ሎሚ 1 ታሕሳስ 2016 ዝኽሪ መበል 46 ዓመት ህልዊት ዖና ኢዩ። ህልቂት በስክዲራ ንህልቂት ዖና ብሓደ መዓልቲ ቀዲሙ ብ30 ታሕሳስ 970 ተፈጺሙ። ኣብ ክልቲኡ ቦታታት ከባቢ 1,000 ዝኾኑ ንጹሃት ደቂ ሃገር ብኣስካሕካሒ ኣገባብ ብጦር-ሰራዊት ኢትዮጵያ ተረሺኖም።
ቅድሚ 46 ዓመታት፡ ኤርትራውያን ኣብ ዘለውሉ ሃልዮም ንህልቂት ዖናን በስክዲራን ድሕሪ ምስምዖም ሃገራዊ ነድሪ ከም እተሰምዖምን ናብ ቃልሲ ዝያዳ ከድህቡ ከም ዝገበሮምን ኣብ ታሪኽ ይጥቀስ ኢዩ። ሓያለይ ደቂ ሃገር ነዛ ናይ ዖናን በስክዲራን ህልቂት ብፍሉይ ኣገባክ ክዝክርዋ ከም ዝጸንሑ ይፍለጥ። ንኣብነት፡ ካብ 1986 ክሳዕ እዚ ቀረባ ዓመታት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ሰውራዊ ባይቶ) ንሓደ ታሕሳስ ከም መዓልቲ ስዉኣት ኤርትራ ዓመት ዓመት የብዕላ ከም ዝጸንሐ ዝፍለጥ ኢዩ።
ብጦር ሰራዊት ተሓቲቶም፡ ክርስትያን ካብ እስላም ምፍላይ ምስ ኣበዩ፡
ንኹሎም ኣብ መስጊድ ናይታ ዓዲ ኣእትዮም ብመትሬየስ ቀቲሎምውም። ብትሕቲ 128 ሬሳታት
ብተኣምር ዝደሓኑ ውሑዳት ነይሮም!!ንጽባሕቱ፡ ከባቢ 800 ህይወት ዘጥፍኤ ህልቂት ዖና ተፈጺሙ።
ንዝኽሪ እቶም ንጹሃት ሰማእታት፡ ሎሚ'ውን ኣብ ዝኽሪ ዖናን በስክዲራን ነዚ መዘኻኸሪ ጽሑፍ ደጊምና ናብ ኣንበብቲ ከነቕርብ ንፈቱ። ንሱ ካብ ናይ ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ መጽሔት ዓወት ሕታም ቊጽሪ 29 ናይ ታሕሳስ 1988 ብሰፊሑ ተዘርዚሩ ካብ ዝነበረ ጸብጻብ እተወስደ ኢዩ። እተጠቕሰት መጽሔት፡ ካብ ብዙሕ ህልቂታት ኤርትራ ((ንኣብነት ኣብ ዓድታት ሃዘሞ፡ ዲዖት፡ ምስያም፡ ወኪ ድባ፡ ደብረሲና፡ ካርካ፡ ኣቑርደት፡ ሕርጊጎ፡ እምበረሚ ወዘተ)ብዕድል ንዝደሓኑ ደቂ ሃገር ኣዘራሪባ ነይራ። ኣብ ህልቂት ዖና እግራ ተቘሪጻ ዝተረፈት ዓፍየት መሓመድ ሓንቲ ካብቶም ቃሎም ዝሃቡ ነይራ። ጽቡቕ ንባባ።
ህልቂት ዖና ከመይ ነይሩ፣ ብህይወቶም ዝተረፉ እንከዘንትዉ፡
ቃለመሓተት ምስ ዓፌት መሓመድ
ወኪል መጽሐት ዓወት ንዓፌት ኣብ 1987 ኣብ መደበር ስደተኛታት ሓዋድ ሕለት ማርያ (ሱዳን) ረኺቡ ኣዘራሪብዋ። ገለገለ ካብቲ ዝሃበቶ ሓበሬታ ኣሕጺርና ንኣንበብቲ ነቕርበልኩም ኣለና።
ሕቶ፡ ቅድሚ መዓልቲ መቕተልቲ ዖና እንታይ ትዝክራ?
መልሲ፡ ቅድሚኡ ሓደ ሰሙን ኣቢሉ ጦር ካብቲ ኣብቲ ጀራዲን ዝሰርሑ 4 መንእሰያት ቀቲሎም። እተቐትሉ ኣደምን ሓምድን ክልተ ከኣ ካብ ከረን ዝመጹ ክርስትያን እዮም። ድሕሪኡ ንኢብራሂም ክሱራይ ዝተባህለ ናይ ጀብሃ መራስል (ተለኣኣኺ) ወረቐት ተረኺብዎ ኢሎም ቀዳም መዓልቲ ጦር ቀቲለሞ። ሰብ ኣብ ፍራሹ ማለት ሓዘኑ እንከሎ ሞት ዖና ኣርኪባ።
ሕቶ፡ ወተሃደራት ጸላኢ ንዖና እንታይ ግዜ ኸመይን ኣገባብን መጼምኹም?
መልሲ፡ ግዜ ኣጋ ንግሆ ነይሩ። ኣነ 7 መካይን ሪአ። ወተሃደራት ወሪዶም ብቐጥታ ንዝረኸብዎ ሰብ ጥይት ከፊቶም ምቕታል ጀሚሮም፡ ቀጺሎም ናቶ ኣጓዱ ሓዊ ኣእትየምሉ። ምቕታልን ምንዳድን ብሓደ ጀሚሮም። እቶም ኣብ ሓዘን ናይ ኢብራሂም ከሱራይ ዝጸናሕና ህድማ ፈቲና። ክንሃድም እንከለና፡ ጥቓይ መካ ዑስማን እንከላ ቦንብ ይድርበየና። ኣብ ከባቢ ብርኪ እግረይ እህረም። ሰውነተይ ብደ ይሕጸብ። ካብ ዝወደቕኩዎ ድማ ኣይትንስእን። መካ ዑስማን ገዲፋትኒ ከይትኸይድ፡ ኣብ ጐድነይ ትድቅስ። ሓደ ጦርሰራዊት ርእዩ ተስኢ ይብላ። ተንሲኣ ምኻድ ምስ ጀመረት ብጥይት ቆሊቡ ቁልቁል ኣፋ ይደፍኣ። ሽዕ’ውን ሓማተይ ምስ ክልተ ደቃ ካብቲ እንዳ ሓዘን እንዳሃደመት ትቕተል። ሰብ ኣብ ገዛውቱ ነዲዱ። ጦርሰራዊት ሰዓት 9 ጀሚሮም ሰዓት 10 ኩሉ ምቕታልን ምድንዳድን ወዲኦም ናብ ከረን ተመሊሶም።
ሕቶ፡ ኣብቲ ዝወደቕክሉ ቦታ ክንደይ ግዜ ጸኒሕክን?
መልሲ፡ ኣብኡ ቁሩብ ግዜ ድሕሪ ምጽናሕ ነታ ጠልጠል ኢላ ዝነበርት እግረይ ብነጸላይ ኣብ መንኩበይ ዓጺፈ፡ ብምእሳር ፍሑኽ እንዳበልኩ፡ 15 ሜትሮ ድሕሪ ምኻድ ኣብ ሓደ መንደቕ ተኸዊለ በይነይ ኣብኣ ውዒለ። ሰዓት 5 ምሸት ሰባ ናብ ዑና ክኣትው ይጅምር። ነቲ ሬሳታት ኣብቲ መንገዲ ኮሚሮም፡ ይገድፍዎ። ንዉጉኣት ከኣ ከካብ ዝነበርናዮ ይእክቡና 2 መካይን ናይ ሲዲዓብደላህን ጐለም ናይ ዝተባህለ ሃገራውን ንዉጉኣት ናብ ሆስፒታል ይወስዳኦ። ሬሳታት ግና ኣብኡ ሓዲሩ ንጽባሒቱ ረቡዕ ኣብ ዓበይቲ ጐዳጕዲ ብጃምላ ተደፊኑ። ሓሙስን ዓርብን ከኣ እቶም ክሃድሙ ክብሉ ካብ ዖና ወጻኢ እተቐትሉ እናተደልዩ ተረኺቦም ኣብ ደዓሪት ተቐቢሮም።
ሕቶ፡ ኣበየናይ ሆስፒታል ተሓኪምክን?
መልሲ፡ ኣነ ኣብ ላልልንባ ሆስፒታል ኣትየ። ጠልጠል ኢላ ዝነበረት እግረይ ኣብኡ ቆሪጾማ። 30 ካብቶም ንሕክምና ዝመጹ ኣብ ሆስፒታል ሞይቶም። ብዙሓት ከማይ ሰንኪሎም ተሪፎም።
ሕቶ፡ ካብ ስድራቤትኩም ክንደይ ሞይቶም?
መልሲ 18 ሞይቶም።
ሕቶ፡ ድሕሪ ዖና ከመይ ኮይና? ንስኽንከ ናባይ ኣቢልክን?
መልሲ፡ መንግስቲ ነቲ ተኾሚሩ ዝነበረ ሓሙኽሽትን ዑና ገዛውትን ንምሕባእ ነቲ መሬት ብብልዶዘር የመዓራርዮ። ካብ ርሑቕ ጻዕዳ ሓመድ ኣምጺኦም ይገብርሉ። ሰብ ካብቲ ቦታ ፋሕ ኢሉ ርሒቑ። ኣነ ንሃይኮታ ደሓር ናብ ተሰነይ ውግእ 1977 ምስ በርተዐ ከኣ ናብ ሱዳን ከም ስደት መጺአ።
ሕቶ፡ ኣብ መወዳእታ እትብለኦ እንታይ ኣሎ?
መልሲ፡ ካብቲ ሓደጋ ዝተረኽበሉ ግዜ ክሳብ ሕጂ፡ ዋላ ብኣና ዝሓተተ የለን። ዝኾነ ኮይኑ ከምዚ ሕጂ ጀሚርኩምዎ ዘለኹም ናይ ህዝብኹም ስቓይ ከም ታሪኽ ንምሓዝ ዘለኩም ተገዳስነት ዝምስገን እዩ።
ከምኡ’ውን በዓል ቤታ ንዓፍየት ማለት ሓሰን ተኽሌስ ፊደል ተወሳኺ ሓበሬታሂቡ ነይሩ። ጽማቕ ናይቲ ሓበሬታ ከምዚ ዝስዕብ ሓቅታት ይገልጽ ሓሰን ተኽሌስ፡ ከምቲ በዓልቲ ቤተይ ዝነገረትኩም ኣብ ፍራሽ ሓዘን ናይ ኢብራሂም ክሱራይ ከለና እዮም ዝተኮሱልና። ዒድ ሰንበት ውዒሉ ንሰኑይ ንበሰዲራ ንዲዶም ሰብ ሓሪዶም ንሰሉስ ንግሆ ናብ ዑና ይመጹ። ነቲ መቕተልቲ በቶም ኣብ ደገ ዝጻወቱ ቆልዑ ይጅምርዎ። በብዝኸኣልናዮ ህድማ ንፍትን። ኣነ ንላልምባ ገጸይ ክሃድም እንከለኹ ብድሕረይ ንዝትኩስ ወተሃደር ብእምኒ እግሩ ሃሪመ ኣውዲቐዮ። ብዓቐብ ደይበ ቅድም ብዙሕ ተኲሱለይ ስረይ መንፊት ኮይና። ግና ጥይት ግዲ ወዲኡ ኣይቀተለንን። ካብ ጎቦ ላልምባ ንጽባሒቱ ክንቀብር ንወርድ። ብዓይነይ ዝረኣኹዎ ሬሳታት ካብ 600 ይበዝሕ። ሬሳታ ኣብ 2 ነዋሕቲ ጐዳጉዲ ብጃምላ ይቕበር ነይሩ። ብድህሪኡ ብዙሕ ዝተረኸበ ሬሳታት ነይሩ። ኣብ ሆስፒታላት’ውን ብዙሓት ሞይቶም። ኣደይ፡ 2 ኣሕዋተይ፡ 5 ደቂ ሓብተይ ኣብ ዖና ሞይቶም።
ማህደር ንሱር ኣብርሐ፡ (ብ1987 መጺሓት ዓወት ቃሉ ክህብ እንከሎ ኣብ መደበር ስደተኛታት ግርባ ይቕመጥ ነይሩ። ማህደር ዝሃቦ ቃለመሓትት ከምዚ ዝስዕብ ሓቅታት ይገልጽ)ኣነ ኣብ ገድሊ ኣብ 1967 ተሰሊፈ። በቲ መዓልቲ ህልቂት ዖና ምስ ጀብሃ ኣብ ላዕላይ ባርካ ነይረ። ዖና ዓደይ ብምዃና ነዚ ሓቂ ምኽንያት ህልቂት ክፈልጥ ሽዑ ኣትሒዘ ብዙሕ መጽናዕቲ ገይረ። እቲ ኩሉ ዝበሃል ሓቅታ የብሉን። ምኽንያት ህልቂት ዖና እቲ በተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝተፈጸመ መቕተልቲ ጀነራል ተሾመ እርገቱ እዩ። መርሒ ናይቲ ንጀነራል ተሾመ ዝቐንጸለ ድብያ ተሓኤ፡ ስዉእ ገ/ህይወት ሕንብርቲ እዩ ነይሩ። እተን ኣብቲ ናይ ሃብረንገቓ ዓመልያ እተኻፈላ ኣሃዱታት፡ ከኣ ናይ ገብረህይወት ሕንርቲ ሓይሊ 333 ብስዉእ ኣደም ሳልሕ (ሻንበል ቀይሕ) እትምራሕ ሓይሊ 551 ከምኡ ከኣ ካብ ሳሕል ዝመጻ ናይ ፊዳይንን ሃደሳን ጉጅለታት ነይረን።
ዖና ቀደም ሻኻት ትበሃል ነይራ። ብውበ ከምኡ ከኣ ብካለኦት ወረርቲ 4 ግዜ ዓንያ። ደሓር ዑና ዝብል ስም ለጊብዋ። ቅድሚ 1970 ዖና ከምተን ናይቲ ከባቢ ዓድታት ንእሽቶይ ዓዲ እያ ነይራ። ኮይኑ ግን ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ንብዙሓት ዓድታት ካብ ዓንሰባ ጀንገሬን፡ ኣፍጭሩም በጁክ ዓተክሌስ ዓድተማርያም መንሳዕ ሽምብሉኽ ገብሲ ኣማግዳ ዓዳፍላ በሽሪ ከርባበረድ ካብ ምስ ጀብሃ ዝገብርኦ ምትሕግጋዝ ንምቁጽጻር ኣብኣ ንክጥርነፉ ኣገዲዳ። ኣብቲ 2 መዓልቲ ናይ ማሕረድቲ እተቐብረ ሬሳታት፡ 764 በጺሑ ነይሩ። ብድሕሪኡ እተረኽበ ሬሳታትን ኣብ ሆስፒታል ዝሞቱን ወሲኻ 1023 ከም ዝበጸሐ እፈልጥ።
ጃብር ኢብራሂም ዓብደልቃድር (ቃለመሓትት ክገብር እንከሎ ኣብ ከሰላ ተመሃራይ ወዲ 20 ዓመት ነይሩ። ካብቲ ዝሃቦ ቃል ከምዚ ኣሕጺርና ንጠቅስ) ካብ ሽምሉኽ ዝመጻእና ስድራ ኔርና። ወለድና ተፋቲሖም ኣነን ሓብተይን ምስ ዓባይና ንነብር ኔርና። ኣነ መዓልቲ ህልቂ ዖና ወዲ 3 ዓመት ነይረ። ዓባየዪ ኣብ ርእሰይ ፊስቲ ገልቢጣ ሓቢኣትኒ። ንሳን ሓብተይ ኣብቲ ገዛ ከለዋ ኣንዲደሞን። ኣነ ብዙሕ ነዲደ። ኣብ ውሽጢ ፊስቶ ተረኺበ ብህይወት ተሪፈ። እቲ ኣብኡ ዝረኸበኒ ሰብ ንከረን ድሕሪኡ ናብ ኣቑርደት ወሲዱ ከሕክመኒ ፈቲኑ። ንሱ ኣብ ገድሊ ተሰሊፉ ደሓር ተሰዊኡ። ንዓይ ጀብሃ ንከሰላ ከምኡ ከኣ ንካርቱም ወሲዶም ዝያዳ ሕክምና ገይራትለይ። ከሰላ ተመሊሰ ኣብ ገዛ ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ (ካብ መራሕቲ ጀብሃ) እናኣተኹ እመሃር ነይረ። ደሓር ናብ ሜዳ ከይደ ኣብ ቤት ትምህርቲ ጽባሕ ነይረ።
***
ፕረሲደንት ፊደል ካስትሮ ካብ ሃብታም ቤተሰብ ሓረስታይ ብ1926 ኣብ ኩባ ተወሊዱ። ኣዕድመኡ ንትምህርቲ ምስ በጸሐ ከኣ ኣብቲ ናይ ማሕበራዊ ሰልፊ ኩባ ቤት ትምህርቲ ኣትዩ፡ ናይ ተመሃሮ መራሕን ወዳብን ኮይኑ ኣገልጊሉ። ብድሕሪ’ዚ ኣንጻር እቲ ብመንግስቲ ኣመሪካ ዝድገፍ ዝነበረ መራሒ ወተሃደራዊ ጁንታ ኩባ፡ ፕረሲደንት ፉልገንስያ ባውቲስታ ሰውራ ኣልዓለ። ካስትሮ ንሰውራ መሪሑ ንባውቲስታ ካብ ስልጣኑ ከም ዝወርድ ገበረ። ካብ 1959 ኣትሒዙ ከኣ ክሳብ 2008 ን49 ዓመታት ዝኣክል ንኩባ መሪሑ።
ልክዕ እዩ ፊደል ካስትሮ ሰውራውን ፖለቲካውን ወዲ ኩባ መራሒ እዩ። ኣብቲ ንሱ ስልጣን ጨቢጡ ሓንሳብ ከም ጠቕላሊ ሚንስተር ሓንሳብ ከኣ ከም ፕረሲደንትን ጠቕላሊ ኣዛዚ ሰራዊትን ዝነበረሉ ከኣ ንኩባ ናብ ናይ ብእንኮ ማሕበረ ሰልፋዊ መንግስቲ እትመራሕ ሃገር ኣሰጋገራ። ካስትሮ ኩሉ መርገጻቱ ምስ ናይ ዓለም ኮምዩኒስትን ሓርነታዊ ምንቅስቓሳትን ነበረ። በቲ ንሱ ዝኽተሎ ዝነበረ ፖሊሲታት ከኣ ኣብ ትሕቲ ዒላማ ኣመሪካ ከምዝኸውን ገበሮ።
ኣብ ግዚኡ ኣብ ሃገረ ኩባ ቊጠባዊ ምህጋር፡ ምእኩል መደባትን ፖሊሲታትን ኣተኣታተወ፥ ምስ ሶቬት ሕብረት ከኣ ድልዱል ዝምድና ገበረ እሞ ኣብታ ደሴት ንኲሌራዊ ኣጽዋር ንምትካል ኣፍቀደ። እዚ ከኣ ናይ 1962 ቅልውላው ሚሳይል ኣስዓበ። ካስትሮ ንኮሙንስታዊ ስርዓታት ኣብ ዮምኪፑር ኦጋደንን ሓድሕድ ውግእ ኣንጎላን ኣጽዋርን ሰራዊትን ይሰድድ ነበረ። ኣመሪካ ብወገና ነቲ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ላቲን ኣመሪካን ኣስያን ዝካየድ ዝነበረ ገስጋሲ ሰውራታት ክትቆጽዮ ለይቲ ምስ መዓልቲ ትጽዕር ነበረት። በዚ ዝኣክል ንካስትሮ ካብ ስልጣኑ ንምውጋድ ብዙሕ ፈተነታት ኣካይዳ እያ። ንኣብነት ንምቕንጻሉ፥ ኣንጻሩ ሰውራ ብምልዓል፥ ቊጠባዊ ማዕቀብ ብምግባር። ኩሉ ግን ኣይሰርሐን ካስትሮ ከኣ ካሳብ 2008 ኣብ ስልጣኑ ደኣ ቀጸለ። ንእግረመንገድና “እንታይ እዩ ፍልልይ ኮሙኒዝምን ካፒታሊዝምን?” ዝብል ሕቶ ክለዓል ይኽእል እዩ።
ልክዕ እዩ እዚ ነዊሕ ስለ ዝኾነ ዕሙቚ ዝበለ ፈልጠት ደሊብና ጥራሕ ኢና ክንርድኦን ክንበጽሖን ንኽእል። እንተኾነ ገለ ካብቲ ፍልልያቱ ብሕጽር ዝበለ ከምዚ ዝስዕብ እዩ። ካፒታሊዝም (capitalism) ኣብ መትከል ውልቀ መሰላት፥ ናጻ ቊጠባዊ ዕዳጋን፥ ዘይተዛነቐ፡ ወይ ከኣ ምዕሩይ ዘይኮነ ምክፍፋል ጸጋታትን፥ ዝመርኰስ እዩ።’’ ኮሙኒዝም (comunism) ከኣ ህዝባዊ መሰላትን ምእኩል ቑጠባዊ ምህርቲ ወይ እቶትን፥ ማዕሩይ ወይ ተዛናቒ ምክፍፋል ጸጋታትን ዝለዓለ ቁጽጽር ናይ መንግስቲ ሓላፍነትን መሰረት ዝኣምን እዩ። ኣብዚ እቲ ድኻን ሃብታምን ዝመዓራረየሉ፥ ሓረስታይን ሸቃላይን ዘይምዝመዘሉ ኮታ ምዝመዛ ሰብብሰብ ዘየፍቅድ ስርዓተ ምሕደራ እዩ። ገለ ካብተን ናይ ካስትሮ ጥቕስታት ንምጥቃስ ዝኣክል፡
“ሰውራ ማለት ኣብ መንጎ መጻእን ሕሉፍን ክሳብ ሞት ዝግበር ቃልሲ እዩ።’’
‘’ብዛዕባ ውድቀት ናይ ማሕበራውነት ይዛረቡ፥ እንተኾነ ግን ናይ ካፒታሊዝም ኣብ ኣፍሪቃን፥ ኣስያን ላቲን ኣመሪካን ዓወት ከደኣ በይ ኣሎ?’’
‘’ካፒታሊዝም ጽሉእ፡ ጽዩፍን፥ ዘይእረምን፥ ኣረሓሓቕን ኮይኑ ኢየ ረኺበዮ፥ ምኽንያቱ ውግእ፡ ምስሉይነትን፥ ውድድርን ስለ ዘኸትል።
ካብዚ ሓሊፉ እቲ ‘’ቊጠባዊ ናጽነትን መሰላትን ዝብሎ መሰረት፥ ካፒታሊዝም፡ ኣብ ውልቀ መሰልን ናጻ ዕዳጋን ዘይምዕሩይ ኣከፋፍላ ጸጋታትን ብኣዝዩ ውሑድ ዝኾነ ምትእትታው መንግስቲ ዝተመርኰሰ እዩ ይብል። ንኮሚንዝም ከኣ ኣብ መትከላት መሰል መላእ ሕብረተሰብን፥ ቊጽጽር ቊጠባዊ ምህርቲ ወይ ማእቶትን፥ ምዕሩይ ወይ ዝተዛነቐ ምክፍፋል ጸጋታትን ዝለዓለ ቊጽጽር መንግስትን ዝተመሰረተ እዩ።’
ብወገን ‘’ኢንሳይክሎፐድያ ብሪታኒካ፥ ኮሙዩንዝም፡ ንቊጠባዊ ኣገባብ ነቲ ናይ ግሊ ወይ ውልቀ ዋንነት ንብረትን ትርፍን ዝመሰረቱ ካፒታሊዝም፡ ብህዝባዊ ዋንነትን ኮማዊ ቁጽጽርን ባህርያዊ ምንጭታት ናይ ሕብረተሰብን ዝሰፍሐ ኣገባብ ማእቶት ንምትካእ ዝዕላምኡ እዩ ኢሉ ይገልጾ። በተውሳኺ በቲ ናይ ኮምዩኒዝም ትምህርቲ ቊጠባን ፖለቲካን ዘይነጻጸል እዩ።
ከምቲ ግቡእ ድኻን ሃብታምን፥ ከተማን ገጠርን ዝመዓራረይሉ ኣገባብ ኣመሓዳድራን ማሕበራዊ ስርዓተ ምሕደራን ዘርክብ የለን። ርሑቕ ከይከድና ኣብ ሽወደን፥ ጀርመን፥ ሆላንድ ... ወዘተ ሃገራት ኤውሮጳ፡ ክሳብ ክንደይ ድኻን ሃብታምን ዳርጋ ተመዓራሪዮም ዝመሓደሩ ምዃኖም ንርእዮን ነስተብህሎን እዩ። እቲ ጸገም እቲ ብእንኮ ሰልፊ ዝጭበጥ ስልጣን ከይዱከይዱ ካብ ምልኪ ስለ ዘይወጽእ ጭቆናን ግፍዕን ይስዕርር እዩ። እቲ ናይ ካፒታሊዝም ኣካይዳ ከኣ ከምዚ ንዕዘቦ ዘለና “ኣቦኻ ርገም ኣቦኻ መርቕ” ዝዓይነቱን ኮይኑ፡ እቲ ኣብ መንጎ ደቂ ሰባት ዘሎ ፍልልይ ኣዝዩ ዝሰፍሓሉ ኣገባብ ምዃኑ ርዱእ እዩ። ስለዚ ናይ ውልቀ መሰል ወይ ከኣ ውልቀ ዋንነት ኣንጸላልዩና ከምቲ “ውሒጅ እናስሓቐ ይወስድ” ዝበሃል፥ እዚ እውን ናብቲ ናይ ካፒታሊዝም ገጹ ክድቕድቐና ምዃኑ ከይተሓልመ ዝተፈትሐ ጉዳይ ምዃኑ ብሩህ’ዩ። ብወገነይ ነቲ ናይ ማሕበራዊ ስርዓተ-ምሕደራ እየ ዝድግፍ። ምኽንያቱ ካፒታሊዝም ጾሙ ዝሓድርን ዝጸግብን ሕብረተሰብ እዩ ዝፈጥር። ኩሉ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕረ እዩ ካብ ተባህለ ንቁጠባዊ ማዕርነት እውን ዝሓወሰ ክኸውን ኣለዎ። ናጻ ዕዳጋ ተባሂሉ ድኻ ክብደል ከሎ ረዳኢ እንተዘይብሉ ናይ ውልቁ ናጽነት ይኹን መሰል ምህላው እንታይ ክዓብሰሉ። “ንስኻን ትዕድልትኻን” ማለትዶ ኣይከውንን።
ፈደል ካስትሮ ንሃገሩ ብትምህርቲ ይኹን ብምዕባለ ኣብ ክብ ዝበለ ደረጃ ከምዘብጽሓ ይንገረሉ ኣሎ። ነቲ ኩሉ ናይ ኣመሪካ ተጻብኦታት ሰጊሩ እነሆ ሎሚ ከም ሰቡ ተፈጥሮኣዊ ሞት ኣርኪባቶ ብ25 ሕዳር 2016 ኣብ መበል 90 ዓመት ዕድመኡ ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልዩ። ታሪኹ ግን ይጸብቕ ይሕመቕ ነባሪ እዩ። ብሞት ፊደል ካስትሮ፥ ገሊኦም ደቂ ሃገሩ ክሓዝኑ ከለዉ ገሊኦም ከኣ ብፍላይ እቶም ካብ ኩባ ሃዲሞም ናብ ኣመሪካ ዝተሰዱ፥ ናጽነት ዝረኸቡ ኮይኑ ስለ ዝተሰመዖም፡ ናይ “እንቋዕ ሞተ” ተሕጓሶም ይገልጹ ኣለዉ። ብዝኾነ ካስትሮ ብሰላም ዕረፍ ምባልሲ ነውሪ ኣይኮነን።
ኢሳያስ’ዶ እንሄልኩም ኣይኮሙኒስት ኣይካፒታሊስት መንጎ መንጎ ዝንሳፈፍ ዲቕ ዝበለ መላኺ ስርዓት ዝመርሕ። በቲ ኮነ በዚ ኢሳያስ’ውን ሰውራ መሪሑ ኤርትራ ናጻ ወጺኣ ስልጣን ካብ ዝጭብጥ እነሆ 25 ዓመታት ብዘይ ገለ ለውጢ ህዝቢ የሳቕን ይድህኽን ኣሎ። ብዝሒ ስደተኛታት ደቂ ኩባ ከይዘንጋዕና ኣብ ኤርትራ’ውን ብዝኸፍአ መልክዑ የጋጥም ኣሎ። ኣብ ክልቲአን ሃገራት ስልጣን ኣብ ኢድ ሓደ ሰብ እዩ ተገቢቱ። ፊደል ካስትሮ 49 ዓመት ገዚኡ። ኢሳያስ’ውን ጥዕና እንተ ዝህቦ ካብኡ ንላዕሊ ክገዝእ ድሌትን ሃንቀውታን ኣለዎ። ኣብቲ ናይ መበል 25 ዓመት ብሩራዊ በዓል ናጽነት ኣብ መደምደምታ ዝሃቦ ቃል “ኣብ መበል 50 ዓመት ወርቃዊ በዓል ናጽነት የራኽበና” ዝብል መደረኡ ነዚ ዘመልክት እዩ። እንተኾነ ኢሳያስ እውን መዓልቱ ኣኺላ ካብዛ ዓለም ዝፍለየላ ዕለት ኣላ። ካብ ሞት ዝተርፍ ፍጡር ስለ ዘየለ ኢሳይያስ ይቕረብ ይርሓቕ ሞት ኣይክተርፎን እዩ። ታሪኽ ኢሳያስ ግን ታሪኽና ኣይግበሮ ብክፉእ እምበር ብጽቡቕ ከምዘይለዓል ርዱእ እዩ። እዞም ሎሚ ኣብ ዲያስፖራ እናተቐመጡ ዓመት ዓመት ናብ ኤርትራ ክበጽሑ ዝኸዱ፡ ጽባሕ ንግሆ ሞት ኢሳያስ ልዕሊ ሰቦም ክሕጉሶም ምዃኑ ዘጥራጥር ኣይኮነን።
Harnnet Tigrinia Magazine Issue 52 Oct-Nov 2016
Monday, 28 November 2016 06:26 Written by EPDP Information Officeዝኸበርኩምን ዝኸበርክንን ኣሕዋትን ኣሓትን
ግዱሳት ኤርትራውያን ዜጋታታ
ብቐዳምነት ናይ ክብሪ ሰላምታና ነቕርብ።
ኣስዒብና ከም'ቲ ወርትግ እንገብሮ ድራር ነቶም ምእንቲ ህዝቦምን ሃገሮምን ንልዕሊ 38 ዓመታት ኣብ ጻሓይን ደሮናን ሃገር ሱዳን ምስ ኩሉ ናይ መውጋእቲ ስቓይን ተወሳኺ ጸቕጢ ደምን ሽኰርን ካልእ ሕማማትን እንዳተሳቐዩ ዝነብሩ ዘለዉ ጀጋኑ ውጉኣት ሓርነት ኤርትራውያን ኣሕዋትና፡ ሓደ ምሸት ድራር ክንዝክሮም ናይ ኩላትና ኤርትራውያን ሓላፍነትን ሓልዮትን ምዃኑ ንዓኻ/ንዓኺ ዝስወር ኣይኮነን እሞ፡ ኣብዚ ንዕለት 03.12.2016 ኣብ SAALBAU NIED; HEINRICHSTAHL STRÄßE 3, 60934 FRANKFURT AM MAIN ካብ ሰዓት 16፡00 ክሳብ 23፡00 ድሕሪ ቀትሪ ዘሎ ሰዓታት ንጉዳዮም ብዝምልከት ብሰፊሑ እንዘራረበሉን ዋዛን ቁም ነገርን ዘሰነዮ ወግዕን ገርና ከነማሲ ብኽብሪ ንዕድም።
ምናልባሽ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ኣብዚ ተጸዊዑ ዘሎ ግዜ ናይ ምስታፍ ዕድል ምስዘየጋጥም፡ በዚ ኣብ ታሕቲ ሰፊሩ ዘሎ ሕሳብ ማሕበር ንሓገዞም ዝውዕል ሕልና ዘፍቕዶ ምውፋይ ይካኣል እዩ።
Eritreischer Verein 2010 für Menschen mit Behinderung
Post Bank NL Frankfurt
IBAN: DE96 5001 0060 0790 7506 01 BIC: PBNKDEFF
ሓበሬታ መጓዓዝያ፡
ካብ Hauptbahnhof (ቀንዲ መደበር ባቡራት ፍራንክፉርት) Straßenbahn 11 richtung Höchst ሒዝኩም ኣብ Luthmer haltestelle ወሪድኩም፡ ንየማን 30 ሜትሮ ዘሎ Saalbau እዩ።
ምስ ሰናይ ትምኒት!
ግዱሳት ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ ፍራንክፎርትን ከባቢኡን
ኣብዚወርሒዚ ሕዳር 2016፡ ዝተኻየደ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ሕ/መ/ኣሜሪካ፡ናይ ተወዳደርቲ ፖለቲካዊ ክትዕ ካብ ልዙብ ናይ ሃገር እትምርሓሉ ፖለቲካዊ ፍልስፍናን፡ ስነ-ሐሳባትን፡ ፖሊሲታትን ዝርሐቐዘይንቡርን ኣሰካፍን እዩ ኔሩ።ወ/ሮ ሂለሪ ክሊንተን ኣብ ሓፈሻዊ ሃገርዊ ደረጃ ማለት፡ ኣብ ፖፕላር ምርጫ ብኽልተ ሚልዮን ቐዲመን ክንሰን፡ እቲ ቑጽሪ ግን ኣብ ክፍለ-መንግስታት ተመጣጠነ ዝርጋሒ ስለዘይነበሮ፡ ኣብ ኤለክቶራል ምርጫ ኣይተዓወታን። ይኹን እምበር፡ በቲ ኣወንታዊ ሸነኹ ክርኣ ከሎ፡ ዳርጋ ድሕሪ ኣማኢት ዓመታት ደቒ ኣንስትዮ ናይ ምምራጽ ሕጋዊ መሰለን ዝረጋገጻሉ እዋን፡ ንመጀመርያ ጊዜ ጋል-ኣንስተይቲ ብወገን ደሞክራት-ፓርቲ ንፕረዚደንትነት ተሐጽያን ክትወዳደርምብቓዓ፡ኣብ ፖሊቲካዊታሪኽናይ ሕ/መ/ኣሜሪካ፡ ናይመጀመርያ ጊዜምኻኑጽቡቕ ኣብነታዊ አርአያ እዩ። ገለ ካብቶም ቀንዲ ኣገደስቲ ፖለቲካዊ ተመኩሮታት ወ/ሮሂለሪክሊንተን ንምጥቓስ፡ከምሰነተር (Senator)፡ ቐጺለን እውንከምናይ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር (Secretary of State)፡ ከምኡውን ከምፈርስትለይዲ (First Lady) ብምኻን ሃገረን ኣገልጊለን። ኣብኣህጉራዊተፈላጥነተን እንተኮነእውንሰፊሕእዩ።ናብሃገርናኤርትራ እውንኣብሓምለ 1997 ዑደት ኣካይደን ኔረን፡ ሰለዚብዛዕባ ሃገርና ይኩንባህልና ጽቡቕኣፍልጦኣለወን።
ኣብዚ መላእ ዓለምን መብዛሕትኡ ህዝቢ ኣሜሪካን ዘይተጸበዮ ውጽኢት ፕረዚደንታዊ ምርጫ 2016፡ ደሞክራት ወ/ሮ ሂለሪ ክሊንተን ኣብ ፓለቲካዊ ፍልሰፍናን ስነ-ሓሳብ ኮነ ፖሊሲታት ከም መቐጸልታ፡ ናይቶም ደሞክራት ኣፍሪቓዊ-ኣሜሪካዊ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ፡ ንክልተ ወቕቲ (Term) ሕጊ ዘፍቕደሎም ወዲኦም ስልጣን ዝገድፉ ዘለዉ ብምኻን፡ ሃገር እትምርሓሉ ካብ ናይ ደሞክራት-ፓርቲ ማእከላይ፡ ማለት ናይ ሰንትሪስት (centrist) ኣጀንዳ ሒዘን እየን ተወዳዲረን። መወዳድርተን ብወገን ረፑብሊካን-ፓርቲ ተመሪጾም ዘለዉ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ ናይ ንግዲ-ውራይን ሃብትን ዝተታሓሓዘ ተፈላጥነት እንተዘይኮኑ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ተምኹሮ ምሕደራ-ህዝቢ ታሪኽ ዘይጸንሖም፡ ከምኡውን ንከም ናይ ሕ/መ/ኣሜሪካ ዝኣመሰለ ብዝሐ-ዓልየታዊ ሕብረተ-ሰብ ክመርሑ፡ ቅጥዐ-ምግባር ማለት (ethic) ዝጎድሎም ኮይኖም፡ ካብ ናይ ረፕብሊካን ፓርቲ ሕሉፍ-ሃገራውነት ዘጥቅዖም፡ የማናዊ ማለት (ultra nationalist right wing) ስነ-ሐሳብ ወይ ኣጀንዳ ዝሓዙ እዮም። ኣብ መስርሕ ምርጫ፡ ሃገር እትምርሓሉ መትከላት ብዝርዝር ከየነጸሩ፡ ኣሜሪካ ብኻብ ዝተፈለለዩ ክፍለ-ዓለማት ዝመጹ ኣህዛብ ዝቆመት ሃገር ምኻና፡ ኣብ ግምት ዘየእቱ ጎስጋስ ብምክያድ፡ ነቲ መንግስትን ህዝብን ኣሜሪካ ዝሕበንሉ መሰረታዊ ኣምር ማለት “ሃገርና ናይ ሐርነትን ዕድላትን ዝርከባ መሬየት እያ” (Land of freedom & opportunity) ዝብል ራኢ ብጋህዲ ዝጻረር ርእይቶታት ከም ኣብነት፡ “ወጻእተኛታት ክንሰጉግ ኢና” “ወጻእተኛታት ከይኣትውና መንደቕ ክንሰርሕ ኢና” ወዘተ ዝብሉ፡ ዕሸላዊ ፖለቲካዊ ጎስጋሳት ዝገብሩ ኣቶ ትርምፕ፡ እቲ ኣዝዩ ዘገርም ግን፡ እቶም በዚ መደረታት እዚ ዝተደራበሹ፡ ቀንዲ ዓበይቲን ጸለውቲን ማዕኸናት-ዜናታት-ዓለም ዝንቡዕን ዘይርትዓዊን ገምጋም መስርሕ ምርጫ ከመሓላልፉ ብምጽንሖም፡ ኣቶ ትርምፕ ከም መበል 45 ፕረዚደንት ሕ/መ/ኣሜሪካ ኮእይኖም ምምራጾም፡ ከኣ፡ ንመላእ ዓለም ኮነ ንመብዛሕትኡ ህዝቢ ኣሜሪካ፡ ዘይተጸበዮ ዘገርም ውጽኢት ኮይኑዎ።
ኣብ ሕ/መ/ኣሜሪካ፡ እቲ ዝበዝሐ ኣብ ትሕታይ ማሕበረ-ቁጠባዊ ድርቢ ዝነብር ክፋል ሕብረተሰብ፡ ካብቶም ክልተ ቀንዲ ፓርትታት ደሞክራት ይኹን ረፓኣብሊካን፡ ኣብ ሂወቱ ለውጢ ንኸምጽእሉ ተስፋ ዝቖረጸ ኮይኑ፡ ነቲ ትሑት መነባብሮ ሂወቱ ተቐቢሉ ናይ ምምራጽ መሰሉ እውን ከም ብዝሑ ኣይጥቐመሉን እዩ። ኣብዚ ናይ 2016 ምርጫ፡ ካብቶም ናይ ምምራጽ መሰል ዝነበሮም 231 ሚልዮን ኣመሪካውያን፡ 134 ሚልዮን ኣብ ምምራጽ ክካፈሉ ከለዉ፡ 97 ሚልዮን ግን ኣብ ምርጫ ኣይተሳተፉን። እቲ ናይ ምምራጽ መሰሉ ብብዝሒ ዝጥቐመሉ ክፍሊ ሕብረተ-ሰብ፡ እቲ ላዕለዋይን ማእከላይን ማሕበረ-ቁጠባዊ ደርቢ እዩ። ኣብዞም ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት፡ ብሰንኪ ቁጠባዊ ዝሕታለ፡ እቲ ኣብ ማእከላይ ማሕበረ-ቁጠባዊ ደርቢ፡ መብዛሕትኡ ጻዓዳ፡ ብትምህርቲ ብዙሕ ዘይደፍአ ሰራሕተኛ ክፍል ሕብረተ ሰብ፡ እቲ ዝነብሮ ጥጡሕ ቁጠባዊ-መናባብሮ ስለ ዝሰኣነ፡ ከምኡውን ኣብ ዓለምለከ ናይ ኣሜሪካ ልዕልነት እንዳተዳኸመ ይመጽእ ኣሎ ዝብል ናይ ስግኣትን ተነጽሎን ስሚዒት ዘሕደረ እዩ። እዚ ክፋል ሕብረተ-ሰብ እዚ፡ ካብቶም ቀንዲ ፖለቲካዊ ፓርትታት ናይ ደሞክራት ይኹኑ ረፑሊካን ማለት (establishment) ጽልኣት ኣሕዲሩን ለውጢ ከናዲ ዝጸንሐ ክፋል ሕብረተ-ሰብ እውን እዩ። ነዚ ክውንነት እዚ ከኣ፡ ተመሪጾም ዘለዉ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ብዙሕ ወጻኢታት ዘይሐትት ዘመናዊ ተክኖሎጂ መራኸቢ-ብዙሃን ተጠቂሞም ከም ስትራተጂ ምርጭኦም ተጠቒሞምሉ እዮም።
ኣብ መስርሕ ምርጫ: ናይ ተመሪጾም ዘለዉ ፕረዚደንት ትርምፕ፡ ኣብ ዘረብኦም ሰነ ስርዓት ዝጎደሎ ካብ ዝኾነ መራሒ ዘይትጽበዮ ዘይተኣደነ ንዕቐት ኣብ ልዕሊ ደቒ-ኣንስትዮ፡ ኣካለ-ጽጉማን፡ ውጻእተኛታት ከምኡውን ብተደጋጋሚ “ኣሜሪካ እንድገና ሓያል ክንገብራ ኢና፡” “በዓልፕረዚደንት ባራክ-ኦባማን ሂለሪ ክሊንተንን ኣብ ዓለም-ለኸ ንኣሜሪካ ኣዳኺሞማ፡” ከምኡውን ጸረ ወጻእተኛ ህዝቢ ዝፈለሊ ሐፈሻዊ ሐረጋት ብምቕላሕ፡ ከብቲ ብዝኾነ ለውጢ ከናዲ ዝጸንሐ ማእከላይ ማሕበረ-ቁጠባዊ ደርቢ ጥጡሕ ናብርኡ ዝሰኣነ ሰረሕተኛ ክፋል ሕብርተ ሰብ፡ ከምኡውን ካብቶም ብዕድመ ዝደፍኡ ራዲካል ናሽናሊስት፡ ብናይ ጻዕዳ ልዕለና ዝኣምኑ፡ ዓቢ ደገፍ ብምርካብ፡ ተመሪጾም ዘለዉ ፕረዚደንት ትርምፕ ክዕወቱ ኪኢሎም። ነዚ ክውንነት እዚ ኣብ ገምጋም ዘየእተዉ ዓበይቲ ናይ ዓለም ማዕከናት ዜና ግን፡ ነቲ ሓቐኛ ስእሊ ከቓልሑ ዘይምብቅዖም፡ ውጽኢት ምርጫ ሃንደበትን ዘገርምን ኮይኑ።
ኣብ ሕብረተ-ሰብ ኣሜሪካ፡ ከም ውጽኢት ምርጫ ዝርአ ዘሎ ተቓውሞታትን ናይ ፖለቲካ ክትዓትን ብፍላይ ብወገን መንእሰያት፡ ንቐጻሊ ህዝባዊ-ምንቅስቓስ ዘሕይል ይመስል። ገለ ካብቶም መሰረታዊ ፍትሓት ዘድልዮም ፖሊቲካውን ማሕበራውን ሽግራት፡ ብመጀመርያ ናይ ኮርፖረሽናት ገንዘብባዊ-ምወላ ካብ መስርሕ ፖለቲካዊ-ምርጫ ክእለ ክኽእል ኣለዎ፡ ስለምንታይ ብገንዘቦም ዝተመርጸ መራሒ ንሐቐኛ ረብሓ ውጹዕ ህዝቢ ክሰርሕ፡ ዘይሕሰብ እዩ። ከምኡውን ገንዘባዊ ምህርቲ-እቶት ከምኡውን ምኽዕባት ሃብታን፡ ኣብ መንጎ ሃብታምን ድኻን ዘሎ ጋግ ማለት (income and wealth gap) ኣዝዩ ገፊሕን ዘይ-ፍትሓዊን ስለዝኾነ ቅጥዒ ክግበረሉ ይግባእ። ኣብ ሐደ ሃረር፡ ውሑዳት ሐደ ወይ ክልተ ሚእታዊት ናይ ሕብረተ-ሰብ ከም በዓል ተመሪጾም ዘለዉ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ዘይተኣደነ እቶት ከኻዕብቱ ከለዉ፡ እቲ ዝበዝሐ ህዝቢ ክፋል ኣብ ታሕተዋይ ማሕበረ-ቁጠባዊ ደርቢ ዝነብር ግን፡ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ ብኽብሪ ናብራ እንዳተሸገረ ክነብር ፍትሓዊ ኣይኮነን። ኣብ ከም ሕ/መ/ ኣሜሪካ ዝኣመሰለ ሃብታም ሃገር፡ ንኹሉ ዝባጻሕ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ብዘይምህላዉ ህዝቢ ክሽገር፡ ክምኡውን በቲ እንዳኽበረ ዝኸይድ ዘሎ ናይ ለዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ክፍሊት ማለት ትውሽን፡ ነቲ ናይ ድኻን ሃብታምን ጋግ መሊሱ ዘስፍሕ እዩ። ስለዚ ኣብዚ ሃገር ማሕበራዊ-ፍትሒ ኣሎ ክብሃል እንተኾይኑ፡ ንበይኑ ውልቓዊ-ሐርነት ብዘይ ቑጠባዊ-ሐርነት ምሉእ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ነዚ ክውን ንምግባር ግን፡ ናይ ብሐቒ ሐልዮት ህዝቢ ዘለዎም ንቐንዲ መሰረታው ጸገማት ህዝቢ ብዕላማ ዝሰርሑ፡ ካብ ደሞክራት ኣብ ጸጋማዊ ክንፊ ዝርከቡ ከም ብዓል ሰነተር በርኒ-ሳንደርስ ዝኣመሰሉ ፖለቲካዊ መራሕቲ ምስዝምረጹ፡ በቲ ካልእ ሸንኽ ከኣ፡ ህዝቢ መሰሉ ተጠቒሙ ኣብ ምርጫ ዜግነታዊ ግብኡ ምስ ዝገብር እዩ።
ተኽኣ ጸጋይ በርክሊካሊፎርንያ ሕ/መ/ኣሜሪካ ሕዳር 24 2016
ብዛዕባ ጅግና ሓርበኛ ዑስማን ኣሕመድ ኣብ ስመር-ሩም 1 ዝቐረበ መግለጺ ፍስሃየ ሓጎስ
Friday, 25 November 2016 20:41 Written by Neguse Tsegaiንታሪኽ ሂወትን ኣበርክቶ ኣብ ቃልስን ናይ ብ26 መስከረም 2016 ዝዓረፈ ዑስማን ኣሕመድ ዝገልጽ ሓበሬታ “ጅግና ሓርበኛ ዑስማን ኣሕመድ ብሰላም ዕረፍ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ብፍስሃየ ሓጎስ ብ3 ጥቅምቲ 2016 ኣብ መርበብ ሓርነት.ኦርግ ተለጢፋ ዝነበረት ኣብ ስመር-ፓልቶክ ሩም 1 ተነቢባ ምይይጥ ተኻይዱላ ንስድራ ቤት ዑስማን ሓገዝ ንምውፋይ ውን ተበግሶታት ተወሲዱ ነይሩ። ንዝያዳ ሓበሬታ ጋሻ መጺኡ ከብርህን ሕቶታት ክምልስን ብዝቐረበ ጠለብ፣ ፍስሃየ ሓጎስ ብ19 ሕዳር 2016 ቀሪቡ ዘካየዶ ጽማቝ ምይይጥ ቀጺሉ ቀሪቡ እነሆ።
ዝኸበርኩም ኣመሓደርትን ተሳተፍትን ስመር ገዛ፡
መጀመርያ ሰላምታይ ንዅልኹም ከቕርብ እፈቱ። ቀጺለ ጅግና ስዉእ ዑስማን ኣሕመድ መን ምዃኑን ኣበርክቶኡ ኣብ ተጋድሎና ንሃገራዊ ናጽነት፣ ኣገልግሎቱ ኣብ መደበር ኣካለ-ጽጉማንን ቤት ትምህርቲ ስደተኛታት ወዲ ሸሪፈይን ከም ጋሻ ቀሪበ ንኽሕብር ብዝተገብረለይ ዕድመ እናመስገንኩ፣ ዝፈልጦ ክሕብር እነሆ ቀሪበ። ስመር ገዛ ንኸምዚኦም ዘይተዓለሎም ጀጋኑ (unsung heroes)፤ዝግብኦም ክብርን ሌላን ንምሃብን ስድራ ቤቶም ንምርዳእን ናይ ምይይጥ መደብ ምስርዑ፣ ናይ መጀመርያኡ ከምዘይኰነ፣ ኣነ ብዝዝክሮ’ኳ ንኽብሪ ጅግና ወዲ ዓሊ’ውን ተመሳሳሊ መደብ ጌሩ ስለዝነበረ ምስጋና ዝግብኦን ንክቕጽሎ ድማ ክተባባዕን ክድገፍን ከምዘለዎ ከዘኻኽር እፈቱ።
ዑስማን ኣሕመድ መን’ዩ፡
ካብቲ ብማሕበር ኣካለ ጽጉማን ንሓገዝ ዝሓትት ቪድዮ ኣብቲ መደበር ዝነብሩ ኣባላት ድሕረ-ባይትኦም ዝሓበርዎ፣ ዑስማን’ውን ባዕሉ ካብ ዝሓበሮ መሰረት ብምግባር “ስመይ ዑስማን ኣሕመድ መሓመድ፡ ዝተወለድክሉ ዕለትን ዓድን፡ 1956 ዓ.ም. ኣብ እምባ ደርሆ፣ ሓማሴን፡ ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝተሰለፈክሉ ዕለት፣ ወርሒ ግንቦት 1976። ኣባል በጠሎኒ 669 ኰይነ እናተቓለስኩ ከሎኹ፣ ኣብቲ ብ1978 ዓ.ም. ንሓራ ዘውጻእናየን ከተማታት ንምሓዝ፣ ብደርጊ ዝተኻየደ ዳግመ-ወራር፣ ኣብ መረብ ድሕሪ ናይ ወርሕን ፈረቓን ዝወሰደ ውግእ ምርብራብ ተደፊእና፣ ዓድዃላን መንደፈራን ሒዙ ንዓረዛ ክወርድ እንዳተኸላኸልና ከለና ኣብ ዓደ-በዛ ተወጊአ የማነይቲ ኢደይ ተቖሪጻ።” ድሕሪኡ ኣብ ሕብረተሰብኣዊ/ ክፍሊ ትምህርቲ ተመዲቡ ክሳብ ንሱዳን ተደፊእና ዝኣተናሉ ጊዜ ከገልግል ድሕሪ ምጽናሕ፣ ኣብ ሱዳን/ ከሰላ ቤት ትምህርቲ ስደተኛታት ከምኡ’ውን ኣብ መደበር ውጉኣት ሓርነት ኣገልግሎቱ ክቕጽል ጸኒሑ።
ስዉእ ሓርበኛ ዑስማን ኣሕመድ መሓመድ፡ 1956 – 2016
እዛ ስእሊ እዚኣ ዑስማን፣ ለባም፣ ጽኑዕ፣ ሕጉስ፣ ፈታው ተማሃሮኡን ህዝቡን ምንባሩ እያ ተዘኻኽር።
ንዑስማን ካብ 1979 ኣብ ትሕቲ ክፍሊ ትምህርቲ ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኣብ መደበር ላኮየብ፣ ባርካ ብሓባር እንከሎና ጀሚረ እየ ዝፈልጦ። ካብቲ ጊዜ’ቲ ጀሚርና ክሳብ ዝዓረፈሉ ዕለት ን37 ዓመት ብጾትን መሳርሕትን ኔርና። ብዛዕባ ኵነታት ጥዕንኡ ይፈልጥ እኳ እንተነበርኩ በቲ ዝህበኒ ዝነበረ ደሓን’የ ብኣይ ኣይትሻቐል ዝብል ሓበሬታ ከይመውት ፈሪሐሉ ኣይፈልጥን፡ ዓሪፉ ምስ ሰማዕኩ ግን ከምቶም ኵሎም ዝፈልጥዎን ናይ ቀረባ ብጾቱን መሳርሕቱን ሰንቢደ። ኣብቲ ዝጸሓፍ ዝነበረ ናይ ሓዘን መግለጺ ብዙሕ ተባሂሉ፡ ሓደ ዝሰንበደ ብጻይ ግን ሓዘኑ ብሓንቲ ቃል “ተዘሚትና” እትብል ኣስፊሩ፣ ካልእ ኣይበለን። እወ እቶም ከይሰልከየ ዘገልግሎም ዝነበረ ተመሃሮን ወለድን ናይ ሓርነት ኣካለ-ጽጉማንን፣ እቶም ነቲ መደበራት ንምምዋል ኣብ ድያስፖራ ዝነጥፉ ገብረቲ ሰናይ ከም ሞቶር ኰይኑ ኵሉ ዓይነት ሓብሬታታትን ጸብጻባትን ዝህቦም ዝነበረ ኣገልጋሊ ተዘሚቶም።
ሞያን ኣበርክቶን ዑስማን፡
ዑስማን ኣባል ቦርድ ናይ (ADE Association of disabled Eritreans) ማሕበር ኣካለ-ጽጉማን’ዩ፡ ኵሎም ኣባላት ናይቲ ቦርድ ኣብ ድያስፖራ እዮም ዝነብሩን ዝነጥፉን፣ ኣብ መደበር ከሰላ ዝውክሎም ዑስማን እዩ ነይሩ። እታ ቀንዲ መዋሊት ናይ ቤት ትምህርቲ ወዲሸሪፈይ ኣብ ጀነቭ እትነጥፍ ማሕበር (ASEE) ወኪላ ዑስማን’ዩ ነይሩ። ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ዝርከብ ቦርድ ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ማሕበር (EDA Eritrean Democratic Association) ዘበርክቶ ሓገዝ ንቤት ትምህርቲ ወዲሸሪፈይን መደብ ማዕዶ ወላድን ብዑስማን እዩ ዝመሓደር ነይሩ። ዘይሕለል ጻዕረኛን ብቑዕን ኣመሓዳሪ እዩ ነይሩ። ዑስማን ብቛንቋታት ትግርኛ፡ ዓረብኛን እንግሊዝኛን ከምኣድላይነቱ እናተጠቕመ ምስ ኵሎም ኣብ ድያስፖራ ዝነብሩ መሳርሕቱ ብስካይፕ፣ ኢመይል፣ ተለፎን ይራኸብ። ጸብጻባቱ ድማ ብጽሑፍ፣ ቅጥዕታት፣ ቪድዮን ስእልታትን ናይ ምትሕልላፍ ብቕዓት ዝነበሮ እዩ። ነዚ ኵሉ ድማ ብሓንቲ ኢዱ እዩ ዝገብሮ ነይሩ።
ቤት ትምህርቲ ስደተኛታት ኣብ ከሰላ በቲ ኣብ እዋን መግዛእትን ድሒሩ ቀጺሉ ዘሎ ጭቆናን ካብ ትምህርቶም ተመዛቢሎም ትምህርቶም ብኤርትራዊ ባህሎምን ቋንቍኦምን ዝቕጽልሉ ቤት ትምህርቲ ክምስረትን ከፍርን ክዉን ዝገበሩ ብዙሓት ብህይወት ዝሓለፉን ዘለዉን እዮም። ኣብዚ ኣጋጣሚ’ዚ ነቶም ቅድሚ ዑስማን ኣገልጊሎም ካብ ዝሓለፉ ጀጋኑ ስዉኣት መምህር ሓድጉ ገብረትንሳኤ፣ መምህር ምኪኤል ጋብርን ኣባ ማሪኖ ሃይለን ንዝክር። እዚ ቤት ትምህርቲ’ዚ ምቛሙን ምቕጻሉን ክረጋገጽ ብዙሕ ጻዕርታትን ክእለትን ተወፋይነትን ዝሓትት ምዃኑ ዘይስሓት’ኳ እንተኾነ፣ ገለ ካብኡ ንምጥቃስ ግን፡ ንቤት ትምህርቲ ዝኸውን ቦታን ናውትን ፣ ብቑዓትን ውፉያትን መማህራን ምርካብ፣ መካየዲ ባጀት፡ ነዚ ክምውሉ ዝኽእሉ ግዱሳት ኤርትራውያን ትካላትን ውልቀ-ሰባትን ከምኡ’ውን ለገስቲ ናይ ወጻኢ ግብረ-ሰናይ ማሕበራትን ረኺብካ ብብቑዕ ሓበሬታ ከተዕግቦም ምኽኣል ወሳኒ ዕማም’ዩ። ምስ ዞባዊ ምምሕዳር ከሰላ ዝካየድ ርኽክባትን ብፍላይ ካብ ተሃላለኽቲ ውድባትን ጸላእትን ንጉዕዞ’ቲ ቤት ትምህርቲ ንምዕንቃፍ ዝፍኖ ምድንጋራት ምክልኻል ከቢድ መኸተን ጽንዓትን ዝሓትት እዩ። ስዉእ መምህር ዑስማን ኣሕመድ ክሳብ ዕለተ ሞቱ ነቲ ኵሉ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ዕማማት ብብቕዓትን ተወፋይነትን ኣገልጊሉ ሓሊፉ።
እዚ ቤት ትምህርቲ’ዚ ካብ 600 – 800 ተሞሃሮ ካብ ቀዳማይ ክሳብ 8ይ ክፍሊ ን34 ዓመታት ክምህር ዝጸንሐ፣ ብዙሓት ተመሃሮ ኣፍርዩ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ትምህርቲ ናይ ኮለጃት ቀጺሎም ተመሪቖም ኣብ ናይ ስራሕ ዓለም ተዋፊሮም ዘለዉ ዘፍረየ፡ ከምኡ’ውን መደበር ኣካለ-ጽጉማን ንናይ ሓርነት ስንኩላን መነባብሮን ሕክምናን ተማሊኡ ኣገልግሎቱ ንኽቕጽል ሓልዮትናን ኣገልግሎትናን ክቕጽል ነዘኻኽር። “ተቓላሳይ ይሓልፍ ቃልሲ ግን ይቕጽል” ከምዝብሃል ዝሓለፉ ተቓለስቲ ተኪእና ክንቅጽል ከምዘሎና ሓደራ ዘድልዮ ኣይኰነን።
ሳባ ቀለተ ናብ ከሰላ ብጉዳያ ከይዳ ንስድራ ስዉእ ዑስማን ማለት ንበዓልቲ ቤቱን ደቁን ረኺባ ጽንዓት ይሃብኩም ብምባል ኵነታቶም’ውን ኣጽኒዓ ስለዝተመልሰት ንተሳተፍቲ ስመር ሩም ተወሳኺ ሓበሬታ ኣቕሪባ። ከምኡ’ውን ኣስገደት ምሕረትኣብ፣ ዋና ጸሓፊት ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ማሕበር ምስ ዑስማን ዝነበራ ናይ ስራሕ ዝምድና መሰረት ብምግባር ተዘክሮታታ ኣካፊላ።
ካብ ብሕቶን መልስን ዝቐረበ ነጥብታት ኣብ’ዚ ዝስዕብ ይጠቓለል፡
- ቅድሚ መስዋእቱ ዝነበሮ ሕማም ከመይ ነይሩ፡ ሕማሙ ናይ ኵሊት ድኻም’ዩ ነይሩ፣ እናበርትዖ መጺኡ ኣብ ምትካእ ኵሊት ከየርከበ ዓሪፉ።
- ንሒዝዎ ዝነበረ ሓላፍነታት መን ይትክኦ፡ እቲ ስራሕ ይቕጽል ከምዘሎ ንፈልጥ ኢና፡ ኣብ ቦትኡ መን ከምዝተተክአ ግን ዝፈለጥናዮ የለን።
- ነቲ መደበራትን ስድራ ቤቱን ንምርዳእ ብስሙ ፋውንደሽን ተተኺሉ ስርሑ ክጅመርን ክቕጽልን እርኢ፡ እዚ ርእይቶ’ዚ ሕጂ ንመጀመርያ ጊዜ እየ ዝሰምዖ ዘለኹ፣ ብወገነይ ዝድግፎን ዝቕበሎን ሓሳብ’ዩ፣ ኣብ ተግባር ንኽውዕል ግን ብኡ ዝግደሱ መስርሕ ምቛሙ ከበግሱ ስለዝድለ ኣብ ስመር ሩም ክብገስ ዝድገፍ’ዩ። ካብ ተሳተፍቲ ስመር ሩም ተመሃሮ ናይ ዑስማን ዝነበሩ ተዘክሮታቶምን ኣኽብሮቶምን ገሊጾም። ስድራ ቤት ዑስማን ንምርዳእ ምእካብ ወፈያታት ተኻይዱ ኣኼባ ብምምስጋን ተደምዲሙ።
ፍስሃየ ሓጎስ
መራሒ ህግደፍ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብ22 ሕዳር 2016 ናይ ሽዱሽተ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣንበሳድራት ናይ ስራሕ መደብ ምስክር ወረቐት ተቐቢሉ። ንሱ ነዞም ኣንበሳድራት ዝተቐበለ ኣብ ዓዲ ሃሎ ዘይኮነስ ኣብ ኣዳራሽ መደበር ደንደን እዩ። እቶም ናይ መዝነት ወረቓቕቶም ዘቕረቡ ኣንባሳድራት፡ ናይ ዓባይ ብርጣንያን ሰሜን ኣየርላንድን፥ ቐጠር፥ ረፑብሊክ የመን፥ ረፑብሊክ ጣልያን፡ እስራኤልን ረፑብሊክ ፈረንሳን እዮም። ኣብቲ ኣብ ደንደን ምስ ናይ ዓባይ ብርጣንያን ሰሜን ኣየርላንድን ዝተኻየደ ኣቀባብላ፥ ኣቶ ኢሳይያስ ንግጉይ መርገጽ ዓባይ ብሪጣንያ ብምግላጽ፥ መርገጽ ኤርትራ ግና ንሰናይ ዝምድና ዝዕድምን ዝሕለቕን ምዃኑ ደጊሙ ገሊጹ።
ብተመሳሰሊ ኢሳያስ ኣብቲ ምስ ናይ ቐጠር ኣንባሳደር ዘካየዶ ርክብ፡ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፥ ኤርትራ ምስ ሃገረ ቐጠር ዘለዋ ሕውነታዊ ዝምድና ኣብ ምቕጻሉ ኣበርቲዓ ክትጽዕት ምዃና ነቶም ኣንበሳደር ኣረጋጊጽሎም።
ምስ ናይ እስራኤል ኣንበሳደር ኣብ ዝተራኸበሉ ከኣ ነቲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዘሎ ህልዊ ሽግራትን ዝውጠን ኣገባብ ኣፈታትሓን ንኩነታት ማእከላይ ምብራቕ ብቐጥታ እዩ ዝጸልዎ። ኣስዒቡ ድማ እስራኤል ኣብ ዞባ ማእከላይ ምብራቕ ሰላምን ምርግጋእን ኣብ ምምጻእ ጻዕሪ ንከተካይድ ጸዊዑ። ኣብዚ እነሆ እምበኣር ወግዒዶ ክንብሎ ኣሽካዕላል፥ ወይ ከኣ “መኾምቢያ ጢጡ ብሰብ ይዛረብ ነናቱ ኣቐሚጡ” እንተተባህለስ ሓሶት ዶኾን ይኸውን? ኣቶ ኢሳያስ ንገዛእ ሃገሩን ህዝቡን ስላምን ቅሳነትን ከሊኡ ዘይተኣደነ ኣብያተ-ማስርቲ ሃኒጹ እንዳሳቐየስ፡ ናይ ካልኦት ወገናት ጸገማት ኣብ ምፍታሕ ምኽሪ ይኹን ማዕዳ ክልግስሲ “ሓያል ውሒጅስ ኣብ ክንዲ ዘንቈልቊል የንቃዕርር” ዶ ኣየብልን።
ካብዚ ዝገድድ ከኣ እቲ ምስ ኣንበሳደር ረፑብሊክ ፈረንሳ ብዛዕባ ኣብታ ሃገር ንመጻኢ ክግበር ተሓሲቡ ዘሎ ምርጫ ዝምልከት ምዝራቡ እዩ። እዝስ እንታይ ማለቱኮን ይኸውን? እምበርከ ከምቲ “እታ ጓላስ ነዲኣ ሕርሲ ትምህራ” ዝበሃል ከም ማለትዶ ኣይመስልን። ኣቶ ኢሳይያስ ኣብታ ስልጣኑ ከም ቊርዲድ ተላሒጉ ደም ሰብ እናመጸየ፡ ን25 ዓመታት ንይምሰል’ኳ ምርጫ ዘየካየደ ክነሱ፡ ንካልኦት ሰብ ሃብታም ተመኩሮ፡ ኣብ ምርጫ፡ ምኽሪ ክህብ ምፍታኑ ኣዝዩ ዘስደምም ተረኽቦ እዩ። ኢሳይያስ ዝብሎ እምበር ዝበሃሎ ዘየስተውዕል ምዃኑ ከኣ የመልክት። ኣቶ ኢሳይያስ እቲ ንሱ ክገብሮ ዝግበኦ ዝነበሮ ዘይገበረስ ንኻልኦት ሃገራት፡ “እዚ ግበራ እዚ ኣይትግበራ” ክብል እንከሎ ክሳብ ክንደይ፡ ኣብ ማእከል ጐልጎል ብትምክሕትን ትዕቢትን ዝተዋሕጠን ብስልጣን ዝሰኸረን ምዃኑ ዘመልክት እዩ።
መለኽቲ ስርዓታት እምበኣር ብዘይካኦም ካልእ ልዕሊኦም ዝፈልጥ ከምዘሎ ፈጺሞም ኣይኣምኑን እዮም። በዚ መሰረት እንታይ ይብሉን እንታይ ይሰርሑን ምስቲ ክውንነት ኣዛሚዶም ዘይርእዩ ብስዉር ልብን ድፉን ኣተሓሳስባን እዮም ዝጐዓዙ።
ድራር መንታይ
ኩሉ ነገር ፈላሊኻ ብዘይረኣዩ ተወዳደርትን ተጸላለውትን ተርኽቦታት ዝቖመ እዩ። ነዚ ብኣብነት ንምስናይ ነዊሕn ሓጺርን፡ ቀረባን ርሑቕን፡ ብርሃንን ጸልማትን፡ … ወዘተ እንዳበልና ክሳብ መሰልን ግቡእን ከምኡ እውን ደሞክራስን ጥርናፈን ምውድዳር ይከኣል። እዞም ክልተ ሓደ ካብቲ ሓደ ፈሊኻ ዘይረኣዩ ጉዳያት ኣብ መንጎኦም ዘሎ ዝምድና እቲ ሓደ ካብቲ ሓደ ደረት ዘይሓልፈሉ ዝተመጠነን ብሕጊ ዝግዛእን እዩ። እዚ ተመጣጣንነት መስመሩ ስሒቱ ሚዛኑ ተዘይሓልዩ ኩነታት ቅሱን ኣይከውንን እዩ።
ናይ ሰባት ድሌትን ሃንቀውታን ብኸምዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ሕግታት ተዘይተገዚኡ መወዳእታ ደረት የብሉን። ኣብ መወዳእትኡ ከኣ በቲ ትደልዮ ዘይኮነስ በቲ ዘድልየካ እዩ ዝዕገት። ከምቲ ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ምስ ካለኦት ወገናት፡ መራሕትኻ ይኹኑ መራሒኦም ዝተፈላለዩ ድሌታት ኣሳኒኻ ኣብ ናይ ሓባር ዕማም ክትስጉምን ከተድምዕን ብናይ እንካን ሃባን መትከል ምእማን፡ ምትግባርን ምቕያድን ናይ ግድን እዩ። ናይ እንካን ሃባን፡ ሚዛን ስሒትካ፡ ግድን ንሓዲኦም ካብቶም ርኢቶታት ኣብ በሪኽ ቦታ ተዘየቐምጥኩዎን ጉዳያት በቲ ኣነ ዝደልዮን ዝኣምነሉን ሓሳብ ጥራይ ተዘይከደ ማባል ግና ሰላም ኣይህብን እዩ። ብሓባር ከኣ ኣየጓዕዝን። ምኽንያቱ እቲ ኣብቲ ዛዕባ ከማኻ ማዕረ ግደ ዘለዎ ኣካል እውን ከማኻ ጉዳያት በቲ ናቱ ሓሳብ ክኸደሉ ክጠልብ ስለ ዝኽእል። ስለዚ እቲ እደልዮ ጥራይ ዘይኮነ እቲ ካልእ ዝደልዮ እውን ምስትብሃል ናይ ግድን ዩይ።
ሓደ ሰብ በብደረጃኡ፡ ቅድም ሰብ ብምዃኑ፡ ደሓር ከኣ ናይ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ ወይ ቁጠባዊ ትካል ኣባል ብምዃኑ ዝውንኖ መሰል ኣለዎ። እቲ መሰል ነገራዊ ረብሓ ብምርካብ ጥራይ ዘይኮነ ዝያዳ እኳደኣ ቅኑዕ እዩ ዝበልካዮ ሓሳብ ብምግላጽ ዝረጋገጽ እዩ። እዚ ከምዚ ዓይነት መሰል እቲ ዝግዘኣሉ ሕግን ስርዓትን ሓልዩ ንኹሎም ኣብቲ ትካል ዘለዉ ኣካላት ማዕረ ዝብጸሖም እዩ። እዞም መሰላት እዚኦቶም ብጥራዩ ዝወሃቡ ዘይኮነስ ዋጋ ዘኽፍሉ እዮም። እቲ ዝኽፈል ዋጋ እቲ ግቡእ ዝበልናዮ እዩ። ስለዚ ናይ መሰልካ ተጠቃሚ ክትከውን ግቡእካ ክትፍጽም ናይ ግድን እዩ። ግቡእካ ከይፈጸምካ መሰል ምጽባይ፡ ከም ንዕኡ ዝምጥን ዋጋ ከይከፈልካ ክቡር ንብረት ምምናይ እዩ ዝቑጸር። ኣብ ባህልና እውን “እንካ ንዘይፈልጥሲ ሃባ መን መሃሮ” ይበሃል እዩ።
“ብመሰለይ ክጥቀም እየ” ምባል ቅኑዕ ኮይኑ ዝተራእየኒ ሓሳብ ናይ ምቕራብ መሰል ኣለኒ ክበሃል እንከሎ ግና፡ ቅድሚ ኩሉ ክዝንጋዕ ዘየብሉ መሰልካ ብምጥቃም ናይ ካለኦት መሰል ከይትጉዕጽጽን፡ ክብሮም ከይትትንክፍን ምጥንቃቕ ናይ ግድን እዩ። መሰል ኮነ ግቡእ ብሕግን ስርዓትን ዝቃነዩ እምበር ደረት ኣልቦ ኣይኮኑን። እዚ ክንብል እንከለና፡ እቲ ከይጠሓስ ክሕለው ዝግበኦ ደረት መሰልካ ክትሕሉ ክትብል መሰል ካለኦት ከይትግህስ ዝግድብ እዩ። እዚ እንተ ተጣሒሱ ውጽኢቱ ጥዑይ ዝምድና ዝፈጥር ኣይኮነን። ኮታ ከምቲ ኣብ ደሞክራስን ጥርናፈን ዘሎ ሚዛናዊ ዝምድና እንተዝይተሓልዩ፡ ናብ ምልኪ ወይ ስርዓት ኣልቦነት ሒዙካ ዝዕዘር፡ መሰልን ግቡእን እውን ሚዛኑ ከይዛነፍ ግቡእ ሓለዋ ዘድልዮ እዩ።
ሓደ ኣካል ብመሰሉ ተጠቒሙ ሓሳባትን ጠለባትን ከቕርብ እንከሎ፡ ወይ ድማ ግቡኣቱ ክፍጽም ክሐተት እንከሎ ብዙሓት ኣብ ግምት ክኣትዉ ዝግበኦም ጉዳያት ኣለዉ። ኣብዚ ብሓፈሻ ከባቢኻ ምምዕዳው ኣድላይ ኮይኑ፡ ብፍላይ ድማ ናይቲ ትዋሰኣሉ ትካል፡ ውሽጣዊ ዓቕምን ናይ ኣሰራርሓ ባህልን ኣብ ግምት ምእታው ናይ ግድን እዩ። ሓደ ኣካል ብመሰሉ ተጠቒሙ “ከምዚ ተዘይተገብረ” ክብል እንከሎ ከምኡ ከግብር ዝኽእል ኩነታት ምህላዉን ዘይምህላዉን ከስተውዕል ይግበኦ። ሕግታትን ኣሰራርሓን ናይቲ ትካልከ ከምኡ ንምግባር የኽእሉ ድዮም ኣየኽእሉን ናይ ምግንዛብ ሓላፍነት’ውን ኣለዎ። ብኣንጻሩ እቲ ትካል ካብ ሓደ ኣባሉ ግቡእ ክጽበ እንከሎ፡ ናይቲ ግቡኡ ክፍጽም ዝጥለብ ኣካል ኩሉመዳያዊ ኩነታት ናይ ምምዛንን ምርዳእን ሓላፍነት ኣለዎ። ስለዚ ጉዕዞና ኣድማዕን ውጽኢታውን ንክኸውን ንዝምድና መሰልን ግቡእን፡ ብንቕሓት ምርዳእ መሰረታዊ እዩ።
ኣሮን ናኦድ
ምርጫ ፕረሲደንት ኣመሪካ 2016 ካብ ዝሓለፉ ምርጫታት ዝተፈልየ ኢዩ ነይሩ። ፍሉይ ካብ ዝገብሮ ነጥብታት ድማ፡ ነዚ ዝስዕብ ክንጠቅስ ይከኣል።
1. ናይ ሎምዘበን ምርጫ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ቍምነገር፡ ኣብ ጸርፊ፡ ቈይቊን ምጽልላምን ዘትኰረ ኢዩ ነይሩ፤
2. ናይ ሎምዘበን ውድድር፡ ኣብ መንጐ ፖለቲካ ዘይፈልጥ ሃብታም ውልቀ-ሰብን ኣብ መንጐ ምኩራት ዝዀኑ ፓለቲከኛታትን መራሕቲ ፓርትታትን ምክያዱ፤
3. ውጽኢት ምርጫ፡ ሰብ ዘይተጸበዮን ኣንጻር ኵሉ’ቲ ዝተገብረ መጽናዕታትን ድህሰሰታትን ግምታትን (public polls) ምዃኑ ንመላእ ዓለም ዘስደመመ ነይሩ፤
ፕረሲደንት ምሩጽ ዶናልድ ትራምፕ ክፍጽሞ ኢየ ኢሉ ካብ ዝጐስጐሰሎም ዕላማታት፡ ገለ ውሑዳት ንምጥቃስ ዝኣክል ድማ እዞም ዝስዕቡ ነበሩ።
1. ንመክሲካውያን ብፍላይ ንላቲኖ ድማ ብሓፈሻ ገበነኛታትን ዘይሕጋውያን ስደተኛታትን ገይሩ ብምግላጽ፡ ናብ ሃገሩ ከይኣትዉ ዝኽልክል መንደቕ ክሃንጽ ምዃኑ፤
2. “ኦባማከይር” ተባሂሉ ዝፍለጥ፡ ንድኽታታትን ትሑት ኣታዊ ንዘለዎም ዜጋታትን ዝውሃብ ሕክምናውን ትምህርታውን ዋሕስነት ደው ምባል፤
3. ንኣመሪካ ዘየርብሑ ዝበሎም ምስ ካልኦት ሃገራት ዝተገብሩ ንከባብያዊ ብከላ ንምቝጽጻር ዘኽእሉ ይኹኑ ንንግዲ ስግር ባሕሪ ዝምልከቱ ውዕላት ምፍራስ፤
4. ንሓርበኛታት ኣመሪካ ምሕጋዝን ምንክብኻብን፤
5. ኣስላም ናብ ኣመሪካ ከይኣትዉ ምኽልካል፥
6. ተኸልኪሉ ዝጸንሐ፡ ኣብ ማይ ብምጥሓል ንትንፋስ ዘሕጽር ናይ ምርመራ ኣገባብ ኣብ ግብሪ ምውዓል፤
7. ዜጋታት ኣመሪካ ነብሶም ንምክልኻል ብረት ክሕዙ ምድጋፍ። ናይ ኣእምሮ ሕማም ንዘለዎም ጥራሕ ብረት ከይሕዙ ምኽልካል፤
8. ናብ ኣመሪካ ዝኣቱ ናይ ወጻኢ ፍርያት፡ ክብ ዝበለ ቀረጽ ምግባር፡ ብፍላይ ከኣ ናይ ቺና፤ ንሃብታማት ኣመሪካውያን ድማ ቀረጽ ምንካይ፤
9. ጃፓን ትኹን ሃገራት ኣውሮጳ ወይ ንኣመሪካ ዝኸፍልኦ ኣምሳያ ከዛይዳ ወይ ድማ ባዕለን ንነብሰን ክከላኸላ ምግዳፈን።
10. ካብ ኣመሪካ ንደገ ወጺኡ ዘሎ ፋብሪካታት ናብ ኣመሪካ ክምለስ ምግባር፤
11. ከሰልን ዘይትን (Oil) ዝኣመሰሉ ንብከላ ዘጋድዱ ነደድቲ ተጠቒምካ ሃገራዊ ኢንዱስትሪታት ምብርባር . . . ወዘተ።
ፕረሲደንት ምሩጽ ትራምፕ፡ ሓደ ካብ’ቶም ዕዉታት ናይ ዘመና ህቡባውያን (Populist) መራሕቲ ኢዩ። ህቡበነት፡ ኣብ’ዚ ዘለናዮ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዝግሃድ ዘሎ ተራዮ ኢዩ። ስደተኛታት በዚሖምና፡ ባህልና ተባላሽዩ፡ ኣብ ስራሕ ተቓጺጾምና እናበሉ፡ ብስም ሃገርነት ኣሉታዊ ስምዒታት ዘልዓዕሉ ፓርትታት ደገፎም እናዓበየ ክኸይድ ንዕዘብ ኣሎና። ንኣብነት ኣብ ጀርመን፡ ፈረንሳን ሽወደንን ጥሩፋት የማናውያን ሓይልታት ህዝባዊ ደገፍ እናረኸቡ ይኸዱ ኣለዉ። ትራምፕ እውን ዓሌታዊ እኳ እንተዘይኰነ፡ ንኦባማ ኣመሪካዊ ኣይኰነን፡ ኣስላም ናብ ኣመሪካ ክኣትዉ የብሎምን፡ ላቲኖ ገበነኛታትን ዘይሕጋውያን ስደተኛታትን ስለዝዀኑ መታን ናብ ኣመሪካ ከይኣትዉ መንደቕ ክሰርሕ ኢየ ምባሉ፡ ሓላዪ ናይ ህዝቢ ተመሲሉ ንህዝቢ ንምትላል ዝጥቀመሉ ዘሎ ናይ ህቡብነት ኣገባብ ምዃኑ ብሩህ ኢዩ። ክላሲካዊ ኣገባብ ቃልስን ክላሲካውያን ፓርትታትን ኣይጠቕሙን ኢዮም እናበልካ ምንሻውን፡ ህዝቢ ህዝቢ ዝብል ምቁር ጭርሖታት ምድግጋምን ናይ ዘለናዮ መዋእል ፋሽን ኰይኑ ኣሎ። ኣብ ፖለቲካዊ ሜዳ ኤርትራ ከይተረፈ፡ ኣብ’ዚ ሓጺር እዋን ዝተጋህዱ ህቡባዊ ባህርያት ዘለዎም ምንቅስቓሳት ውሑዳት ኣይኰኑን። መልክዓቱ ይፈላለ እምበር እቲ ህቡብነት ኣብ ኵሉ ኵርንዓት ናይ ዓለም ኢዩ ዝኽሰት ዘሎ።
ህቡብነት ዝልለየሉ ሰለስተ ንጹራት ጠባያት ኣለዉዎ።
1. ኣብ መንጐ መራሕትን ተመራሕትን ግርጭት ምፍጣር። ነቶም ላህመታውያን ክፍልታት ናይ ሓደ ሕብረተ-ሰብ (elite) ከም ጐዳእቲ ናይ ህዝቢ ገርካ ምግላጽ። መራሕቲ፥ ሕማቕ እምበር ጽቡቕ ናይ ህዝቢ ዘይደልዩ ኣምሲልካ ምድዋን።
2. ህቡባውያን፡ ካብ’ቲ ልሙድ ክላሲካዊ ፖለቲካዊ ኣገባብ ኣመራርሓ ወጻኢ ኢዮም ዝዋስኡ። ክላሲካውያን ፖለቲካውያን መራሕቲ ነውሪ ዝብልዎ ስነ-ምግባር ህቡባውያን ብዘይ ሕንክከት ይጥቀምሉ።
3. ዘየለ ቅልውላው ከም ህልውን ኣብ ቀረባ እዋን ዝመጽእን ገይሮም የቕርቡ። ብዘይክኦም ድማ፡ ካልእ ነዚ ቅልውላው ክፈትሕ ወይ ንህዝቢ ከድሕን ዝኽእል ሓይሊ ወይ መራሒ ከምዘየለ ኣምሲሎም ከእምኑ ይጽዕሩ።
ዶናልድ ትራምፕ እምበኣር፡ ካልኦት ፍሉጣት ወይ ክላሲካውያን ፖለቲከኛታት ክብልዎ ዘይደፍሩ ፖሊሲታት ኢዩ ሕንኽ ከይበልለ ክፍጽሞ ኢየ እናበለ ክማባጻዕ ዝሰማዕናዮ። ትራምፕ፡ ጭብጥታት ዘይብሎም፡ ግን ንስምዒታትን ጽልእን ዘልዓዕሉ ወፈራታት ኢዩ ከካይድ ተራእዩ።
ትራምፕ፡ ንመራሕቲ ሪፑብሊካውያን ይኹን ዲሞክራስያውያን መወዳድርቱ ከም ሰነፋት፡ ብልሽዋትን ንኣመሪካ ዘድከሙን፤ ንመራኸቢ ብዙሓን ድማ፡ ብሻርነትን ኣድልዎን ብምኽሳስ ኣገልገልቲ ናይ’ቲ ዝተለምደ ወይ ዝጸንሐ ስርዓት (establishment) ኢዮም ብምባል ከምዘይእመኑ ገይርዎም። መልእኽቱ ኣብ ክንዲ በቶም መራኸቢ ብዙሓን ብሶሽያል ሚድያ (ትዊተር፡ ፈይስቡክ . . . ወዘተ) ኣቢሉ ከመሓላልፍ ኢዩ መሪጹ።
መራኸቢ ብዙሓን (ሚድያ)ድማ፡ ኣንጻሩ ተዋፈሩ። እዚ ኣብ ክንዲ ዝጐድኦ ክብ ዝበለ ጠመተ ((attention) ካብ ህዝቢ ክረክብ ስለዘኽኣሎ፡ መሊሱ ጠቐሞ ደኣ። በዚ ኣገባብ’ዚ ህዝቢ ኣብ ልዕሊ መራኸቢ ብዙሓን፡ ኣብ ልዕሊ ፖለቲከኛታትን ኣብ ልዕሊ ዲሞክራስን እምነት ከምዘጕድል ንምግባር ተዓዊቱ። ምርጫ ከይተጀመረ እንከሎ ምድንጋር ኣሎ ዝብል መናፍሓት ዘርጊሑ።
ነዚ፡ "ንኣመሪካ እንደገና ሓያል ክንገብራ ኢና" ብዝብል ጭርሖ ብምስናይ፡ ነቶም መወዳርቱ ከምድኹማት፡ ንነብሱ ድማ ከምሓያል መራሒ መሲሉ ብምቕራብ ንስምዒታት ናይ ብዙሓት ተንኪፉ።
ዓወት ናይ ትራምፕ፡ ማህረምቲ ናይ ክላሲካውያን ሰልፍታትን ፖለቲካን ጥራሕ ዘይኰነስ ማህረምቲ ናይ ገስገስቲ ሓይልታትን ሓሳባትን እውን ኢዩ። እታ ቅድሚ 8 ዓመት ንጸሊም ኣመሪካዊ (ኦባማ) ዝመረጸት ኣመሪካ፡ ሎሚ ስደተኛታት ከተባርር፡ ኣስላም ናብ ኣመሪካ ከይኣትዉ ትኽልክል፡ንደቂ ኣንስትዮ እተቆናጽብ ብሓጺሩ ውሑዳን ዝሰግኡላ ሃገር ኢያ ኰይና ዘላ። ናይ ሎሚ ኣመሪካ፡ ዓሌታት፡ ጾታታት፡ ቋንቋታት ዝውሃሃዱላ ቍራዕ (melting pot) ዘይኰነትስ፡ ብኣንጻሩ ኣዝያ እተኸፋፈለት ሃገር ኢያ እናዀነት ትኸይድ ዘላ።
ፕረሲደንት ምሩጽ ትራምፕ፡ ነዚ ምክፍፋል’ዚ ከም መብጻዓኡ እናዕሞቐ ድዩ ክኸይድ ወይስ ንመምረጺ ተጠቒሙ ከም’ቶም ክላሲካውያን መራሕቲ ዝገብርዎ ኢዩ ክገብር መጻኢ ግዜ ዝምልሶ ሕቶ ኢዩ። ንኽትምረጽ እትገብሮ ወፈራን መንግስቲ ምምራሕን፡ ዝተፈላለየ ጕዳይ ምዃኑ ርዱእ ኢዩ። ትራምፕ ሕጂ፡ ንሪፑብሊካውያን ዘይኰነስ ንመላእ ህዝቢ ኣመሪካ ኢዩ ክመርሕ። እዚ ጥራሕ ውን ኣይኰነን። ኣብ ኣመሪካ ዘሎ ኣብ ሓጋጊ፡ ፈጻምን ፈራድን እተኸፋፈለ ስልጣን፡ ከምድላዩ ክጐይን ክጋልብን ከፍቅደሉ ከምዘይኰነ ናይ ፕረሲደንት ኦባማ ተመኵሮ እኹል ትምህርቲ ኢዩ። ድሕሪ 4 ዓመት ዝግበር ምርጫ’ኸ፡ ከመይ ኮን’ዩ ክኸውን? ከም’ዚ ናይ ሎምዘበን ህቡብነት፡ ምጽልላምን ምክሳስን ድዩ ወይስ እቲ እንፈልጦ ልሙድ ኣገባብ ኢዩ ክኸውን?
ካብ ምርጫ ፕረሲደንት ኣመሪካ 2016 እንቐስሞ ኣስተምህሮ እንታይ ኢዩ?
1. ሶሽያል ሚድያ ኣገዳሲ ናይ መዋእልና ናይ ቃልሲ መሳርሒ ምዃኑ፤
2. ግደ ስነ-ሓሳብ (ideology) ኣብ ዝበዀረሉ ወይ ዝሃሰሰሉ፡ ህቡብነት ነቲ ባዶሽ ክመልእ ከምዝኽእል። እዚ ማለት ድማ፡ ዲክታቶርያውያን፡ ፋሽስታውያን ስልጣን ክሕዙ ከምዝኽእሉ፤
3. ሓድሽ ዓለማዊ ስርዓት (Globalization) ንዝጠልቦ ናይ ሰባትን ሃለኽቲ ኣቝሑን (ንግድ) ናጻ ምንቅስቓስ፤ ናጽነት ናይ ኣምልኾን እምነትን፤ ዝጻረሩ ሓይልታትን ሓሳባትን ይስዕርሩ ምህላዎም። ትራምፕ ንኣስላምን ላቲኖን ናብ ኣመሪካ ከይኣትዉ ክኽልክል ምህቃኑ ከም ኣብነት ክጥቀስ ይከኣል ኢዩ።
4. እቲ ዝምረጽ መራሒ ወይ ሰልፊ ዝተጠቕመሉ ኣገባብ ብዘየገድስ፡ ካብ ቅዋም ወጻኢ ክሳብ ዘይኰነ ድምጺ ህዝቢ ልዑላዊ ምዃኑ።
ብርሃነ ኣብርሃ
ኣብ ዲሞክራሲያዊ ምሕደራን መትከላትን ዝኣምና ሃገራት ኩለን ብሓደ ዓይኒ ዘተግብርኦ ነጥቢ ምቅብባል ስልጣን ብሰላማውን ዲሞክራሲያውን ኣገባብ እየን ብድምጺ ህዝቢ ንዝተመርጸ መሪሕነት ሓንጎፋይ ኢለን ዝቕበለኦ። ንሱ ጥራሕ ዘይኮነ እቲ ኣብ ምምራሕ ዝነበረ ስልጣኑ ነቲ ብድሕሪኡ ዝተመርጸ ብግቡእ የረክብ። እዚ ሎም ዘበን 2016 ኣብ ኣመሪካ ዝተኻየደ ምርጫ ከም ኣብነት ናይ መን ፕረሲደንት ኮነ ዝተኻየደ መስርሕ ኩልና ከም ዝተዓዘብናዮን ዝሰማዕናዮን መን ኣብ ስልጣን ይመጽእ ዝውስን ናይ ህዝቢ ስልጣን ምዃኑ እዩ ዝእምት። እዚ ከኣ መላእ ህዝቢ ኣመሪካ ጸሊም ይኹን ጻዕዳ ነቲ ቅድሚ ክንደይ ዓመታት ዝጸደቐ ቅዋም ተማእዚዞም ስለዝኸዱ ከኣ ካብታ ሕጊ እነሆ ፈልከት ከይበሉ በቲ ቅዋም ተገዚኦም ብምኻዶም ኣመሪካ ከም ዓባይ ሃገር ኣብ ጐደና ደሞክራሲ ክትቅጽል ዝኸኣለት።
ልክዕ ኣብ ኣመሪካ ክልተ ዓበይቲ ተወዳደርቲ ሰልፍታት ሪፑብሊካንን ዲሞክራትን ተባሂለን ንዓመታት ዝወዳደራ ዘለዋ እየን። እዘን ሰልፍታት እዚአን ክሳብ ሕጂ በቲ ኣብ መስከረም 17, 1787 ዝተጻሕፈን ብ1789 ከኣ ዝጸደቐ ቅዋም እየን ተማእዚዘንን ተገዚአንን ዝኸዳ። እዚ ቅዋም እዚ ክሳብ ሕጂ ኣበየግዚኡ 27 ግዜ ምምሕያሻት ተገይሩሉ እዩ። እዚ ከኣ ኩሉ ግዜ ንህዝቢ ተወኪሳካ ዝፍጸም እምበር ኣብ ድሌት ናይዘን ክልተ ሰልፍታት ጥራይ ተወሲኑ ዝተርፍ ኣይኮነን።
እቲ ሕጊ ኣብ ምርጫ ዝኣቱ ባእታ ብሰልፉ ዝተመርጸ ኮይኑ ኣብ መወዳእታ ከኣ ህዝባዊ ምርጫ ተኻይዱ እቲ ንፕረዚድንትነት ዝበቅዕ ኣካል በቲ ንሱ ዝረኽቦ ብዝሒ ድምጺ እዩ ዝውሰን። እዚ ምናልባት ኩልና ኣብ ወጻኢ ይኹን ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘሎና ብዙሕ ክንመሃረሉ ዝግባእ ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ሓደ ካብኡ በቲ ህዝቢ ዝተሰማማዓሉን ዘጽደቖን ቅዋም ተገዚእካ ናይ ምዃድ ጥራሕ ዘይኮነስ ልዕልና ሕጊ ክንኣምን ከምዘሎና እዩ ዝሕብር። ብተወሳኺ እቲ ኣብ መንእሰያትና ዘሎ ፍልስፍና ናይ መንእሰይን ዓበይትን ዝብል ፈላላዪ ሓሳብ እውን እቶም ናይ ክልቲኡ ሰልፍታት ኣብ ምርጫ ዝቐረቡ ዕድመ ወሳኒ ከምዘይኮነ ግርም ገይሩ እዩ ዘብርሆ። መጀመርያ ጉዳይ ዕድመ ፖለቲካዊ ዛዕባ ወይ ኣጀንዳ ኣይኮነን። ንሱ ስለዝኾነ ከኣ ትራምፕ ወዲ 70 ሂላሪ ከኣ ጓል 69 ዓመት እዮም። ስለዚ እቲ ክመርሕ ዝኽእልን ህዝቢ ዝመረጾን ደኣ እምበር ብስም መንእሰይ ወይ ኣረጊት (ዓቢ) ኢልካ ዝውሰን ከምዘይኮነ ንኹልና ርዱእ ከክኸውን ኣለዎ።
ካልእ እቲ ዓብን ኣገዳስን ነጥቢ ኣማራጽታት እተቐሪቡ እቲ ውጽኢት ኩሉ ግዜ ተዓዋትን ተሳዓርን ወይ ከኣ ዝተዓወተን ዝተሳዕረን ክኸውን ከምዝኽእል ምርዳእ እዩ። ኣብዚ ከኣ እዩ እቲ ቀንዲ ቁምነገርን ፍልጠትን ክንቀስመሉ ዘሎና ጉዳይ። ዝተዓወተን ዘይተዓወተን ኣብ መወዳእታ ብቕርሕንትን ጽልእን ዘይኮኑ ዝፋናነውስ እንታይ ደኣ ተመጓጒሶምን ሃገር ሓደነታ ኣውሒሳ ንኽትቅጽል እዮም ዝሓስቡ። ኣብዚ ክንመሃረሉ ዝግበኣና ጉዳይ እምበኣር፡ እቲ ወ/ሮ ክሊንተን ዝበላኦ ‘’ነቲ ውጽኢት ተቐቢልና ንመጻኢ ንጠምት’’ ዝብል ሓረግ እዩ። ስለምንታይ ከምኡ ኢለን ዝብል ሕቶ ክለዓል ናይ ግድን እዩ። በቲ ህዝቢ ዝተሰማማዓሉ ቅዋም ተቐይድና፡ ተማእዚዝናን ተገዚኣናን ንኺድ ዝብል እዩ። ተሰኒፈ ኢልካ ፍንጭራዕ ወይ ምፍንጫል ወይ ከኣ ፈላላይን ጐዛዛይን ሓሳባት ሒዝካ ንህዝቢ ምድንጋርን ምውንጫፍን የለን ማለት እዩ። ኣብ ከምዚ እዋን ከኣ እዩ ነቲ መላእ ህዝቢ ዝኣመነሉ ቅዋም ተገዚእካ መጻኢ ብምጥማት ንስዕረትካ ሓንጐፋይ ኢልካ ብምቕባል ዝገለጽ ደሞክራሲ ዝረአ።
ኣብ መስርሕ ደሞክራሲ እምበኣር ክንክተሎን ክንኣምነሉን ዝግበኣና፡ ነጥቢ እንተልዩ፡ እቲ ኣተሓሳስባና ኣብ ፍትሓውን ርትዓውን ዝኾነ ኣተሓሳስባ ክምርኮስ እዩ ዝግበኦ። ንሱ ከኣ ዋላኳ ኣብ ደሞክራሲ ድላይካ ክትመርጽ ግቡእን መሰልን እንተኾነ ፡ነፍሲ ወከፍ ሰባብ ዝገብሮ ምርጫ ካብ ወገነይ ወይ ዓሌተይ ወጺኡ፡ ነቲ ዝመርጾ ካበየናይ ብሄር ወይ ኣውራጃ ወይ ሃይማኖት ብዘየገድስ ንመላእ ሃገርን ህዝብን ዘገልግል ዲዩ ኣይኮነን ተመራሚሩ “ምእንቲ ረብሓ ኩሉ” ዝብል መንፈስ ከሕድር ኣለዎ። ነቲ ዝተመርጸ ከኣ ንፍተዎ ንጽለኦዮ ኣብ ክንዲ ምቕባል፡ ናብ ዓመጽ ገጽካ ምኻድ ደሞክራስያዊ ኣይኮነን።
ስለዚ ንሕና ኤርትራውያን እውን መጀመርያ እቲ እነውጽኦ ወይ እንሕንጽጾ ሃገራዊ ቅዋም ይኹን ወድባዊ ወይ ሰልፋዊ መትከላት ኣሳታፊ ዲዩ ኣይኮነን? ንኹሉ ብዘዕግብ ዲዩ ወይ ኣይኮነን? ዝሓንጸጽናዮ ቅዋምከ ብኡ ተገዚእና ክንከይድ እንታይ እንታይ ክነማልእ ኣሎና? ዝብሉ ዓበይቲ ጉዳያት ከም መለለዪ ናይ ዲሞክራሲ ወሲድና ክንምልሶምን ክንሰርሓሎምን ይግባእ። ካብዚ ሓሊፉ ባዕልኻ ዝሓንጸጽካዮን ኣግላልነቱ ዝዓዘዘን መስርሕ ኣቢልካ ዲሞክራሲያዊ እዩ እሞ በቲ ናተይ ተማእዘዝ ክበሃል እንተኾይኑ ሸፈጥን ጸረ-ዲሞክራስን ኢዩ ዘመልክት።
ድራር መንታይ
