EPDP Editorial

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰህኤ

ወለድና ከም ህግደፍ ዝኣመሰለ ናቱ ኣቐሚጡ ብዛዕባ ካኦት ዝወራዘ ኣካል ክገጥሞም እንከሎ “ዘይሓፍር ድሙ ገብረማርያም ስሙ” ኢሎም ክምስሉ ትዝ ይብለና። ሓደ ሓደ ግዜ እውን ኣይፈልጡንን እዮም ኢሉ ንገዛእ ርእሱ ኣዕሽዩ ንካኦት ከዕሹ ንዝፍትን  ኣካል  “ዝብእስ ኣብ ዘይፈልጥዎ ዓዲ ከይዱ ቆርበት ኣንጽፉለይ በለ” ክበሃ ንሰምዕ ኢና። እዚ ኣበሃህላታት ንዝርደኦ ኣዝዩ መሳጢ ትርጉምን መልእኽትን ዘለዎ እዩ።

ጸረ ህዝቢ እንታይነት ጉጅለ ህግደፍ ካብ ዝግለጸሉ መርኣያታት እቲ ቅድሚት ዝስራዕ ምስ ህዝቢ ዘራኽቦ፡ ኣብ ስራሕ ዝዋዓለ ሕገ-መንግስቲ ዘይብሉ ምዃኑ እዩ። ቅዋም ህዝባዊ ስርዓታት ምስቲ ዝመርሕዎ ህዝቢ ዘተኣሳስሮም ብፈቓድ ህዝቢ ዝጸድቕ ናይ ቃል ኪዳን ሰነድ እዩ። ህዝቢ መንግስታት ብግቡእ ይመርሕዎ ምህላዎምን ዘይምህላዎምን ዝቆጸጸረሉ መሳርሒ እዚ ቅዋም እዩ። ህዝቢ ብዘይቅዋም ዝመርሕዎ ስርዓታት፡ ዝቆጻጸረሉ መንገዲ የብሉን። እዚ ካብ ኮነ እቶም ስርዓታት ዝኸድዎ መንገዲ ኢደ-ወነናዊ እዩ። ሳዕቤን ኢደ-ወነናውነት እንታይ ምዃኡ ከኣ ካባና ኤርትራውያን ንላዕሊ ዝርደኦ ኣካል የለን።

ቅዋም ወይ ሕገ-መንግስቲ ናይ ኩሉ ሰቪላዊ ኮነ ገበናዊ ሕግታት መበገሲ ወይ መወከሲ እዩ። እዞም ሕግታት እዚኣቶም ምስቲ ሕገ መንግስቲ ብዘሳኒ ኣገባብ እዮም ዝቕረጹ። ብሰናይ ፈቓድ ህዝቢ ዝጸደቐ  ቅዋም መሰረት ከይገበረ ዝቕረጽ ሲቪላዊ ኮነ ገበናዊ ወይ ንግዳዊ ሕጊ ግና ካብቲ እቲ ዓመጸኛ ኣካል በብግዜኡ ዘውጸኦም ፍሉያት መጨቆኒ ኣዋጃትን  ድንጋገታትን ፈሊኻ ዝረኣዩ ኣይኮኑን። ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግደፍ ቅዋማዊ መወከሲ ኣብ ዘየብሉ ዘውጸኦም ኮነ ዘመሓይሾም ናይ ህዝቢ ኣፍልጦን ተቐባልነትን ዘይብሎም ሕግታትን ኣዋጃትን ናይ ዓመጸኛ ኣካይዳኡ ኣብነት እዮም።

ኣብ ኤርትራ ብ1997 ዝጸደቐ ኣዛራቢ ሕገ መንግስቲ ነይሩ። ኣዛራቢ ካብ ኰነሉ  ቀንዲ ምኽንያት ድማ ኣብ መስርሕ ኣፈጻጽምኡ ዝነበር ሕጽረታት እኳ ይኹን እምበር፡  ጉጅለ ህግደፍ ግና ነዚ ኣብ ህልውናኡ ዝጸደቕው ቅዋም እውን ከተግብር  ኣይተበዐን። እዚ ዘይምትብዑ  መምዘኒ ዘይህዝባውነቱ ምንባሩን ምዃኑን ዘዳዲ ኣይኮነን። እቲ ጉጅለ፡ በቲ ሓደ ወገን ህዝቢ ኤርትራ በቲ ካልእ ወገን ድማ ሕብረተሰብ ዓለም፡ እቲ ቅዋም ምስ ኩሉ ክህልዎ ዝኽእል ሕጽረታ “እስኪ ብተግባር ይፈተን” ብዝብል ይቐርቦ ንዝነበረ  ተጽዕኖ ክጻወሮ ስለ ዘይከኣለ፡ ከይሓፈረ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ንዕቀት ብዘንጸባርቕ መልክዑ “እቲ ጸዲቑ ዝተባህለ ቅዋም ከይተተግበረ ኣሪጉ ሞይቱ እዩ። ሕጂ ሓዲሽ ቅዋም ንምንዳፍ ንሰርሕ ኣለና” ዝብል ሕጫጨ ብወግዒ ገሊጹ። እነሆ ከኣ ከምኡ ካብ ዝብል’ኳ 3 ዓመታት ሓሊፉ። ደሃይ ሓድሽ ንድፊ ከኣ የለን። እዚ ዘመልክቶ እቲ ጉጅለ ንመጻኢ እውን ብዛዕባ ቅዋም ዘይዓጦ ምዃኑ እዩ።

ብመሰረት እቲ ኣብ መእተዊና ጠቒስናዮ ዘለና ምስላታት ኣንበብቲ “መሲልኩም እንታይ ኣምጻእኩም” ከም እትብሉ ፍሉጥ እዩ። ንሕና እውን ብዘይምኽንያት ኣይኮናን ነዚ ምስላታት ጠቒስናዮ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ናይ ስርዓት ህግደፍ “ሚኒስትሪ ፍትሒ” ብዛዕባ ምምሕያሽ ሲቪላውን ገበናውን ሕግታት  ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራን ገለ ናይቲ ስርዓት መዳመቕቲ መርበባት ሓበሬታን ክጽሕፉ ተዓዚብና። እዚ በቲ ሓደ ወገን ምሕጫጭ እዩ። በቲ ካልእ ወገን ድማ ከምቲ “መርዓዊ ከይሓዛስ ዓርኪ ይሕዛ”  ዝበሃል፡ ኤርትራዊ ተኸሲሱ ቀሪቡ፡ ኣንጻር ክሱ ባዕሉ ድዩ ጠበቓ ኣቚሙ ክከለኸለሉ ዘኽእል መስርሕ ፍርዲ ኣብ ዘይብሉ፡ ወረ ኣበይ ተኣሲሩ ከም ዘሎ ብቤተሰቡ ኣብ ዘይፍለጠሉ ኩነታት  እዩ ብዛዕባዚ ሕግታት ዝጸሓፍን ዝዝረብን ዘሎ። ካብዚ ሓሊፉ እዚ ሕግታት’ዚ ዝምርኮሰሉ ብህዝቢ ዝጸድቐ ሃገራዊ ቅዋም ኣብ ዘየብሉ፡ ኣብ ፍሉይ ድሌትን ጠቕምን እቲ  ዲክታቶርያዊ ጉጅለ ጥራይ ተንጠልጢሉ ዝቕረጽን ዝመሓየሽን ዘሎ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ዝተሓንጸጸ ሕጊ እንተ ተሓንጸጸ፡ ካብ ህግደፍ ዝጽበዮ ፍትሒ ከም ዘየብሉ፡ ከካብ ናይ ገዛእ ርእሱ ተመኩሮ ዝርደኦ እዩ። ቤተሰቡ ብዘይፈልጥዎ ገበን ምስተኣስሩ ኣበይ ከም ዝተኣስሩን ኣብቲ ዝተኣስርዎ ቦታ ብህይወት ይሃልዉ ኣይሃልዉ ዘይፈልጥ ኤርትራዊ ብዙሕ እዩ። ቤተሰቡ ብጉጅለ ህግደፍ ምስተኣስሩ ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ብዘይፍርድን ስርዓትን ኣባላት ጸጥታ እቲ ስርዓት፡ ምስ መነውዎ ዝተፈትሕዎ ኤርትራዊ ብዙሕ እዩ። ንዓቕመ ኣዳምን ሄዋንን ዝበጽሑ ውላዱ ብናቶም ምርጫ ካብ መቑሕ ህግደፍ ምስ ኣምለጡ፡ 50 ሺሕ ናቕፋን ካብኡ ንላዕልን ክኸፍል ዝተገደደ ኤርትራዊ ስድራ ቤት ውሑድ ኣይኮነን። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ እቲ ጉጅለ “ከምዚ ሕግዚ ሓንጸጽኩ ወይ ኣመሓየሽኩ” እንተበለስ ናይ ኣየናይ ኤርትራዊ ልቢ እዩ ክረስርስ። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ በቲ ዘሎ፡ ስምዒት ሰባት ልዕሊ ሕጊ ዝቕመጠሉ ኩነታት ከይተዳህለለ፡ ነዚ ቀይሩ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ሕጊ ልዕሊ ድሌት ሰባት ዝስረዓሉ ኩነታት ንምፍጣር ቃልሱ ክቕጽል ናይ ግድን’ዩ ንብል!

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

“ኣብ ህግደፍ ዘይተነግረ እምበር፡ ዘይተገብረ የለን” ዝብል ምስላ ብዛዕባ ህግደፍ ክንጽሕፍ እንከለና ክንጠቕሶ ንግደድ ኢና። ምኽንያቱ ገላጺ ስለ ዝኾነ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ሓደ ኣብዚ ዘመንዚ ክትሰምዖ እውን ዘደንጹ ብስርዓት ህግደፍ ዝወጸ ሕጊ ከም ዘሎ ብናይ ዜና ማዕከናት ክግለጽ ጸኒሑ። ካብ ኤርትራ ዝመጹ ሓረስቶት እውን ኣረጋጊጸምዎ እዮም። መሰረታዊ ጭብጢ ናይቲ መምርሒ “ዝኾነ ሓረስታይ ዘራእቱ ቅድሚ ምሕፋሱ ብሽማግለ ከገምት ይግደድ። ደሓር በቲ ግምት መሰረት ንሱ ዝጥቀመሉ 10 ኩንታል ጥራይ ኣትሪፉ እቲ ዝተረፈ ናይ ምውጋይ መሰል ኣብ ዘየብሉ ዕዳጋ ናብ መንግስቲ ብሕሳብ 600 ናቕፋ የረክብ” ዝብል እዩ። ኣብ ዓይነት እኽሊ ፍልልይ ኣሎ ድዩ የለን ኣይተነጸረን። እንተልዩ’ውን ዝንኪ እምበር ዝውስኽ ከም ዘይከውን ፍሉጥ እዩ። እዚ ምስ’ቲ ብዓለም ደረጃ ኣዝዩ ዝፍንፈንን ዝኹነን ዘሎ 2% ዝዛመድ ይመስል።

ሓረስታይ ኤርትራ ካብቲ ናይ ዝሓለፈ ዓመት፡ ብዓለም ከይፍለጥ እሞ ሓጋዚ ከይረክብ ስለ ዝተዓብዓበ ብዙሕ ኣውያቱ ዘይተሰምዐ ሳዕቤናት ዘሕለፈሉ ኣካሒዳ ዘውጽእ ተስፋ ዝህብ እቶት ኣብ ዝጽበየሉ ህግደፍ ኣንበጣ መሲሉ ክመጾ እንከሎ  ክሳብ ክንደይ ከም ዝድንጽዎ ምግማቱ ዘጸግም ኣይኮነን። እንተኾነ ሓደ ተረኽቦ ሓድሽ ኮይኑ ክመጽእ እንከሎ ከዛርብ ደኣ ናይ ግድን ኮይኑ እምበር፡ ሓረስታይ ኤርትራስ ብናይ ህግደፍ ዓመጽን በደልን ላድዩ እዩ።

ነዚ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ግምት ዘካይዳ ሽማግለታት ካብ ነፍሲ ወከፍ ዓዲ ብህግደፍ እየን ክቖማ። ህግደፍ እዘን ሽማግለታት ምእንቲ ብዙሕ እኽሊ ክእክብ ዘብቀዖ ግምታት ክብ ከብላሉ ክደሊ እዩ። ምእንቲ እዚ እሙናቱ ከዋፍር እዩ። እንተ’ቲ ሓረስታይ ንጉጅለ ህግደፍ ሓቀኛ ግምቱ ብሰናይ ድሌቱ ክህብ ዘበት’ዩ። ኣብዚ ናይ ሕልኽልኽ ግዜ እቲ ኣብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ህግደፍ ሳዕሪሩ ዘሎ ጉቦን ብላዕን፡ ናብቲ ዝግመት፡ ቁሚጦ፡ ኩልስስቲ፡ ንዕርትን ጉንሕን ክወርድ ምዃኑ ከኣ ርዱእ እዩ።

እዚ ኣብዚ ደሓን እቶት ክሕፈሰሉ ትጽቢት ዝተነብረሉን ማእቶት ናይ ምእምራር ዓቕሚ ዘለዎ ሓይሊ-ሰብ “ሓርኢ ተመን” ዝኾነሉን ቀውዒ ብህግደፍ ንወጻኢታት ናይቲ ሓረስታይ’ኳ ብዘይትክእ ግዱድ ዋጋ ገዚኡ ክኽዝኖ መዲብዎ ዘሎ እኽሊ፡ ጉጅለ ህግደፍ ሓረስታይ እተን ብገዛእ ንብረቱ “እዚኣን ጥራይ ይኣኽላኻ” ተባሂለን ዝተተኹባሉ ንቐለብ፡ ንውራይ፡ ንንግደትን ዝኣመሰለ መሰረታዊ ማሕበራዊ ግደታን ሻሕሻሕ ኣቢሉ ምስ ወደአን፡ እንደጋና ብገዛእ እቶቱ ኣብ ሓምለ ሰነ ብሰለስተ ኣርባዕተ ዕጽፊ እሞ ኣብ ድኳን ሕድሪ መስርዕ ኣትሒዙ፡ ክሸጠሉ ከም ዝመደበ ናይ ቅድሚ ሕጂ ተመኩሮኡ ዘረጋገጾ እዩ።

መንግስቲ ህዝቡ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዋሕዲ መግቢ ከጋጥሞ እንከሎ፡ ዓቕሚ እንተልይዎ ካብ ዓቕሙ፡ ዓቕሚ ተወሓዶ ድማ፡ ካብ ሕብረሰብ ዓለም ሓገዝ ሓቲቱ መግቢ ናይ ምቕራብ ሓላፍነት ከም ዘለዎ ኢና እንርዳእ። ኣብ ተመኩሮ ህግደፍ ግና፡ ደርቂ ኣጋጢሙ እቶት ውሒዱ ህዝቢ ብጥሜት ክጥቃዕ እንከሎ፡ ወይ ዓቕሚ ሃልይዎ፡ ኣይሕግዝን ወይ ድማ ሕብረተሰብ ዓለም ለጋስ ኢዱ ንክዝርሕ ኣይጽውዕን።  ኣብ ክንድኡ ምስምሳት ብምፍጣር ድምጹ ይሓብእን ኣፍደገ ሓገዝ ይዓጹን። ከምዚ ናይ ሎሚ ዘበን ደሓን እቶት ክርከብ እንከሎ ድማ፡ ከምዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ሰፍኢ ሒዙ ኣብ ዓውዲ የቃሉ። ስለዚ ኤርትራዊ ሓረስታይ “ክሳብ መዓስ ከምዚ ኢልካ?” ክብል ኣብ ዝግደደሉ ግዚ ከም ዝበጸሐ ከስተብህል ናይ ግድን ግድን እዩ፡

እዚ ኣብ እንግደዓ ሓረስታይ ኤርትራ ጥራይ ዝውሰን ዘይኮነ፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ እንተላይ እቲ ምእንቲ ህዝቢ እየ ኢሉ ብረት ዓጢቑ ዘሎ ሓይልን ንሕና ምእንቲ ለውጢ ንቃለስ ዘለና ሓይሊ ተቓውሞን እውን፡ ከምቲ ንህግደፍ ኣብ መዳያት ደሞክራሲ፡ ሰብኣዊ መሰል፡ ቅኑዕ ምምሕዳር፡ ኣብ ስደትን ሳዕቤናቱን ነቃለዖ ዘለና፡ ኣብዚ ኣብ ልዕሊ ሓረስታይና ናይ ዝሓለፈ ዓመታት ቁስሉ ከሕዊ ተስፋ ዝገበረሉ ግዜ ዝወርዶ ዘሎ በደል እውን ኣብ ሕብረተሰብ ዓለም ናይ ምቅላዕ ወፈራ ከነካይድ ይግበኣና። ህግደፍ፡ ኣብ ወጻኢ ናይ 2% መደባቱ ካብ ምንቃፍን ምኹናን ሓሊፉ ፈጺሙ ይስረዝ ኣብ ዘለወሉ እዋን እዩ ከምዚ ዓይነት ዓመጽ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝምህዝ ዘሎ። ስለዚ ኣብዚ’ውን ክንደግሞ ኣለና።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኤርትራውያን ተቓወምቲ፡ ጉዳይና ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ምዃኑ ወትሩ እነንጸባርቖ ዕላማና እዩ። ነዚ ዓብይ ጉዳይ፡ ምስቲ ቀንዲ ዋንኡ ህዝቢ ኤርትራ ኮይና ኣብ መዕርፎኡ ከነብጸሖ ከም እንደልን ናብኡ ዘብጽሕ ዓቕሚ ከም ዘለናን እውን ወትሩ እንጠቕሶን ከም ቀንዲ ዕላማና እንወስዶን እዩ።  እዚ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ነዚ ኣብ ምትግባር ብዙሓት ዘይሰዓርናዮም ብደሆታት ከም ዘለዉ ከኣ ደጋጊምና ንገልጽ። “ድሌትናን ዕላማናን ሓደ፡ ኣዋፍራና ከኣ በበይኑ” ምዃኑ ከኣ ናይ ዘይምዕዋትና ፍሩይ መግለጺ እዩ።  ጸገምና ምርዳእ ጥራይ ዘይኮነ ናይ ጸገምና ጠንቂ እንታይ ምዃኑ ከም ዘይጠፍኣና’ውን ብዙሕ ግዜ ነመላኽት ኢና። ኣንጻር ሓደ ክውገድ ዝግበኦ ኣይኮነንዶ ንሕና ዓለም ዘለለየቶ ጸረ ህዝቢ ክትቃለስ እንከለኻ፡ ከምቲ ንቡር ቀንዲ ዕንቅፋት ክኾነካ ዝግበኦ ንሱ እቲ ኣንጻሩ ትቃሶ ዓመጸኛ እዩ። ካለኦት ባዕላውን ወድዓውን ጸገማት ኣይህልዉን ማለት ግና ኣይኮነን።

እዚ ጉዳይዚ ኣባና ክመጽእ እንከሎ ግና ፍልይ ዝበለ መልክዕ ምሓዙ ንግንዘብ። እቲ ኣንጻሩ ንቃለሶ ዘለና ዘይህዝባዊ ሓይሊ ብሰንኪ ኣሻዅ ባህርያቱ እንዳ ሓደረ ዝምንምን ዘሎ ብምዃኑ ቀንዲ ዓንቃፊና እዩ ኢልካ ምጥቃሱ የጸግም። ከም ውጽኢት ምድኻሙ ኣባና ዘንጸባርቕ ብርታዐ ግና ትሕቲ ክኾኖ ዝግበኦ እዩ። ንሕና ከኣ ነቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ባህግናን፡ ዓቕምናን  ኣውሃሂድና ንቃለዓለም ዘይኮነስ ብልብን ብዘይቀያየር ቀጻልነትን “ጉዳይና ጉዳይ ህዝቢ” ምዃኑ ኣዕሚቑ` ክሰርጸና ዘይምኽኣሉ ከም ቀንዲ ጸገምና ኮይኑ ቀሪቡ ኣሎ። ብዙሓት ከም ዝብልዎ፡ “ምእንቲ ህዝቢ ዝተሰለፍኩ እየ” ምባልን ብተግባር ምእንቲ ህዝቢ ምውፋይን ይፈላለ እዩ። ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ኩነታትና ናይ ብሓቂ ምእንቲ ህዝቢ ዝተሰለፈ ኮይና ክንበቅዕ ዝተርፈና ብዙሕ እዩ።  ከም ሓቂ ናይ ምትግባሩ ውሱንነት እንተዘይኮይኑ፡ ናይ ብሓቂ ምእንቲ ህዝቢ ዝተሰለፈ ወገን ንምዃን ከነማለኦ ዝግበኣና እውን ኣይመጠፈኣናን። እቲ ጸገም ኣብ መንጎ ንውልቃውነትካ ወይ ጉጅላውነትካን ምዃንን ንባህጊ ህዝቢ ምዃንን ዘሎ ናይ ኣተሓሳስባን ምድብላቕ ዝፈጠሮ እዩ።

ምእንቲ ህዝቢ ዝተወፈየ ዘተኣማምን ሓይሊ ንምዃን፡ ክኽፈል ካብ ዝግበኦ ክቡር ዋጋ ንጸቢብ ድሌትካ ብናይ ህዝቢ ድሌትን ባህግን ከም ዝግዛእ ክትገብሮ ምብቃዕ መሰረታዊ’ እዩ። ዝተፈላለዩ ጸበብቲ ዝንባሌታትካ ውሒጥካ ናይ ብሓቂ “ኣነ ንህዝበይ’የ” ኣብ ክንዲ ምባል፡ ክልተ፡ ሰለስተ ዝንባሌታትን ኣተሓሳስባታትን እንዳቛሰኻ ምኻድ ኣየዕውትን እዩ። በቲ ሓደ ወገን “ኣነ ንህዝበይ” ዝብል ጭረሖ ሒዝካ በቲ ሓደ ወገን ድማ፡ ንሃይማኖታዊ፡ ንብሄራዊ፡ ንቋንቋውን ንቦታውን ጸቢብነታት ብውዱብ ይኹን ብዘይውዱብ  መልክዕ ልዕሊ ጉዳይ ህዝቢ ክትሰርዕ ምፍታን ውጽኢቱ ኣብ ዘለኻዮ ዕንክሊልን ደውታት እዩ። ምናልባት እውን ካብኡ ንታሕቲ ሻታሕታሕ ምባል ይኸውን።

ኣብ ከምዚ ዘለናዮ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት፡ ነየናይ ወሲድካ ነየና ትገድፍ፡ ነየናይ ኣደይብካ ነየናይ ተውርድ፡ ኮታ ነየናይ ተቐቢልካ ነየናይ ትነጽግ ክትውስን’ሞ ውሳነኻ ከኣ ርትዓዊ ክኸውን ኣተሓሳስባታትን ተረኽቦታትን ምግምጋምን ምምዛንን ኣገዳሲ እዩ። ናይ ብሓቂ ኣገዳሲ ዝኸውን ከኣ ሚዛንካ ኣብ ርትዓውነት ዝተመስረተ ኮይኑ ናይ ውጽኢ’ቲ ገምጋምካ ምእዙዝን ቅዩድን ክትከውን እንከለኻ እዩ። እዚ ዘይምግባር ከኣ ኣዝዩ ግጉይ እዩ። ከምቲ ግጉይ መንገዲ ናብቲ ዝሓሰብካዮ ዘይወስድን ካብ ናይ ህዝቢ ውክልና’ውን ዘውጽእ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ብኒሕ፡ ብህልኽ፡ ብሓንሳብ ካብ ጀመርኩዎ ንድሕሪት ኣይምለስን ተሰንዲሕካ ንዝረአን ዝድህሰስን ክዉን ሓቂ “ይረኣየኒ የለን” ዝዓይነቱ መንገዲ ምምራጽ ቦታኻ ከምቲ ኣፍካ ዝደርፎ ወገን ህዝቢ ዘይኮነስ ኣብቲ ኣንጻሩ ዘሎ ኩርናዕ እዩ ዝኸውን። ካብዚ ናይ “ዓይኒ የብለይ ስኒ የብለይ” ኣካይዳ  ወጺእካ ብግብሪ ጉዳይ ህዝቢ ዘቐድም ርትዓዊ መንገዲ ክትሓዝ ተወፋይነት ዝሓትት እዩ። ተወፋይነት ኣብ ዓውዲ ውግእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ከምዚ ዘለናዮ ሃለዋት ንባዕላውነት ኣወጊዱ ጉዳይ ህዝቢ ዘቐድም ኣተሓሳስባ ምሓዝ እውን ውፉይነት እዩ። ኣብዚ ዝዕወቱ ከኣ ጀጋኑ እዮም። ብእንጻሩ፡ “ንውልቃዊ ወይ ጉጅላዊ ድሌተይን ጸቢብ ስምዒተይን ዘየንጸባርቕ እንተኾይኑ፡ ዋላ ጉዳይ ህዝቢ ይኹን ይጠንጠን” ምባል ከኣ ናይ ስሰዐ መግለጺ እዩ። ስሰዐ ኣብ ንዋይ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ኣተሓሳስባ’ውን ይረአ እዩ።

ኣብ ክንዲ ቅኑዕ ህዝባዊ ኣተሓሳስባ ምሓዝ ጸቢብ ህርፋንካ ከተርዊ ምምራጽ ነቲ ዓወቱ ዘይተርፍ ባህጊ ህዝቢ ተገደደስ የደናጎዮ እምበር ጠጠው ከብሉ ኣይክእልን። ጉዳያት ብናይ ገዛእ ርእሶም ናይ ምቕጻል ባህሪ ስለ ዘለዎም። ቅኑዕ ናይ ህዝቢ ሕቶ ኣብ ሓደ እዋን ክዕወት ናይ ግድን እዩ። እቲ ዘይቅኑዕን ዘየስርሕን ክነሱ “ቅኑዕ እዩ” ኢልካ ትምድረሉ ከኣ ናይ ግዜ ጉዳይ ደኣ ይኸውን እምበር ብኣሉታ ምምዝጋቡ ናይ ግድን እዩ። እቲ ንሓደ ተረኽቦ፡ ኮነ ኢሉ ብናይ ህዝቢ ድሌት ኣጐልቢቡ፡ ንጸቢብነቱ ሓሸውየ ክጻወት ዝፍትን ኣካል ከኣ ብውሕዱ ብሕልንኡ ክውቀስ ምዃኑ ዘይተርፍ እዩ። ህዝቢ’ውን  “ንዓኻ ኣሚነ ነዓይ ኣብ ዘይውክል መስርሕ ተስፋ ኣንቢረ መዋጸኦ ከይደሊ ዘሪዕካኒ ጸኒሕካ” ዝብለሉ መድረኽ ከም ዝመጽእ ምዝንጋዕ ኣይግባእን። 

ينجز الناس في حياتهم اليومية مهام عديدة، والأكثر نجاحاً من هؤلاء هم من يسخـِّــرُون جهودهم وأموالهم في إنجاز مهامهم، وإحدى أهم المهام التي تهم الارتريين اليوم هي الكفاح من أجل المعيشة اليومية جنباً الي جنب النضال لنشر العدالة والاستقرار الأمني والسياسي في بلادنا ارتريا. لكلا المهمتين تفاصيل مختلفة عن بعضها البعض، لكنهما مهما كانت الظروف لا تنفصلان، وكل تمسك بإحدى المهمتين دون الأخرى سوف يكون له أثره السالب علي ما تحقق من نجاح في المهمة الواحدة. لذا علينا خلق أرضية تصالحية بين المهمتين، وهنا يتطلب الأمر الجد والإخلاص، وما يبدو من تناقض بين المهمتين يعود الي ظروف ذاتية وموضوعية لن تظل ثابتةً علي حالٍ واحدة. فمثلاً تختلف الظروف والمفاهيم السائدة إبان فترة النضال التحرري من أجل السيادة الوطنية وتلك السائدة اليوم في النضال من أجل الديمقراطية والحقوق والحريات الأساسية، فعلي سبيل المثال لا يمكننا القول أن نضال الأمس يجب أن يتطابق مع نضال اليوم، لكن ثوابت المرحلتين من روح تضحية وإخلاص تظل قائمةً في القديم والجديد.

 

النضال من أجل المعاش اليومي والنضال من أجل الحقوق، كلاهما يتطلب معينات مادية ومعنوية تختلف من شخصٍ أو دورٍ لآخر، لكن كلاهما يتطلب الجهد والإسهام من الجميع، وأية محاولة لاحتكار العمل النضالي سوف تقعد بصاحبها وتتركه وحيداً. لا شك أن النضال المشترك مع الآخرين أثقل وطأة من الكفاح الفردي اليومي لتوفير المعيشة. ذلك لأنه نضال ضخم في الحجم والنوع، وليس نضالاً معيشياً يقتصر علي أفراد الأسرة. في النضال العام من أجل إنقاذ الشعب والوطن لابد أن يختلف الإخلاص من فردٍ لآخر، فالمخلص يرى أن يكون الجهد والمساهمة من الجميع والثمرة أيضاً للجميع. أما غير المخلص فيعدد مبررات تخلفه عن النضال كالاعتراض علي بعض الأشخاص أو التنظيمات، هذا فضلاً عن تقديم المسئوليات الذاتية والعائلية علي المسئوليات النضالية. لكن لن تجد اليوم من يبرر تخلفه بأنه لا يرى ما يستوجب النضال والتغيير من الأساس بادعاء أن ارتريا في أفضل أحوالها. وهذا في حد ذاته خطوة نحو تغيير أفكار التقاعس عن النضال من أجل القضايا الوطنية.        

للقدرة أو الكفاءة معانٍ متعددة بحيث لا يمكن حصر معناهما في شيء محدد نطلق عليه وصف القوة أو القدرة. لكن إجمالاً يمكن تلخيص القدرة أو الكفاءة في القدرة علي إنجاز ما يلينا أو يسند الينا من مهام. هذه القدرة علي الإنجاز يمكن اكتسابها عبر العمل والتجارب التطبيقية المستمرة. والكفاءة لا تنحصر علي الإنجاز فحسب، بل لها دور حاسم في تقييم قدراتك وما إذا كنت في حياتك شخصاً ناجحاً أم فاشلاً.

 

الفاشلون في حياتهم يحاولون الاستقواء بضعف واحتقار الآخرين بدلاً من الاعتراف بأن فشلهم يعود الي عوامل ذاتية. يجري ذلك بين الأشخاص والمؤسسات. وليس من المبالغة القول إن المرض العضال الذي تعانيه معارضتنا الوطنية اليوم ليس إلا هذا، أي نسب الفشل الي آخرين وعوامل خارجية، إن من الكفاءة أن تتغاضى عن سلبيات الآخرين وأن تشيد بقدراتهم مهما كانت ضئيلة، علي أن لا يكون ذلك دفاعاً عن السلبيات وتستراً عليها، بل أن نفعل ذلك ونحن نرنو الي معالجة نقاط الضعف والقصور لا تضخيم السلبيات.

 

 عند الفشل في إنجاز مهامنا يجب أن نحاور أنفسنا متسائلين عن تحديد عوامل الفشل وهل منها ما يعود الينا أم لا، وهذا التصرف في حد ذاته كفاءة ونقطة تحسب لصالح من يعمل فيفشل. ومن يدرك خطأه يجب أن يقوم بالمعالجة الفورية لخطئه. كما لا يجب أن يخجل المخطئ من طلب المساعدة من الأشخاص أو المؤسسات ذات الصلة بعمله أو مهمته. أما إذا وصل الشخص المعني الي خلاصة مفادها أنه غير قادر علي إنجاز مهمته لا بنفسه ولا بمساعدة الآخرين يجب أن لا يتأخر عن إعلان فشله وتسليم مفاتيح المهمة لمن يظن بهم القدرة بدلاً من التخزين غير المشروع للمهمة في أدراجه أو سلة مهملاته. الاعتراف بالفشل يعتبر في حد ذاته دليل قدرة وكفاءة. أما الفشل فهو أن تعلق فشلك علي كتف الآخرين، الأمر الذي سوف يقلل من قدرتك حتى علي التخلص من عيوبك. إن الاعتماد علي تشويه الآخرين لن يضرهم إلا بصفة مؤقتة، لكن لا شك سوف يجتازون ما تضعه أمامهم من معيقات. بينما يدفع الفاشل ثمن تصرفاته السيئة في تحميل الآخرين أخطاءه وفشله.

   

في مثل حال نضالنا من أجل التغيير علي الرغم من كوننا في معسكر واحد، فإن حدوث خلاف وفوارق داخل معسكرنا أمر طبيعي مسلـَّــم به، وقد ينعكس ذلك في اختلاف الرأي حول قضايا عديدة، ومن الطبيعي أن يسعى كلٌّ منا الي إقناع الآخرين برأيه أو التسليم بأنه علي الصواب. وفي هذه المنافسة يجب أن لا تكون أسلحة سباقنا بلورة نواقص الآخرين بدلاً من استخدام الحجة والمنطق في طرح رؤيتنا. هذا وما لم تكن المنافسة شريفة ومعتدلة قد يتحول الخلاف فيها الي أحقاد وعداوات شخصية، كما أن اختلاف الرأي لن يفسد للود قضية كما يقولون، وما دام الود باقياً بين المتنافسين لن يطول الوقت حتى تلتئم خلافاتهم أو يتم تجاوزها وتأجيلها الي حين. وخلال ذلك يعيش الفريقان عملية المد والجزر في حجم ومساحة الخلاف والنزاع بينهما.

 

أما محاولة توسيع شقة الخلاف بينك وبين من لا يمكنك الاستغناء عنه فهي لا تعدو أن تكون مضاعفة لنقاط ضعفك ليس إلا. من غير الممكن الاستمرار علي تقييم واحد لمن اختلفت معه مرة ولا أن تقيسه بخطأ بدر منه يوماً ما. ذلك أن لكليكما رؤية لا يمكن لأحدكما تغييرها. إن ذلك لن يتغير إلا بعوامل ذاتية نابعة من الإرادة المحض لصاحب الرؤية ولن تكون الغلبة في ذلك التغيير لما حاولت أنت إلباسه إياه من قميص لم تحسن تفصيله.

 

يجب الانتباه الي أن من المألوف في الكثير من المناسبات أن تجد شخصاً أو تنظيماً يرى أنه علي الصواب وأحق بالاتباع أكثر من الآخرين. إن الإكثار من هذه المعارك الدونكيشوتية له خطر عظيم علي استمرارية الروابط الأزلية والقواسم المشتركة بين مكونات الفريق الواحد والتي يصعب فيما بعد إعادة رتقها. لكن كلما كان هناك نوايا حسنة بين الفرقاء يمكنهم التلاقي في منتصف الطريق وإعادة ما تصرَّم من وشائج. وهذا ما يجعلنا ننادي بأن تنبع قوتنا من أنفسنا لا اعتماداً علي أخطاء وعيوب الآخرين.              

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

እዚ ንርከበሉ ዘለና ዘመን መራኸቢ መንገድታት ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ዕቤት ዝበጽሕሉ እዩ። ሰባት  ብውልቆም ኮነ ብውዱብ ኣገባብ  ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ቅኑዕ ኮይኑ ዝረኣዮም ሓሳብ ናይ ምዝርጋሕ ሰፊሕ ዕድልን ኣገባባትን ኣለዎም። ሰልፍታትን ውድባትን ቅኑዕ ኢሎም ዝኣምንሉን ንምትግባሩ ዝቃለስሉን ኣተሓሳስባ ናብ ዝምልከቶ ኣካል ንምብጻሕ ብዙሕ መማረጺ ዕድላት ኣለዎም። ኢመይል፡ መርበብ ሓበሬታ፡ ስካይፕ፡ ቫይበር፡ ዩቱብ፡ ትዊተር፡ ፌስቡክ፡ …. ውዘተ ካብቶም ዘመናውያን መዘርግሒ ሓበሬታ እዮም። እዚ ብኣካል ከይተራኸብካ’ውን ሓሳብ ንሓሳብ ናይ ምውህሃብን ምድምማጽን ዕድል ሰፊሑ ምህላዉ ዘመልክት እዩ። ድሕሪ’ዚ እቲ ዝያዳ ክንጭነቐሉ ዝግበኣና ናይ ኣዘረጋግሓ ኣገባብ ዘይኮነስ ናይቲ ዝዝርጋሕ ኣተሓሳስባ ትሕዝቶን ቁምነገርን እዩ። ናይቲ ዝዝርግሕን ናይቲ ነቲ ዝዝርጋሕ ዝቕበልን ኣካላት ግቡእ ምንባብን ምድምማጽን ከኣ ካልእ ኣገዳሲ እዩ። ምድምማጽ ክንብል እንከለና እቲ ሓደ ዝበሎ እቲ ተቐባሊ ግድን ክኣምነሉ ኣለዎ ማለትና ዘይኮነ፡ ናይ ግድን ክርደኦ ክኽእል ኣለዎ ማለትና እዩ።

ነዚ ዘመናዊ ናይ መራኸቢ ጸጋ ብምጥቃም፡ ዳርጋ መብዛሕትአን ተቓወምቲ ሰልፍታትን ውድባትን ኤርትራ ኣብ ጉባአታተን ዘጽደቐኦ ንናይ ኣተሓሳስባ እምነተን ዝውክል ፖለቲካዊ መደብ  ዕዮ ኮነ ንኣተገባብረኡ ዘነጽር ፖሊሲታተን ይዝርገሓ እየን። ናይ’ዚ ኣገባብ ሓደ ጠቕሚ ባህሊ ንጹርነት ምስራጽ እዩ። ኣብ ሓያሎ ዛዕባታት ንጹርነት ዘየበለን ክንሰን “ተቓወምቲ ውድባት ኢና” ዝብላ ኣካላት ከም ዘለዋ’’ውን ክስገር ዘይግበኦ ሓቂ እዩ። እቲ ኣብዚ ክጥቀስ ዝግበኦ ቁምነገር እምበኣር፡ “ሰልፍታት ወይ ውድባት ኣብ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ኣብ ነንሕድሕደን ይደማመጻዶ ኣለዋ? ዝብል ሕቶ እዩ። ሓንቲ ሰልፊ ወይ ውድብ ኣብ መትከላት ናይታ መወዳድርታ “ቅኑዕ ወይ ግጉይ” ክትብል ውሁብ እዩ። ንሳ ከምኡ ክትበሃል’ውን ከምኡ ውሁብ’ዩ። ካብዚ መደምደምታታት ኣብ ሓዲኡ ማለት ምድጋፍ ወይ ምቅዋም ክትረግጽ እንከላ ግና ጥንቃቐን ንጹርነትን ዝሓታ እዩ። ንሓደ ፖለቲካዊ ኣካል፡ ሰልፊ ይኹን ውድብ ወይ ማሕበር፡ ብፖለቲካዊ ዓይኒ “ከምዚ እዩ ኣደቡ” ኢልካ ክትድምድም ቀሊል ሓላፍነት ኣይኮነን። ምእንቲ እዚ መደምደምታኻ ብጭብጢ ዝተሰነየ ክኸውን ናይ ግድን እዩ። ምኽንያቱ መጻኢ ዝምድናኻ ኣብዚ ዝምስረት ስለ ዝኾነ። ከምዚ እንተዘይኮይኑ ግና ውጽኢቱ ተጋጊኻ ምግጋይ እዩ ዝኸውን።

ኣብዚ ዘለናዮ እዋን መብዛሕትአን  ኤርትራውያን ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ኮና ውድባት፡ ኣብ ኣወጋግዳ እቲ ሕድሪ ህዝብና ጠሊሙ፡ ንናቱ ጉጅላዊ ዊንታ ዝነብር ዘሎ ህግደፍን፡ ድሕሪ ውድቀቱ ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ክትከል ዝግበኦ ስርዓተ-ምምሕዳርን ዘዝኣምናሉ ብደረጃ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን ፖሊሲን ይገልጻ እየን። ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ግዜ’ዚ፡ ከምኡ ንምግባር ከምዘይጥዕሞ’ኳ ንኹላትና ብሩህ እንተኾነ፡ ንመጻኢ’ውን  ኣብ ሰነዳተን ተመስሪቱ እዩ ዝድገፍ ክድግፍ  ወይ ንዝቃወም ክቃወም። እተን ውድባት ድማ፡ ኣብ መትከላት መወዳድርተን ሰልፊ ድዩ ውድብ ናይ ምድጋፍ ይኹን ናይ ምቅዋም መርገጽ ንክወስዳ ነቲ ውድብ ኣብ ሰነዳቱ ኣትኪለን ብግቡእ ክፈልጠኦ ግድን እዩ። በዚ መስርሕ ከይሓለፍካ ንሓደ ፖለቲካዊ ትካል ምድጋፍን ምንጻግን፡ ስምዒታዊ ወይ ኣብቲ ሰልፍታት ወይ ውድባት ናይ ዘለዉ ሰባት ባህሪ ዘትከለ ክኸውን ስለ ዝኽእል ውጽኢቱ ሃናጺ ኣይኮነን።

እዛ ንነብረላ ዘላ ዓለም ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ፡ ናይ እንካን ሃባን ካብ እትኸውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። እንተኾነ ብዙሓት ወገናት ጌና ክንድቲ ዝዛረብዎ ክሰምዑ ቅሩባት ዝኾኑ ኣይመስሉን። ኣብዚ መስርሕ “እቲ ሓቂ እቲ ኣነ ዝብሎ ጥራይ እዩ” ዝብል ስምዒት ጐዳኢ እዩ።  ወለድና “ኣብ ክንዲ ንፉዕ ተዛራቢ ንፉዕ ሰማዒ ኩን” ዝብልዎ ምዕዶ ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣገዳሲ እዩ። ገለ ወገናት ኣብ ጉዳይ ሃገር ይኹን ውልቂ ኣተሓሳስባኦም  ክሰምዓሎም ይህንጠዩ። ናይ ካለኦት ሓሳብ ናይ ምስማዕን ካብኡ እቲ ቅኑዕ እትብሎ ወሲድካ ናትካ ናይ ምግባሩን ቅሩብነቶም ግና ከምቲ ዝድለ ኣይከውንን። ኣቲ ክሰምዖም ጥራይ ዝደልይዎ ወገን እውን ክስማዕ ከም ዝደሊ ከኣ ኣየስተብህሉን። ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ከየረጋገጽካ ዘይርጡብ ሓበሬታ ብምውሳድ ነቲ ዋንኡ ግጉይ መልክዕ ምሃቡ ቅቡል ኣይኮነን። እቲ ዝገደደ ከኣ ነቲ ዝተሰነደ ትሕዝቶኡ ባህ ስለ ዘይበለካ፡ ውናኡ ብኾፉ፡ ቀይናን ትርጉም ክትህብ ምፍታን እዩ። ናይ ከምዚ ኣሉታዊ ሳዕቤን ከኣ ቀንዲ ኣብቲ በሃሊኡ ዝዓርፍን ምትትእምማን ዘጥፍእን እዩ። ስለዚ ንሓደ ሰልፊ፡ ውድብ ወይ ማሕበር “ከምዚ እዩ ፖለቲካዊ ኣደቡ” ምባል ፍርዲ ምሃብ እዩ። እዚ ፍርዲ’ዚ ኣብ ጥጡሕ ባይታ ዘይተሰረተ እንተ ኮይኑ ከኣ ኣሉታዊ ግብረ-መልሱ ሕጂ’ውን እንተላይ ናብቲ በሃሊኡ እዩ።

ብጽሞና ከም እንከታተሎ፡ ተቓወምቲ ሰልፍታትን ውድባትን ኤርትራ፡ ክሳብ ሕጂ ከም ባህሊ ዝሰርሓሉ ዘለዋ፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ንኡስ መሰማምዒ ኣተሓሳስባ ከም ዝዓቢ ምግባር፡ ነቲ ዝፈላሊ መሊስካ ኣብ ምግፋሑ ዘድሃበ ምዃኑ እዩ። ናይ’ዚ መንቀሊ ከኣ ንጉዳያት ከምቲ ዘለዉዎ ዘቕርብ ብጥርጠራን ስግኣትን ዘይተሻበበ፡ ርትዓውነትን ፍትሓውነትን ዘይምውናን እዩ። ካብዚ ዝንቡዕን ቃለ-ዓለማውን ኣተሓሳስባ ንምውጻእ እምበኣር፡ ዝኾነት ሰልፊ፡ ውድብን ማሕበርን፡ ብውልቂ’ውን እንተኾነ፡ ኣብ ልዕሊ ሓደ ናይ ተቓውሞ  ሓይሊ “ከምዚ እዩ ትሕዝቶኡ” ኢሉ ክድምድም ብዛዕባ ናይቶም ዝነቕፎም ኮነ ዝንእዶም ውዳበታት ንጹር፡ ምኽንያታውን እዋናውን ግንዛበ ክህልዎ ናይ ግድን እዩ። ኣብዚ ኣዋንዚ ብዛዕባ ዝተፈላለዩ ጉዳያት፡ ኣብ ዝተፈላልዩ ናይ ውድባት መርበባትን ተመሳሰልቲ ኤለክትሮኒካዊ መድረኻትን ዝዝርግሑ ሓሳባት ኣለዉ። ነዚኣቶም ክሳብ ክንደይ ኢና ዳህሲስና ግቡእ ትሕዝቶታቶም ንርዳእ’ሞ ርትዓዊ ሚዛን እንህቦም ክንሓስበሉ ዝገባእ እዩ። ከነጥርዮ ዝግበኣና ምድምማጽ ከኣ ንሱ’ዩ። ምኽንያቱ ደጋፊ ይኹን ተቓዋሚ መርገጽና ካብዚ  ክነቅል ስል ዝግበኦ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ብሓላፊ ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ዝምድናታት ዝምራሕ፡ ልኡኽ ሰልፊ ሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰህኤ)፡ ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን 17-18 ጥቅምቲ 2016 ኣብ ብሩሰልስ ዝተኻየደ ዓመታዊ ዋዕላ ምሕዝነት ገስገስቲ ተሳቲፉ። ኣብዚ ብዙሓት ወከልቲ ሰልፍታት ካብ በበይኑ ኩርነዓት ዓለም ዝተሳተፍዎ ዋዕላ  ክሳተፍ እንከሎ ሰህኤ ዘቕረቦ መልእኽቲ ኣብ ሰልፋዊ ዛዕባታት ጥራይ ዝተሓጽረ ዘይኮነ ኣብ ህልዊ ኩነታት ኤርትራ ቀዳምነት ዝወሃቦም ጉዳያት ዘተኮረ ምንባሩ ኣብቲ ነዚ ብዝምልከት ዝተዘርገሓ ዜናዊ ጸብጻባት ተገሊጹ ኣሎ። ኩሉ ከም ዘይስሕቶ ሎሚ ኣብ ዓለምና ንኤርትራ ብዝምልከት ኣዛራራቢ ኮይኑ ካብ ዘሎ ብዙሕ ጉዳያት ግህሰት ኩሉ መሰላትን ብሰንኪዚ ግህሰት ዝሰዓበ ዘይዛረየ ስደትን ምዃኑ ንኹላትና ብሩህ እዩ። ልኡኽ ሰደህኤ እውን ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው’ዩ ብስምቲ ድምጺ ከለዎ ልሳኑ ዝተዓጽወ ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ዓመታዊ ዋዕላ መልእኽቱ ዘመሓላለፈ።

ሰዲህኤ ኣብዚ ዋዕላ ብስም ህዝቢ ኤርትራ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ ንበይኑ ነጺልካ ዝረአ ዘይኮነ፡ መቐጸልታ ናይቲ ብቤት ጽሕፈት ወጻኢ ዝምድናኡ ኣቢሉ ብዛዕባ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ናብ ዝተፈላለዩ  ዝምልከቶም ኣካላት ከቕርቦ ዝጸንሐ መዘክራት፡ ጻዕርታት መርማሪ ኣካል ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ኣብ ፍረ ንክበጽሕ ክገብሮ ዝጸንሐን ዘሎን ጻዕሪ፡ ምስ ውልቀ መንግስታትን ሰልፍታትን ዝገብሮ ቀጻሊ ርክባት፡ ጸዋዒት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዘስምዑ ኣህጉራዊ ሰላማዊ ሰልፍታት ክገብሮ ዝጸንሐ ተሳትፎ ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ ናብ መበል 71 ጠቕላላ መገባእያ ሕቡራት ሃገራትን ኣብዚ ቀረባ ግዜ  ንናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዋና ጸሓፍነት ናብ ዝተመዘዙ ናይ ቅድም ላዕለዋይ ኮሚሽነር ጉዳይ ስደተኛታትን ዝጸሓፎ ንዝሓለፈ ተመኩሮ እዚ ዓለም ለኻዊ ትካል ኣብ ጉዳይ ሃገርና ዘዘኻኽርን ንመጻኢ ዝእምትን መልእኽትታት ብፍላይ ዘራጉድ እዩ።

እዚ ሰልፊ ነዚ ጻዕርታት ዘካይድ ደድሕሪ ሓደስቲ ተረኽቦታት ብምስዓብ ዘይኮነ፡ ካብቲ ኣብ 2ይ ጉባአኡ ንኣገዳስነት ኣህጉራዊ መዳይ መዚኑሰዲህኤ ኣብ ኣህጕራዊ መዳይ ክብራ ዝሓለወት ሃገር ንምህናጽ፡ ኣህጕራዊ ውዕላትን ውሳኔታትን ዘኽብር፡ ንልዑላውነት ሃገራት ዘየድፍርን ናይ ሕድሕድ ኢድ ምትእትታው ዘይቕበልን ዞባውን ኣህጕራውን ዕዮታት ከካይድ እዩ።” ብዝብል ዝወሰኖ መሰረታዊ ኣረኣእያኡ ዝነቅል እዩ። ንቤት ጽሕፈት ኣህጉራዊ ዝምድናታት ሰዲህኤ ከም ዕማም ካብ ዝተዋህበ ሓላፍነታት እቲምስኣህጉራውንዞባውንውድባትብምርኻብኮነመዘክራትብምጽሓፍብምቕራብንመሰላትኤርትራውያንስደተኛታትይከላኸልን፤ ንኣድማሳዊመሰላትኤርትራውያንይጣበቕን” ዝብል ዓንቀጽ ከኣ ካልእ መወከሲኡ እዩ። ኣብዚ ከይተጠቕሰ ዘይሕለፍ ብፍላይ ኣብዚ ዓለምና ብሳላ ምዕባለ መራኸቢ ናብ ሓንቲ ገዛ ዝተቐየረትሉን ሕድሕድ ምጽልላው ዝሓየለሉን መዋእል፡ ግደ ዝምድናታት ኣዝዩ ዓብይ’ኳ እንተኾነ፡ ዘተኣማምን ውሽጣዊ ዓቕሚ ምጥራይ ከኣ ዝያዳ ኣገዳሲ እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ውሽጣዊ ዓቕምን ድልዱል ዝምድና ምስ ካለኦት ምጥራይን ተጸላለውትን ሓደ ካብቲ ሓደ ፈሊኻ ዘይረኣዩን ምዃኖም ብዘይምዝንጋዕ እዩ።

ሰዲህኤ፡ ምስቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሱር ዝሰደደ ጸገምን ዝተሓላለኸ ዝምድናን፡ ብናቱ ፍሉይ ጻዕሪ ጥራይ’ዩ ዝፍታሕ ዝብል እምነት የብሉን። ኣብዚ መዳይ’ዚ ዘለዎ ናይ ሓሳብ ዘይኮነስ ናይ ዓቕሚ ውሱንነት እውን ይርዳእ እዩ። እቲ ክሳብ ሕጂ ኣብዚ መዳይዚ ነቲ ስርዓት ኣብ ምቅላዕ ተመዝጊቡ ዘሎ ዓወት ኮነ ንመጻኢ ዝምዝገብ ዓወት እኩብ ድምር ጻዕርን ኣበርክቶን ኩሎም ኤርትራውያን ምዃኑ ከኣ ይኣምን። እቲ ጻዕሪ ምእንቲ ኣብቲ ዝድለ ዓወት ክበጽሕ ከኣ ሰዲህኤ  ካብኡ ዝድለ መሪሕ ኣበርክቶ ብምግባር ኣብነት ክትከውን ምኽኣል ግቡኡን ሓላፍነቱን ምዃኑ ኣሚኑ’ዩ ዝሰርሕ። ነዚ ንምዕዋት ውሱናት ኣባላት ጥራይ ዘይኮኑ፡ ኩሉ ኣካላቱን  መላእ ደምበ ተቓውሞ’ውን ከይተረፈ ሓቢሩ ክንቀሳቐስሉ ናይ ወርትግ እምነቱ እዩ። ከም ኣብቲ ካልእ መዳያት ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታት፡ በቲ ሓደ ወገን ብዘለና ዓቕሚ ብሓባር ክንሰርሕ፡ እንተዘየለ ከኣ ነቶም ኤርትራዊ ዛዕባ ማእከል ገይሮም ዓቕሞም ዘወፍዩ ውገናትና ከነተባብዕ ዘይምብቃዓና ኣብ ምስሊ ቃልስና ሕማቕ ነጥቢ እዩ። ካብዚ ስግንጢር’ዚ ክንወጽእ ከኣ ቃልሲ ኣብ ወውሽጥና ይጽበየና ኣሎ።

ዲፕሎማሲያዊ ስረሓት ረቂቕን ምስ ናይ ካለኦት ረብሓ እንዳተፈሓፋሕካ ዝካየድን ብምዃኑ ውጽኢቱ ኣብ ሓጺር ግዜ ጐሊሑ ዝረአ ኣይኮነን። ከምዚ ስለ ዝኾነ ገለ ወገናት፡ ቅልጡፍ ውጽኢት ካብ ናይ ምርካብ ጽቡቕ ድሌት ነቒሎም፡ ነቲ ጻዕርታት ”እንታይ ቁምነገር እሞ ተረኾብዎ’ዩ” ክብልዎ ይስማዕ እዩ። እዚ መዳይ ቃልሲዚ ዘዝበሃግካዮ ከም ድላይካ ትሓፍሰሉ ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ ሜዳ ናይ ሓባር ስለ ዝኾነ እቲ ውጽኢት እውን ኣብ ሂብካ ምቕባል እሞ ካብ መሰረታዊ መትከልካ ከይለቕቕካ ዝተሰረተ ናይ ሓባር እዩ። ንሕና ብዛዕባ ኤርትራን ህዝባን ክንሓስብ እንከለና፡ እቲ ንዛመዶ ከኣ ብዛዕባ ረብሓ ሃገሩን ህዝቡን እዩ ዝሓስብ። ካብ 50ታት ጀሚርና ፖለቲካዊ ኣመጻጸኣና እንተዳህሲስና ከኣ እዚ ኮለል ኢሉ እዩ ዝረኣየና። ግን ከኣ እዚ መዳይዚ ይኽበድ ይፍኮስ፡ ቃልስና ዕዉት ንክኸውን ዘይዝለል ስለ ዝኾነ፡ ሰዲህኤ ጻዕሩ ከም ኣብ ኩሉ መዳያት ኣብዚ መዳይዚ’ውን ቀጻሊ እዩ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰህኤ

“ኣብ ኢድካ ዘሎ ቀሊል” ዝብል ኣበሃህላ ኣብ ኤርትራዊ ልሙድ እዩ። እዚ ድማ “ናተይ እትብሎ ጸጋ ዘይምስትንዓቕ” ዝብል መልእኽቲ ዘመሓላልፍ እዩ። ናትካ ገዲፍካ ናብ ናይ ካለኦት ዓቕሚ ምምዕዳው ሓደገኛ ምዃኑ ንምስትብሃል ድማ “ካብ ሰብ ዝደሊ ከም ሳእኒ ይበሊ” ንብል ኢና። እዚ ኩሉ ተደሚሩ ዝምዕደና ኣብ ኢድካ ዘሎ ዓቕሚ ኣብ ክንዲ ተቖንጢጥካ ብውሕልነት ምጥቃም ናብ ኢድ ካለኦት ምምዕዳው ዘይቅቡል ምዃኑ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ዝኾነ ስጉምቲ ክትወስድ እንከለኻ ካብ ነብስኻ ምጅማር ሃናጺ ምዃኑ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ’ውን ኣለዎ።

ኣብዚ ዘለናዮ ሃለዋት ኤርትራዊ ናይ ተቓውሞ ሓይሊ ኣብቲ ዝብህጎ ሸቶ ንምብጻሕ ዓቕሚ ከም ዝሓጽሮን ናይ ካለኦት ደገፍ ከም ዘድልዮን ዘማትእ ኣይኮነን። እዚ ናይ ዓቕሚ ውሱንነት ከጋጥመካ እንከሎ፡ ናይ ካለኦት ወገናት ደገፍ ምጽባይ ኣባና ኣብ ውሱን ዓቕሚ ዘለና ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ካለኦት ብዓቕሞም ዝንየቱ ወገናት እውን ዘረአ እዩ። ናይ ሓቢርካ ምዕባይን ምዕዋትን እምበር ናይ ድኽመት መለክዒ’ውን ኣይኮነን። ክትሕገዝ እንከለኻ ግና ከምቲ “ብዕራይሲ ዝበልዖ ሳዕሪ እምበር ዝጽበዮ ገደል ኣይርእን’ዩ” ዝበሃል ሃንደፍ ኢልካ ዝውሰድ ዘይኮነስ፡ ናይ ነዊሕ መጻኢ ግዜ ሳዕቤኑ ምስትውዓል ኣገዳሲ እዩ። ካብ ክልተ ጫፋት ማለት፡ በቲ ሓደ ወገን ብጉልባብ “ነብስኻ ምኽኣል” ገዛኻ ዓጺኻ በይንኻ ሙማት በቲ ካልእ ወገን ድማ ዝርካቡ ንናትካ ዓቕሚ ዋላ ውሱን ይኹን ዘንጊዕካ ኢድ ካለት ምጽባይ ከነወግዶም ዝግበና ሓደጋታት እዮም።

ናብቲ ኣንቂድናዮ ዘለና ዛዕባ ንመለስ፡ ሓገዝ ንምርካብ ጥራይ ዘይኮነ ዝኾነ ስጉምቲ ክንወስድ እንከለና ቅድሚ ኩሉ ካብ ዓቕምና ክንብገስ ናይ ግድን እዩ። ብመንጽር እዚ ናይ ተቓውሞና ቀንዲ ጸገም ካብ ደለይቲ ፍትሒ ወገናት ተቐባልነትን ሓገዝን ዘይምርካብ ኣይኮነን። እቲ ቀንዲ ጸገምናስ ኣብ ኢድና ዘሎ፡ ኩለመዳያዊ ዓቕሚ ጸንቂቕና ክንጥቀመሉ ዘይምኽኣልና እዩ። ንኣብነት ፍልልያትና ኣመሓዲርና  ኣብቲ ዘሰማመዓና ብሓባር ተተይ ክንብል ዘኽእል ዓቕሚ የብልናን ማለት ኣይኮነን። ስለዚ ኣብዚ ጸገምና ነዚ ውሱን ዓቕምና ብግቡእ ከነዋድዶ ዘይምኽእልና እዩ። ነዚ መሰረታዊ ግቡእና’ዚ ክንትግብር እንተንኽእል ከኣ እቲ ንጽበዮ ገዚፍ ዓቕሚ ክንረኽቦ መቐለለልና። ዝርካቡ ዓቕምና ኣብ መዓላ ከነውዕልን ከነመሓድር ኣብ ዘይከኣልናሉ፡ ናይ ካለኦት ዓቕሚ ክንረክብ ኢና ማለት ግና ዘበት እዩ። ኣብዚ እዋንዚ በብኹርናዑ ንሓይልታት ደንበ ተቓውሞና ኣብ ዝምልከት “ ኣብ ሓደ ጽላል ተትጥርነፉስ ንዓኡ መሓገዝና ሕጂ ግና ንመነኹም ክንሕግዝ። ንሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ ሓገዝን ኣፍልጦን ተለገስናስ ንበይኑ እንታይ እዩ ኣድማዕነቱ?” ብዝብል ዝስምዑ ድምጽታት ከኣ ኣብነት እዮም።

ከተግብር ዝኽእል ዓቕምን ኩነታትን ከየጥረኻ ጸጽቡቑ ምትምናይ መወዳእትኡ ሕልሚ እዩ። ኣብ ዝኾነ መድረኽ ብዛዕባ ዝኾነ ዛዕባ ክንውስን እንከለና ብዛዕባ ግብራውነት ናይቲ ውሳነና ክንጭነቕ ይግበኣና። ውሳነ ክውሰን እንከሎ ኣብ ግምት ክኣትዉ ካብ ዝግበኦም ረቛሕታት፡ እቲ ውሳነ ዝትግበረሉ ሃዋህው፡ ናይቲ ነቲ ውሳነ ከተግብር ዝግበኦ ኣካል ቅሩብነትን ዓቕምን ብኣብነት ዝጥቀሱ እዮም። ብዛዕባ ኣተገባብራኡ ዝኾነ ዓቕምን ግንዛበን ዘይብልካ ክንስኻ፡ ውሳነ ምውሳን ግና መደምደምታኡ “ብር ተበልካስ ሕልሚ” እዩ ዝኸውን። ምናልባት ኣተገባብረኦም ብዘይምግንዛብ ዝወሰንካዮም ውሳነታት ብሃቦ ተረከቦ ሳሕቲ ዝዕወትሉ ኣጋጣሚ ይፍጠር ይኸውን። እዚ ግና ውሕስነት ስለ ዘየብሉ ዝተባባዕ ኣካይዳ ኣይኮነን። ኣብ ኢድካ ኣብ ዘየለ ዓቕሚ ተኣማሚንካ ምትላምን ምውሳንን ከኣ ከምኡ ተመራጺ ኣይኮነን። ስለዚ ክንእምምን ክንውስንን እንከለና ምስ ናይ ምትግባር ዓቕምና ከነገናዝብ ግድን እዩ። ካብ ዘይትግበር ገዚፍ ትልምን ውሳነን፡ ውሱን ግና ዝትግበር ተመራጺ እዩ። “ሳእንኻ ማዕረ እግርኻ ከም ዝበሃል። እዚ ጉዳይ ኣብዚ ኣጋጣሚ ምስ ፖለቲካዊ ህይወት ነዛምዶ ኣለና እምበር፡ ንኹሉ ህይወትና ዝጸልው እዩ።

ዓቕሚ ብደረጃ ህያብ ዝምጠወልካ ዘይኮነ ብጻዕርኻ እተጥርዮ እዩ። ብትምህርቲ ኮነ ብተመኩሮ ክፍጠር ይኽእል። ዓቕሚ ምፍጣር ቀሊል ኣይኮነን። ዝያዳ ከቢድ ብደሆ ግና ዝፈጠርካዮ ዓቕሚ ኣብ መዓላ ከተውዕሎ ምብቃዕ እዩ። ኣብ ደንበ ተቓውሞና ኩሉ ኣብ መጻኢት ኤርትራ  ፍትሒ፡ ሰላም፡ ደሞክራሲ፡ ልምዓትን ምኽባር ኩሉ መሰላትን ዝብህግ ናይዚ ናይ ለውጢ ደንበ ዓቕሚ ምዃኑ ናይ ግድን እዩ። ብመንጽር እዚ ዓቕሚ ደለይቲ ለውጢ ካብ ዓቕሚ ጉጅለ ህግደፍ ከም ዝዛይድ ብሩህ እዩ። እዚ ናይ ዓቕሚ ብልጫ ብናይ ኣብ ግብሪ ኣወዓዕላ ብልጫ እንተዘይተሰንዩ ግና ፋይዳ የብሉን። ብውሱን ግና  ተበላሓቲ ኣተገባብራ ዘለዎ ዓቕሚ ክብለጽ ከኣ ውሁብ እዩ። ተበላሓቲ ኣፈጻጽማ ክንብል እንከለና፡ ከምዚ ናይ ህግደፍ እንዳፈራራሕካን “ኣነ ዝበልኩኻ ጥራይ ስማዕ” እንዳበልካን ዘይኮነስ፡ ኣብ ናይቶም ኣብ ለውጢ ዝረብሓኦም ተዋሳእቲ ድሌትን ቅሩብነትን ዝተሰረተ ዘተኣማምን ዓቕሚ ክትፈጥር ብምብቃዕ ዝህነጽ ዓቕሚ እዩ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኩሉ ነገር ኣብ ቀጻሊ ናይ ለውጢ ምንቅስቓስ መስርሕ እዩ ዝነብር። እቲ ለውጢ ኣውንታዊ ወይ ኣሉታዊ ክኸውን ይኽእል። ወዲ ሰብ ከኣ ምስዚ ቀጻሊ መስርሕ ክነብር ናይ ግድን እዩ። ምስቲ ዘይተርፍ መስርሕ፡ ኣብ ክንዲ ምስናይ ካብኡ ምትራፍ ወይ ምቕዳም ከኣ ናቱ ሳዕቤን ኣለዎ። ፖለቲካዊ ኩነታት እውን ከም ዝኾነ ተረኽቦ በዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መስርሕ ዝግዛእ እዩ። ማለት ንጉዳያት ከም ድላይካ እትገብሮ ዘይኮነስ ምስ ኣካቢብዎ ዝርከብ ምዕባለታት ከተሳንዮ ናይ ግድን እዩ። ኣካቢብዎ ዝርከብ ምዕባለ ክበሃል እንከሎ ናይ ፈታዊ ኮነ ናይ ጸላኢ ጽልዋ ዘጠቓልል ሰፊሕ ኣምር እዩ።

እዚ ንሕና ከም ኤርትራዊ ናይ ተቓውሞ ሓይልታት ንርከቦ ዘለና ፖለቲካዊ መስርሕ ብቐጻሊ ብደሆታት ዝተመልአ እዩ። ምስኡ ኣሳኒኻ ምንባር ከኣ ነቲ ብደሆታት ዘመክት ኣገጣጥማ ምርካብ ናይ ድሌት ዘይኮነ ናይ ግድን እዩ። ብመሰረቱ እውን ኣብ መስርሕ ፖለቲካዊ ቃልሲ ምቕጻል ማለት በብግዜኡ ዘጋጥሙ ግድላትን ብድሆታትን ምፍታሕ ማለት እዩ። ብደሆታት ሓንሳብ ፈቲሕካዮም ንሓዋሩ ዘይምለሱ ዘይኮኑስ መልክዖምን ትሕዝተኦምን እንዳቐያየሩ ብዘይምቁራጽ ዝገሃዱ መናብርትና እዮም። ነፍሲ ወከፍ ብደሆ ከኣ ምስቲ ጠባዩን ባህሪኡን ሓድሽ ንዓኡ ዝምጥን ኣገጣጥማ ዘድልዮ እዩ። ንጉዳያት ብኸምዚ ዝተጠቕሰ ኣገባብ ክትሕዝ ምኽኣልን ዘይምኽኣልን ከኣ ብደረጃ ውድብ ኮነ ውልቂ ንዓቕምኻን ብቕዓትካን ዝፈታተን እዩ። ብህዝቢ ዝቐርቡ ናይ ለውጢ ጠለባት፡ ኣብ መወዳድርትኻ ውድባት ዝረአ ለውጥታት፡ ከምኡ’ውን ኣብቲ ኣንጻሩ ትቃለስ ጸላኢኻ ዝፍጠሩ ምዕብልናታት ብደሆታት ሓዚሎም ዝመጹ እዮም።

ኣብ ሓደ ውሱን መድረኽ ሓደ ብደሆ ንምግጣም ዝተጠቐምናሉ እሞ ኣብቲ እዋኑ ዘዕወተና ኣገባብ፡ ንሓዋሩ ኣዕዋቲ ኮይኑ ይነብር ማለት ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብ ግዜ ናይ ዝሑል ውግእ ጉዳያት ንምውጋን ንጥቀመሉ ዝነበርና ናይ ሓቢርካ ምስራሕን ካልእ ጉዳያትን ኣተሓሕዛ ኣብዚ ናይ ሎሚ ናይ ዓለማውነት (globalization) መዋእል ከም ዘለዎ ከነስርሖ እንተ ፈቲና ክሰርሕ ኣይክእልን እዩ። ኣብቲ እዋንቲ ኩሉ ፍልልያት ብናይ ሰዓርን ተሰዓርን ኣገባብ እዩ ዝውዳእ ነይሩ። እዚ ብናትና ናይ ኤርትራውያን ተመኩሮ እነረጋግጾ እዩ። እቲ ኩሉ ግዜ ብሕርቃን እንዝክሮ ውግእ ሕድሕድ ምስክር ስለ ዝኾነ። ኣብዚ ሎሚ እዋን ግና ፍልልያት ኩልኻ ተዓዋቲ ብእትኾነሉ መንገዲ ናይ ምፍታሑ ዕድል ሰፊሕ እዩ። ስለዚ ናይቲ እዋንቲ ቀጥዒ (format) ኣተሓሕዛ ብደሆታት ሎሚ ክንጥቀመሉ እንተ ኢልና ድሕሪት ኢና ንተርፍ። ድሕሪት ምትራፍ ድማ ሓደጋ እዩ።

ቅድም ዝፈላልዩ ዝነበሩ ጉዳያት ኩነታት ምስ ተቐየረ ሎሚ ዘይፈላልዩ ክኾኑ ይኽእሉ። ሽዑ ዘሰማምዑ ዝነበሩ ከኣ ሎሚ ዘየሰማምዑ ናይ ምዃን ኣጋጣሚ ኣሎ። ኣብ ደንበ ተቓውሞና እዚ ጉዳይዚ ግቡእን ሓላፍነታውን ግንዛበ ዘይረኸበ ምዃኑ ንዕዘቦ ዘለና እዩ። ካብ ቀንዲ ጸገማትና ሓደ ንሱ ምዃኑ’ውን ዝከሓድ ኣይኮነን። ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ዝረአ ዘሎ፡ ኣብ ክንዲ ንቕድሚት ንድሕሪት እንዳጠመትካ ዝፈላሊ ሕሉፍ ተመኩሮ ምፍሕታር ናይዚ መርኣያ እዩ። ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ካብዚ ንድሕሪት ምጥማት ወጺእና ንቕድሚት ተዘይኣቋሚትና፡ ንሓድሽ ብደሆታት ሓድሽ ኣተሓሕዛ ከነምጽእ ከም ዘይንኽል ብምርዳእ እዩ፡ ንተጻባኢ ድሕረባይታታት ጀብሃን ሻዕብያን ሰጊሩ፡ ብሓባር ንቕድሚት ንምምዕዳውን ንምስጓምን ዘኽእል ተባዕ ምርጫ ዝወሰደ። እዚ ስጉምቲ ብመትከል ደረጃ ቅኑዕን መተካእታ ዘየብሉን ምዃኑ ይኣምን። ምኽንያቱ መምስ ድሕረባይታና ንነብረለን ካብ ሓደ ንላዕሊ ኤርትራታት ስለ ዘይብልና። ነዚ ተመኩሮ ካለኦት ፖለቲካዊ  ወገናት’ውን ክስዕብዎ እምነቱ እዩ። እዚ ስጉምቲ መርኣያ ወሳኒ ኣድላይነት ንሓድሽ ብደሆ ሓድሽ ኣገጣጥማ ምርካብ ከኣ እዩ። ዕዉት ዝኸውን ግና ስለ ዝተሓንጸጸ ዘይኮነስ፡ ንድሕሪት ዘይምለስ፡ ሓድገትን ተወፋይነትን ከሰንዮ እንከሎ እዩ።

ብዛዕባ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ፡ ብፍላይ ከኣ ብዛዕባ ድኽመቱ ክንዛረብ እንከለና ቅድሚት ዝስራዕ ብሓባር ክሰርሕ ዘይምኽኣሉ እዩ። እዚ ድኽመት ነቲ ተቓውሞ ብኻልኦት ዝንገሮ ዘይኮነስ፡ ነፍሲ ወከፍ ኣባሉ ውድብ ክምድር ኮነ ክጽሕፍ እንከሎ ዝተቐበሎ ሓቂ እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ እዚ ደንበ ተቓውሞ፡ ንሓደስቲ ብደሆታት ኣብ ክንዲ ብሓድሽ ኣገባብ ዝገጥሞም በቲ ዘይሰርሕ ዝኣረገን ብቕርሕንቲ ዝተላዕጠጠን ቀጥዕታት ክሕዞም ከም ዝጸንሐ ዘመልከት እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ካብ ድሑር ኣተሓሳስባ ወጺእና፡ ንናይ ውልቂ ኮነ እኩብ ሓሳባካ ናይ ምግላጽ መሰል ንቃለስ ኣለና እንዳበልና፡  ብመሰሎም ንዝተጠቕሙ ወገናት ኣብ ክንዲ ምትብባዕ ክንወቅስን ክንከስስን ህርድግ ንብል። እዚ ከኣ ካልእ ንሓድሽ ብደሆ ሓድሽ ኣገጣጥማ ከተቕርብ ናይ ዘይምብቃዕ ኣብነት እዩ። ሰደህኤ ሓደ እዋን ኣብ ብሩሰልስ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ዝመሰሎ ሓሳብ ብምግላጹ ጥራይ፡ በቶም ንሱ ሓይሎም ንሳቶም ድማ ሓይሉ ክኾኑ ዝነበሮም ወገናት፡ ዘጋጠሞ ውግዘት ከም ኣብነት ክጥቀስ ዝከኣል እዩ። እዚ ጉዳይዚ ንመጻኢ ንሓድሽ ብደሆ ሓድሽ ኣጋጣጥማ ናይ ምርካብ ባህሊ ሰዊዱ መምሃሪ ክኸውን ከኣ ተስፋ ንገብር።  

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ድሌት ሰባት ብዝርዝሩ ብዙሕን ዘየቋርጽን ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ሓደ ድሌት ክማላእ እንከሎ ካልእ ድሌት ይመጽእ ከምኡ ኢሉ እቲ መስርሕ ይቕጽል። እዚ ድሌታት ገሊኡ ኣብ ውልቃውነት ዝተደረተ ክኸውን እንከሎ ገሊኡ ድማ ናይ ሓባር ኮይኑ ብናይቶም ብዙሓት ውሁድ ጻዕሪ ዝረጋገጽ እዩ። ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚ ከም ዝረአ ኣብ መንጎ ናይ ሰባት ድሌትን ነቲ ድሌት ክተረጋግጽ ምብቃዕን ፍልልይ ይረአ እዩ። ድሌትካ ምስ ናይ ምትግባሩ ዓቕምኻ ከተመጣጥን ምብቃዕ ከኣ ውሕልነት ዝሓትት እዩ።

ኤርትራውያን ኣብ ታሪኾም በብግዜኡ ናይ ሓባር ድሌቶምን ባህጎምን ብናይ ሓባር ጻዕሮምን መስዋእትነቶምን ከማልኡ ጸኒሖም እዮም። ርግጽ እዩ ድሌትካ ምርግጋጽ ካብ ዓቕምኻ ንላዕሊ ክኸውን እንከሎ ናይ ካለኦት ሓገዝን ደገፍን ምሕታትን ምጻባይን ዝተለምደ እዩ። ቅድሚ ኩሉ እቲ ኣብ ኢድካ ዘሎ ዓቕሚ ምጥቃም ግና ወሳኒ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ትጽበዮ ሓገዝ ኣብ ርእሲ እቲ ናትካ መመላእታ እምበር ንናትካ ኣበርክቶ ዝትክእ ኣይኮነን።

ህዝቢ ኤርትራ ናይ ናጽነት ድሌቱን ባህጉን ብክቡር ኣበርቶኡ ኣረጋጊጹ። ታሪኽና ከም ዝምስክሮ ናጻ ሃገርን ህዝብን ናይ ምዃን ድሌት ናይ መላእ ህዝቢ ኤርትራ’ዩ ነይሩ። ነዚ መሰረታዊ ድሌቱ ድማ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ብዘየፈላላይ፡ በብዓቕሙን ዘድመዓሉ መዳይን ብዓድን ብበረኻን ተወፍዩ ተዓዊቱ ከኣ። ብሓባር ናብ ቃልሲ ምውፋሩ ከኣ መሰረታዊ ናይ ምዕዋቱ ምስጢር ምዃኑ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም እውን ከም ሓደ ንኡድ ተመኩሮ ዝተመዝገበ እዩ። ኣብ ግዜ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ኤርትራ ኣዝዩ ውሱን’ኳ እንተኾነ፡ ናይ ወጻኢ ደለይቲ ናጽነት ደገፍ ኣይነበረን ማለት ኣይኮነን። እቲ ወሳኒ ናብ ዓወት ዘብጸሐ ግና ናይቲ ናጽነትን ሓርነትን ብሂጉ ናብ ቃልሲ ዝወፈረ ህዝቢ ኤርትራ ውፉይን ስሙርን ኣበርክቶ እዩ ነይሩ።

ድሌት ህዝቢ ሓደ ክማላእ እንከሎ ብኻልእ ዝትካእ እምበር ኣብ ሓደ ደረጃ ጠጠው ዝብል ኣይኮነን ኢልና ኣለና። ብመንጽር እዚ ድሌት ህዝቢ ኤርትራ’ውን ኣብ ምርግጋጽ ናጽነትን ልኡላውነትን ጥራይ ዝድረት ዘይኮነስ፡ ብፍትሓዊ ምምሕዳር፡ ሰላምን ልምዓትን ዝስነ ነይሩን እዩን። እነሆ ከኣ እቲ ድሕሪ ናጽነት ክረጋገጽን ዝያዳ ክደምቕን ዝነበሮ ብርሃን ብሰንኪ ህግደፍ ስለ ዝበኾረ ንምርግጋጹ ህዝባዊ ቃልሲ ቀጺሉ። ከምቲ ናጽነት ድሌት መላእ ህዝቢ ኤርትራ ነይሩ፡ ብጻዕርን ኣበርክቶን መላእ ህዝቢ ኤርትራ ተረጋጊጹን ዝበልናዮ፡ እዚ ነካይዶ ዘለና ናይ ፍትሕን ደሞክራስን ቃልሲ እውን ተመሳሳሊ ምናልባት እውን ዝያዳ ተሳትፎን ኣበርክቶን ህዝቢ ኤርትራ ዝሓትት እዩ። ውድባት ከኣ ናይ ምትሕብባርን ምምራሕን ግደ ኣለወን። ካብዚ ሓሊፉ ነብስኻ ኣግሊልካን ተጸጊዕካን ወይ ቆጢብካ እቲ ዕማም ውሱናት ኤርትራውያን ንዝሓቖፋ ውድባት ጥራይ ገዲፍካ ውጽኢት  ምጽባይ ቅቡል ኣይኮነን።

ኣብዚ እዋንዚ ራህዋ፡ ቅሳነትን ሰላምን ዝደልዩ ኤርትራውያን፡ ኣብ ምርግጋጹ ግና ንገዛእ ርእሶም ኣርሒቖም ካብ ውሱናት ወገናት ዝጽበዩ ብዙሓት እዮም። ንገዛእ ርእሶም ኣካል ናይቶም ራህዋ ዝደልዩ ኤርትራውያን ገይሮም ክንሶም፡ ኣካል ናይቶም ብጻዕሮም ለውጢ ከምጽኡ ዝግበኦም ኣብ ምግባር ግና ኣይደፍሩን። እዚ ጥራይ ኣይኮነን። ዓቕሞም ሓቢኦምስ በቶም እታ ዝርካባ ዓቕሞምን ግዜኦምን ምእንቲ ፍትሕን ራህዋን ዘበርክቱ ወገናት ዝዋራዘዩ ምስማዕ እውን ዝተለምደ እዩ። “ኣብ ኤርትራ ዘሎ ናይ መከራን ጭቆናን ኩነታት ብራህዋ ክትካእ ካብ ድሌኹም ደኣ ተወዲብኩም ዘይትቃለሱ?” ዝብል ሕቶ ወትሩ ይቐርቦም እዩ።

እቲ ንዘይምስታፎም ዝህብዎ መልሲ፡ ኣብተን ውድባት ዘሎ በብዓይነቱ ድኽመታት ምምስማስ ምዃኑ ትዕዘብ። “እተን ውድባት ከምዚ ተዝኾናን ተዝገብራን መተሳተፍና” ዝብል ምኽንያታቶም’ውን ዝርዝሩ ነዊሕ እዩ። “ምቅላስ ማለትኮ ብልሙጽ መንገዲ ተጓዒዝካ ኣብ ዓወት ምብጻሕ ማለት ኣይክነን፡ እንተላይ ኣብቲ መስርሕ ቃልሲ ዘሎ ዕንቅፋታት እንዳ ጸረግካን ኣብ መንጎ ዕላማን ግደ ውልቀሰብን ዘሎ ፍልልይ ተረዲእካ እንዳ ተሓጋገዝካን እንዳተበራራኻን ዝኽፈል ዋጋ ዘጠቓልል እዩ። ስለዚ ኣብተን ውድባት ተሰሊፍኩም፡ ናይ ቃልሲ ስርዓትን ኣገባብን ተኸቲልኩም ከተዕርዩ ዘይትሳተፉ” ክትብሎም እንከለኻ፡ ንዘይምስላፎም ዘቕርብዎ ብቑዕ ምኽንያት ስለ ዘየብሎም የንዘልሕጡ። ዘይሩዘይሩ ድሌቶም ገዛ ክትሃንጽ ከይጸዓርካ ኣብ ዝሃነጹልካ ገዛ ክትነብር ከም ምድላይ መሲሉ ይረኣየካ። እቲ ኣዝዩ ዘገርም ከኣ ካብ ዘይምስታፍ ኣብ ቃልሲ ሓሊፎም፡ ዓቕሞም ንዘየወፍዩ ወገናት ከነኣእሱን ንወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ክንእዱን ዝመጣጠሩ ምዃኖም እዩ።

ስለዚ ኣብ ሓደ ጉዳይ ድሌት ምሕዳር መበገሲ እምበር ውጽኢት ኣይኮነን። “ኣብ ኤርትራ ዘሎ ወጽዓ ክውገድ ኣለዎ” ኢልካ ምእማን ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ኮይኑ፡ ንምትግባሩ ዓቕምኻ ዝፈቕዶ ብምብርካት ተዘይተሰንዩ ግና “ኣቲ ዘሎ ኩነታት ከምዘለዎ ይቐጽል” ዝብል መልእኽቲ ካብ ምትሕልላፍ ፈሊኻ ዝረአ ኣይኮነን። ግዜ ምስሓለፈ ከኣ ዘጣዕስ እዩ። በዚ ኣጋጣሚ እቶም ራህዋ ኣብ መጻኢት ኤርትራ እንምነ ኣብቲ እዚ ንምግሃድ ዝግበር ዘሎ ቃልሲ ምስ ኩርኩሑ ኢድና ንሓውስ ንብል።