲ ሓይልና ሓድነትና ምዃኑ ኩሉ ደምበ ተቓውሞ ዝኣምነሉ  ዝርድኦን እዩ። ይኹን እምበር ናብቲ መሰረት ከብጽሕ ዝኽእል መስመርን ናበይ መዕለቢናን ንኸይነንጽር እንትስ ብጉርሒ፥ እንተስ ብሽርሒ መደብ ዘይብሉ ሃንደበታዊ ንቕሎ ጥራይ ነብገስ ምህላውና እዩ እቲ ጸገም። ነታ ሓድነት ኣብ ግብሪ  ንምውዓል ናይ ብሓቂ ድሌት እንተልዩ፥ ማለት፥ ድሌት ጥራይ ዘይኮነስ ብርግጽ እቲ ንሃገርናን ህዝብናን ንምድሓን ክዕወት ዝኽእል ብሓድነትና ምዃኑ ንኣምን ኮይና፥ ሓዲሽ  ውድብን ፥ ምፍንጫላትን ዘይኮነስ፡ ኣብ ትግባሬ ክንጸምድ ኢና ዝጥለብ ዘሎና። ተግባር ማለት እቲ ክውሰድ ዘለዎ ኣገባብ ክሳብ ዝውሰድ ሕድገታት ምግባር  ዘድሊ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ።

ነቲ ኣብ ሃገርናን ህዝብናን ዘሎ ዓብይ ጸገም ክንፈትሕ እንተኮንና እምበኣር፡ ነቲ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዘሎና ሽግራት ቅድም ቀዳድም ንምፍታሕ ብዘይተጉላባነት ለይቲ ምስ መዓልቲ ክንጽዕር ይግባኣና። እዚ ክንገብር እንተዘይክኢልና ግና ኣብ ዘይተፈልጠ ሕቡእ ኣጀንዳ ንበሎ ወይ ንሕዝቢ ኤርትራ ዘየርብሕ ጉዳያት ግዜናን ጉልበትናን ምጥፋእን ቃልስና ንኸንቱ ምዃኑን እዩ ዝሕብር። ንሕና ደምበ ተቓውሞ ነቲ ንኹልና ዘዕውት ጐደና ጠፊኡና ዘይኮነስ ክነተግብሮ ዘይምድላይና እዩ። ነዚ ዘመልክት ድማ እቲ ኣብ ንሓድሕድና እንገብሮ ቅሉዕ ይኹን ሽፉን ነፍሕታት ነቲ ጽባሕ ንገሆ ናብ በሪ ሰላም ዘብጽሕ መንግዲ ዝምልከት ንኸይንመያየጥን እንገብሮ መዕገቲ እዩ። ነዚ ጉዳይ እዚ ብዕቱብነት ክንተሓሓዞ እንተዀይና፥ ነቲ ጉድለታትና  ነቒስና ብምውጻእ ክመሓየሽ ዘለዎን ክድርበ ዝግበኦን ብክፉት ልቦና፡  ስሉጥን  ዝኾነ ውጽኢት ክህብ ዝኽእል ንናይ ሓባር ዓወት ባይታ ጋሪዱና ኣሎ። ነዚ ባይታ እዚ እምበኣር ብብዝረኣየና መሳዂቲ ክንኣትዎ ስለእንደሊ ንሓድሕድና ብምትፍናን እነሆ  ንህዝብናን ሃገርናን ክነድሕን ይኹን፥ ፍቕሪ ሓድሕድ ውን ክነጥሪ ዘይከኣልናን። 

ደጊም እቲ ናብ ሰላም ዘብጽሕን ንዓወትና ዘቀላጥፍን ስትራተጂ ንኹልና ዝጠምር ስምረት ምዃኑ በብውሽጥና ንኣምን ኢና። ይኹን እምበር ነዚ ኣምር እዚ ኣብ መፈጸምትኡ ንኸነብጽሖ፥ ክንሰምር ኢና፥ ተሰማሚዒና ኣሎና ዝብል ተግባር ዘይስነዮ ዘረባ፥ ውዑላትን፥ ኣኼባታትን፥ ወከልትና ውጽኢት ዘይብሉ ኮይኑ ይተርፍ ኣሎ። እዚ ካብ ዘይተዓወተ ደምበ ተቓውሞ ነቲ ሒዝዎ ዘሎ ኣገባብትን ዝኽተሎ ዘሎ ፖሊሲታትን ገምጊሙ ምእንቲ ለውጢ ክርከብ  ሓድሽ ኣተሓሳስባ ክሕዝ እዋኑ እዩ። ካብኡ ብዝተረፈ በበይንና እንተ ሃለኻ ውጽኢቱ እዚ ዘሎናዮ ሃለዋት እኹል ምስክር እዩ።  ስለዚ ቅኑዕ ኣተሓሳስባን፥ ልቦና ዝመልኦ ኣካይዳን፥ ሰላምን ይቕረ ምባልን ብምዝውታር ነቲ ድሌታትን ረብሓታትን ናይ መላእ ህዝብና ዘገልግልን ዘርብሕን እዩ። እዚ ከኣ ሓድነትና ኣደልዲልና ክብጻሕ ይከኣል እዩ። ነዚ ክንገብር እንተዘይከኣልና ድማ ከይተረሓሓቕናን ከይተነፋፈግናን  ሓባራዊ ስርሓት ክነካይድ ምስ እንበቅዕ፥ ንዜጋታትና ብኻራሩ ከም እንሳሳ ዝሓርዱን፥ በባትርን ኣእማንን ዝጭፍጭፉን ዘለዉ ጸይቅታት ክርዕዱን ኢዶም ክእክቡን እዮም።

እቲ ኣብ እትዮጵያ ለውጢ ዝተጸበየ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንኣብይ ከም ውላድ ኣምላኽ’ዩ ሞጉስዎ። እቲ ግጭት ብምቕጻሉ ግን ኣብ ዙርያ´ቲ ተዓዋቲ ብልጫ ኖቤል ኣብይ ኣሕመድ ስቕታ ኮይኑ። እቲ ናይ ሕጽኖት ግዜ ኣብቂዑ ኢዩ ኢሎም ክኢልታት ብልጫ ኖቤል ቅድሚ ሰሙን ምቕባል ብልጫ ኣብይ ይዛረብሉ ኣለው።

ብብሩህ መጻኢ መብጽዓ ዝልለ ወዲ 42 ዓመት ኣብይ ኣሕመድ ኢሎም ቀረብኡ ዝዛረብሉ ዝነኣሰ ቀዳማይ ምኒስተር መራሒ ኣብ ኣፍሪቃ: ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሚያዝያ ኢዩ ሓላፍነት ተሰኪሙ። ቀልጢፉ ድማ ኢዩ ብዙሕ ለውጥታት ዝገበረ። ብፖለቲካ ዝተኣስሩ ተፈቲሖም: ማዕከናት ዜና ብዝያዳ ነጻነት ረኺቡ። ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዝለዓለ ሓላፍነት ተመዚዘን። እቲ ንዕስራ ዓመት ኣብ መንጎ ኤርትራን እትዮጵያን ዝነበረ ጽንኩር ዝምድና ስለዝተፈትሐ ድማ´ዩ ምኽንያት ምሽላም ብልጫ ኖቤል ኮይኑስ ሽማገለ ኖቤል ብልጫ ሰላም ናይዚ ዓመት´ዚ ተዓዋቲ ዝገበሮ። ኣብ መጀመርያ ከም ህቡብ መራሒ ብኣወንታ ተራእዩስ ብዙሓት ከም መድሕን ርእይዎ። እዚ ሓድሽ ሃዋህው’ዚ፡ ስእሊ ቀዳማይ ምኒስተር ከም ሓደ ኣገዳሲ ምልክት ኣብ ፖስተራት፡ ኣፊሻትን ማልያታትን ኣብ ኲሉ ክልጠፍ ተራእዩ። ይኹን እምበር ዋላ’ኳ ብልጫ ስለማት ኖቤል ይቀበል ደኣ’ምበር: እቲ ፈንጠዝያስ በኒኑ ኣሎ።

መስርሕ ሰላም ምስ ኤርትራ ደው ኢሉ። ከም’ቲ ንፈልጦ ትካላዊ ተብግሶ ሰላም የለን። ብኣንጻሩ ኣብ ኢትዮጵያ ክኢላ kjetil Tronvoll ( ሸትል ትሩንቮል) ከም ዝበሎ ንድሕሪት ኢዩ ተመሊሱ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ ተቐባል ብልጫ ምስ ተፈልጠ፣ ኣብዚ ዂሉ ክበጽሕሲ እንታይ ዝበቅዕ ደሞክራሲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሐይል ዘርኣዮ ኣሎ´´ዩ ዝብል ነቔፈታ ክናፈስ ጀሚሩ ኣሎ። ሽማግለ ኖቤል ሰላም ንገዛእ ርእሱ፡ እቲ ሽልማት ኣካራኻሪ ምዃኑ ኣተንቢሁ ነይሩ ኢዩ። ይኹን እምበር ብዙሕ ስጒምትታት ተወሲዱስ ንቕድሚት ይደፍእ ኣሎ ክብል ኢዩ ጸኒሑ።

Tronvoll እውን ኣብይ ኣብ ግዜ ምርቁሑ ንብልጫ ኖቤል ብዙሕ ለውጥታት ኣርእዩ ምንባሩ ይቕበል ኢዩ። ኣብቲ መጀመርያ ወርሓት ስልጣኑ ብዘርኣዮ ውጽኢት ብልጫ ኖቤል ክወስድ ዘገበሮ ቅቡል ኲነት ነይሩ ኢዩ። ካብ ናቱ ዝውሕድ ዝገበሩ ዝቕበሉ ምህላዎም ድማ ይጠቕስ።

ናይ ኣብይ ዓቢ ሕማም ርእሲ መስርሕ ሰላም ዘይኮነስ ኣብ’ቲ መንግስቲ ዝመርሕ ዘሎ ሰልፊ ተፈጢሩ ዘሎ ምምቕቓልን እቲ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ምትፍናንን ዓመጽን ኢዩ። ጽገናዊ ለውጥታት ኣብ’ቶም 80% ብሄራትን ጉጅለታትን ናይታ ሃገር ተቐባልነት የብሉን። ዝጸንሑን ሓደስትን ግርጭታት ኣብ ባይታ ክንሳፈፉ ከለው፣ ብዙሓት ሓደስቲ ተዋሳእቲ ኸኣ ተቐልቂሎም ኢዮም። ኣብ ቀውዒ፡ ድሕሪ ሰሙን ብልጫ ኖቤል ምእዋጁ ኣዲስ ኣበባን ኣብ ገለ ከባቢታት ኦርሚያን ቀዛፊ ተቛውሞ ኣንጻር ቀዳማይ ምኒስተር ተራእዮም ኢዮም። ኣብይ ካብ ህዝቢ ኦሮም ኢዩ። እቲ ናይቲ ህዝቢ መንእሰያት ምንቅስቓሳት ከኣ ኢዩ ኣብ ስልጣን ክመጽእ ዝሓገዞ። ይኹን እምብር ኣብይ ብኣንጻሩ ሚዛን ብሄር ዕሽሽ ብምባል ኣብ ሓድነት ኢትዮጵያ ዘለዎ ኣርኣእያ ክብ ኣቢሉ። እዚ መልእኽት´ዚ ኣብ ቦትኡ ተቐባልነት ኣይረኸበን። መብዛሕትኦም ተዋሳእቲ ፖለቲካ ነቲ ናይ ብሄራት ፈደራላዊ ስርዓት ኢዮም ዝከላኸሉ። ኣብይ ግን ሃንደበት ንምቕያሩ ክዛረብ ጀሚሩ። በዚ,፡ ዝነበሮ ደገፍ ኣጥፊኡ መቓብር ፖለቲክኡ ባዕሉ ኲዒቱ ይብል Tornvoll። ኣብይ ዓቢ ጸወታ ይጻወት ኣሎ። እዚ ኸኣ ዘይምርግጋእ ፈጢሩ። ኢትዮጵያ ካብ 1991 ንድሕሪት ከምዚ ሕጂ ዘላቶ ብሄራዊ ግርጭታት ኣርእያ ኣይትፈልጥን።

ምናልባት´ውን ኮሙሽነር ኤውሮጳ Ursula Von der Leyen ኣብ ምብጽሓ ኣብታ ሃገር ነዚ እናሓመቐ ዝኸይድ ዘሎ ኲነታት ተልዕሎ ትኸውን። እቶም ኣብ ዕለት 10 ታሕሳስ ኣብ ኦስሎ ምስ ምቕባል ብልጫ ኖቤል ጽቡቕ ዝተጸበዩ ሓዘን ወይ ፍሽለት ክስምዖም ኢዩ።

እቲ ልሙድ መደብ ዜናዊ መግለጺ ምስ ምቕባል ብልጫ ኖቤል ተሰሪዙ ኢዩ። ኣብይ እውን ምስ ተለቭጅን ኖርወይን ቢቢስን ከምኡውን ኣልጃዚራ ቃለ መሕትት ኣይገብርን´የ ኢሉ ኣሎ።

እቲ ንርእዮ ዘለና ኣብይ ሓይሊ ይስምዖ ኣሎ። ጋዜጣኛታትን ነጠፍትን (activists) ይኣስር ኢዩ ዘሎ። ኣብ ክንዲ ዘተን ቃለ መሕትትን ዝገብር ኣብ ናይ ውልቁ ለኸፍከፍ ኣትዩ ኣሎ ይብል Tornvoll።

ብሓፈሽኡ እትዮጵያውያን ሓደ ካብኦም ናይ ሰላም ብልጫ ምሽላሙ ሕቡናት ኢዮም። ግን ብዙሓት ከኣ ስለምንታይ ኢሎም ዝሓቱ ኣለው። ስለምንታይሲ ከም ሎሚ ገይሩ ዘይርጉጹነት ተሰሚዕዎም ኣይፈልጥን ኢዩ።

ትርጉም ካብ ኣብ ሃገራዊ ጋዜጣ ሽወደን SVENSKADAGBLADET ታሕሳስ 7- 2019 ዝወጸ ዓንቀጽ።