EPDP Editorial

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰህኤ

ግዜ ብዘይዝኾነ ይኹን ተጽዕኖን ዕንቅፋትን እዩ ጉዕዘኡ ዝቕጽል። ኩሎም ናይ ግዜ መለክዕታት ካብ ካልኢት ጀሚርካ ክሳብ ላዕሊ ዝኾነ ሓይሊ ከቐልጥፎ ወይ ከደንጉዮ ዘይክእል ናጻን ቀጻልን መስርሕ ጉዕዞ ኣለዎም። ንግዜ ኣብቲ እዋኑ ቆጸርኡ ኣኽቢሩ ክጥቀመሉ ዘይከኣለ ኣካል ቅልጣፈን ቀጻልነትን መስርሕ ጉዕዘኡ ቀይሩ ከም ዝጽበዮ ክገብር ኣይክእልን እዩ። ብዙሓት በቲ ዝተዋህቦም ናይ ግዜ ጸጋ ዘይተጠቕሙ ምስ ግዜ ከማርሩን ክራገሙን ምስማዕ ዝተለምደ እዩ። እንተኾነ ንግዜ ኣብ ቅድሚ ዳኛ ክኸስስ ኮነ ክምጉት ዝኸኣለ የለን። ግዜ ናጻ ስለ ዝኾነ ከም መጽዓን ዘርጊሕካ ተንውሖ ወይ ጠቕሊልካ ተሕጽሮ ኣይኮነን።

ግዜ ንወዲ ሰብ ብናጻ ካብ ዝተዋህቡ ህያባት ሓደ እዩ። እንተኾነ መንዩ ንግዜ ብግቡእ ዝጥቀመሉ ኣዛራራቢ እዩ። ሃብትን ድኽነትን፡ ፍልጠትን ድንቁርናን፡ ሰላምን ህውከትን፡ ፍቕርን ጽልእን፡ ዓወትን ውድቀትን ኩሎም ምስ ኣጠቓቕማ ግዜ ምትእስሳር ዘለዎም ተጻረርቲ ተረኽቦታት እዮም። ብባህሪኦም ከኣ እቲ ሓደ  ንኣውንታ እቲ ካልእ ከኣ  ንኣሉታ ዝውክሉ እዮም። እቶም ኣውንታ ናብኡ ካብ ዘብጽሕዎም ረቛሒታት ንግዜ ብግቡእ ምጥቃም ዓብይ እጃም ኣለዎ። እቲ ንግዜኡ ብግቡእ ዝጥቀም ትጉህን ህርኩትን ናይቲ ኣውንታ ተጠቃሚ ከም ዝኸውን ርዱእ እዩ። እቲ ሃካይን ንግዜኡ ብግቡእ ዘይጥቀምን ከኣ ግዳይ ናይቲ ኣሉታዊ ሸነኽ ከም ዝኸውን ዘዳዲ ኣይኮነን።

ግዜ ብኽብርን ጥንቃቐን ክተሓዝ ዝግበኦ ህያብ ብዛዕባ ምዃኑ ኣብ ሕብረተሰብና ናይ ግንዛበ ቦታ ኣለዎ። “ግዜ ወርቂ እዩ” ነዚ ብዝምልከት ገላጺ ምሳልያዊ ኣበሃህላ እዩ። ምስ ግዜ ቆጸራኻ ኣኽቢርካ ምጉዓዝ ከም ዘድሊ ንምብራህ ወለድና “ግዜ ከለካ ግዜ ኣይትጸበ” ዝብልዎ ውን ዓብይ ቦታ ዝወሃቦ ኣገላልጻ እዩ። “ዕድል ሓደ ግዜ እዩ” ዝበሃል ናይ ወለድና ምሳለ’ውን ግዜ ኣብቲ ብሱል ደረጃኡ ተዘይተጠቒምካሉ ዘይጽበየካ ምዃኑ ንምብራህ ዝቐርብ እዩ።

ግዜ ኣብ ህይወትና ፈጣሪ ተጽዕኖ ምዃኑ ስለ እንርዳእ፡ ሓደ ክፋል ግዜ ንኣብነት ዓመት ክሓልፍ እንከሎ፡ ብዛዕባቲ ዝመጽእ ሰናይ ትምኒትና ክንገልጽን መብጸዓታት ክንኣቱን እንከለና፡ ንግዜ ዘለና ክብሪ ንገልጽ ምህላውና ብሩህ እዩ። ኣይኮነንዶ ንናይ ዓመት ምቅይያር ንናይ ወርሒ መጀመሪ ባሕቲ እውን ትርጉም ንህቦ ኢና። እዚ ከኣ ካልእ ንክብሪ ግዜ ዘመላኽት እዩ። በዚ መሰረት ኣብ ከምዚ ሕጂ ዘለናዮ ናይ ክልተ ዓመታት ናይ ሓላፍነት ምርኽኻብ “እንኳዕ ኣብጸሓና ኣብጸሓኩም” ተተበሃሃልና ተዘይንኢሱና ኣይዓብየናን እዩ። ስለዚ “ርሑስ ዓድሽ ዓመት 2017 ይኹነልና”። እዚ ግብራዊ ዝኸውን ግና ብምምናይና ዘይኮነ፡ ትምኒትና ኣብ ምትግባር ብቑዓትን ትጉሃትን ኮይና እንተቐሪብና ጥራይ እዩ።

ግዜ ዕዳ እዩ። እዚ ዕዳ ከኣ ናይ ግድን ክንከፍሎ ዝገበኣና እዩ። ዝተወሰነ ናይ ግዜ መለክዒ፡ ንኣብነት ዓመት ኩሉ’ቲ ኣብ በኹሪ ዕለት ዝተመነናዮ መኺኑ፡ ዓመት ብዘይለውጥን ሓድሽ ተረኽቦን ክንሓልፎ እንከለና ክሳብ ክንደይ ዕዳና ይውህለል ምህላዉ ኣይንዘንግዕ። ሳዕቤኑ ከኣ ናብ ካለኦት ዘይኮነ ናብ ርእስና እዩ። ንሕና ኤርትራውያን 30 ዓመታት ተቓሊስና ናጽነት ኣውሒስና። ስለዚ እቲ 30 ዓመት ናይ ቃልሲ ግዜ ምስ ኩሉ ዝሓለፎ ዕንቅፋታት ንቁምነገር ዝተኸፍለን ብመኽሰብ ዝተሰነየን ግዜ እዩ። ድሌት ህዝብና ቀልጢፍካ ናጽነትካ ምጭባጥ  ከም  ዝነበረ ፍሉጥ እዩ። እንተኾነ ግዜ ብናቱ ስርዓት ዝጐዓዝ እምበር፡ ብድሌት ሰባት ዝስራሕን ዝብተንን ስለ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ዝበሰሎ በሲሉ።

ኣብዚ እዋንዚ ግዜ ንኤርትራውያን ቀይሕ መብራህቲ የርእየና ኣሎ። ትሕዝቶ ተጽዕኖኡ ኣብ ልዕሌና ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታት ከኣ  “ሃየ ተጠቐሙለይ፡  ኣብ መሰረታዊ ዘይኮኑ ጉዳያት ኣይተህልኹኒ፡ በበይንኻ ካብ ምውፋር ተዓቂብኩም ብሓባር ስርሑ ….. ወዘተ” ዝብል ቅዱስ ሓረጋት ይርከቦ። “እንተዘየለ ጉዕዞይ ገቲአ ኣይጽበየኩምን እየ” ዝብል መጠንቀቕታ’ውን ኣለዎ። ንሕና ግና “ወይከ ቅጭጭ”።

እዚ ንርከበሉ ዘለና ወቕቲ ዓመት ኣፋኒና ሓድሽ ዓመት እንቅበለሉ ዘለና እዩ። ኣብዚ ምስግጋር ነቲ ሓደ ኣፋኒኻ ነቲ ሓድሽ ብፍሕሹው ገጽን ኣውንታዊ መብጸዓታትን ምቕባል ልሙድ እዩ። እነሆ ከኣ “ሕጉስን ዕዉትን ናይ ሰላም ዓመት ይግበረልኩም ይግበረልና” ክንብሃሃል ቀኒና። ዝበሃግ ህያባት እውን ተወሃሂብና። እዚ ጽቡቕ መግለጽታት ክሳብ ክንደይ ኣብ ሕልናና ሱር ሰዲዱ ናብ ተግባር ደሪኹና ግና ፍሉጥ ኣይኮነን። ጽባሕ ሓድሽ ዓመት ከምቲ ዝበልካዮ ኮይንካ ዘይምጽናሕ ከኣ ኣብ ልዕሊ ክብሪ ግዜን ቃልካን ተኣማንነት ምጉዳል እዩ።

ኤርትራውያን ብሓፈሻ፡ ተቓወምቲ ሓይልታት ከኣ ብፍላይ፡ ኣብ ሓድሽ ዓመትን ካልእ ኣጋጣምታትን  ዝሓለፈ ኣፋኒና ንመጻኢ ጽቡቕ ምምናይ ከም ባህሊ ሒዝናዮ ዘለና ተግባር እዩ። ከምዚ ምምናይና ቅቡል ተግባር እዩ። እንተኾነ እዚ ጽቡቕ ትምኒት ብዝምጥኖ ተግባር እንተዘይ ኣሰኒናዮ ትርጉም የብሉን። ነዚ ንምትግባር ከኣ ነዚ ሓድሽ ዓመት ብሓድሽ ናይ መዋጸኦ ኣተሓሳስባ ከነሰንዮ ናይ ግድን ይግበኣና።

ብዛዕባ ርኡይ ንምዝራብ ኣብዛ ነፋንዋ ዘለና ዓመተ-2016 ነፍሲ ወከፍና ማዕረ ትጽቢትናን ትጽቢት ህዝብናን ኔርና ኢልና ከም ዘይንንየት ፍሉጥ እዩ። እቲ ክንዓሞ ዝግበኣና ዕማም ከኣ ኣብ ቦኡ ዘሎ ዘይተኸፍለ ዕዳ እዩ። ስለዚ ሕጂ’ውን ኣብ ክንዲ ኣብ ዝሓለፈ ክሳራ ምስትንታን፡ ካብኡ ተማሂርና ንመጻኢ ተሊምና ዘይተግበርናዮም ንምፍጻም ንቕድሚት ከነማዕዱ ይግበኣና።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ካብ ሓደ ቦታ ተበጊስካ ኣብ ሓደ ቦታ ንምብጻሕ ጉዕዞ ትጅምር እሞ፡ እቲ ጉዕዞ ነዊሕ፡ ዕንቅፋታት ዝበዘሖን ብሓባር ዝኽየድን ክኸውን ይኽእል። ኣብቲ መስርሕ ጌና ኣብቲ ዝመደብካዮ ከይበጻሕካ፡ ጉዕዞ ይጽግመካ ወይ ኣብ ቀራና መንገዲ ትበጽሕ እሞ እቲ ቅኑዕ መንገዲ ክትረክብ ትግደድ። ኣብዚ ኩነታት ከኣ “ሕጂኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ ትሓትት እሞ መልሲ ክትረክብ ድማ ናይ ግድን ይኸውን። ናይዚ ሕቶዚ ቅኑዕ መልሲ  ከይረኸብካ፡ ናብቲ ዝተበገስካሉ፡ ክትበጽሕ ስለ ዘይትኽእል።

ብሓፈሻ ኩልና ኤርትራውያን ብፍላይ ድማ ደንበ ተቓውሞና ዘለናሉ ሃለዋት ምስዚ ዝመሳሰል እዩ። ቅድሚ ሕጂ በቲ ዝድለ ቅልጣፈ ንቕድሚት ንስጉም ከም  ዘየለና ብምርዳእ ብዙሕ ግዜ “ሕጂኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ ከነልዕል ጸኒሕና ኢና። እንተኾነ እዚ ሕቶዚ ብግቡእ አለሊና ነቲ ኣማዕዲና እንርእዮ ዘሎና ንህዝብናን ሃገርናን ናብ ራህዋን ሰላምን ዝወስድ መንገዲ ብግቡእ ስለ ዘይከድናዮ፡ ነዚ ሕቶ መመሊስና ክንሓቶ ናይ ግድን እዩ። ቅድሚ ሕጂ ነዚ ሕቶ ክንምልስ ኣይፈተናን ማለት ኣይኮነን። እንተኾነ መልስታትና ኣድማዕትን ቀጸልትን ኣይነበሩን።

ንሕና ውድባት በብመንገድና ብዘካየድናዮ ገምጋም ከም ዝተረዳእናዮ፡ ህዝብና ኣብ ዝረኸቦ ኣጋጣሚ ከንጸባርቖ ከም ዝጸንሐ፡ በብኹርንዑ ዝስምዑ ናይ ህዝብናን ሃገርናን ደለይቲ ጽቡቕ ርኢቶታት ከም ዝጠቕስዎ፡ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ቀንዲ ክንሰግሮ ዘይከኣልና መሰረታዊ ብደሆ ብሓባር ከሰልፈና ዝኽእል መድረኽ ክንፈጥር ዘይምብቃዕና እዩ።  ብውሱን ውደባዊ ዓቕሚ ጥራይ ኣብቲ እንደልዮ ሸቶ ክንበጽሕ ከምዘይንኽእል ከኣ ብሩህ እዩ። ብሓባር ክንሰርሕ ምኽኣልን ዘይምኽኣልን ንምዕዋትን ዘይምዕዋትን ወሳኒ ዝኸውን ከኣ ብመንጽር እዚ እዩ። ነቲ ናይ ሓባር መድረኽ ዝምግብ እቲ ውድባዊ ጻዕርታትት ዓቕምታትን ምዃኑ ግና ዘይከሓድ እዩ።

ክሳብ ሕጂ ብንጹር ዝረኣየና ነዚ ኣገዳስን ወሳንን ምዃኑ እንዳተረዳእና ከነዕውቶ ዘይከኣልና ዘተኣማምን ናይ ሓባር መድረኽ ከይንፈጥር ዕንቅፋት ኮይኑና ዘሎ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት ዘለና ናይ ኣተሓሳስባ ብዝሕነት ፍልልይ እዩ። እዚ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት፡ ናይ ውደባ ብዙሕነት ካብ ተቐበልና ክንጽበዮ ዝነበረናን ዘለናን እዩ። እዚ ከኣ ኣባና ዝተጀመረ ዘይኮነ ኣብ ዝኾነ ናይ ውደባ ብዙሕነት ዝቕበል ፖለቲካዊ ህይወት ዝተራእየን ንመጻኢ’ውን ዝረአን እዩ። ብሰንኪ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት፡ ናይ ሓባር መድረኽ ክንፈጥር ዘይምኽኣልና እምበኣር ዘየዛርብን ቅቡልን ጌርና ክንወስዶ ዘይግበኣና እዩ። ምኽንያቱ ንናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነቶም ኣመሓዲሮም ናይ ሓባር መድረኽ ፈጢሮም ኣብ ቃልሲ ዝተዓወቱን ሃገር ዝመርሑን ወገናት ብዙሑት ብምዃኖም። ብመሰረቱ እውን እዚ ንርከበሉ ዘለና መዋእል ናይ ብዙሕነት ስለ ዝኾነ። ስለዚ ኢና ከኣ ሕጂ እውን ካብዚ ዘለናዮ ዘይንቡር ናይ ደውታ ኩነታት ንምውጻእ “ሕጂኸ ናበይ?” ኢልና ክንሓትት እንግደድ።

ብመንጽር እዚ ኩነታትና ክምዘን እንከሎ፡ እቲ ጸገም ብቐንዱ ኣባና ዘሎ በዓል ቤታዊ ድኽመት እዩ። እዚ ብዓብይኡ ኣብ ፍልልያዊ ሓድነት ንዘለና ግንዛበን ናይ ምትግባሩ ትብዓትናን ዝፈታተን እዩ። እዚ ክንብል እንከለና ግና ከምቲ ውሽጣዊ ደኣ ወሳኒ ኣይከውንን እምበር፡ ዓንቃጺ ተጻብኦ ናይቲ ንምውጋዱ ንቃለስ ዘለና ጉጅለ ህግደፍ እውን ዘንጊዕናዮ ኣይኮናን።  ኣብዚ ኣተሓሕዛ ብዙሕነት ክሳብ ዘየድማዕና ከኣ ኣብቲ ካልእ ዝጽበየና ህዝብን ሃገርን ብመትከል ደሞክራሲ ናይ ምምራሕ ሓላፍነት ከነድምዕ ዘለና ዕድል ጸቢብ እዩ። መጻኢት ኤርትራ እውን ብመትክል ብዙሕነታዊ ሓድነት እያ ክትምራሕ እምበር ብዙሑነትናስ ህያው ኮይኑ ክቕጽል እዩ።

ብሓፈሻ ኩሉ ዝተወደበ ይኹን ዘይተወደበ ደላይ ራህዋ ኤርትራዊ፡ ብፍላይ ከኣ ፖለቲካዊ ውድባት ካብዚ ኣለሊናዮ ዘለና ኣብ ናይ ሓባር መድረኽ ክትሰርሕ ናይ ዘይምኽኣል ጸገም ንምውጻእ ካብ ምሕሳብ ዓዲ ከምዘይንውዕል ፍሉጥ እዩ። እቲ ጸገም እምበኣር ነዚ ተበታቲኑ ዘሎ ሓልዮትን ስኽፍታን ኣብ ሓደ ብሱል ናይ ሓባር መኣዲ ከነምጸኦ ዘይምኽኣልና እዩ። ነዚ ከይነዕውት ካብ ዘየኽኣሉና ብዙሓት፡ ስስዐ ብኣብነት ዝጥቀስ እዩ። ስስዐ ምስ ነገራዊ ውነና ጥራይ ኣይኮነን ዝተኣሳሰር። እቲ ዝኸፈአ ገጹ ብናይ ኣተሓሳስባ ስስዐ ዝግለጽ እዩ። ካብቲ ኣብ ነገራዊ ህርፋን “ኩሉ ነዓይ” ምባል ብዝገደደ፡ ብ“ናተይ ሓሳብ ጥራይ ተቐባልነት ክረክብ ኣለዎ” ዝግለጽ ስስዐ ንሳቐ ምህላውና ብሩህ እዩ። ግድን እዩ ናብ ናይ ሓባር መድረኽ ክትቀርብ እንከለኻ ብዛዕባ ኩሉ ዝዝረበሉ ጉዳያት “ብርኢቶይ እዚ እዩ እቲ ቅኑዕ” ኢልካ ትኣምነሉ መመከቲ ኣተሓሳስባ ሒዝካ ምቕራብ ግድን እዩ። ናይ ካለኦት ተጸባይ ጥራይ ከይትኸውን። እምነትካ ውዱእ ኮይኑ ዝስረሓሉ ግና ብናይቶም ናይ ሓባር መድረኽ መዋስእትኻ ተቐባልነት ክረክብ እንከሎ እዩ። ብካለኦት ወገናት ዝቐርብ እሞ ካብ ናትካ ዝሓይሽ ምዃኑ ናይ ዝተኣምነሉ ሓሳብ ምእዙዝ ምዃን ከኣ ናይ ትብዓት እምበር ናይ ተንበርካኽነት መርኣያ ኣይኮነን። ስለዚ ናይዚ እዋንዚ ናይ “ሕጂኸ ናበይ?” መልስና “ነቲ ናይ ምቅርራብን ብሓባር ምስራሕን ፈተነታት  ኣበራቢርናን ፍልልያትና ኣመሓዲርናን ንቅድሚት” ዝብል ክኸውን ይግበኦ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ቅድሚ ናጽነት ዝነበረ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋ ኤርትራውያን በቲ ሓደ ወገን ናይ ግዳም ገዛእቲ በቲ ካልእ ወገን ድማ ኤርትራውያን ተገዛእቲ ነይሩ። እዚ ኣሰላልፋ ፍጹም ተጻራሪ እቲ ቃልሲ ከኣ ኣብ መንጎ ገዛእን ንመግዛእቲ ስዒሩ ንናጽነት ዝብህግን ነይሩ። እዚ ንጹር ኣሰላልፋን ቀዳማይ ምዕራፍ ሸቶኡ ዘመዝገበን ህዝብና ከም ታሪኹ ዓቂብዎ ዘሎን ስለ ዝኾነ፡ ኣብዚ ሎሚ ኮይና ብዙሕ ከነዘንትወሉ ኣድላይ ኣይኮነን። ሎሚ ዘሎ ኣሰላልፋ ግና ካብቲ ናይ ሽዑ ብመንጽር እቶም ተሰለፍቲ ዝተፈልየ እዩ። እቲ ዝፈላሊ ዘሎ መሰረታዊ ሕቶ እውን ከምኡ ዝተፈልየ እዩ። ኣብ መሰረታዊ ትሕዝቶኡ ግና ዘይሩዘይሩ ኣብ መንጎ መሰል ዝነፍግን ንመሰሉ ዝሓትትን ዘሎ ወጥሪ ስለ ዝኾነ ተመሳሳልነት ኣለዎ።

ሎሚ እቶም ኣብ ክልቲኡ ተጻራሪ መስመራት ተፋጢጦም ዘለዉ ወገናት ኩሎም ኤርትራውያን እዮም። በቲ ሓደ ወገን ወጻዒ ህግደፍ በቲ ካልእ ድማ ተወጻዒ ህዝቢ ኤርትራ። ዕምቆት ናይቲ ፍልልይ ኣብ ክሊ ናጻ ሃገር ኤርትራ፡ ናይ ኩሉ መሰላት ምንፋግን ኩሉ መሰላት ክረጋገጸልካ ምሕታትን እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ናጻ ሃገሩ ኩሉ መሰላቱን ልዕልናኡን ክረጋገጸሉ ይሓትትን ሕቶኡ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ይቃለስን ኣሎ። ብኣንጻሩ ጉጅለ ህግደፍ ንኹሉ ናይ ህዝቢ መሰላት ሓግሒጉ ብምኽሓድ ኣብ ትሕቲ ዘየገላብጥ “ዝበልኩኻ ጥራሕ ግበር” ክገዝእ ህርድግ ይብል ኣሎ። ነዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ዝጥቀሞ ሜላታትን ዝፍጽሞ በደላትን፡ ብዙሕ ኣብ ርእሲ ምዃኑ ህዝቢ ኤርትራ’ውን ስለ ዝፈልጦ ኣብ ምዝርዛሩ ምእታውብዙሕኣድላይነትየብሉን።

ብሰሪ ስርዓት ህግደፍ ዝኽተሎ ፍጹም ጨቋኒ ኣገባብ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ገዛእ ሃገሩ ተወዲቡ “ከምዚ እየ ዝደሊ” ክብል ኣይከኣለን። እዚ ዘይምኽኣሉ ከኣ መባእታዊ ውጽኢት መላኺ ባህሪ ህግደፍ እዩ። ምስ እዚ ኩሉ ጭካነ ህግደፍ ግና ወጽዓ ክሳብ ዝሃለወ፡ ኣንጻርቲ ወጽዓ ዝስለፍ ኣካል ክህሉ ባህርያዊ ስለ ዝኾነ እነሆ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ምቅዋም ዓዲ ኣይወዓለን። ክሳብ ዝዕወት ከኣ ክቕጽል’ዩ። ኣበይ ኮይኑ ይቃወም? ድማ መልሱ ንሓታቲ ንጹር እዩ። ኣብ ኩሉ እቲ ጉጅለ ዘይውንኖን ዘይቆጻጸሮን ከባቢ። ካብ ኤርትራ ወጻኢ ተወዲበን ዝቃለሳ ዘለዋ ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን ከኣ ናይዚ ኣብነት እየን። ህዝቢ ኤርትራ እንዳሓሰቦን ክዛረበሉ እንዳደለየን መድረኽ ስለ ዝሰኣነ ዘየልዕሎ ዛዕባታት ከኣ በዘን ዝተጠቕሳ ውዳበታት ይንጸባረቕ ኣሎ። ስለዚ ተቓወምቲ ውዳበታታ ኤርትራ፡ እቲ ዘጋጥመን ድኽመትን ሕጽረትን ገዲፍካ፡ ምርጫአን ምስ ህዝቢ ኤርትራ እምበር ምስ ህግደፍ ከምዘይኮነ ንጹር እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ምስቲ ፖለቲካዊ ቃልሲ ኣብ ኤርትራ እንዳሓየለ ምምጻኡን ውድቀት ህግደፍ ዘይተርፍ ምዃኑ መመሊሱ ምዕኳኹን፡ ናይ ኣሰላልፋ ሓላፍዘላፍ ይረአ እዩ። ብዙሓት ናይ ህግደፍ ወገን ዝነበሩ ምስ ህዝቦም ምዃን መሪጾም ናብ መስርዕ ተቓውሞ ዝመጹ ኣለዉ። ኣዝዮም ውሑዳት ንፖለቲካዊ ሃለዋት ሃገርና ብግቡእ መዚኖም ንነዊሕ ዓመታት “ጸረ-ህዝቢ” ዝብሉን ኣንጻሩ ዝቃለሱን ዝነበሩ፡ ሕጂኸ “ምስ ህዝቢዶ ምስ ህግደፍ?” ኣብ ምውሳን ዕጻይምጻጻይ ክብሉ ይንጸባረቕ ኣሎ። ገለገለ በጃ ህዝቢ ተመሲሎም ወጽዓ ህግደፍ ዘቃልዑ ዝነበሩ ትካላት ቃናኦም ቀይሮም ተበጀውቲ ናይቲ ጉጅለ ክኾኑ ዝደናደንሉ ኩነታት እውን ንዕዘብ ኣለና። እቲ ኣዝዩ ዘገርም ድማ ንህግደፍ ምንኣድ ጥራይ ዘይኮነ ንደንበ ተቓውሞ ካብ ምንቃፍ ሓሊፎም ክሳብ “ተቓውሞ ዝበሃል ኣየድልን’ዩ  የለን ከኣ” ዝብሉን ነቲ ሜዳ ብዘይተወዳዳሪ ህግደፍ በይኑ ክዕንድረሉ ከረከብዎ ዝህቅኑን ወገናት’ውን ንዕዘብ ምህላውና’ዩ። እንተኾነ እዚ ብዙሕ ዘሰሓሕብ ኣይኮነን። ወጽዓ ክሳብ ዝሃለወ ኣንጻር ወጽዓ ዝስለፍ ተቓውሞ ክህልው መጎታዊ ስለ ዝኾነ። ምናልባት ግና ከምዚ ኣብ ደንበ ተቓውሞና ዘጋጥም እቶም ናይ ተቓውሞ ተዋሳእቲ ኣብ ዝተወሰነ መድረኽ ግዝያዊ ምድኻም ከርእዩ ይኽእሉ። ናይዚኦም ምድኻም ግና “ተቓውሞ የለን ወይ ኣየድልን” ናብ ዝብል መደምደምታ ክወስድ ኣይክእልን እዩ። ኣብ ኤርትራ ተቓውሞ ዝዕድም ወጽዓ የለን በሃልቲ እንተኾይኖም ግና መንገዶም ዘተዓዛዝብ እዩ ክኸውን። ህዝቢ ኤርትራ ድማ ጽባሕ ናይ ለውጢ ጸሓይ ምስ በረቐት ባዕሉ ክኽዕቦም’ዩ።

ኣብ ኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ጉጅለ፡ ክሳብ ክንደይ ጨካን፡ ዘይፍትሓዊ፡ ኢደወነናዊ፡ ብውልቃዊ ብደዐ ዝዝወር፡ ዝተነጸለን ኩሉ መሰረታዊ መሰላት ዝግህስን ምዃኑ ክርዳእ ንዝደሊ ብሩህ’ዩ። ህዝቢ ኤርትራ ኮነ ሕብረተሰብ ዓለም ልቢ ዝልቦም ከም መንግስቲ ከም ዝፈልጥዎ  ዘዳዲ ኣይኮነን። ካብዚ ናይ ክሳድ ንላዕሊ ሚዛን ነቒሎም፡ ገለ መንግስታት ተወከልቶም ናብ ኣስመራ እንተለኣኹ፡ ወይ ንገለ ሓለፍቲ ናይቲ ጉጅለ፡ ንኤርትራ ከም ሃገር ንዘይምግላላ፡ ናብ ገለ ዞባዊ ወይ ዓለም-ለኻዊ  መድረኻት እንተዓደምዎም’ሞ ኣብኡ እንተመደሩ፡ ነዚ ከም ናይ ህግደፍ ምሕያል ወይ ተቐባልነት ምርካብ   ምልክት ዝርእይዎ እንተልዮም ግጉያት እዮም።

ኣብ ኤርትራ ተቓውሞ ዘይህሉን ርእሱ ኣቕኒዑን ህዝባዊ ተቐባልነት ኣጥርዩ ዘመሓድር መንግስቲ ዝህሉን፡ ወጽዓ ክውገድ እንከሎ ጥራይ ምዃኑ ህግደፍ’ውን ባዕሉ ይስሕቶ እዩ ዝብል እምነት የብልናን። እንተኾነ ህግደፍ ኣብ ድነ ጭቆና ተሓቢኡ ጥራይ እዩ ክነብር ዝደሊ። እዚ  ናይ ወጽዓ ድነ ከይቅላዕ ክሳብ ውድቀቱ ትልኽ ክብል ከኣ ናይ ግድን እዩ። ኣብዚ መን ይዕወት ዝውሰን ከኣ፡ ብጽንዓት ህዝቢ ኤርትራን ናይቶም ካብ ወገን ህግደፍ ወገን ህዝብና መሪጽና ንቃለስ ዘለናን እዩ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኤርትራውያን ሃገሮም ራሕሪሑም፡ ውሕስነት ብዘየብሉ መንገዲ ናብ ስደት ብጃምላ ምውሓዝ ካብ ዝጅምሩ ሓያሎ ዓመታት ኮይኑ። እዚ ክንብል እንከለና ብዛዕባቲ ድሕሪ ናጻነት ኤርትራ እሞ ድማ ብብዝሒ ዝዝውተር ዘሎ ዘይተጸበናዮ ስደት ንዛረብ ኣለና እምበር፡ ስደት ኣብ ኤርትራስ ነዊሕ ዕድመን ታሪኽን ዘለዎ ምዃኑ ብምዝንጋዕ ኣይኮነን። ስደት ኤርትራውያን ኣብዚ እዋንዚ ንዓና ጥራይ ዘይኮነ ንመላእ ዓለም ኣጨኒቖም ካብ ዘለዉ ተርእዮታት ሓደ እዩ። ስደት ክልዓል እንከሎ ሓቢሮም ክለዓሉ ናይ ግድን ካብ ዝኾኑ ዛዕባታት ሓደ “ጠንቂ ናይቲ ስደት እንታይ’ዩ” ዝብል እዩ።

ናይዚ ስደት ጠንቂ ብዝምልከት ንህግደፍ ወሲኽካ ዝተፈላለዩ ወገናት ነናቶም ምኽንያት እዮም ዘቕርቡ። ህግደፍ ቀንዲ ምኽንያቱ ካብ ተሓታትነት ንምህዳም ክኸውን እንከሎ፡ ነቶም ዝስደዱ ዜጋታትና ክትደግሞ ብዘሰክፍ ቃላት ክገልጾም ጸኒሑ። ንኣብነት “ናይ ሕብረተሰብ ሓተላ” ዝብል ዘስገድግድ ቅጽል ይልጥፈሎም። እዞም ኤርትራውያን ዑቕባ ዝሓትወን ሃገራት እውን እንተኾና ነቲ ጠንቂ ንሕቶኦም ምንጻግ ብዝጥዕመን ኣገባብ ክገልጸኦ እየን ዝህቅና። ብመንጽር እዚ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሓቀኛ ክትስደድ ዘገድድ፡ ሰብኣውን ደሞክራሲያውን ግህሰታት ጓስየን፡ “ዝሓሸ መነባብሮ ንምርካብ” ብዝብል ዝገልጸኦ ሃገራት እንዳበዘሓ ይኸዳ ምህላወን ንዕዘቦ ዘለና እዩ። ብእምንቶና ግና ዝተማህዘ ምኽንያት እንተተማህዘ ከምቲ “እንተዘይትደፍኣኒ መን መጽደፈኒ” ዝበሃል ደድሕሪ ዝኾነ ምኽንያት ንሕስያ ዘየብሉ ወጽዓ ጉጅለ ህግደፍ ኣሎ።

“ስደት ግዝያዊ ሩፍታ’ምበር መሰረታዊ መዋጸኦ ኣይኮነን” ዝብል መደምደምታ ንኹልና ዘረዳደኣና እዩ። እዚ ማለት ከኣ እቲ ጠንቂ ስደት ዝኾነ ሓይሊ ክሳብ ዘሎ፡ እቲ ኣርዑት ኣብ ዝኸዱ እንተኸዱ ካብቶም ስደት ዝመረጹ’ውን ኣይወርድን እዩ። ብመሰረቱ ሓደ ሰብ ንነብሱ ጥራይ ኣይኮነን ዝነብር። ናይቶም ብህግደፍ ጀሆ ተታሒዞም ዘለዉ፡ ቤተሰቡ፡ ሃገሩን ህዝቡን ሓላፍነት ኣለዎ። እዚኣቶም ኣብ መጋርያ ወጽዓ እንዳሃለዉ፡ ኣብ ዓዲ ስደት ክቐሰን ከቶ ዘይግብራዊ እዩ። ኣብቲ ዝተሰዶ ተዘይሰሊጥዎ ከኣ እቲ ጾር ዝያዳ ይኸብድ። ብመንጽር እዚ እቲ መሰረታዊ ፍታሕ ምስዳድ ዘይኮነ ንጠንቂ ስደት ምውጋድ እዩ ዝብል መደምደምታ ኩሉ ሳዕ ሓቂ እዩ።

ጉጅለ ህግደፍ ዓቕሙ ተዘይደሪትዎ፡ ንሃልሃልታ ወጽዓኡ ናብ ኩሉ ኤርትራዊ ዘለዎ ክልሕሞ ድሕር ኣይብልን እዩ። ንኤርትራውያን ደድሕሪኦም እንዳሰዓበ ክስልይሉ፡ ካብ ዝሰርሕዎ ገንዘብ ክኸፍልዎ፡ ንፕሮፖጋንዳ ኣብ ዝውድቦ መድረኻት ተሳቲፎም ከዳምቕሉ ይጽወዖም ጥራይ ዘይኮነ የገድዶም። ኣብዚ እዋንዚ  ድሌት እቲ ጉጅለን ኣብ ባይታ ዘሎ ውጽኢትን በበይኑ ምዃኑ ጉጅለ ህግደፍ ይሰዓር ከምዘሎ ዘመላኽት’ኳ እንተኾነ ጌና ትልኽ ካብ ምባል ኣይዓረፈን። እዚ ጉጅለ ካብቲ ከምስል ኣብ ኣደባባያት ዝቃወሞ ጉዕዞ ናብ ስደት ከይተረፈ ዝዝርገሖ ናይ መኽሰብ መርበባት ኣለዎ። ብዙሓት ካብ ስቪላውን ወተሃደራውን ሓለፍቱ ኣብ ሰባት ናብ ስደት እንዳፋነኻ ናይ ምኽሳብ ቀላይ ጥሒሎም ምህላዎም ከኣ ናይዚ መግለጺ እዩ።

እዚ ጉጅለ ደድሕሪ ኤርትራውያን ስደተኛታት እንዳሰዓበ ዘውርዶ በደል መምስ ኩነታት ናይተን እዞም ኤርትራውያን ዝተዓቑቡለን ሃገራት ይፈላለ እዩ።  ድሌቱ ግና ኣብ ኩሉ ከባቢ ኩሉ ግዜ ተመሳሳሊ እዩ። ዘይረዊ ዓመጽ። ንኣበነት ኣብ ከም ደቡብ ሱዳን ዝኣመሰላ ሃገራት ነቲ ምዝማት ገንዘብ ብሰበብ 2%ን ካልእ ምኽንያታትን ሓሊፍዎ ክሳብ ኣብ ዓደማቱ ንብረት  መዝጊብካ ናይ ምሓዝ ደረጃ ከም ዝበጸሐ ሓበሬታታት ኣሎ። ድሕሪ’ዚ ዝመጽእ እቲ ዝተመዝገበ ንብረት ኣምጽእዎ ምባል ከም ዝኸውን ከኣ ካብ ተመኩሮኡ ምርዳእ ዝከኣል እዩ። ኣብ ሰሜን ሱዳን ኤርትራውያን ካብ ገዛውቶም እንዳዓፈነ ናብ ኣስመራ ምውሳድ እውን ካብዚ ፈሊኻ ዝረአ ኣይክኮነን።

ኣብዚ እዋንዚ እዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ርኹስ ተግባራት ጉጅለ ህግደፍ ዘይርደኦ ኤርትራዊ  የለን። እንተኾነ ገለ ወገናት ከምቲ ዝርድእዎ ናይ ዘይምዃን ጸገም ኣለዎም። “ኣብ ዓዲ ካብ ዝፍጠር ቤተሰባዊ ጉዳይ ከይንፍለ” ዝብል እቲ ቀንዲ ኤርትራውያን ርእዮም ከምዘይረኣዩ ኮይኖም ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ዘይጭክንሉ ምኽንያት እዩ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ኣብ መንጎ ህግደፍ ከም ስርዓትን ኤርትራ ከም ሃገርን ዘሎ ፍልልይ ምርኣይ ስኢኖም፡ ንጉጅለ ህደፍ ምስዚ ኩሉ ኣበሩ ክድግፉ ከለዉ ንኤርትራ ከም ሃገር ዘኽብሩን ዘገልግሉን ዘለዉ ኮይኑ ዝስመዖም ውሱናት ኤርትራውያን  ከም ዘለዉ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን።

ዜርና ዜርና ናብ መፍትሒ ኢና ንመጽእ። ዓዲ ገዲፍካ ምስዳድ፡ ዋላ’ውን ኣብቲ ዝኸድካዮ ተጠዓመካ፡ ጌና እቲ ዕዳ ኣብ ዝባንካ ምህላዉ ምስትብሃል የድሊ። ኣብ ዓዲ ኮነ ኣብ ወጻኢ ክትቀስንን ኣብ ዝመሰየካ ክትሓድርን ነቲ ጠንቂ ስደት ምውጋድ መተካእታ ከም ዘየብሉ ምፍላጥ ዘይስገር’ዩ። እዚ ሓላፍነት ዋላ’ኳ ርኢና ከም ዘይረኣና ክንሰግሮ ተፈተና፡ ንሱ እቲ ወጽዓ ግና ደድሕሬና ስዒቡ ዝድህከና እምበር ዘናሕስየልና ከምዘይኮነ ምርዳእ ናይ ግድን እዩ። ኣብ ክንዲ ኣትኪልና ምውግኡ፡ ካብቲ ጸገም ንርሕቕ ዘለና መሲሉና ብማዕዶ ምዕዛብ ግና መፍትሒ ከምዘይኮነ ንርእዮ ኣለና። እቲ ክንጥንቀቐሉ ዝግበኣና ካልእ መዘዝ ከኣ እቲ ጉጅለ ኣብ ሕድሕድና ከፋፊሉ ከናቑተና ናይ ዝፍትኖ ግዳይ ከይንኸውን እዩ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰህኤ

ወለድና ከም ህግደፍ ዝኣመሰለ ናቱ ኣቐሚጡ ብዛዕባ ካኦት ዝወራዘ ኣካል ክገጥሞም እንከሎ “ዘይሓፍር ድሙ ገብረማርያም ስሙ” ኢሎም ክምስሉ ትዝ ይብለና። ሓደ ሓደ ግዜ እውን ኣይፈልጡንን እዮም ኢሉ ንገዛእ ርእሱ ኣዕሽዩ ንካኦት ከዕሹ ንዝፍትን  ኣካል  “ዝብእስ ኣብ ዘይፈልጥዎ ዓዲ ከይዱ ቆርበት ኣንጽፉለይ በለ” ክበሃ ንሰምዕ ኢና። እዚ ኣበሃህላታት ንዝርደኦ ኣዝዩ መሳጢ ትርጉምን መልእኽትን ዘለዎ እዩ።

ጸረ ህዝቢ እንታይነት ጉጅለ ህግደፍ ካብ ዝግለጸሉ መርኣያታት እቲ ቅድሚት ዝስራዕ ምስ ህዝቢ ዘራኽቦ፡ ኣብ ስራሕ ዝዋዓለ ሕገ-መንግስቲ ዘይብሉ ምዃኑ እዩ። ቅዋም ህዝባዊ ስርዓታት ምስቲ ዝመርሕዎ ህዝቢ ዘተኣሳስሮም ብፈቓድ ህዝቢ ዝጸድቕ ናይ ቃል ኪዳን ሰነድ እዩ። ህዝቢ መንግስታት ብግቡእ ይመርሕዎ ምህላዎምን ዘይምህላዎምን ዝቆጸጸረሉ መሳርሒ እዚ ቅዋም እዩ። ህዝቢ ብዘይቅዋም ዝመርሕዎ ስርዓታት፡ ዝቆጻጸረሉ መንገዲ የብሉን። እዚ ካብ ኮነ እቶም ስርዓታት ዝኸድዎ መንገዲ ኢደ-ወነናዊ እዩ። ሳዕቤን ኢደ-ወነናውነት እንታይ ምዃኡ ከኣ ካባና ኤርትራውያን ንላዕሊ ዝርደኦ ኣካል የለን።

ቅዋም ወይ ሕገ-መንግስቲ ናይ ኩሉ ሰቪላዊ ኮነ ገበናዊ ሕግታት መበገሲ ወይ መወከሲ እዩ። እዞም ሕግታት እዚኣቶም ምስቲ ሕገ መንግስቲ ብዘሳኒ ኣገባብ እዮም ዝቕረጹ። ብሰናይ ፈቓድ ህዝቢ ዝጸደቐ  ቅዋም መሰረት ከይገበረ ዝቕረጽ ሲቪላዊ ኮነ ገበናዊ ወይ ንግዳዊ ሕጊ ግና ካብቲ እቲ ዓመጸኛ ኣካል በብግዜኡ ዘውጸኦም ፍሉያት መጨቆኒ ኣዋጃትን  ድንጋገታትን ፈሊኻ ዝረኣዩ ኣይኮኑን። ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግደፍ ቅዋማዊ መወከሲ ኣብ ዘየብሉ ዘውጸኦም ኮነ ዘመሓይሾም ናይ ህዝቢ ኣፍልጦን ተቐባልነትን ዘይብሎም ሕግታትን ኣዋጃትን ናይ ዓመጸኛ ኣካይዳኡ ኣብነት እዮም።

ኣብ ኤርትራ ብ1997 ዝጸደቐ ኣዛራቢ ሕገ መንግስቲ ነይሩ። ኣዛራቢ ካብ ኰነሉ  ቀንዲ ምኽንያት ድማ ኣብ መስርሕ ኣፈጻጽምኡ ዝነበር ሕጽረታት እኳ ይኹን እምበር፡  ጉጅለ ህግደፍ ግና ነዚ ኣብ ህልውናኡ ዝጸደቕው ቅዋም እውን ከተግብር  ኣይተበዐን። እዚ ዘይምትብዑ  መምዘኒ ዘይህዝባውነቱ ምንባሩን ምዃኑን ዘዳዲ ኣይኮነን። እቲ ጉጅለ፡ በቲ ሓደ ወገን ህዝቢ ኤርትራ በቲ ካልእ ወገን ድማ ሕብረተሰብ ዓለም፡ እቲ ቅዋም ምስ ኩሉ ክህልዎ ዝኽእል ሕጽረታ “እስኪ ብተግባር ይፈተን” ብዝብል ይቐርቦ ንዝነበረ  ተጽዕኖ ክጻወሮ ስለ ዘይከኣለ፡ ከይሓፈረ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ንዕቀት ብዘንጸባርቕ መልክዑ “እቲ ጸዲቑ ዝተባህለ ቅዋም ከይተተግበረ ኣሪጉ ሞይቱ እዩ። ሕጂ ሓዲሽ ቅዋም ንምንዳፍ ንሰርሕ ኣለና” ዝብል ሕጫጨ ብወግዒ ገሊጹ። እነሆ ከኣ ከምኡ ካብ ዝብል’ኳ 3 ዓመታት ሓሊፉ። ደሃይ ሓድሽ ንድፊ ከኣ የለን። እዚ ዘመልክቶ እቲ ጉጅለ ንመጻኢ እውን ብዛዕባ ቅዋም ዘይዓጦ ምዃኑ እዩ።

ብመሰረት እቲ ኣብ መእተዊና ጠቒስናዮ ዘለና ምስላታት ኣንበብቲ “መሲልኩም እንታይ ኣምጻእኩም” ከም እትብሉ ፍሉጥ እዩ። ንሕና እውን ብዘይምኽንያት ኣይኮናን ነዚ ምስላታት ጠቒስናዮ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ናይ ስርዓት ህግደፍ “ሚኒስትሪ ፍትሒ” ብዛዕባ ምምሕያሽ ሲቪላውን ገበናውን ሕግታት  ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራን ገለ ናይቲ ስርዓት መዳመቕቲ መርበባት ሓበሬታን ክጽሕፉ ተዓዚብና። እዚ በቲ ሓደ ወገን ምሕጫጭ እዩ። በቲ ካልእ ወገን ድማ ከምቲ “መርዓዊ ከይሓዛስ ዓርኪ ይሕዛ”  ዝበሃል፡ ኤርትራዊ ተኸሲሱ ቀሪቡ፡ ኣንጻር ክሱ ባዕሉ ድዩ ጠበቓ ኣቚሙ ክከለኸለሉ ዘኽእል መስርሕ ፍርዲ ኣብ ዘይብሉ፡ ወረ ኣበይ ተኣሲሩ ከም ዘሎ ብቤተሰቡ ኣብ ዘይፍለጠሉ ኩነታት  እዩ ብዛዕባዚ ሕግታት ዝጸሓፍን ዝዝረብን ዘሎ። ካብዚ ሓሊፉ እዚ ሕግታት’ዚ ዝምርኮሰሉ ብህዝቢ ዝጸድቐ ሃገራዊ ቅዋም ኣብ ዘየብሉ፡ ኣብ ፍሉይ ድሌትን ጠቕምን እቲ  ዲክታቶርያዊ ጉጅለ ጥራይ ተንጠልጢሉ ዝቕረጽን ዝመሓየሽን ዘሎ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ዝተሓንጸጸ ሕጊ እንተ ተሓንጸጸ፡ ካብ ህግደፍ ዝጽበዮ ፍትሒ ከም ዘየብሉ፡ ከካብ ናይ ገዛእ ርእሱ ተመኩሮ ዝርደኦ እዩ። ቤተሰቡ ብዘይፈልጥዎ ገበን ምስተኣስሩ ኣበይ ከም ዝተኣስሩን ኣብቲ ዝተኣስርዎ ቦታ ብህይወት ይሃልዉ ኣይሃልዉ ዘይፈልጥ ኤርትራዊ ብዙሕ እዩ። ቤተሰቡ ብጉጅለ ህግደፍ ምስተኣስሩ ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ብዘይፍርድን ስርዓትን ኣባላት ጸጥታ እቲ ስርዓት፡ ምስ መነውዎ ዝተፈትሕዎ ኤርትራዊ ብዙሕ እዩ። ንዓቕመ ኣዳምን ሄዋንን ዝበጽሑ ውላዱ ብናቶም ምርጫ ካብ መቑሕ ህግደፍ ምስ ኣምለጡ፡ 50 ሺሕ ናቕፋን ካብኡ ንላዕልን ክኸፍል ዝተገደደ ኤርትራዊ ስድራ ቤት ውሑድ ኣይኮነን። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ እቲ ጉጅለ “ከምዚ ሕግዚ ሓንጸጽኩ ወይ ኣመሓየሽኩ” እንተበለስ ናይ ኣየናይ ኤርትራዊ ልቢ እዩ ክረስርስ። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ በቲ ዘሎ፡ ስምዒት ሰባት ልዕሊ ሕጊ ዝቕመጠሉ ኩነታት ከይተዳህለለ፡ ነዚ ቀይሩ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ሕጊ ልዕሊ ድሌት ሰባት ዝስረዓሉ ኩነታት ንምፍጣር ቃልሱ ክቕጽል ናይ ግድን’ዩ ንብል!

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

“ኣብ ህግደፍ ዘይተነግረ እምበር፡ ዘይተገብረ የለን” ዝብል ምስላ ብዛዕባ ህግደፍ ክንጽሕፍ እንከለና ክንጠቕሶ ንግደድ ኢና። ምኽንያቱ ገላጺ ስለ ዝኾነ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ሓደ ኣብዚ ዘመንዚ ክትሰምዖ እውን ዘደንጹ ብስርዓት ህግደፍ ዝወጸ ሕጊ ከም ዘሎ ብናይ ዜና ማዕከናት ክግለጽ ጸኒሑ። ካብ ኤርትራ ዝመጹ ሓረስቶት እውን ኣረጋጊጸምዎ እዮም። መሰረታዊ ጭብጢ ናይቲ መምርሒ “ዝኾነ ሓረስታይ ዘራእቱ ቅድሚ ምሕፋሱ ብሽማግለ ከገምት ይግደድ። ደሓር በቲ ግምት መሰረት ንሱ ዝጥቀመሉ 10 ኩንታል ጥራይ ኣትሪፉ እቲ ዝተረፈ ናይ ምውጋይ መሰል ኣብ ዘየብሉ ዕዳጋ ናብ መንግስቲ ብሕሳብ 600 ናቕፋ የረክብ” ዝብል እዩ። ኣብ ዓይነት እኽሊ ፍልልይ ኣሎ ድዩ የለን ኣይተነጸረን። እንተልዩ’ውን ዝንኪ እምበር ዝውስኽ ከም ዘይከውን ፍሉጥ እዩ። እዚ ምስ’ቲ ብዓለም ደረጃ ኣዝዩ ዝፍንፈንን ዝኹነን ዘሎ 2% ዝዛመድ ይመስል።

ሓረስታይ ኤርትራ ካብቲ ናይ ዝሓለፈ ዓመት፡ ብዓለም ከይፍለጥ እሞ ሓጋዚ ከይረክብ ስለ ዝተዓብዓበ ብዙሕ ኣውያቱ ዘይተሰምዐ ሳዕቤናት ዘሕለፈሉ ኣካሒዳ ዘውጽእ ተስፋ ዝህብ እቶት ኣብ ዝጽበየሉ ህግደፍ ኣንበጣ መሲሉ ክመጾ እንከሎ  ክሳብ ክንደይ ከም ዝድንጽዎ ምግማቱ ዘጸግም ኣይኮነን። እንተኾነ ሓደ ተረኽቦ ሓድሽ ኮይኑ ክመጽእ እንከሎ ከዛርብ ደኣ ናይ ግድን ኮይኑ እምበር፡ ሓረስታይ ኤርትራስ ብናይ ህግደፍ ዓመጽን በደልን ላድዩ እዩ።

ነዚ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ግምት ዘካይዳ ሽማግለታት ካብ ነፍሲ ወከፍ ዓዲ ብህግደፍ እየን ክቖማ። ህግደፍ እዘን ሽማግለታት ምእንቲ ብዙሕ እኽሊ ክእክብ ዘብቀዖ ግምታት ክብ ከብላሉ ክደሊ እዩ። ምእንቲ እዚ እሙናቱ ከዋፍር እዩ። እንተ’ቲ ሓረስታይ ንጉጅለ ህግደፍ ሓቀኛ ግምቱ ብሰናይ ድሌቱ ክህብ ዘበት’ዩ። ኣብዚ ናይ ሕልኽልኽ ግዜ እቲ ኣብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ህግደፍ ሳዕሪሩ ዘሎ ጉቦን ብላዕን፡ ናብቲ ዝግመት፡ ቁሚጦ፡ ኩልስስቲ፡ ንዕርትን ጉንሕን ክወርድ ምዃኑ ከኣ ርዱእ እዩ።

እዚ ኣብዚ ደሓን እቶት ክሕፈሰሉ ትጽቢት ዝተነብረሉን ማእቶት ናይ ምእምራር ዓቕሚ ዘለዎ ሓይሊ-ሰብ “ሓርኢ ተመን” ዝኾነሉን ቀውዒ ብህግደፍ ንወጻኢታት ናይቲ ሓረስታይ’ኳ ብዘይትክእ ግዱድ ዋጋ ገዚኡ ክኽዝኖ መዲብዎ ዘሎ እኽሊ፡ ጉጅለ ህግደፍ ሓረስታይ እተን ብገዛእ ንብረቱ “እዚኣን ጥራይ ይኣኽላኻ” ተባሂለን ዝተተኹባሉ ንቐለብ፡ ንውራይ፡ ንንግደትን ዝኣመሰለ መሰረታዊ ማሕበራዊ ግደታን ሻሕሻሕ ኣቢሉ ምስ ወደአን፡ እንደጋና ብገዛእ እቶቱ ኣብ ሓምለ ሰነ ብሰለስተ ኣርባዕተ ዕጽፊ እሞ ኣብ ድኳን ሕድሪ መስርዕ ኣትሒዙ፡ ክሸጠሉ ከም ዝመደበ ናይ ቅድሚ ሕጂ ተመኩሮኡ ዘረጋገጾ እዩ።

መንግስቲ ህዝቡ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዋሕዲ መግቢ ከጋጥሞ እንከሎ፡ ዓቕሚ እንተልይዎ ካብ ዓቕሙ፡ ዓቕሚ ተወሓዶ ድማ፡ ካብ ሕብረሰብ ዓለም ሓገዝ ሓቲቱ መግቢ ናይ ምቕራብ ሓላፍነት ከም ዘለዎ ኢና እንርዳእ። ኣብ ተመኩሮ ህግደፍ ግና፡ ደርቂ ኣጋጢሙ እቶት ውሒዱ ህዝቢ ብጥሜት ክጥቃዕ እንከሎ፡ ወይ ዓቕሚ ሃልይዎ፡ ኣይሕግዝን ወይ ድማ ሕብረተሰብ ዓለም ለጋስ ኢዱ ንክዝርሕ ኣይጽውዕን።  ኣብ ክንድኡ ምስምሳት ብምፍጣር ድምጹ ይሓብእን ኣፍደገ ሓገዝ ይዓጹን። ከምዚ ናይ ሎሚ ዘበን ደሓን እቶት ክርከብ እንከሎ ድማ፡ ከምዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ሰፍኢ ሒዙ ኣብ ዓውዲ የቃሉ። ስለዚ ኤርትራዊ ሓረስታይ “ክሳብ መዓስ ከምዚ ኢልካ?” ክብል ኣብ ዝግደደሉ ግዚ ከም ዝበጸሐ ከስተብህል ናይ ግድን ግድን እዩ፡

እዚ ኣብ እንግደዓ ሓረስታይ ኤርትራ ጥራይ ዝውሰን ዘይኮነ፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ እንተላይ እቲ ምእንቲ ህዝቢ እየ ኢሉ ብረት ዓጢቑ ዘሎ ሓይልን ንሕና ምእንቲ ለውጢ ንቃለስ ዘለና ሓይሊ ተቓውሞን እውን፡ ከምቲ ንህግደፍ ኣብ መዳያት ደሞክራሲ፡ ሰብኣዊ መሰል፡ ቅኑዕ ምምሕዳር፡ ኣብ ስደትን ሳዕቤናቱን ነቃለዖ ዘለና፡ ኣብዚ ኣብ ልዕሊ ሓረስታይና ናይ ዝሓለፈ ዓመታት ቁስሉ ከሕዊ ተስፋ ዝገበረሉ ግዜ ዝወርዶ ዘሎ በደል እውን ኣብ ሕብረተሰብ ዓለም ናይ ምቅላዕ ወፈራ ከነካይድ ይግበኣና። ህግደፍ፡ ኣብ ወጻኢ ናይ 2% መደባቱ ካብ ምንቃፍን ምኹናን ሓሊፉ ፈጺሙ ይስረዝ ኣብ ዘለወሉ እዋን እዩ ከምዚ ዓይነት ዓመጽ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝምህዝ ዘሎ። ስለዚ ኣብዚ’ውን ክንደግሞ ኣለና።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኤርትራውያን ተቓወምቲ፡ ጉዳይና ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ምዃኑ ወትሩ እነንጸባርቖ ዕላማና እዩ። ነዚ ዓብይ ጉዳይ፡ ምስቲ ቀንዲ ዋንኡ ህዝቢ ኤርትራ ኮይና ኣብ መዕርፎኡ ከነብጸሖ ከም እንደልን ናብኡ ዘብጽሕ ዓቕሚ ከም ዘለናን እውን ወትሩ እንጠቕሶን ከም ቀንዲ ዕላማና እንወስዶን እዩ።  እዚ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ነዚ ኣብ ምትግባር ብዙሓት ዘይሰዓርናዮም ብደሆታት ከም ዘለዉ ከኣ ደጋጊምና ንገልጽ። “ድሌትናን ዕላማናን ሓደ፡ ኣዋፍራና ከኣ በበይኑ” ምዃኑ ከኣ ናይ ዘይምዕዋትና ፍሩይ መግለጺ እዩ።  ጸገምና ምርዳእ ጥራይ ዘይኮነ ናይ ጸገምና ጠንቂ እንታይ ምዃኑ ከም ዘይጠፍኣና’ውን ብዙሕ ግዜ ነመላኽት ኢና። ኣንጻር ሓደ ክውገድ ዝግበኦ ኣይኮነንዶ ንሕና ዓለም ዘለለየቶ ጸረ ህዝቢ ክትቃለስ እንከለኻ፡ ከምቲ ንቡር ቀንዲ ዕንቅፋት ክኾነካ ዝግበኦ ንሱ እቲ ኣንጻሩ ትቃሶ ዓመጸኛ እዩ። ካለኦት ባዕላውን ወድዓውን ጸገማት ኣይህልዉን ማለት ግና ኣይኮነን።

እዚ ጉዳይዚ ኣባና ክመጽእ እንከሎ ግና ፍልይ ዝበለ መልክዕ ምሓዙ ንግንዘብ። እቲ ኣንጻሩ ንቃለሶ ዘለና ዘይህዝባዊ ሓይሊ ብሰንኪ ኣሻዅ ባህርያቱ እንዳ ሓደረ ዝምንምን ዘሎ ብምዃኑ ቀንዲ ዓንቃፊና እዩ ኢልካ ምጥቃሱ የጸግም። ከም ውጽኢት ምድኻሙ ኣባና ዘንጸባርቕ ብርታዐ ግና ትሕቲ ክኾኖ ዝግበኦ እዩ። ንሕና ከኣ ነቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ባህግናን፡ ዓቕምናን  ኣውሃሂድና ንቃለዓለም ዘይኮነስ ብልብን ብዘይቀያየር ቀጻልነትን “ጉዳይና ጉዳይ ህዝቢ” ምዃኑ ኣዕሚቑ` ክሰርጸና ዘይምኽኣሉ ከም ቀንዲ ጸገምና ኮይኑ ቀሪቡ ኣሎ። ብዙሓት ከም ዝብልዎ፡ “ምእንቲ ህዝቢ ዝተሰለፍኩ እየ” ምባልን ብተግባር ምእንቲ ህዝቢ ምውፋይን ይፈላለ እዩ። ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ኩነታትና ናይ ብሓቂ ምእንቲ ህዝቢ ዝተሰለፈ ኮይና ክንበቅዕ ዝተርፈና ብዙሕ እዩ።  ከም ሓቂ ናይ ምትግባሩ ውሱንነት እንተዘይኮይኑ፡ ናይ ብሓቂ ምእንቲ ህዝቢ ዝተሰለፈ ወገን ንምዃን ከነማለኦ ዝግበኣና እውን ኣይመጠፈኣናን። እቲ ጸገም ኣብ መንጎ ንውልቃውነትካ ወይ ጉጅላውነትካን ምዃንን ንባህጊ ህዝቢ ምዃንን ዘሎ ናይ ኣተሓሳስባን ምድብላቕ ዝፈጠሮ እዩ።

ምእንቲ ህዝቢ ዝተወፈየ ዘተኣማምን ሓይሊ ንምዃን፡ ክኽፈል ካብ ዝግበኦ ክቡር ዋጋ ንጸቢብ ድሌትካ ብናይ ህዝቢ ድሌትን ባህግን ከም ዝግዛእ ክትገብሮ ምብቃዕ መሰረታዊ’ እዩ። ዝተፈላለዩ ጸበብቲ ዝንባሌታትካ ውሒጥካ ናይ ብሓቂ “ኣነ ንህዝበይ’የ” ኣብ ክንዲ ምባል፡ ክልተ፡ ሰለስተ ዝንባሌታትን ኣተሓሳስባታትን እንዳቛሰኻ ምኻድ ኣየዕውትን እዩ። በቲ ሓደ ወገን “ኣነ ንህዝበይ” ዝብል ጭረሖ ሒዝካ በቲ ሓደ ወገን ድማ፡ ንሃይማኖታዊ፡ ንብሄራዊ፡ ንቋንቋውን ንቦታውን ጸቢብነታት ብውዱብ ይኹን ብዘይውዱብ  መልክዕ ልዕሊ ጉዳይ ህዝቢ ክትሰርዕ ምፍታን ውጽኢቱ ኣብ ዘለኻዮ ዕንክሊልን ደውታት እዩ። ምናልባት እውን ካብኡ ንታሕቲ ሻታሕታሕ ምባል ይኸውን።

ኣብ ከምዚ ዘለናዮ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት፡ ነየናይ ወሲድካ ነየና ትገድፍ፡ ነየናይ ኣደይብካ ነየናይ ተውርድ፡ ኮታ ነየናይ ተቐቢልካ ነየናይ ትነጽግ ክትውስን’ሞ ውሳነኻ ከኣ ርትዓዊ ክኸውን ኣተሓሳስባታትን ተረኽቦታትን ምግምጋምን ምምዛንን ኣገዳሲ እዩ። ናይ ብሓቂ ኣገዳሲ ዝኸውን ከኣ ሚዛንካ ኣብ ርትዓውነት ዝተመስረተ ኮይኑ ናይ ውጽኢ’ቲ ገምጋምካ ምእዙዝን ቅዩድን ክትከውን እንከለኻ እዩ። እዚ ዘይምግባር ከኣ ኣዝዩ ግጉይ እዩ። ከምቲ ግጉይ መንገዲ ናብቲ ዝሓሰብካዮ ዘይወስድን ካብ ናይ ህዝቢ ውክልና’ውን ዘውጽእ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ብኒሕ፡ ብህልኽ፡ ብሓንሳብ ካብ ጀመርኩዎ ንድሕሪት ኣይምለስን ተሰንዲሕካ ንዝረአን ዝድህሰስን ክዉን ሓቂ “ይረኣየኒ የለን” ዝዓይነቱ መንገዲ ምምራጽ ቦታኻ ከምቲ ኣፍካ ዝደርፎ ወገን ህዝቢ ዘይኮነስ ኣብቲ ኣንጻሩ ዘሎ ኩርናዕ እዩ ዝኸውን። ካብዚ ናይ “ዓይኒ የብለይ ስኒ የብለይ” ኣካይዳ  ወጺእካ ብግብሪ ጉዳይ ህዝቢ ዘቐድም ርትዓዊ መንገዲ ክትሓዝ ተወፋይነት ዝሓትት እዩ። ተወፋይነት ኣብ ዓውዲ ውግእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ከምዚ ዘለናዮ ሃለዋት ንባዕላውነት ኣወጊዱ ጉዳይ ህዝቢ ዘቐድም ኣተሓሳስባ ምሓዝ እውን ውፉይነት እዩ። ኣብዚ ዝዕወቱ ከኣ ጀጋኑ እዮም። ብእንጻሩ፡ “ንውልቃዊ ወይ ጉጅላዊ ድሌተይን ጸቢብ ስምዒተይን ዘየንጸባርቕ እንተኾይኑ፡ ዋላ ጉዳይ ህዝቢ ይኹን ይጠንጠን” ምባል ከኣ ናይ ስሰዐ መግለጺ እዩ። ስሰዐ ኣብ ንዋይ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ኣተሓሳስባ’ውን ይረአ እዩ።

ኣብ ክንዲ ቅኑዕ ህዝባዊ ኣተሓሳስባ ምሓዝ ጸቢብ ህርፋንካ ከተርዊ ምምራጽ ነቲ ዓወቱ ዘይተርፍ ባህጊ ህዝቢ ተገደደስ የደናጎዮ እምበር ጠጠው ከብሉ ኣይክእልን። ጉዳያት ብናይ ገዛእ ርእሶም ናይ ምቕጻል ባህሪ ስለ ዘለዎም። ቅኑዕ ናይ ህዝቢ ሕቶ ኣብ ሓደ እዋን ክዕወት ናይ ግድን እዩ። እቲ ዘይቅኑዕን ዘየስርሕን ክነሱ “ቅኑዕ እዩ” ኢልካ ትምድረሉ ከኣ ናይ ግዜ ጉዳይ ደኣ ይኸውን እምበር ብኣሉታ ምምዝጋቡ ናይ ግድን እዩ። እቲ ንሓደ ተረኽቦ፡ ኮነ ኢሉ ብናይ ህዝቢ ድሌት ኣጐልቢቡ፡ ንጸቢብነቱ ሓሸውየ ክጻወት ዝፍትን ኣካል ከኣ ብውሕዱ ብሕልንኡ ክውቀስ ምዃኑ ዘይተርፍ እዩ። ህዝቢ’ውን  “ንዓኻ ኣሚነ ነዓይ ኣብ ዘይውክል መስርሕ ተስፋ ኣንቢረ መዋጸኦ ከይደሊ ዘሪዕካኒ ጸኒሕካ” ዝብለሉ መድረኽ ከም ዝመጽእ ምዝንጋዕ ኣይግባእን። 

ينجز الناس في حياتهم اليومية مهام عديدة، والأكثر نجاحاً من هؤلاء هم من يسخـِّــرُون جهودهم وأموالهم في إنجاز مهامهم، وإحدى أهم المهام التي تهم الارتريين اليوم هي الكفاح من أجل المعيشة اليومية جنباً الي جنب النضال لنشر العدالة والاستقرار الأمني والسياسي في بلادنا ارتريا. لكلا المهمتين تفاصيل مختلفة عن بعضها البعض، لكنهما مهما كانت الظروف لا تنفصلان، وكل تمسك بإحدى المهمتين دون الأخرى سوف يكون له أثره السالب علي ما تحقق من نجاح في المهمة الواحدة. لذا علينا خلق أرضية تصالحية بين المهمتين، وهنا يتطلب الأمر الجد والإخلاص، وما يبدو من تناقض بين المهمتين يعود الي ظروف ذاتية وموضوعية لن تظل ثابتةً علي حالٍ واحدة. فمثلاً تختلف الظروف والمفاهيم السائدة إبان فترة النضال التحرري من أجل السيادة الوطنية وتلك السائدة اليوم في النضال من أجل الديمقراطية والحقوق والحريات الأساسية، فعلي سبيل المثال لا يمكننا القول أن نضال الأمس يجب أن يتطابق مع نضال اليوم، لكن ثوابت المرحلتين من روح تضحية وإخلاص تظل قائمةً في القديم والجديد.

 

النضال من أجل المعاش اليومي والنضال من أجل الحقوق، كلاهما يتطلب معينات مادية ومعنوية تختلف من شخصٍ أو دورٍ لآخر، لكن كلاهما يتطلب الجهد والإسهام من الجميع، وأية محاولة لاحتكار العمل النضالي سوف تقعد بصاحبها وتتركه وحيداً. لا شك أن النضال المشترك مع الآخرين أثقل وطأة من الكفاح الفردي اليومي لتوفير المعيشة. ذلك لأنه نضال ضخم في الحجم والنوع، وليس نضالاً معيشياً يقتصر علي أفراد الأسرة. في النضال العام من أجل إنقاذ الشعب والوطن لابد أن يختلف الإخلاص من فردٍ لآخر، فالمخلص يرى أن يكون الجهد والمساهمة من الجميع والثمرة أيضاً للجميع. أما غير المخلص فيعدد مبررات تخلفه عن النضال كالاعتراض علي بعض الأشخاص أو التنظيمات، هذا فضلاً عن تقديم المسئوليات الذاتية والعائلية علي المسئوليات النضالية. لكن لن تجد اليوم من يبرر تخلفه بأنه لا يرى ما يستوجب النضال والتغيير من الأساس بادعاء أن ارتريا في أفضل أحوالها. وهذا في حد ذاته خطوة نحو تغيير أفكار التقاعس عن النضال من أجل القضايا الوطنية.        

للقدرة أو الكفاءة معانٍ متعددة بحيث لا يمكن حصر معناهما في شيء محدد نطلق عليه وصف القوة أو القدرة. لكن إجمالاً يمكن تلخيص القدرة أو الكفاءة في القدرة علي إنجاز ما يلينا أو يسند الينا من مهام. هذه القدرة علي الإنجاز يمكن اكتسابها عبر العمل والتجارب التطبيقية المستمرة. والكفاءة لا تنحصر علي الإنجاز فحسب، بل لها دور حاسم في تقييم قدراتك وما إذا كنت في حياتك شخصاً ناجحاً أم فاشلاً.

 

الفاشلون في حياتهم يحاولون الاستقواء بضعف واحتقار الآخرين بدلاً من الاعتراف بأن فشلهم يعود الي عوامل ذاتية. يجري ذلك بين الأشخاص والمؤسسات. وليس من المبالغة القول إن المرض العضال الذي تعانيه معارضتنا الوطنية اليوم ليس إلا هذا، أي نسب الفشل الي آخرين وعوامل خارجية، إن من الكفاءة أن تتغاضى عن سلبيات الآخرين وأن تشيد بقدراتهم مهما كانت ضئيلة، علي أن لا يكون ذلك دفاعاً عن السلبيات وتستراً عليها، بل أن نفعل ذلك ونحن نرنو الي معالجة نقاط الضعف والقصور لا تضخيم السلبيات.

 

 عند الفشل في إنجاز مهامنا يجب أن نحاور أنفسنا متسائلين عن تحديد عوامل الفشل وهل منها ما يعود الينا أم لا، وهذا التصرف في حد ذاته كفاءة ونقطة تحسب لصالح من يعمل فيفشل. ومن يدرك خطأه يجب أن يقوم بالمعالجة الفورية لخطئه. كما لا يجب أن يخجل المخطئ من طلب المساعدة من الأشخاص أو المؤسسات ذات الصلة بعمله أو مهمته. أما إذا وصل الشخص المعني الي خلاصة مفادها أنه غير قادر علي إنجاز مهمته لا بنفسه ولا بمساعدة الآخرين يجب أن لا يتأخر عن إعلان فشله وتسليم مفاتيح المهمة لمن يظن بهم القدرة بدلاً من التخزين غير المشروع للمهمة في أدراجه أو سلة مهملاته. الاعتراف بالفشل يعتبر في حد ذاته دليل قدرة وكفاءة. أما الفشل فهو أن تعلق فشلك علي كتف الآخرين، الأمر الذي سوف يقلل من قدرتك حتى علي التخلص من عيوبك. إن الاعتماد علي تشويه الآخرين لن يضرهم إلا بصفة مؤقتة، لكن لا شك سوف يجتازون ما تضعه أمامهم من معيقات. بينما يدفع الفاشل ثمن تصرفاته السيئة في تحميل الآخرين أخطاءه وفشله.

   

في مثل حال نضالنا من أجل التغيير علي الرغم من كوننا في معسكر واحد، فإن حدوث خلاف وفوارق داخل معسكرنا أمر طبيعي مسلـَّــم به، وقد ينعكس ذلك في اختلاف الرأي حول قضايا عديدة، ومن الطبيعي أن يسعى كلٌّ منا الي إقناع الآخرين برأيه أو التسليم بأنه علي الصواب. وفي هذه المنافسة يجب أن لا تكون أسلحة سباقنا بلورة نواقص الآخرين بدلاً من استخدام الحجة والمنطق في طرح رؤيتنا. هذا وما لم تكن المنافسة شريفة ومعتدلة قد يتحول الخلاف فيها الي أحقاد وعداوات شخصية، كما أن اختلاف الرأي لن يفسد للود قضية كما يقولون، وما دام الود باقياً بين المتنافسين لن يطول الوقت حتى تلتئم خلافاتهم أو يتم تجاوزها وتأجيلها الي حين. وخلال ذلك يعيش الفريقان عملية المد والجزر في حجم ومساحة الخلاف والنزاع بينهما.

 

أما محاولة توسيع شقة الخلاف بينك وبين من لا يمكنك الاستغناء عنه فهي لا تعدو أن تكون مضاعفة لنقاط ضعفك ليس إلا. من غير الممكن الاستمرار علي تقييم واحد لمن اختلفت معه مرة ولا أن تقيسه بخطأ بدر منه يوماً ما. ذلك أن لكليكما رؤية لا يمكن لأحدكما تغييرها. إن ذلك لن يتغير إلا بعوامل ذاتية نابعة من الإرادة المحض لصاحب الرؤية ولن تكون الغلبة في ذلك التغيير لما حاولت أنت إلباسه إياه من قميص لم تحسن تفصيله.

 

يجب الانتباه الي أن من المألوف في الكثير من المناسبات أن تجد شخصاً أو تنظيماً يرى أنه علي الصواب وأحق بالاتباع أكثر من الآخرين. إن الإكثار من هذه المعارك الدونكيشوتية له خطر عظيم علي استمرارية الروابط الأزلية والقواسم المشتركة بين مكونات الفريق الواحد والتي يصعب فيما بعد إعادة رتقها. لكن كلما كان هناك نوايا حسنة بين الفرقاء يمكنهم التلاقي في منتصف الطريق وإعادة ما تصرَّم من وشائج. وهذا ما يجعلنا ننادي بأن تنبع قوتنا من أنفسنا لا اعتماداً علي أخطاء وعيوب الآخرين.              

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

እዚ ንርከበሉ ዘለና ዘመን መራኸቢ መንገድታት ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ዕቤት ዝበጽሕሉ እዩ። ሰባት  ብውልቆም ኮነ ብውዱብ ኣገባብ  ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ቅኑዕ ኮይኑ ዝረኣዮም ሓሳብ ናይ ምዝርጋሕ ሰፊሕ ዕድልን ኣገባባትን ኣለዎም። ሰልፍታትን ውድባትን ቅኑዕ ኢሎም ዝኣምንሉን ንምትግባሩ ዝቃለስሉን ኣተሓሳስባ ናብ ዝምልከቶ ኣካል ንምብጻሕ ብዙሕ መማረጺ ዕድላት ኣለዎም። ኢመይል፡ መርበብ ሓበሬታ፡ ስካይፕ፡ ቫይበር፡ ዩቱብ፡ ትዊተር፡ ፌስቡክ፡ …. ውዘተ ካብቶም ዘመናውያን መዘርግሒ ሓበሬታ እዮም። እዚ ብኣካል ከይተራኸብካ’ውን ሓሳብ ንሓሳብ ናይ ምውህሃብን ምድምማጽን ዕድል ሰፊሑ ምህላዉ ዘመልክት እዩ። ድሕሪ’ዚ እቲ ዝያዳ ክንጭነቐሉ ዝግበኣና ናይ ኣዘረጋግሓ ኣገባብ ዘይኮነስ ናይቲ ዝዝርጋሕ ኣተሓሳስባ ትሕዝቶን ቁምነገርን እዩ። ናይቲ ዝዝርግሕን ናይቲ ነቲ ዝዝርጋሕ ዝቕበልን ኣካላት ግቡእ ምንባብን ምድምማጽን ከኣ ካልእ ኣገዳሲ እዩ። ምድምማጽ ክንብል እንከለና እቲ ሓደ ዝበሎ እቲ ተቐባሊ ግድን ክኣምነሉ ኣለዎ ማለትና ዘይኮነ፡ ናይ ግድን ክርደኦ ክኽእል ኣለዎ ማለትና እዩ።

ነዚ ዘመናዊ ናይ መራኸቢ ጸጋ ብምጥቃም፡ ዳርጋ መብዛሕትአን ተቓወምቲ ሰልፍታትን ውድባትን ኤርትራ ኣብ ጉባአታተን ዘጽደቐኦ ንናይ ኣተሓሳስባ እምነተን ዝውክል ፖለቲካዊ መደብ  ዕዮ ኮነ ንኣተገባብረኡ ዘነጽር ፖሊሲታተን ይዝርገሓ እየን። ናይ’ዚ ኣገባብ ሓደ ጠቕሚ ባህሊ ንጹርነት ምስራጽ እዩ። ኣብ ሓያሎ ዛዕባታት ንጹርነት ዘየበለን ክንሰን “ተቓወምቲ ውድባት ኢና” ዝብላ ኣካላት ከም ዘለዋ’’ውን ክስገር ዘይግበኦ ሓቂ እዩ። እቲ ኣብዚ ክጥቀስ ዝግበኦ ቁምነገር እምበኣር፡ “ሰልፍታት ወይ ውድባት ኣብ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ኣብ ነንሕድሕደን ይደማመጻዶ ኣለዋ? ዝብል ሕቶ እዩ። ሓንቲ ሰልፊ ወይ ውድብ ኣብ መትከላት ናይታ መወዳድርታ “ቅኑዕ ወይ ግጉይ” ክትብል ውሁብ እዩ። ንሳ ከምኡ ክትበሃል’ውን ከምኡ ውሁብ’ዩ። ካብዚ መደምደምታታት ኣብ ሓዲኡ ማለት ምድጋፍ ወይ ምቅዋም ክትረግጽ እንከላ ግና ጥንቃቐን ንጹርነትን ዝሓታ እዩ። ንሓደ ፖለቲካዊ ኣካል፡ ሰልፊ ይኹን ውድብ ወይ ማሕበር፡ ብፖለቲካዊ ዓይኒ “ከምዚ እዩ ኣደቡ” ኢልካ ክትድምድም ቀሊል ሓላፍነት ኣይኮነን። ምእንቲ እዚ መደምደምታኻ ብጭብጢ ዝተሰነየ ክኸውን ናይ ግድን እዩ። ምኽንያቱ መጻኢ ዝምድናኻ ኣብዚ ዝምስረት ስለ ዝኾነ። ከምዚ እንተዘይኮይኑ ግና ውጽኢቱ ተጋጊኻ ምግጋይ እዩ ዝኸውን።

ኣብዚ ዘለናዮ እዋን መብዛሕትአን  ኤርትራውያን ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ኮና ውድባት፡ ኣብ ኣወጋግዳ እቲ ሕድሪ ህዝብና ጠሊሙ፡ ንናቱ ጉጅላዊ ዊንታ ዝነብር ዘሎ ህግደፍን፡ ድሕሪ ውድቀቱ ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ክትከል ዝግበኦ ስርዓተ-ምምሕዳርን ዘዝኣምናሉ ብደረጃ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን ፖሊሲን ይገልጻ እየን። ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ግዜ’ዚ፡ ከምኡ ንምግባር ከምዘይጥዕሞ’ኳ ንኹላትና ብሩህ እንተኾነ፡ ንመጻኢ’ውን  ኣብ ሰነዳተን ተመስሪቱ እዩ ዝድገፍ ክድግፍ  ወይ ንዝቃወም ክቃወም። እተን ውድባት ድማ፡ ኣብ መትከላት መወዳድርተን ሰልፊ ድዩ ውድብ ናይ ምድጋፍ ይኹን ናይ ምቅዋም መርገጽ ንክወስዳ ነቲ ውድብ ኣብ ሰነዳቱ ኣትኪለን ብግቡእ ክፈልጠኦ ግድን እዩ። በዚ መስርሕ ከይሓለፍካ ንሓደ ፖለቲካዊ ትካል ምድጋፍን ምንጻግን፡ ስምዒታዊ ወይ ኣብቲ ሰልፍታት ወይ ውድባት ናይ ዘለዉ ሰባት ባህሪ ዘትከለ ክኸውን ስለ ዝኽእል ውጽኢቱ ሃናጺ ኣይኮነን።

እዛ ንነብረላ ዘላ ዓለም ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ፡ ናይ እንካን ሃባን ካብ እትኸውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። እንተኾነ ብዙሓት ወገናት ጌና ክንድቲ ዝዛረብዎ ክሰምዑ ቅሩባት ዝኾኑ ኣይመስሉን። ኣብዚ መስርሕ “እቲ ሓቂ እቲ ኣነ ዝብሎ ጥራይ እዩ” ዝብል ስምዒት ጐዳኢ እዩ።  ወለድና “ኣብ ክንዲ ንፉዕ ተዛራቢ ንፉዕ ሰማዒ ኩን” ዝብልዎ ምዕዶ ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣገዳሲ እዩ። ገለ ወገናት ኣብ ጉዳይ ሃገር ይኹን ውልቂ ኣተሓሳስባኦም  ክሰምዓሎም ይህንጠዩ። ናይ ካለኦት ሓሳብ ናይ ምስማዕን ካብኡ እቲ ቅኑዕ እትብሎ ወሲድካ ናትካ ናይ ምግባሩን ቅሩብነቶም ግና ከምቲ ዝድለ ኣይከውንን። ኣቲ ክሰምዖም ጥራይ ዝደልይዎ ወገን እውን ክስማዕ ከም ዝደሊ ከኣ ኣየስተብህሉን። ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ከየረጋገጽካ ዘይርጡብ ሓበሬታ ብምውሳድ ነቲ ዋንኡ ግጉይ መልክዕ ምሃቡ ቅቡል ኣይኮነን። እቲ ዝገደደ ከኣ ነቲ ዝተሰነደ ትሕዝቶኡ ባህ ስለ ዘይበለካ፡ ውናኡ ብኾፉ፡ ቀይናን ትርጉም ክትህብ ምፍታን እዩ። ናይ ከምዚ ኣሉታዊ ሳዕቤን ከኣ ቀንዲ ኣብቲ በሃሊኡ ዝዓርፍን ምትትእምማን ዘጥፍእን እዩ። ስለዚ ንሓደ ሰልፊ፡ ውድብ ወይ ማሕበር “ከምዚ እዩ ፖለቲካዊ ኣደቡ” ምባል ፍርዲ ምሃብ እዩ። እዚ ፍርዲ’ዚ ኣብ ጥጡሕ ባይታ ዘይተሰረተ እንተ ኮይኑ ከኣ ኣሉታዊ ግብረ-መልሱ ሕጂ’ውን እንተላይ ናብቲ በሃሊኡ እዩ።

ብጽሞና ከም እንከታተሎ፡ ተቓወምቲ ሰልፍታትን ውድባትን ኤርትራ፡ ክሳብ ሕጂ ከም ባህሊ ዝሰርሓሉ ዘለዋ፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ንኡስ መሰማምዒ ኣተሓሳስባ ከም ዝዓቢ ምግባር፡ ነቲ ዝፈላሊ መሊስካ ኣብ ምግፋሑ ዘድሃበ ምዃኑ እዩ። ናይ’ዚ መንቀሊ ከኣ ንጉዳያት ከምቲ ዘለዉዎ ዘቕርብ ብጥርጠራን ስግኣትን ዘይተሻበበ፡ ርትዓውነትን ፍትሓውነትን ዘይምውናን እዩ። ካብዚ ዝንቡዕን ቃለ-ዓለማውን ኣተሓሳስባ ንምውጻእ እምበኣር፡ ዝኾነት ሰልፊ፡ ውድብን ማሕበርን፡ ብውልቂ’ውን እንተኾነ፡ ኣብ ልዕሊ ሓደ ናይ ተቓውሞ  ሓይሊ “ከምዚ እዩ ትሕዝቶኡ” ኢሉ ክድምድም ብዛዕባ ናይቶም ዝነቕፎም ኮነ ዝንእዶም ውዳበታት ንጹር፡ ምኽንያታውን እዋናውን ግንዛበ ክህልዎ ናይ ግድን እዩ። ኣብዚ ኣዋንዚ ብዛዕባ ዝተፈላለዩ ጉዳያት፡ ኣብ ዝተፈላልዩ ናይ ውድባት መርበባትን ተመሳሰልቲ ኤለክትሮኒካዊ መድረኻትን ዝዝርግሑ ሓሳባት ኣለዉ። ነዚኣቶም ክሳብ ክንደይ ኢና ዳህሲስና ግቡእ ትሕዝቶታቶም ንርዳእ’ሞ ርትዓዊ ሚዛን እንህቦም ክንሓስበሉ ዝገባእ እዩ። ከነጥርዮ ዝግበኣና ምድምማጽ ከኣ ንሱ’ዩ። ምኽንያቱ ደጋፊ ይኹን ተቓዋሚ መርገጽና ካብዚ  ክነቅል ስል ዝግበኦ።