ህዝቢ ኤርትራ ይኹን ካልኦት ህዝብታት ዓለም እንተስ ካብ ባህሊ ዝወረስዎ ይኹን ወይ ካብ ሃይማኖታዊ እምነቶም ተበጊሶም ኣብ በዓላት ናይ እንቋዕ ኣብጻሓኩምን ሰናይ ምንዮትን ስምዒቶም ይገልጹ። እዚ ናይ ሰናይ ምንዮትን ጽቡቕ ድሌትን ኣብ ኩሉ ዓመት መጸ ዝግበር በዓላት ገሊኡ ብካርቶሊና፥ ገሊኡ ብሂያባት፥ ገሊኡ ከኣ ገዛ ገዛ ብምኻድ እንቋዕ ኣሓጎሰኩምን ኣብጸሓኩምን ብምባል ይቕረ ይቕረ እውን ይበሃሃሉ።
ኣብ ሃይማኖት ክርስትና ይኹን እስልምና ከምኡ’ውን ካልኦት ዝተፈላለዩ ሃይማኖታት ብገለ መልክዑ እኳ ቅሩብ ይፈላለ እንተኾነ እቲ ሰናይ ድሌትን ምንዮትንሲ ሓደ እዩ። ንኣብነት ኣብ ሃይማኖት ክርስትና ነቲ ድኻ ዝኾነ ሰብ፡ በቲ መጽሓፍ ቅዱስ ዝብሎ “የማነይቲ ኢድካ እትገብሮ ጸጋመይቲ ኢድካ ኣይትፍለጦ” ዝብል መሰረት ሓቢኦም እንተስ ገንዘብ እንተስ ካብቲ ዝተሓርደ ይመቕልዎ። ኣብ ሃይማኖት እስልምና ከኣ ብግልጺ የብጽሕሉ። ገዛ ገዛ ከይዶም ከኣ ሰላምታን ይቕረ ይቕረን ይበሃሃሉ። ኣብ ክርስትና እውን ከምኡ ኮይኑ ናብ ጐረባብትኻን ቀረብካን ቤተሰብካን ከይዶም ሰናይ ይምነዩን ይቕረ ይበሃሃሉ።
እቲ ፍልልይ ዘሎ ኣብ ክርስትና ሃይማኖት ንመስተ ከም ስዋ ናይ ምጽማቚ ክግበር ከሎ ኣብ እስልምና ሃይማኖት ግና ካረመላን፥ ብስኮትን ቢቢታ ወይ ከኣ ዘየስክር መስተ እዮም ዘቕርቡ። እዚ ኮይኑ እቲ ግና እቲ ናይ ጽቡቕ ምንዮትን “ንዓመታ ከኣ ከምዛ እዋን” እናበልካን ምኻድ ኣብ ኩሉ ሃይማኖታት ዘሎ እዩ። ንኣብነት ኣብ ሂንዱይዝም ናይ ብርሃን፥ ናይ ይቕረ ይቕረ ምባልን በዓላት ኣለዎም። ኣብቲ ናይ ብርሃን በዓላት ዓወት ብርሃን ኣብ ልዕሊ ጸልማት፥ ፍልጠት ኣብ ልዕሊ ድንቊርና፥ ተስፋ ኣብ ልዕሊ ቀቢጸ ተስፋ ዘመልክት እዩ። ኣብቲ ናይ ይቕረ ይቕረ በዓላት ከኣ ነንሓድሕዶም ይቕረታ ዝሓቱን ይቕረ ዝብሉሉን መዓልቲ እዩ። ኣብዚ ኩሉ ዘለዎም ብልቢ ኢዮም ይቕር ይቅረ ዝበሃሃሉ። ዋላ ንዓመታት ተጻሊኦም ዝነበሩ ይቕረ ይበሃሉ።
እዚ ኩሉ ኣብ ነንሓድሕድና እንፍጽሞ ናይ ጽቡቕ ምንዮትን ሰናይ ድሌትን ነታ በዓል ጥራሕ ዲያ ወይ ቀጻልነት ኣለዋ ኢልና ምስ እንሓትት ግና ቀጻልነት የብሉን ኣብ ዝብል ነጥቢ ኢና ንበጽሕ። ምኽንያቱ ወዲ ሰብ ብባህርያቱ ናይ ስሰዐን፥ ናይ ጸብለልነትን፥ ናይ መን ከማይን ይዕብልሎ ስለዝኾነ ተቐላጢፉ ኣብ ናይ ዓለማዊ ፍትወተ ነፍሲ ገጹ ስለዘድህብ እዩ። እቲ ኩሉ ምንዮትን ሰናይ ድሌትን ካብ ልቢ ዘይነቅል እንተኾይኑ ከኣ ነታ ሸዓ መዓልቲ እምበር ንብድሕሪኣ ዘሎ ግዜስ ተመሊስካ ናብ ጭቃ ዝዓይነቱ እዩ ዝጐዓዝ።
ሎሚ፥ ኣብ ዓለም ዝርከብ ህዝቢ እንታይ እዩ ዘሕጉሶ፥ እንታይ እዩኸ ዝፈላልዮ፥ ኣብ ምንቲ ምንታይ እዩኸ እዚ ኹሉ ሕጊግ ዝበሃልን ህልቂት ናይ ደቂ ሰባት ዝረኣየሉ ዘሎ? ስለምንታይ ከምታ ኣብቲ በዓላት ይቕረ ይቅረ እንበሃሃሎ ኣብዚ ናይ ህልቂት ሕድገታት ገርና ህዝቢ ሰላም ዝነብረሉ ዘይንሓስብ። ኩሉ እቲ ዝግበር ዘሎ እምበኣር ናይ ሃይማኖት ይኹን ናይ ብሄር ናይ ኣውራጃ ምትእኽኻብ ናይ ሸቐጥን ናይ ሃብቲ ምድላብን እንተዘይኮይኑ ብርግጽ ነቲ ሃይማኖት ዝደልዮን፥ እቲ ብፖለቲካ ከተግብሮ ዝጽዕርን እዝኒ ከምዘይንህቦ ኢዩ ዘመልክተልና። ስለዚ ነዛ ዝሓለፈት ዓመት እንታይ እንታይ ኣጒዲልና እንታይ እወንታዊ ጉዳያትከ ፈጺምና እንታይከ ተሪፉና ኣብ ዝብል ነጥቢ ኣቲና ክንፍትሻ የድሊየና። ነፍሲ ወከፍና “በቲ ዓመት መጸ ኣብ በዓላት ዝምነዮ ዲየ ዝጎዓዝ ዘለኹ ወይ ከኣ ኣፍኣዊ እዩ” ኢልና ንነፍስና ክንሓትትን ክንመራመርን የድሊ። ብድሕሪኡ ነታ ትመጽእ ዓመት 2017ከ ካብቲ ናይ ቅድሚኣ ዝነበረት ዓመት ዘጒደልናዮን፥ ንሓበራዊ ልዕሊ ውልቃዊ ረብሓታት ጠሚትና ዝተሓቛቚፈናን ዝጠራንፈናን ተግባራትን ትልምታትን ክንሓስብ ዲና ወይ ተሓጺብካ ናብ ጭቃ ከም ዝበሃል ኢና ክንከውን።
እቲ ክሳብ ሕጂ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓድሕድ ምቅንጻልን፥ ሓድሕድ ዝፈላሊ ምትላምን ብምዃኑ፥ ጽቡቕ ምንዮት ወይ ጽቡቕ ድሌት ናይ ዝተመነኻ ዋጋ የብሉን። እቲ ዝበሃል ጽቡቕ ቃል ናይ ተግባር ክኸውን ካብ ዘይከኣለ ከኣ ንሓዋሩ እቲ ሰናይ ልምድናን ባህልናን ኣፋኣዊ እምበር ካብ ልቢ ነቒሉ ዝትግበር ከምዘይከውን እውን ይእምተልና ኣሎ።
ዓለም ትናወጽ ከምዘላ እናተዓዘብና፥ ህዝቢ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ብዘይደልዮ ኣገባብ ክናቘት እናሓንጸጽና፥ ጽልእን ቅርሕንትን ብዝዕድም ሓሳባት እናተመራሕና በየን ኣቢላ እያ ደኣ እሞ እታ ዓመት 2017 ከምቲ እንደልዮን እንምነዮን ጽቡቕ ክትኮነልና። በሉ እስከ ኣምላኽ ባዕሉ ይተዓረቐና ግብርና። ንዓመተ 2017 ከኣ ናብ ዝሓሸ ኩነታት ክንልውጣ የብቀዓና።
ርሑስ ልደትን በዓል ሓዲሽ ዓመትን
ኣብ ስዊስ ዝርከቡ ኤርትራውያን ንማእከል ኣካለ-ጽጉማን ከሰላ ሓገዝ ኣወፊዮም
Monday, 26 December 2016 22:57 Written by ካብ ተኻፈልቲ ምስዮትኣብ ከተማ ሎዛን (ሃገረ ስዊስ) ዝርከቡ ኤርትራውያን ብዕለት 3 ታሕሳስ 2016 ሓደ ዕዉት ምስዮት ብምድላው፡ ነቶም ኣብ "ማእከል ኣካለ-ጽጉማን ከሰላ" ንዝርከቡ ኤርትራውያን ዝኸውን ሓገዝ ኣዋጺኦም። ካብቲ ጠቕላላ እተኣከበ ገንዘብ፡ 2,000 ዶላር ነቶም ኣብ መደበር ኣካለ-ጽጉማን ዘሎዉ ክኸውን፡ ዝተረፈ 300 ዶላር ከኣ ንሕዝንቲ ስድራ-ቤት ስዉእ ዑስማን ኣሕመድ ከም ዝበጽሕ ጌይሮም ኣሎዉ። ስዉእ ዑስማን ኣሕመድ፡ ነቲ መደበር ኣካለ-ጽጉማን ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ ከገልግሎ ድሕሪ ምጽናዕ፡ ብዝሓለፈ 26 መስከረም 2016 ካብ ብጾቱ ኣካለ-ጽግማን ብሞት ተፈልዩ።
ኣብቲ ኣብነታዊ ናይ ሓገዝ ምእካብ ምስዮት፡ ቀዳማይ ወለዶ ኤርትራውያንን መንእሰይ ወለዶን ጥራይ ዘይኮኑ፡ ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ይኹን ሲቪካዊ ውደባዊ ፍልልያት ጥሒሶም፡ 'ተቓወምትን ደገፍትን' ከይተበሃሃሉ ኤርትራውያን ብሓደ ኢድ ንደገፍ ውጹዓት ደቂ ሃገር ኢሎም ብሓደ ዝሰርሑሉን ዘምሰዩሉን መደብ ነይሩ። ሓደ ካብ ተኻፈልቲ ምስዮት ከም ዝበሎ፡ "ኲላትና ካባና ንዝጽበዩ ኣካላትና ብዘይ ኣፈላላይ ክንሕግዝ ከሎና ኲርዓት ክስምዓና ይግባእ። ብዘይ ኣፈላላይ ፖለቲካ ክንሕግዞም ከኣ ግዱዳት ኢና" ክብል ገሊጽዎ።
ምስዮት ሎዛን
ኣባላት ሽማግለ ምስዮት፡ ብፍሕሹው ተሳታፍነት ነባሮ ሎዛንን ከባብን ሕጉሳት ከም ዝኾኑ ድሕሪ ምግላጽ፡ ኣብ መጻኢ እውን ነዚ ናይ ግብረ-ሰናይ ስራሕ ክቕጽልዎ ተተባቢዖም ከም ዘሎዉ ገሊጾም። ገለ ኣብ ከተማ ሎዛን ዝቕመጡ ደቂ ሃገር፡ ካብ ነዊሕ ዓመታት ኣትሒዞም ንመደበር ኣካለ-ጽጉማን ብኣድራሻ ሓው ተስፋይ ተኽልዝጊ፡ ፕረሲደንት ማሕበር ኣካለ-ጽጉማን፡ ኣቢሎም ውልቃዊ ሓገዛቶም ይልእኩ ምንባሮም እውን ዝዝከር ኢዩ።
ከም ዝፍለጥ፡ እቲ ኣብ ከሰላ ዝርከብ መደበር ኣካለ-ጽጉማን፡ ብውልቃዊ ልግሲ ደቂ ሃገርን ተሓባበርቶምን ደገፍ ዝጽበ ትካል ኢዩ። ኣብ ብዙሕ ከተማታት ዓለም፡ ነቲ ካብ ዝቐውም ልዕሊ 35 ዓመት ዘሎዎ መደበር ዝኸውን ሓገዝ ክእከብ ጸኒሑ ኣሎ። ንኣብነት በዛ ኣብ ላዕሊ እተጠቕሰት ዕለት (3 ታሕሳስ) እውን ብሓልዮት ኣብ ከባቢ ፍራንክፎርት ዝርከባ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ናይ ድራር ምሸት ተዳልዩ 1,400 ኤውሮ ከም እተኣከበ ተሓቢሩ ኣሎ።
ብሓፈሻዊ ኣገላልጻ ብፍላይ ኣብ ኣውንታዊ መዳይ “ብዝሒ” ተሃራፋይ እዩ። ኣብቲ ኣሉታዊ መዳይ ከኣ ብኣንጻሩ እዩ። ብዙሕ ፈታዊ ወይ ብዙሕ ነገራዊ ሃብቲ ክህልወካ ዝድገፍን ዝህረፍን እዩ። ብዙሕ ጸላእን ዕዳን ክህልወካ ግና ዘይድለን ዘይበሃግን እዩ። ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ብዝሕን ብቕዓትን ምውድዳር ዝተለምደ እዩ። ገሊኡ ንብዝሒ የቐድም። ገሊኡ ድማ ብብቕዓት ይግደስ። እቶም ንብቕዓት ዘቐድሙ “ውሑድን ጽፉፍን” ዝብል ኣበሃህላ የዘውትሩ። እቶም ኣምለኽቲ ብዙሒ ድማ “ብቕዓት ካብ ብዝሒ እዩ ዝርከብ” ዝብል ኣበሃህላ ኣለዎም። ኣጠቓሊልካ ክምዘን እንከሎ እምበኣር፡ እቲ ቀንዲ ጉዳይ ብውጽኢት እዩ ዝምዘን። እቲ ብቑዕ ቁጽሩ ብዘየገድስ ኣብቲ ዝተሰለፈሉ ዘዕግብ ብመሰረት ኣቐዲሙ ዝተለሞ ሸቶ ውጽኢት ዘመዝግብ እዩ።
ንሕና ኤርትራውያን ቁጽርና ናይ መወዳእታ ዉሑድ’ኳ እንተዘይኮነ፡ ምስ ብዙሕ ህዝቢ ዘለወን ሃገራት ኣይንምደብን ኢና። ሕሉፍ ተመኩሮና ክድህሰስ እንከሎ ግና፡ ውሑዳት ክንስና ብዙሓት’ውን ክፍጽምዎ ኢልካ ምግማቱ ዘጸግም መስተንክር ኣመዝጊብና ንብዙሓት ኣብነት ክንከውን ክኢልና ኢና። እዚ ተመኩሮና ናይ ብቕዓት ልዕልና ኣብ ልዕሊ ብዝሒ ዝተመስከረሉ ተመኩሮ እዩ። ውሑዳት ክንስና ብቑዓት ዝኾናሉ ምስጢር ንብዙሓት የጨንቖም ከም ዝነበረ ንፈልጥ ኢና። እዚ ምስጢር ነዓና ንዋናታቱ ግና ብሩህ ስለ ዝኾና እምብዛ ኣይምስጠረናን’ዩ። ቀንዲ ምስጢር ተዓዋትነትና ጽንዓትናን ሓድነትና እዩ ንብል ዝነበረና ድማ ካብዚ ነቒልና ኢና። እዚ ጽንዓትን ሓድነትን ነዓና ኤርትራውያን እቲ ሓደ ካብቲ ሓደ ፈሊኻ ዘይርአ ነይሩ። ሕጂ እውን እዩ። ሓድነት ሃልዩካ ነቲ ከተዕውቶ ዝግበኣካ ዘተግብር ጽንዓት እንተዘየብልካ ኣብቲ ዝደለኻዮ ኣይትበጽሕን። ጽንዓት ሃልዩካ ብሓባር እንተዘይወፊርካ እውን ከምኡ።
ኣብቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልስና ናይ ዝነበረና ብቓዓት ልዑል መግለጺ ጽንዓት ካብ ብዙሓት እዩ። እዚ ጽንዓት ከኣ ብህያብ ዝተዋህበና ዘይኮነስ፡ ሳላ ዕጥቅና ዝገበርናዮ ምጽውዋር፡ ምክእኣልን ኣብ ክንዲ ኣብ ናእሽቱ ጉዳያት ምኹዳድ ናብ ቀንዲ ጉዳያት ምቁማት ስለ ዘዘውተርና እዩ። እዚ ኩሉ ክንዲ ናጽነት ዝኣክል መሰረታዊ ጉዳይ ካብ ምንጋጋ ሱር ዝሰደዱ ገዛእቲ መዝሒቕካናይ ምውጻእ መስተንክር ክንሰርሕ እንከለና፡ ብዙሕነትና ግርማናን ስልማትናን እዩ ነይሩ። ብዙሓት ክንስኻ ኣብቲ ሓደ ክትኮነሉ ዝግበኣካ ሓደ ምዃን ክሳብ ክንደይ ኣዕዋቲ ምዃኑ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልስና ርኢናዮ ኢና። ትሕቲ ሃገራውነት ንዝስርዑ ሃይማኖታዊ፡ ከባብያውን ዓሌታውን ስምዒታትና ከኣ ነቲ ሃገራዊ ጉዳይና ብዘይዕንቅፍ መንገዲ ቀጺዕናዮም ኢና። ዋጋ ከኣ ከፊልናሉ። ኣብ ሓደ ጉድጓድ “ናጽነት ወይ ሞት/ዓወትንሓፋሽ” እንዳጨራሕና፡ ብናይ ሓባር ሃገራዊ ጸሎት ተቐቢርና። ኣብ ሓደ መኣዲ ብሃገራዊ ባርኾት ተመጊብና። ከምኡ ምግባርና ከኣ ዘሕብንን ዘነይትን እምበር ዘሕፍር ኣይነበረን ሕጂ እውን ኣይኮነን።
ሕጂ እውን እቲ ኣገባብ ደኣ ይቀየር እምበር፡ ኣብ መስርሕ ቃልሲ ኢና ዘለና። እኳደኣ ኣብ ዝመረረን ዝተሓላለኸን ቃልሲ። እዚ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ነቲ ናይ ቅድም መበቆል ጽንዓትናን ዓወትናን ዝነበረ ዓቕሚ ዝያዳ እነሕይለሉ እምበር፡ ንድሕሪት ንምለሰሉ ኣይኮነን። እቲ ቅድም ምእንቲ እቲ ቀንዲ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ከነዕውት፡ ትሕቲ እዚ ንዝኾኡ ስምዒታትና ነዕግሰሉ ዝነበርና ጹረትን ሕድገትን ዝያዳ ኣብ ከነሕይለሉ ዝግበኣና እምበር፡ ናብ ታሕቲ ወሪድና ቅድሚ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ብንኡሳን ዘይእዋናዊ ጉዳያት ዝያዳ እንግደሰሉ ክኸውን ኣይግባእን። ብመሰረቱ ክንመዝኖ እንከለናኸ፡ ኣብ ሓደ ናይ ቃልሲ መዋእል ንዘዕወተካ ተመኩሮ መሊስካ ምስ ህልዊ ኩነታት ኣሳኒኻ ከተሕይሎ እምበር ክትዓጽፎዶ ይግባእ እዩ?
ሳላ እምነታትና ኣብቲ ዘዝተመደበሎም ቅዱስ ቦታ ደሪትና፡ ኣብ ጉዳይ ሃገርን ህዝብን ብሓባር ዝዓሰልና ተዓዊትና። እሞ ሕጂ ግልብጥሽ ኣተሓሕዛ ክንፈጥር ንደናደነሉ ምኽንያት ደኣ እንታይ እዩ? ኣብ ኩሉቲ ካልእ ስምዒታት እውን ከምኡ።ከምቲ ሓሓሊፉ ዝንጸባረቕ ነዚ እንተዘይበቒዕናዮ ግና ከምቲ “ንድሕሪት ከም ሽንቲ ገመል” ዝበሃል እዩ ክኸውን። ኣብ ክንዲ ከምቲ ወለድና “ልብን ሳዕርን እንዳሓደረ ይበቁል” ዝበልዎ፡ ኣብ ኩሉ ኣውንታ ኣብ ልዕሊ’ቲ ዝነበረና ክንድልብ ክንጽዕር እዩ ዝግበኣና። ብዙሓት ኤርትራውያን ሰልፍታት፡ ውድባትን ማሕበራትን ምህላውና መርኣያ “ናይ ምውዳብ ናጽነትና እዩ” እንዳበልና ከምቲ ብዝሕና ተዘይኣድሚዕና ግና “ብዙሓትን ጥምዙሓትን” ኢና ክንበሃል።
ኣብቲ ዝሓለፈን ዘሎን ሰንሰለታዊ ቃልሲ ኩሎም ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ንምድኻም ይኽተልዎ ካብ ዝነበሩን ዘለዉን ሜላታት ሓደ ምምብታን ሓድነቱ እዩ። ምኽንያቱ ሓድነቱ ሕመረት ጽንዓቱን ተዓዋትነቱን ምዃና ስለ ዝኣምኑ። ንሕና ከይንሰዓር ከኣ ኣብ ሓድነትና ቀዳድ ከይንፈጥር ክንጥንቀቕ ናይ ግድን ነይሩን እዩን። ቅድሚ ሕጂ ሳላ ሓድነትና ከፍርሱ ንዝደልዩ ገጽ ዘይሃብና ተዓዊትና። ንሳቶም ድማ ተሳዒሮም። ሎሚ ግና ሓድነትና ከፍርስ ንዝደሊ ሓይሊ ንጠዓዓመሉ ከይንህሉ ሃየ ንጠንቀቕ። ጸላእትና ጸላላእቲ ህዝቢ ኤርትራ እምበኣር ኣክይኮነንዶ ነቓዕ ረኺቦም ነቃዕ ክፈጥሩ ላዕልን ታሕትን ዝብሉ ዘለዉ እዮም።
ርሑስ በዓል ልደትን ሕጉስ ሓድሽ ዓመትን
መለኽቲ ስርዓታት መናውሒ ዕድመ ስልጣኖም ዝጥቀምሉ ሜላታት ንህዝቢ ብቀቢላ፥ ብሃይማኖትን ካልእ ስምዒታታን ከምዘይተኣማመን ብምግባር እዩ። ስርዓት ኢሳያስ ናይ ሃይማኖት ይኹን ናይ ቀቢላ እንዶ ስለዘይብሉ ኣብኡ ጥራይ ኣየድህብን እዩ። እቲ ቀንዲ ነጥቢ ህዝቢ ይጭቆን ከምዘሎ ክሳብ ዘይፈለጠ ኣሜን ኢሉ ስለ ዝግዛእ ሓደ ካብቲ ናይ ስልጣን መናዊሕ እዩ።
ይኹን እምበር መለኽቲ ስርዓታት ንሽግራት ብዲሞክራሲያዊ ኣገባብን ፍትሓዊ መሰረትን ምፍታሕ ስለዘይክእሉ ኣብ መወዳእታ ጥፍኣቶም እዮም ዝዕድሙ። ኣብቲ ናብ ምውዳቕ ዝቀራረበሉ ከኣ ነታ ሃገር ክሕምስዋን ነቲ ህዝቢ ከምዘይቀስንን ኣብ ነንሓድሕዱ ምእንቲ ክመናጨትን ብኽቱር ይጽዕሩ። ስርዓት ኢሳያስ ካብቶም ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕ ዝጥቀመሎም ነጥብታት እዞም ዝስዕቡ ኢዮም።
እቲ ቀንዲ መሳርሒ ፕሮፓጋንዳውን ስለያውን ስርሒት ምክያድ እዩ። ፕሮፓጋንዳ ከካየድ እንከሎ እቲ ወግሐ ጸበሐ ብሓሶት፡ ጥበራን ዘይትግበር ተስፋን ከኸውን ከሎ፡ እቲ ካልእ ከኣ ናይ ዶብ ምስምስን ንዝቃወምዎ ኣካላት ከም ጸረ ሃገር፥ ወይጦታትን መጋበርያታትን ጸላእቲ እናምሰለ ከናሹን ከነኣእስን ህርድግ ይብል። ከምኡ እውን ንድኽመታቱን ንሰይጣናዊ ተግባራቱን ክሽፍን፡ ኣመሪካዶ ምዕራብዶ ኣንጻርና ኣሽርዮም፡ ነዛ ሃገር ከዕንውዋን ንኸይትብልጽግ ይጽዕሩን ኣለዉ ክብል ከይሓፈረ ይዛረብ። ወዮ ነታ ሃገርን ህዝብን ዝድህኽ፡ ዝኣስርን ዝቐትልን ኩሉ ቁጠባ ኣብ ቁጽጽሩ ኣእትዩ ፖለቲካዊ ናጽነት ከሊኡ ዝሕምሳ ዘሎ ንኸዘንግዕ ናብ ካልኦት ኢዱ የወጣውጥ። ብተወሳኺ ንሱ ከም ናይታ ሃገር ሓላይን ብዘይካኡ ካልእ ሰብ ክኢላ ወይ እውን ዘመሓድር ከምዘየለን ኣምሲሉ በቶም ንሱ ዝጸፈዮም ኣቢሉ ኣብ ህዝቢ ይዝርግሕ።
እዞም ሰባት እዚኦም ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሒ ብደረጃ ተራን ሰብ መዝን፥ ኣብ መንግስታውን፡ በርጌሳውን ስራሓት ዝተዋፈሩን፥ ውሑዳት ሰብ ጹሩራን ከምኡ እውን ኣብ ዙርያ እቲ መላኺ ስርዓት ንከብዶም ዝተሸጡን ኣሰሊፉ እዩ ኩሉ እቲ ናይ ምፍርራሕ ይኹን፥ ናይ ምጽንጻን ስረሓት ዘካይድ። ካልኦት ወጻኢ ካብ ኤርትራ ኮይኖም፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝፍጸም በደልን ክፋእን ንይምሰል ኣብ መርበብ ሓበረታኦም ብምስፋር ነቲ ዝተረፈ ግና፡ ነቲ ስርዓት ዘመጉስን ንሱ ዝግበሮ ጭቆና ዘይግደሱሉ ናይ ሓበረታ መርበብ እውን ኣለውዎ። ነቲ ብዝወሃቦ ራብሓ ክተሓዝ ዝግበኦ ከኣ መሬት ክውንን ዓዲ በጺሑ ንኽምለስ ዝደሊ፥ ካልእ ኣብ ውሽጢ ሃገር ገለ ሓለፋ እንተረኸበ ጭንን ንዝብል ከኣ “መንግስትና’ ዝብሉ ስሱዓት ቀንዲ መሳሪሒ እዮም።
እዚኦም ዓዲ በጺሖም ነናብቲ ዕቑባ ሓቲቶም ዝተፈቕደሎም ሃገር ምስ ተመልሱ ኣብ ዓዲ ዘሎ ርእዮም ዘስካሕክሕ ምዃኑ መዚኖም ንብዓት ሓርገጽ ይነብዑ። እዚኦም ነቶም ምስ ተቓወምቲ ክራኽቡ እንከለዉ “ዓድናስ ሕማቕ ኣላ፥ ህዝብናስ ተሳቕዩ፥ ብገዛእ ገንዘቡ ካብ ኩሉ ተኸልኪሉ .. ወዘተ” እናበሉ የውርዩ። ንገዛእ ርእሶም ቁሩብ መሰል ክረኽቡ እንከለዉ ከኣ፡ ክላእ እንታይ ኢልካሉ ኢኻ ዓዲ ደኣ ልምዓት ንልምዓት እኮ ገይርዋ እዚ ሰብኣይ” ክብሉ ይስምዑ። ስለዚ ሕልና ዘይብሎም ሰባት ስለዝኾኑ ነቲ ስርዓት ንምግልጋል ላዕልን ታሕትን ካብ ምባል ዓዲ ኣይውዕሉን።
ነዚ ዘራጉድ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ወዮ ቅድሚ ሎሚ “ዲሞክራሲ መበኣሲ፥ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ዝፈላሊ’ዪ፥ ኣብይ ዘሎ ዲሞክራሲ” እናበለ ከምዘይገዓረን እተን ዲሞክራሲ እናበላ ዝልፍልፋ እኳ ኣየተግበረኦን” ዝበሃል ዝነበረ ተረሲዑን መርበብ መስከረም ቅድም ከምዘይሰምዐ ሎሚ “ዕዉር እንታይ ትደሊ ብርሃን፥ ህዝቢከ እንታይ ይደሊ ቅዋም” ክብል ተዓዚብና።’ እዚ ከኣ ቃልሲ ህዝብና ቅኑዕ መስርዑ ሒዙ ንከይጐዓዝ ዝዓናቕፍ ተንኮለኛ ፕሮፓጋንዳ መንግስቲ ንምንዛሕ ዝተኣልመ እዩ። ቅዋም ደኣ መኣስ ይጽላእ ኮይኑ፡ እንተኾነ ግና ምስታ ቅዋም እኮ ዲሞክራሲ፥ ፍትሒ፥ ማዕርነት ዝብላ ዓንቀጻት ክቀላቐላ ምዃነን መስከረም ነት ከመይ ኢሉ እዩ ዘንጊዕዎ? ዶስ እቲ ትማሊ ነቲ ዘይተተግበረ ቅዋም ብኽንደይ ክኢላታት ዝተዳለወን ህዝቢ ኤርትራ ዘድመጸሉን’ዩ እናበለ ዝንየተሉ ዝነበረ መላኺ ስርዓት ሞይቱ እዩ ኢሉ ንዝገለጾ መርድእ ከምዘይስመዐ ዲዩ ኽከውን ደልዩ። እቲ ዝሞተ ቅዋም ድሕሪ ምውላዱ ኣብ 18 ዓመት ዝዕድሚኡ ከም ዝሞተ ፈሊጥና ኣሎና። እዚ ጽባሕ ዝውለድ ዘሎ ቅዋም ከኣ ድሕሪ ዝተወሰነ ዓመታት ከይመውት ውሕስነት የብሉን። ምኽንያቱ እተን ጸላእቲ መላኺ ዝኾና ዲሞክራሲያን ፍትሕን ኣብቲ ቅዋም ቦታ ክህልወን ስለዘይክእል እቲ ቅዋም ኣብ ግብሪ ክውዕል ኣይኮነን። እዚ ማለት ከኣ እቲ ቅዋም ክሕንጸጽ እንከሎ ቅድም ቀዳድም ዕድመ ናይቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ እዩ ክውስን። እዚ ከኣ ኣቶ ኢሳያስ ዘይድግፎን ዘይደልዮን ዓንቀጽ እዩ።
መለኽቲ እምበኣር ብጥበራን ሓቀኛ ሓበረታ ሓቢእካ ኣጉል ተስፋ ብምሃብን፥ እንተስ ብጠቕሚ እንተስ ብምፍርራሕ ንዓኣቶም ዝድግፉ ዓማዊል ብምፍጣር ስልጣኖም ከናውሕ እዮም ዝቃለሱ። ስለዚ መለኽቲ ኣብ ቅዋም ፈጺሞም ስለዘይኣምኑ ኣብ ዓመጽን ናይ ሓሶት ፕሮፓጋንዳን ተሓቢኦም እዮም ስልጣኖም ዘናውሑ።
ቅንኢ ማለት እንታይ ምዃኑ ንምብራህ ሰፊሕ ዝርዝር ከም ዘድዮ ብሩህ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ብዛዕባኡ ንምትንታን ፍሉይን ዓሚቝን ፍልጠት ብዛዕባኡ ከም ዝሓትት ኣብ ግምት ክኣቱ ዝግበኦ እዩ። ብሓጺሩ ገለ ጥቕስ ኣቢልካ ንምሕላፍ ግና፡ ቅንኢ ብኽልተ መልክዕ ምቕራቡ ዝከኣል እዩ። ብሓፈሻ ሓደ ንዓኻውን ዘድልየካን እትብህጎ ጉዳይ፡ ብካለኦት ክትግበር ወይ ክውነን ክትዕዘብ እንከለኻ ንስኻውን ናይዚ ጸጋ ተጠቃሚ ክትከውን ተሕድሮ ህርፋን እዩ። ገለ ወገናት ብቕንኢ ናይቲ ንሳቶም ዘይረኸብዎ ጸጋ ተጠቃሚ ዝኾነ ኣካል ክተናኾልዎን ከዕንቅጽዎን ይረኣዩ። እዚ እቲ ብሕብረተሰብና ትቐባልነት ዘይብሉ ናይ ቅንኢ ኣሉታዊ ትሕዝቶ እዩ። ነቲ ከምኡ ዝገብር ኣካል “ሓሳድ” ዝብል ቅጽል ዝወሃበሉ ኣጋጣሚ’ውን ኣሎ። በቲ ካልእ ወገን ድማ ሰባት በቲ ኣብ ካልእ ኣካል ዝረኣይዎ ጽቡቕ ነገር ይቐንኡ እሞ፡ በዚ ቅንኢ ተተባቢዖም ንሳቶም እውን ነቲ ዘቕነኦም ከም መበገሲ ወሲዶም ብጻዕሮም ክረኽብዎ ይለዓሉ። እዚ እቲ ብሕብረተሰብና ዝድገፍን “ዘይቀንእ ኣይወለድ” እንዳተባህለ ዝተባባዕን እዩ። “ቅዱስ ቅንኢ” እንዳተባህለ’ውን ይግለጽ እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ንሕና ኤርትራውያን እቲ በዂሩና ዘሎ ናይ ሓባር ጸጋታት ብካለኦት ክትግበርን ክውነንን ክንዕዘብ እንከለና ኣዚና ንቐንእ። “ስለምንታይ ንሕናኸ ናይዚ ጸጋዚ ተጠቀምቲ ዘይኮና?” ኢልና ከኣ ወርትግ ንሓትት። እቲ ካልኦት ዝረኸብዎን ዝተግበርዎን “ንሕና’ውን ክንውንኖ ይግበኣና” ኢልና ምምጥጣርና እውን ኣይተረፈን። ውጽኢቱ ምስ ብልሒ እቲ ቅንእና ክወዳደር እንከሎ ግና ትሕቲ ግምትና እዩ። ኣብዚ እዋንዚ እቲ ዝበኾረና እሞ ኣብ ካልእ ክንርእዮን ክንሰምዖን እንከለና ዘቕነኣና ብዙሕ እዩ። ኣብ ሃገርና ቅዋም የለን። ኩሉ መሰላት ኣይክበርን እዩ። ህዝቢ ዝመረጾ ምምሕዳር የለን። ናይ ምውዳብን ሓሳብካ ምግላጽን መሰል የለን። ሕግን ፍትሓውነትን የለን። ህዝቢ ናይ ሃገሩ ቁጠባዊ ጸጋ ተጠቃሚ ኣይኮነን። ናይ ምንባር ውሕስነት የለን። ኮታ ኣብ ሃገርና ናይቲ “የለን” ዝርዝር ኣዝዩ ነዊሕ እዩ። እዚታት ኣብ ካለኦት ሃገራት ህያው ኮይኑ ክንሰምዕን ክንርእን እንከለና ኢና ከኣ ንቐንእ። እዚ ቅንእና ቅዱስ ቅንኢ እዩ። ናይ ብሓቂ ቅዱስ ዝኸውን ግና እዚ ቅንኢ’ዚ ብዝወለዶ ናህሪ፡ ብመትከል ብዙሕነታዊ ሓድነት ተቓኒና፡ ዝቕድምን ዝስዕብን ብግቡእ ኣለሊናን ሰሪዕናን ቅንእና ከነግህድ ንቕድሚት ክንስጉም እንተበቒዕና ጥራይ እዩ። ካብዚ ወጻኢ ግና ቅንእና ቅዱስ ዘይኮነስ ሕልሚ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ።
ኣብ እገለ ሃገር ደሞክራሲያዊ ምርጫ ተኻይዱ፡ ኣብ እገለ ሃገር ኣቲ ብምርጫ ዝተሳዕረ፡ ነቲ ዝሰዓሮ “እንኳዕ ኣሕጎሰካ ኢሉ ጽቡቕ መጻኢ ተመንይሉ”፡ ኣብ እገለ ሃገር ብናይ ህዝብን ዝተፈላለያ ፖለቲካዊ ውድባት ናይ ሓባር ተሳትፎ ደሞክራሲያዊ ሕገመንግስቲ ጸዲቑ፡ ኣብ እገለ ሃገር ኣንጻርቲ ብጉልበት ክመርሕ ዝጸንሐ ዲክታቶር ግንባር ፈጢሮም ክቃለሱ ዝጸንሑ ሰልፍታት ስዒሮም፡ ዝብል ወሲኽካ ዝርዝር ናይቲ ዘቕንኣናን ዘህርፈናን ዜናታት ብዙሕን በብዕለቱ ዝዝርጋሕን እዩ። በዚታት ከም እንቐንእ ከኣ ፍሉጥ እዩ። “ድሕሪ ቅንኢኸ?” ዝብል ሕቶ ከኣ ኣብ መስርሕ መልሲ ዘሎ እዩ።
ሎሚ ንህዝብና ተሓሪምዎ ካብ ዘሎ ዘቕንእ ዛዕባታት ሓደ ዜና ደሞክራሲያዊ ምርጫ እዩ። ኣብዚ ግዜዚ ከምዚ ዝኣመሰለ መርኣያ ደሞክራሲ ዜና ክትሰምዕ ናይ ኣሜሪካ ወይ ካልእ ዝማዕበለት ሃገር ምጽባይ ኣየድልን እዩ። ኣብዚ ቀረባ መዓልልታት’ኳ ኣብ ጋና ምርጫ ተኻይዱስ ብናይ ህዝቢ ልኡላዊ ውሳነ ተዛዚሙ። ኣብ ስልጣን ዝጸንሑ ተሳዒሮም ብዘይዕጥይጥይ ስዕረቶም ተቐቢሎም። እቶም ሓድሽ ዝተመርጹ ድማ ዓቕሞም ዝፈቕዶ ክሰርሑ ቃል ኣትዮም። ድሕሪ እዚ ጥይት ኣይተተኮሰን ንብረት ኣይነደደን። ናይ ጋምቢያ ምርጫ ብኸምዚ ኣገባብ ክውዳእ ከኣ ሕብረት ኣፍሪቃን ካለኦት ዝምልከቶም ኣካላትን ይደፍኡ ኣለዉ። እዚ ንዓና ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ቅዱስ ቅንኢ ከሕድረልና ዝግበኦ እዩ። ከምቲ ግቡእ ንዲክታቶር ኢሳይያስን ጉጅለኡ’ውን ናብ ውነኦም ተመሊሶም ከቕነኦም መተገበአ። እንተኾነ ኢሳያስን ሒደት ሰዓብቱን በቲ ሓደ ዓይነት ቅንኢ ስለ ዝተመረዙ በዚ ኣይክቐንኡን እዮም።
ምምሕዳር ህግደፍ ኣብ ህዝብና ቅዱስ ቅንኢ ከይሓድር እሞ ኣንጻሩ ከይለዓል ብዛዕባ ቅዱስ ቅንኢ ዘቕንእ ዘይኮነስ፡ ብዛዕባ ከይመጸጋ እትሰግኦ ተረኽቦታት እዩ ዘዘንትው። ህዝቢ “ከም ኣብ በዓል እገለ ሃገር ዘሎ ደሞክራሲያዊ ተመኩሮታት ዘይንኽተል” ኢሉ ምእንቲ ከይሓስብ ብኣንጻሩ “ንሕና ንሓይሽ” ዝብል መፈራርሒ መልእኽቲ ንምትሕልላፍ፡ ራኣይወን በዓል ደቡብ ሱዳን፡ ሶማልያ፡ ሶርያ፡ ኣፍጋኒስታን፡ ዒራቕ የመን፡ ከምኡ’ውን ድሕሪ ምርጫ ዕግርግር ዝተፈጥረለን ሃገራት እንዳጠቐሰ፡ እዩ መልእኽቲ ዘመሓላልፍ። ናይዚ መልእኽቲ ትርጉም ህዝቢ ኣብ ክንዲ ንዘሓሸ ጉዳይ ቅንኢ ሓዲርዎ ንቕድሚት ዘማዕዱ፡ በቲ ዝኸፈአ ሰጊኡ ኣብቲ ዘለዎ ተኾርምዎ “መን ከማኻ” እንዳበሎ ከም ዝግዛእ ንምግባር እዩ። እንተኾነ እዚ ተንኮሉ ሎሚ ተቐሊዑ እዩ። ብኣንጻሩ ንሕናን ህዝብናን፡ ናይ ሕሉፍ እሱራት ከይኮና፡ በቲ ካብ ናትና ዝኸፈአ ከይረዓድና፡ ነቲ ዘይረኸብናዮ ክንረክብ ቅዱስ ቅንኢ” ክንቀንእን ንቕድሚት ከነማዕዱን ናይ ግድን’ዩ።
ብኣሮን ናኦድ
ኣብቲ ብዕለት 03-12-2016 ዓ.ም. ብግዱሳት ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራውያንን ከምኡውን ብምትሕብባር ማሕበር ኣካለ ጽጉማንን ዝተገብረ ናይ ውጉኣት ሓርነት መደበር ከሰላ ናይ ድራር ምስዮት ብዓወት ተዛዚሙ።
እዚ በዚ ተጠቒሱ ዘሎ ዕለት ኣብ ኣዳራሽ Nied Saalbau ኣብ ከተማ ፍራንክፈርት ካብ ሰዓት 16.00 ክሳዕ 23.00 ሰዓታት ዝውሰደ ዕድመ ብፈገግታን ብዋዛን ቁምነገርን ተሰንዩ ዘምሰየ ሰናይን ቅዱስን ምሸት፤ እኹል ትሩፍ ድራርን ዝስተን ምድላው ከም ዝነበሮ ዕድመኛታት ንኣደለውቲ ድራር ምስጋነኦም ሓደ ብሓደ ኣቕሪቦም።
ብድሕሪዚ ዕድመኛታት እቲ ዘይሕለል ናይ ሕልና ልግሶም ንውጉኣት ሓርነት 1.400.00 (ሓደ ሽሕን ኣርባዕተ ሚእትን) ኤውሮ ብጥረ ገንዘብ ኣወፊዮም። ብዘይካዚ እቶም ብስራሕ ምኽንያት ኣብዚ ምሸትዚ ዘይተረኽቡ ኣሕዋትን ኣሓትን ኣስተዋጽኦኦም ብባንክ ይልእኩ ምህላዎም ንሕብር።
ኣብ መደምደምታ እዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ቅዱስ ተግባር ንጀጋኑ ብጾትካ ተመሊስካ ምርኣይ ሕልናዊ ስምዒትካ ምርዋይ ምዃኑ ብምግንዛብ፤ ካብዚ ንላዕሊ ክግበርን ክምዕብልን ናይ ኵሉ ኤርትራዊ ዜጋ ሓላፍነት ምዃኑ ዕድመኛታት ኣተሓሳሲቦም።
ግዱሳት ኤርትራውያን ዜጋታት ደቂ ኣንስትዮን ኣባላት ማኣጽ ኤርትራን
ፍራንክፈርትን ከባቢኡን
ንእኩይ ምሕደራ ኣልጊስካ፥ ኣብ ክንድኡ ህዝቢ ዝድግፎ፡ ዝኣምነሉን ንኹሉ ብማዕረ ብዘይ ኣድልዎ ዘመሓድርን ስርዓተ-መንግስቲ ምትካል መሰረታዊ እዩ። እዚ ካብቲ ዘሎካ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን መትከላዊ ሕንጻጽን ተበጊስካ ብተግባር ነቲ ዕላማ እቲ ንምዕዋት ምቅላስ ማለት እዩ። ዕላማን ተግባርን በበይኑ እንተኾይኑ ግና ውጽኢቱ ፈላላይን ሓደገኛን እዩ ዝኽውን።
ነዚ ዕላማ እዚ ብተግባር ንኽትዋሳእሉ ከኣ ዱልዱል ፖለቲካዊ ሰልፍን ስቪላዊ ማሕበርን ምምስራት የድሊ። እዚ ዱልዱል ሰልፊ፡ ፖለቲካዊ ማሕበርን ብሱል ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባን ዝውንን፡ ኣብ ነንሓድሕዱ ጽኑዕ እምነት ዘለዎ ተመላላኢ ክኸውን ናይ ግድን እዩ። እዚ ከኣ ንመላእ ህዝቢ ዘሰማምዕን ዘቀራርብን፥ እቲ ህዝቢ ዝደልዮ ሕገ-መንግስትን ቅዋምን ልዕልና ዝኸብረሉን ዝህነጸሉን መስርሕ እዩ። እዚ ዝኸውን፡ ሓደ ነቲ ሓደ ካብቲ ፖለቲካዊ ዕላማን መትከልን፥ ንህዝቢ ካብ ዘርብሕ ኣገባብ ዝሓዘለ ኣሰራርሓ ንኸይወጽእ እናተሓላለወ ክኸይድ እንከሎ እዩ እምበር ሓድሕድ ብምጽራር ኣይኮነን።
ኩለን ሰልፍታትን ማሕበራትን ናይ ሓባር ሃገራዊ ኣረዳድኣ ምስ ዝውንና፥ ንስምዒታት ህዝቢ ዘበራብርን ንጸረ-ምልኪ ኽቃለስን ኣብ ረብሓኡ ዝውዕል ቅዋም ክተክልን ይሕግዝ። እዚ ሓሳብ እዚ ምስ ዝዕወት ከኣ እዩ ኩሉ ጻዕርና፡ ጻዕርናን ኣተሓሳስባናን ተደማሚሩ ነቲ ሓንጎፋይ ኢልና እንቕበሎ፡ ዘተሓቛቚፈናን ንዘላኣለም ዝጠቕመናን እናተወራራሲ ዝኸይድን ባህሊ ከነማዕብል ንኽእል። እዚ ባህሊ እዚ ከኣ ዲሞክራሲያዊ፡ ፍትሓውን ርትዓውን ብዝኾነ መንገዲ ምስ ዝኽይድ ተኸባቢርናን ተሰማሚዒናን ሓድነትና ኣደልዲልና ንዘሎ ሽግራት ብክፉት ልቦና ተዛቲና ክንፈትሕ ብዙሕ ጸገም ኣየጋጥመናን። ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ነንሓድሕዱ ዝመናጨትን፥ ዘይከባበርን እንተኾይኑ ካብዚ ሕጂ ሃገርና ኣትያቶ ዘላ ድኽነትን፡ ናይ ጥፍኣት ዓዘቕትን ክንወጻኣ ማለት ዘበት ኣዩ።
ንሃገርና ካብዚ ሽግራት እዚ ክነውጻኣ እንተዀና ድማ ናይ ነፍሲ ወክፍ ጽቡቕ ድሌት፥ ቅሩብነትን፥ ቅኑዕ ሕልናን እንተልዩ፡ ሽግር ህዝብናን ሃገርናን ዘይፍታሕ ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ ሽግር ሽግር ህላዌ ናይ ሰልፍታት ወይ እውን ማሕበራት ዘይኮነስ እቲ ሽግር ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ እዩ። እቲ ሽግር ኣብ ቅኑዕነትን ፍትሓዊ ዝኾነ ድሌት ህዝቢ ኤርትራ እምበር ሰልፍታት በይነን ኣይኮናን ዝፈትሐኦ። ስለዚ ንሰልፍታት ዘሻድነን ወይ ዘዳኽመን ህዝቢ እዩ። ህዝቢ ከኣ ሓቀኛን ርትዓውን ፈራዲ ክኸውን ኣለዎ። እዚ ማለት ሽግር ኤርትራ ብሃይማኖት ወይ ብብሄር ንምፍታሕ ምህቃን ማለት እቲ ሽግር መሊሱ ዝጋፋሕን መዕለቢ ዘይርከቦን እዩ ዝኸውን። ኩሉ እቲ ሽግርና ብብስለትን ኣፍልጦን ብክፉት ልብን እንተ ተተሓሒዝናዮ ጸገምና ዘይእለ ወይ ዘይፍታሕ ክሳብ ክንድቲ ከቢድ ኣይኮነን።
ይኹን እምበር እቲ ኣተሓሳስባናን ኣተሓሕዛናን ንጉዳያት ብፍትሓውን፥ ንዕርቂ ዝዕድምን ዘቀራርብን ፍታሕ ንምቕራብ ድሉዋት እንተዀና፥ ግደ ሰልፍታት ብምስትንዓቕን ብምንእኣስን ዘይኮነስ ንድኽመተን ኣሪምካ ኣብ ሃገራዊ መስመርን መትከላዊ እምነትን ንምርዓመን ምጽዓር እዩ ዘድሊ። ምኽንያቱ ንሰን እየን ምስ ህዝቢ ምትእስሳር ዘለወንን ህዝቢ እውን እንተስ ክስዕበን እንተስ ክነጽገን ብትካላዊ ስራሓት ተጠርኒፈን ስለዘቕርባ ኣብ ቅድሚኡ ተሓታትነት ኣለወን። እዚ ናይ ብጃምላ ተኣኪብካ ቀይዲ ብዘይብሉ ናይ ወለንተኛታት ውደባ ወይ ድሌት (Interest groups) ወይ ብጸዋዒት መራኸቢ ብዙሃን ዝእከብ ተሓታትነት ስለዘይብሉ እቲ መስርሕ ከምተን ናይ ሰልፍታት ምቁጽጻር ክህለዎ ኣይክእልን እዩ። ስለዚ ሓያል ፖለቲካዊ ሰልፊ ንምርግጋጽ ዲሞክራሲን ጽኑዕ ተሓታትነት ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።
በዚ ምኽንያት ናይ ሰልፍታት ውድድር ንዲሞክራሲ የደልድል፥ ህዝቢ ውን ክርደኦን ክሰርሓሉን ይኽእል፥ ፍትሕን ፍትሓዊ ኣተሓሳስባ ዝውንን ህዝቢ እውን ይፍጠር። እዚ ምስ እንገብር እተን ህሉዋት ሰልፍታት ይኹና ብሕጂ ዝፍጠራ እቲ ዘይተወደበ ኣካል ለይቲ ምስ መዓልቲ ንስርሓተንን ሃገራዊ መርገጻተንን ክከታተልን ክዕዘብን ከጽንዕን ይግበኦ። እዚ ምስ ዝገብር ከኣ እዩ እቲ ዝበዝሐ ኣጽቂጡ ዘሎ ህዝብና ንፍርሒ ስዒሩ ንኣብ መንጎ ተቓወምቲ ሓይልታት ንዝፍጠር ፍልልያት ከይተረፈ ኣብ መሰመሩ ዘትሕዝን ንብድሕሪ ሕጂ እቲ ቃልሲ ወናኒኡ ምዃኑ ንኽግንዘብን ዘኽእሎ። እቲ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ህዝብና ከኣ ምስቲ ሰራዊት ምክልኻል ኢድን ጓንትን ምኾነ እሞ፥ ዝምድንኡ እናደልደለ ኣብ ዝኸደሉ እዋን መላኺ ስርዓት ንህዝቢ ከበሳብስ ከሎ እቲ ሰራዊት ኣብ ጐኒ ህዝቢ ደው ክብል ምኸኣለ።
ንሕና እቶም ተቓወምቲ ኣብ ነንሓድሕድና ክንበላላዕን፥ ንሃገራዊ ጥምረትን ሕድሕዳዊ ዝምድናን ዝበታትኽን ውደባ ብምክያድ ነቲ ሰራዊት ካብ ናይቲ ስርዓት ጸጊዒነት ክነላቕቖ ኣይክንክእልን ኢና። ነቲ ፖለቲካዊ ጸገም ከኣ ፖለቲካዊ ፍታሕ ከምዘድልዮ ንኽርዳእ እውን ኣይክነብቀዖን ኢና። ኣብ ከምዚ ኩነታት ከኣ እተን ሰልፍታትን ስቪላዊ ማሕበራትን ኣብ ክንዲ ንዲሞክራሲያዊ መስርሕን፥ ዲሞክራሲያዊ መተከልን ንቕድሚት ከም ዝሓንን፥ ህዝቢ እውን ብግቡእ እናተረደኦን ብተገባር እናእሰነየኦ ናብ ምሕጋዝ ዝኸዳ፡ ክወናጀላ እንተኾይነን ዝምድና ይህሰ እሞ ብሰንኩ ርትዓውን ቅኑዕን ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ይጠፍእ።
ጉጅለታት ሰብ ጽቡቕ ድሌት፡ ንህላዌ ሰልፍታት ኣብ ክንዲ ዘተባብዓን ዝድግፋን፡ ብኣንጻሩ ሰልፍታት ኣይጠቕማን እየን፡ ህዝባዊ ውደባ እዩ ዘድሊ እናበላ ክጉስጉሳ ከለዋ፡ ንህላዌ ሰልፍታት ከም ሽግር ቆጺረንን ኣዳኺመንን ስልጣን ንምጭባጥ ዝገብረኦ ፈተነ እዩ። እተን ማሕበራት ንበይነን፡ ብዘይህላዌ ድልዱል ሰልፋዊ ውዳበታት ኣብ ከመይነትን ኣፈጻጽማን ዲሞክራሲ ይኹን፥ ኣብ ቀጻልነት መስርሑን ምዕቃቡን፡ ግደ የብለንን’ኳ ተዘይተባህለ በይነን ክዓመኦ ኣይክእላን እየን። ብዘይካዚ ኣብ ዘይህላወ ሰልፍታት ብተሳትፎ ህዝቢ ቅዋም ምንዳፍን ምጽዳቕን ንዲሞክራሲያዊ ምሕደራን ውሕስነት የብሉን። ድሕሪ ውድቀት እዚ ኣብ ሃገርና ዝገዝእ ዘሎ ስርዓት ናይ ጽባሕ ኤርትራ፡ ህዝባ ብማዕርነት ዝነብረላ ንክትከውን ምጽራር ህላወ ሰልፍታት ሓጋዚ ኣይከውንን እዩ። ስለዚ ህላዌ ድልዱል ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣብ ምህናጽ ደሞክራሲ ናይ ግድን እዩ።
ድራር መንታይ
ብዙሕ ግዜ ብዛዕባ እንታይነት እዚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓትን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝውርዶ ዘሎ ግፍዕን ጭቆናን ተጻሒፉን ተዘሪቡን እዩ። እቲ ዝጸሓፍ ይኹን ዝዝረብ ንስለ ምጽሓፍን ምዝራብን ዘይኮነስ፥ ነቲ ንሱ ሒዝዎ ዘሎ ቄናን መንገዲ ተረዲእና ብድሕሪኡ እውን ከምኡ ዝመሰል ከይመጸና ተመኩሮ ንምቕሳም እዩ።
ብዛዕባ ውልቀ መለኽቲ ክትረኽ እንከሎ ኩሉ ግዜ ነቶም ኣብ ስልጣን ዘለዉ ውሱናት ጥራይ ዝምልከት ጌርና ንወስዶ ኣይንሰኣንን ንኸውን። ካብዚ ንምድሓን እዩ ከኣ እቲ ፖለቲካዊ ጠቀስ መለኽቲ ዝጸሓፍን ዝዝረብን። መለኽቲ ነቲ ብፍላጥ ዘዘውትርዎ እኩይ ተግባራትን ንህዝቢ ጅሆ ዝሕዝሉ ስልትን ዝምህዝዎ ተንኮላት፥ ንዓና ናብ ዝሓሸ ንምቕያሩ ክንቃለስ ዘዳልወና ኣዩ።
መለኽቲ ስርዓታት ኣብ ስልጣን ዘለዉ ይኹን ናይ ምልኪ ኣተሓሳስባ ዘለዎም ጌና ኣብ ስልጣን ዘይበጽሑ ኩሎም፥ ኣገባቦም ሓደ ዓይነት እዩ። እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ መላኺ ስርዓት ኣብያተ ማእሰርቲ ከብዝሕ፥ ህዝቢ ኣብ ነንሓድሕዱ ከይረዳዳእ ብኸብዱ ሒዙ ኣመት ድራሩ ጥራሕ ከም ዝሓስብ ምግባር፥ ኮታ ኩሉ ፖለቲካዊ መሰል ህዝቢ ገፊፉ ክረግጽን ከርዕድን ጥራሕ እምበር፡ ራህዋን ቅሳነትን ከስፍን ማለት ዘበት እዩ። መለኽቲ ስርዓታት ነቲ ህዝቢ ዘረስርስ ዝመስል ግዝያዊ ጠለባት ከማልእ ወይ እውን ተስፋታት እናሃበ ስልጣኑ ዘናውሓሉን፥ ኣንጻሩ ንዝብገስ ይኹን ንዝሓስብ ከኣ ኣብ ደልሃመት እናኣተወ እዩ ኣፉ ዓቢሱ ስቕ ከብል ዝጽዕር።
ብኣንጻሩ እቲ ገና ኣብ ስልጣን ዘይበጽሐ ወይ ስልጣን ዘይጨበጠ ናይ ምልኪ ኣተሓሳስባ ዝውንን ኣካል፡ ካብቲ ስልጣን ዝጨበጠ ብዘይፍለ ኣገባብ እዩ ዝጎዓዝ። ማለት ነፋጊ ወይ ኣግላሊ ዝኾነ ኣሰራርሓ ዝኽተልን ዝሕዝን፥ ናተይ ስምዑ ብዝይዓነቱ፥ ንስነፍልጠት ዝውግድ ኣተሓሳስባ ከስርጽ ዝጽዕር ውደባ ኣየድልን ዝብል ከይተመራመረ ብፈጠራን ሓሶትን ነቲ ዝሓለፈ ታሪኽ ልበ-ወለድ ኣምሲሉ ብምቕራብ ግጉይ ታሪኽ ክፈጥር ዝደሊ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ንሕሉፍ ኣሉታዊ ሸነኻት እናጻሕተረ፡ ነዚ ኣተሓሳስባኡ ዝውክል ውደባን ንሱ ክሕባኣሉ ዝኽእል ቃላትን ኣተሓሳስባን፥ ይዝርግሕ።
ከምቲ ግቡእ ኣብ ሕሉፍ ታሪኽ ኣይንበርን። እንታይ ደኣ ካብኡ ክንመሃርን ንመጻኢ ዝጠመተ ምዕብልናን ስልጣነን ክነተኣታቱ እዩ ዝግበኣና። እዚ ነቲ ሕሉፍ ታሪኽ ምስ ኩሉ እወንታኡን ኣሉታኡን ምትሕውዋስ መጻኢ ከይብክለልና ክንጥንቀቐሉ ይግባእ። ኣውራ ከኣ ብውሽጡ ንዲሞክራሲ ዘይቅበል ክነሱ፡ ብደገ ግን ተሓላቒ ዲሞክራሲ ክኸውን ንዝደሊ ክነለልዮን ክንከታተሎን የድሊ። ምኽንያቱ ውልቀ-መለኽቲ ህዝቢ ተመሲሎምን ንድሌት ህዝቢ ዘማልኡ ኮይኖም ክቐርቡን ዝኽደንዎ ካባ፥ ነቲ ኣካብን ኣሳታፍን ኣተሓሳስባ ብግብሪ ክዕንቅጹ ኢዮም ህርዲግ ዝብሉ። ምልካዊ ኣተሓሳስባ ዘለዎም ከኣ ንህላወ ውድባት ብስነ-ፍልጠት ገምጊሞም የድሊዶ ኣየድልን ኣብ ክንዲ ዝመራመሩ፡ ምስታ ስልጣን ዝረኽቡላ ብምትእስሳር፥ ውድባት ኣየድልያን ኢየን ይብሉ። ህላዌ ውድባት ድሌታቶም ከተግብሩ ከም ዘየኽእሎም ስለ ዝርድኡ። ምኽንያቱ ህዝቢ ኣማራጺታት ምስ ዝረክብ ነቲ ዘይደልዮ ኣይትውክለንን ኢኻ፥ እምንቶይ ምስቲ ናትካ ኣይሰማማዕን እዩ ዝብል ግብረ መልሲ ከቕርብ ስለ ዝኽእል።
ሰልፍታትን ውድባትን መስረት ህንጸት ዲሞክራስን ምዕብልናን ሕብረተሰብ እምነ-ኲርናዕ ክነሰን ክህልዋ የብለንን ምባሎም፥ ካብቲ ስርዓት ዲሞክራሲ ፈላላይን ኣባኣስን እዩ እናበለ ንዲሞክራሲ ዘይናታ ቀለም ዝቐብእ ብምንታይ ይፍለዩ። ገሊኦም ከኣ ኣብ ክንዲ ነቲ ዝድገፍ ደጊፎም፥ ነቲ ዝንጸግ ነጺጎም ቅኑዕ ሚዛን ምሃብ፡ ብግምጣሉ የዘንትዉ። እቲ ናይ ውድባት ወይ ሰልፍታት ምብዛሕ ንጦብላሓታቶም ከም ዝዕንቅጽ ስለ ዝርድኡ፥ ኣብ ክንዲ እተን ሰልፍታት ኣብ ምንታይ ዝተሰረተ ፖለቲካዊ መትከል ኢየን ዝውንና ተመራሚሮም ክፈልጥወን ዝጽዕሩ መርገጾም ከየነጽሩ ክብሉ ንኹለን ብሓባር የላህምወን።
ምኽንያት ምንጻግ ህላወ ውድባት ወይ ሰልፍታት ፈሊጥና፥ ህላወአን ዲዩ ወይ ዘይህላውአን እዩ ዘርብሕ ንዝብል ብልቦና ክነጽንዖ እዩ ዝግባእ። እንተዘይኮነ መሰለይ እዩ እናበልካ ምስ ህዝቢ ዘየሳኒ፡ ዘየሳትፍን ዘየተሓቛቚፍን፥ ንውሱናት ሕላፍነት ዘይስመዖም ኣካላት እንተዘይኮይኑ ንመላእ ህዝቢ እታ ሃገር ከም ዘየርብሕ ርዱእ እዩ።
ሎሚ ሎሚ እሞ ኣፎም መሊኦም ብመሰረቱ ውደባ ዝበሃል ኣየድልን እዩ ዝብሉ ፍላስፋታት እናበዝሑ ይኸዱ ኣለዉ። እዚኣቶም ነቲ ዲሞክራሲያዊ መስርሕ ንድሕሪት ጐቲቶም ንህዝቢ ኣደንቊሮም፥ ብሕግን ስርዓትን ክኸዱ ዘይደልዩ፡ ኣብ መወዳእታ ንሶም ስልጣን ዝጭብጡሉ መንገዲ እዮም ሃነፍነፍ ዝብሉ። ምኽንያቱ ንህዝቢ ዓይኑ ኣዕሚትካን ኣእዛኑ ደፊንካን እቲ ቀንዲ መሰረት ዲሞክራሲ ዝኾነ ውደባ ግደፉ ምባል ንዲሞክራሲያ’ውን ፍትሓውን ዝኾነ ኣገባብ ገዲፍካ በቲ ቃሕ ዝበለካ ዘይእርኑብ መንገዲ ንምኻድ ዝዓለመ ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ትርጉም የብሉን።
ስለዚ ካብዚ ዘይርትዓዊ ኣተሓሳስባ ወጺእና፡ ኣብ ክንዲ ሰልፊ ክስቶ እዚ ገበረት እዚ ደገመት ምባል፡ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ወይ ብደገ ኮንካ ንመስርሕ ደሞክራሲ ምዕንቃጽ ደው ኣቢልና ንስልፊ ክስቶ ዘእርምን ንቕድሚት ዘሰጉምን ሓሳብን ግብርን ዘሰነዮ እጃም ምብርካት እዩ ዘድሊ። ካብኡ ሓሊፉ እቲ ሰልፊ ይኹን ውድብ ናቱ ክገብር እንከሎ እቲ ዝተረፈ፡ ማለት ኣባልነት ዘይብሉ ኣካል ሃገራዊ እጃሙ ዘበርክተሉ መንገዲ ክኽተል ይግበኦ። ነዚ ንምትግባር ወይ ኣብተን ዘለዋ ውዳበታት ኣትዩ ክዋሳእ ወይ ከኣ ናቱ ውዳበ መስሪቱ ምስተን ካለኦት ክወሃሃድን ብሓባር ክሰርሕን ዘለናዮ መድረኽ ዝጠልቦ መንገዲ’ዩ።
ድራር መንታይ
ትርጉም ናብ ትግርኛ መም/ተኽለ ስብሃቱ ተስፉ
ኣብ መንጎ ሰባት ካብ ዘለዉ ናይ ርኽክብ ክእለታት እቲ ኣዚዩ ኣገዳሲ ምናልባት ምስማዕ ኢዩ። ምስማዕ እኩብ ድምር ናይ’ቲ ብምስትውዓል ዝወሃብ ዘይተኻፋፈለ ኣቕልቦ፣ማለት ነቲ ዝተባህለ ዘይኮነ፣ ነቲ ዝተገብረ ርኽክባት ምስማዕን ምርዳእን ኢዩ።ክንዝክሮ ዘድልየና ፣ምድማጽን ምስማዕን ሓደ ኣይኮኑን። ገለ ሰባት ነቲ ቃላት ከዳምጽዎ ይኽእሉ’ዮም፣ኣቓልቦ እንተ ዘይገይሮሙሉ ግን ነቲ ዝተመሓላለፈ መልእኽቲ ብትኽክል ክርድእዎ ኣይክእሉን’ዮም።ሓደ ሓደ ግዜ ነቲ ዝዝረብ ቃላት ክትሰምዕ ቀሊል’ዩ፣ እዚ ከኣ ነቲ ትኽክለኛ መልእኽቲ ምእንቲ ከተራጋግጽ ኣቓልቦ ከይገበርካ ማለት’ዩ።ነቲ ዝተባህለ ከም እንፈልጦ ኢና እንሓስብ፣እንተኾነ ቅድሚ ኣብ ዘይተደላይን ዘይተረጋገጸን መደምደምታ ምብጻሕና እቲ ዝዝረብ ትኽክለኛ ምዃኑን ኣብ’ቲ ኩነታት ዘሎና ርግጽኛነትን ከነጻርዮ ይግባኣና።ኣብ ገለ ግዜ ብሓሳባት ስለ እንዋሓጥ ወይ ብካልእ ጉዳይ ስለ እንተሓዝ ናብቲ ሰባት ዝብልዎ ኣቕልቦና ኣይንገብርን።
ሓደ ግዜ ኣቦይ ማና ዝተባህሉ ሓረስታይ እናሓረሱ ከለዉ፣ኣደይ ፋና ዝተባህላ ሰበይቲ ሕልፍ ክብላ፣ኣቦይ ማና ሓደርኩም ይብላኦም፣ኣቦይ ማና ድማ ትቕብል ኣቢሎም ስርናይ እዘርእ ኣሎኹ ኢሎም መለሱለን።ኣደይ ፋና ድማ ድሓን’ዶ ሓዲርኩም ኢየ ዝብለኩ ዘለኹ በላኦም። ንሶም ድማ ዋላ’ኳ ዝናብ እንተ ዘይብልና፣ተስፋ ንገብር እዚ ስርናይ ክበቑለልና በልወን።ኣብዚ ምዝርራብ’ዚ ኣቦይ ማና ነቲ ኣደይ ፋና ዝበላኦ ኣቓልቦ ስለ ዘይገበሩሉ ቅኑዕ መልሲ ኣይሃብወንን። ብዙሕ ግዜ ተማሳሳሊነገራት ኣባና'ውን ዘጋጥም’ዩ ፣ምኽንያቱ ንኽንሰምዕን ክንርዳእን ምሉእ ኣቓልቦና ናብቲ ሰባት ዝብልዎ ስለ ዘይንገብር ኢዩ።ኣብ መንጎና ሓድሕዳዊ ዝምድና ክህልወና ኣዚዩ ኣገዳሲ ክኸውን ከሎ፣ኣብ ኣከባቢና ምስ ዝነብሩ ህዝቢ ዘሎና ርኽክብ ድማ ግቡእን ቅኑዕን ክኸውን ኣለዎ።እንተድኣ ዘይምርድዳእን ምድንጋርን ከነወግድ ድሌት ኣልዩና።ኩሉ ግዜ ከም ዘጋጥም ካብቲ ምሉእ ትሕዝቶ ናይቲ ዝተባህለ ሓንቲ ክፋል ወይ ሓረግ ፣ዋላ’ውን መግለጺ ወሲድና ናይ ገዛእ ርእስና ትርጉም ብምሃብን ኣብ መደምደምታ ብምብጻሕን ዘይተደላዪ ዘይምርድዳእን ምድንጋርን ንፈጥር።
እዛ እትስዕብ ታሪኽ ብልክዕ ነቲ ብካልኦት ዝዝረብ ብኣቓልቦ ብዘይምስማዕ ዘጋጥም ምድንጋር እትገልጽ ኣብነታዊት ታሪኽ ኢያ። ሓደ ግዜ ገለ ጉጅለ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሓደ ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ቤተ-ክርስትያን በቲ ብካህን ዝወሃብ ዝነበረ ስብከት ኣዕዘምዘማ።እቲ ምዕዝምዛም ዝጀመረሉ እቲ ካህን ንክልተ ሰናብቲ ኣከታቲሉ ብዛዕባ ጥቕሲ ትንቢተ ኢሳይያስ ኣብ ዝሰበኸሉ ግዜ’ዩ።እተን ደቂ ኣንስትዮ ብሓባር ሰለስተ ደቂ ኣንስትዮ ንጉጅለኤን ዝውክላ ብምምራጽ ነቲ ካህን ተቓወምኦ።ኣገልግሎት ምስ ተወድኤ ንኸዛራርብኦ ቆጸራኦ።ኣብቲ ቆጸራ እተን ሰለስተ ደቂ ኣንድትዮ ናብቲ ካህን ዘቕረብኦ ጥርዓን፣ናብ ቤተ-ክርስትያን ዘምጽኤን ምኽንያት ስብከት ወንጌል ክመሃራን መንፈሳዊ ቡራኬ ክቕበላን ድኣ’ምበር ዝኾነ ዓይነት ፖሊቲካ ክመሃራ ወይ ክሰምዓ ድሌት ከም ዘይብለን ገለጻሉ።እቲ ካህን ተገዲሱ ብምሉእ ኣቓልቦኡ ሰምዐን።ምኽንያት መዕዘምዘሚኤን ክሳብ ዝውድኣ ምስ ሰምዐ፣መጽሓፍ ቅዱስ ኣሎክን’ዶ? ተንብባኦ’ዶኸ? ኢሉ ሓተተን።መጽሓፍ ቅዱስ ከም ዘለወንን ሓደ ሓደ ግዜ ከም ዘንብባኦን ገለጻሉ።እቲ ካህን ቀጺሉ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ትንቢተ ኢሳይያስ ኣብቲ ትኽክለኛ ምዕራፍን ጥቕስን ክግንጽላ ሓበረን።ስለዚ እቲ ዝሰብኮ ዝነበረ ብዛዕባ ነብይ ኢሳይያስ ካብ ጥቕሲ መጽሓፍ ቅዱስ እምበር ብዞባ ፖሊቲካ ከም ዘይኮነ ኣብርሃለን።እቲ ድንግርግር ወይ ሕልኽልኽ ዝተፈጥረሉ ምኽንያት እተን ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ምሉእ ትሕዝቶ ናይ’ቲ ስብከት እታ “ኢሳይያስ” እትብል ስም ቁንጭል ኣቢለን ብምውሳድ ግጉይ ትርጉም ስለ ዝሃብኦ ኢዩ።
ብዙሕ ሰብ ዝበዝሕ ግዜ ንምስማዕ ከም ህያብ ጌሩ ኢዩ ዝወስዶ፣ይኹን እምበር ናይ ኣጋጣሚ ነገር ኮይኑ፣ብዛዕባ ምስማዕ ካብ ምሕሳብ ጠጠው ምስ ኣበልናን በቲ ካብኣ እንቐስሞን(እንወርሶን) ምስማዕ ኣዚዩ ኣገዳሲ ናይ ዝተዋሃሃደ ክእለት፣ ክዓብን ክምዕብልን ዝድለ ምዃኑ ከነራጋግጽ ንኽእል።
ኣብ ወጻኢ ዘሎ ሕብረተ-ሰብና ከም ልሙድ እንዕዘቦ፣ሓደ ሰብ ካብ ናትና ዝተፈልየ ሓሳብ ከቕርብ ከሎ ነቲ ብካል ነቲ ዝብልዎ ከነፍልጠሎም ኣይንደልን።ከምዚ ዝበለ ኩነታት ዘጋጥመሉ ምኽንያት ድማ ዝበዝሕ ህዝቢ ንኽርዳእ ብድሌት ስለ ዘይሰምዕ’ዩ።(ስቲቨን ኮቪ) “ዝሰምዑ ንኽምልሹ ስለ ዝደልዩ’ዩ” ይብል። ኩሉ ግዜ ንኽንሰምዕ ንርስዕ።ኣብ ዝርርብ ወይ ቃል ምልልስ ብዙሓት ሰባት ብልክዕ ኣይሰምዑን’ዮም።እቲ ዝዛረብ ዘረብኡ ከይወድኤ ከሎ ክንምልሽ ኣቐዲምና ተዳሊና ኣሎና።ምስማዕ ሓሳባት ንምልውዋጥ ሓቲትና እንወስዶ’ዩ።እናተዛረብና ከሎና እንመሃሮ ዋላ ሓንቲ ነገር የልቦን።ሰባት ነቶም ብተመስጦ ዝሰምዕዎም’ዮም ብዝያዳ ዝሰምዑ።እንበዝሕ ሰባት ኣቐዲምና ክንርዳእ ኣይንደልን ኢና፣ ምኽንያቱ ንኽንርዳእ ብድሌት ስለ ዘይሰማዕና።ዝበዝሕ ግዜ ግን እንሰምዕ መልሲ ንምሃብ ድሌት ስለ ዘሎና ኣብቲ ግዜ'ቲ ንዛረብ ወይ ንኽንዛረብ ንዳሎ ኣሎና።ከም ሳዕቤኑ እቲ ኣዚዩ ኣገዳሲ ሓበሬታ ናብቲ ዝካየድ ሓድሕዳዊ ርክባት ብግቡእ ኣይመሓላለፍን።ብሰንኪ ሕጽረት ዝኣክል ሓበሬታ ከኣ ዘይምርድዳእ ይፍጠር፣እቲ ዘይምርድዳእ ግርጭት ይፈጥር።ብዝሒ ናይቲ ኣሉታዊ ዝርርብ ኣብ ልምዳዊ ሓድሕዳዊ ዝርርብና ዘጋጥምን ዝወሃሃድን በቶም ነቲ ብካልእ ኣካል ዝተባህለ ዘይሰምዑን ዘይርድኡን ሰባት’ዩ።ስለዚ ዝተፈልየ ኣረኣእያን ኣምልኻኽታን ንዘለዎም ሰባት ምስማዕ፣ንነብስና ኣብ ጫማኦም ምእታው ከድልየና’ዩ።ሺሕ’ኳ ምሳኦም እንተ ዘይተሳማማዕና ኣንፈት ኣረኣእያኦም ብዝበለጸ ንምርዳእ ግን ይሕግዘና’ዩ። ኩልና እንሰማማዓሉ ናይ ሓባር ባይታ ንምርካብ ክንቃለስ ኣሎና። ናይ ሓድሕድና ኣረኣእያ ንምኽባር ድማ ጽቡቕ ተግባር ምዝውታር የድሊየና።
እዛ ስዒባ እነንብባ መስሓቕ ዝኾነት ታሪኽ፣ መልእኽትና ብቃል ይኹን ወይ ብጽሑፍ ብንጹር ናብቲ ካልኣይ ኣካል እንተ ዘይኣመሓላሊፍና ብሰንኪ ብግጉይ ምርዳእን ምድንጋርን ከጋጥም ዝኽእል ኩነት’ያ እትገልጽ።እታ ታርኽ ብዛዕባ በዓል ቤት ኣቶ ጉርጃ ምስ በዓልቲ ቤቱ ወ/ሮ ግምጃ ኣብ ኣቑሑት ናይ ምግዛእ ጉዕዞ ዘጋጠመ ጌጋ ኢዩ።ግምጃ ንጓል ዓሰርተ ዓመት ጓሎም ዕለተ-ልደት ንምኽባር፣ሕብስቲ ሽኮር ንምድላው ካብ ግሮሶሪ ኣቑሑ ንምግዛእ ስለ ዝደለየት ንበዓል ቤታ ኣቶ ጉርጃ ክትሰዶ ወሰነት፣ከም ኣጋጣሚ ጉርጃ ብጉዳይ ስፖርት ክኸይድ ተበጊሱ ስለ ዝነበረ ኣብ ሓደ ኩነታት እንተድኣ ተሳማሚዖም ክገዝኣላ ተሳማምዐ።ንሱ ከኣ እቲ ዝግዛእ ኣቑሑ ውሑድ እንተድኣ ኮይኑ በቲ ናይ ቅልጡፍ መስመር፣ውሑድ ኣቑሑ ገዚእካ ትሓልፈሉ ሓሊፈ ግዜ ከየጥፋእኩ ኣብ ስፖርት ከርክብ እኽእል’የ በላ።ግምጃ እቲ ዘድልያ ዝግዛእ ኣቑሑ ብቓል ነገረቶ፣ንሱ ግን ዝርዝር ኣስማት ናይቲ ዝግዛእ ኣቑሑ ብጽሑፍ ክትህቦ ስለ ዝሓተታ ሂባቶ ከደ።ግምጃ ቀልጢፉ ክመጻ ተጸበየት፣ከም ትጽቢታ ቀልጢፉ ስለ ዘይመጸ ግን ተጨነቐት።ስልኪ ኣልዒላ ክትድውል እናተዳለወት ድምጺ ምምጽኡ ሰምዐት።ሰለስተ ሳጹን ሒዙ መጺኡ ኣብ’ቲ ምድሪ ናይ ክሽነ ኣቐመጦ፣ዝተረፈ ኣቑሑ ሒዘ ክመጽእ’የ ኢሉዋ ከኣ ወጸ።ግምጃ እንታይ ኢዩ ዝዛረብ ዘሎ ኢላ እናተደነቐት ነቲ ሳጹናት ክትከፍቶ ጀመረት። ኣቑሑ ዝመልአ ብዝሒ ሳጹናት እናረኣየት ኣዚያ ተገረመት።
ኣብታ ቀዳመይቲ ሳጹን ሓደ ፓውንድ ጠስሚ፣ ክልተ ሳጹን ሹኮር፣ሰለስተ ጠራሙዝ ቫኒላ፣ነበረ። ኣብታ ካልኣይቲ ሳጹን ኣርባዕተ ደርዘን እንቛቖሖ፣ኣብታ ሳልሰይቲ ሳጹን ሓሙሽተ ጥማር ስብሒ ሓሰማን እታ ዝርዝር ናይ ኣቑሑት ዝሓዘት ወረቐትን ነበረ።ግምጃ ነቲ ዝርዝር ምስ ረኣየት ድማ ብሃንደበት እንታይ ከም ዘጋጠመ ተረድኤት።ጉርጃ በቲ ናይ ቅልጡፍ መስመር ክኸይድ ከም ዘለዎ ርግጸኛ ክትከውን ከም ዘለዋ ምስ ሓተታ፣እቲ ዝርዝር ናይቶም ዝግዝኡ ኣቑሑት ዝጸሓፈቶ ብተርታ ቁጽሪ ካብ 1-7 ስለ ዝነበረ ጉርጃ ነቶም ዝተረፉ ኣቑት ሒዙ ቅድሚ ምምላሱ ነታ ዝርዝር ናይ ኣቑት ዝሓዘት ቀልጢፋ ሓቢኣ፣ብዛዕባ’ቲ ዝተጻሕፈ ተራ ቁጽርን ዝተገዝኡ ብዝሒ ኣቑሑትን ዘጋጠመ ምድንጋርን ዋላ ሓደ ነገር ከይትዛረብ ብምውሳን፣ኣብ ክንዳኡ ንበዓል ቤታ ዓቢ ሰብ ምዃኑ ከተመስግኖ መደብት።ብድሕር’ዚ ጉርጃ ብብዝሒ ሳጹናት፣ማለት 6 ዓበይቲ ሳጹናት ናይ ሓርጭ፣7 ዓበይቲ ካርቶን ናይ ጸባ ኣምጽኤ።ኩሉ ምስ ኣራገፈ ናብ በዓልቲ ቤቱ እናጠመተ፣ ብግልጺ ክነግረኪ ኣነ በቲ ናይ ቅልጡፍ ዝኽፈሎ ናይ ውሑድ ቦታ ኣይከድኩን ምኽንያቱ እቲ ኣቑሑት ኣዚዩ ብዙሕ ስለ ዝኾነ።ኮይኑ ግን እቲ ተቐባል ገንዘብ ነታ ናይ መወዳእታ ኣቕሓ ምስ ደወለ(ጢጥ ምስ ኣበላ) ጌጋ ከም ዝገበርኩ ከራጋግጽ ክኢለ፣ ካብቲ ግሮሶሪ ቀልጢፈ ክወጽእ ደለኹ፣ምኽንያቱ እቶም ብድሕረይ ተሰሪዖም ዝነበሩ ሰባት ይስሕቁኒ ስለ ዝነበሩ።ካብ መጀመርትኡ እቶም ኣብቲ ዝርዝር ዝተጻሕፉ 1-7 ቁጽርታት ዝርዝር ናይቶም ኣቑሑት ንምግላጽ እምበር ብዝሒ ናይቶም ክግዝኡ ዘለዎም ኣቑሑት ንምምልካት ኣይኮነን።ብግልጺ ንምዝራብ እምበኣር ኣብዚ ናይ ብጉጉይ ምርዳእ ዘስደምም ተግባር ግምጃ ዘይኮነት ጉርጃ ኢዩ ተዳናጊሩ።
እቲ ታሪኽ ብንጹር ከም ዘመልክቶ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ኣብ መልእኽቲ ምትሕልላፍ ኣረዳድኦኦም ዝተፋለለየ ኢዩ።ደቂ ኣንስትዮ ክዛረባ ከለዋ ነቲ ዝተባህለ’ውን ብኣቓልቦ ይሰምዖኦ ኢየን።ደቂ ተባዕትዮ ክዛረቡ ከለዉ ግን ነቲ ዝተባህለ ጽቡቕ ጌሮም ስለ ዘይሰምዕዎ ካብቲ ዝካየድ መስርሕ ብዙሕ ይጎድሎም። ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ኣዚዩ ዝሓሸ ናይ ምስማዕ ክእለት ኣለወን።ዝበዝሑ ደቂ ተባዕትዮ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ንላዕሊ ብፍላይ ብዛዕባ ገዛእ ርእሶም ክዛረቡ ይደልዩ። ይኹን እምበር ብዙሕ ሰብ፡ ደቂ ተባዕትዮ ይኹን ደቂ ኣንስትዮ ክሰምዑ ስለ ዘይግደሱ ኢዩ፣ሰብ ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ዝዛረብ።ሓደ ካብቲ ብዛዕባ ገዛእ ርእስኻ ምዝራብ ዘለዎ ብልጫ ገለ ሰባት ይሰምዕዎም ከም ዘለዉ ክፈልጡ ይኽእሉ። ኣብ ሓድሕዳዊ ዝርርብ ማለት ምስ ኣዕሩኽ ወይ ኣብ ሰሚናር ምስታፍ ወይ ብስልኺ ምስ ገለ ሰባት ኣብ ምዝራብ ሓደ ቀንዲ ኣንፈት ኣሎ፣ንሱ ከኣ ምስ ኣረኣእያና ንዘይሰማምዑ ሰባት ከይንሰምዖም ብሰላማዊ ኣገባብ ጠጠው ዘበልናዮ። ኣብ ቅንዕናና ርግጸኛታት ኢና ንካልኦት ከይንሰምዕ።ኣብ ክንድኡ ንሕና ዕጉባት ኢና ኣብ ናይ ገዛእ ርእስና ግምታዊ ልክዕነት ምሕሳብን ምእማንን ንሓደ ዓይነት ኣመለኻኽታ።እዚ ናይ ምሁራት ምዕላቕ ወይ ትዕቢት ጥራይ’ዩ፣ብፍላይ ብወገን ደቂ ተባዕትዮ ነቲ ስምዒት ናይ ምትእስሳርን ምትሕግጋዝን ኣብ ወጻኢ ዘሎ ሕብረተ-ስብና በሪዙዎ ኢዩ።እቲ ጽቡቕ ነገር ግን ኣምላኽ ብምኽንያት ጌሩ ንበዓል ቤታ ክትኣልን ንኩነታትና ከተራጋግእ ጓል ኣንስተይቲ ምፍጣሩ ሓደ ዓቢ ጸጋ’ዩ።
ምስማዕ እቲ ቀዳማይ ሕጊን መጀመርያ ስጉምትን ንተሰማዕነት ሓድሕዳዊ ርኽክባት ኢዩ።ትርጉም ንምፍልጥ፣ወትሩ ብኣእዛና ንሰምዕ ፣ብዓይንና እንሰምዕ ጠባያት ንምምዛን’ዩ፣ ንስምዒትና ብዓይኒ-ልብና ንሰምዕ።ንክትሰምዕ ምምሃር ዝተፈልየ ክእለት ወይ ሞያ ናይ ሓድሕዳዊ ርኽክብ’ዩ።ነገር ግን ምስማዕ መፋጥርትና ዝኾነ ክእለት ወይ ሞያ ከም ዘይኮነ ክንግንዘብ ይግበኣና።ከመይ ጌርና ናይ ጽቡቅ ምስማዕ ክእለት ነማዕብልን ነቲ ዝተምሃርናዮ ከኣ ብከመይ ንሙከርን ክንመሃር ኣሎና።ኣብ ምስማዕ እንተድኣ መጺና ክልተ ኣማራጺታት ኣሎና፣ንሱ ከኣ ብኣወንታዊ ትጽቢት ክንሰምዕ ንኽእል፣ወይ ፍርዲ ብምሃብ ንሰምዕ።ብኸመይ ንሰምዕ፣ ብኸመይ ከም እንሓስብን እንዛረብን ይቐርጽ።ብፍርዲ ምስማዕ ከይሓሰብካዮ ዝፍጸም ዘይተረጋገጸ ጠባይ ኢዩ።ሓንሳእ እቲ ፍርዲ ኣብ ቦትኡ እንከሎ ነቲ ከነድምጾ እንደልዮ ንሰምዖ።ንሓደ ሰብ ደንቆሮ ኢዩ ኢልና እንተድኣ ፈሪድናዮ፣ብዛዕባ እዚ ሰብ’ዚ ነዚ ኣቓልቦ ደገፍቲ ዝኹኑ ኩሉ ንሰምዕ።ከምኡ’ውን ንሓደ ሰብ በሊሕ ወይ መስተውዓሊ ኢዩ ኢልና እንተድኣ ፈሪድናዮ፣ብዛዕባ’ዚ ሰብ’ዚ ነዚ ኣቓልቦ ደገፍቲ ዝኮኑ ኩሉ ንሰምዕ።እምበኣር ንኽትሰምዕ ምምሃር፣ሓደ ሓያል ጥበብ ወይ ብልሓት ምስምማዕ ንምህናጽ ዝጠቅም ኢዩ። ብምሉእ ቀልብና ጽቡቕ ንኽንሰምዕ ዘረባ ጠጠው ከነብል ኣሎና፣ሰባት ብዘይምቁራጽ ወይ ምስንኻል ዘረብኦም ክፍጽሙ ትዕግስቲ የድልየና ኢዩ።ዝኾነ ኮይኑ፣ ምስማዕ ጽቡቕ ዋጋ ዘለዎ ጠቓሚ ጻዕሪ’ዩ።ካልኦት ዝብልዎ ብቕንዕና ግዱስ ብምዃን፣ኣብቲ ዝምድና ኣገደስቲ ምዃኖም ነርእዮም ኣሎና።ምስማዕ ንሰባት ክብርን ተቐባልነትን ይህቦም።ነዚ ዘረጋግጸልና (Bryani McGill) “ሓደ ካብቶም ቅኑዓት ኣገባባት ናይ ክብሪ፣ነቲ ካልእ ሰብ ዝብሎ፣ ምስማዕ ኢዩ” ይብል። ምስ ካልኦት ሰባት ዝህልወና ጽቡቕ ዝምድና ኣብ ጽቡቅ ናይ ምስማዕ ክእለትና ዝተመርኮሰ ኢዩ።ንኣገዳስነት ናይ ምስማዕ ከነጽሩልና ዝኽእሉ፣ ኣምላኽ ንጽቡቕ ምኽንያት ምስ ክልተ ኣእዛንን፣ሓደ ኣፍን ከም እንፍጠር ጌሩና።ካብ ምስማዕ ብዙሕ ክንዛረብ ተሓሲቡ እንተ ዝነብር፣ምስ ክልተ ኣፍን ሓደ እዝኒን ምተፈጠርና ኔርና።ኣዚና ፈላጣት ወይ ብቑዓት ሰማዕቲ ክንከውን ድማ ቅድሚ ሓደ ግዜ ምዝራብና ክልተ ግዜ ክንሰምዕ ትጽቢት ይግበረና።ከምዚ ምስ እንገብር ከኣ ነቲ ኣብ መንጎና ዘሎ ዝምድና ከነማሓይሾ ንኽእል፣ጽቡቕ ናይ ምርድዳእ መንፈስ’ውን ይህልወና። ነቶም ኣብ ንሓድሕድና ክህልዉ ዝኽእሉ ዘይተደለይቲ ዘይምርድዳእን ምድንጋርን ከነጉድሎም ንኽእል።ብኸምዚ ምኽንያት ኩሉ ግዜ ብኣቓልቦ ዝግበር ምስማዕ ምስ ካልኦት ሰባት ንዝህልወና ዝምድና ጽኑዕ መሰረት ኢዩ። ምስ ሰባት ብምሉእ ኣቓልቦ ክንሰምዕ ብዘይምኽኣልና፣ብፍላይ ምስ ደቅና ንዝህልወና ርኽክብ ብቀሊሉ ከቋርጽ ይኽእል ኢዩ።ደቅና ክሰምዑና’ኳ እንተ ዘይከኣሉ ከቋርጽዎ ከም ዘለዎም ብምትብባዕ፣ከይተሓለልና ክሰምዑን ኣወንታዊ ኣረኣእያ ክሃንጹን ዝበለጸ ሚዛን ኣተሓሳስባ ከማዕብሉን ጻዕርና ከነካይድ ይግባእ።እቲ ንኣባላት ስድራ-ቤትናን ምሳና ርኽክብ ዘለዎም ሰባትን ክንህቦ እንኽእል ዝዓበየ ህያብ ምስማዕ ኢዩ። ኣብ ምስማዕ ዘሎና ናይ ምስትውዓል ክእለት ብምምሕያሽ ኣዚና ዝበለጽና ወለዲ፣ሰብ-ሓዳር፣ ካህን(ሰባኺ) መምህር፣ ዓርኪ፣ ወይ ጽቡቕ ኣሰር-ዝኽተል ትውልዲ ክንከውን ንኽእል ኢና። ከምኡ’ውን እንተድኣ ብኣኽብሮት፣ከም ነብስና ብምርኣይን ብኣወንታዊ ኣመለኻኽታን ሰሚዕናዮም፣ሰባት ብቀሊሉ ክስዕቡናን ከመስግኑናን ይኽእሉ ኢዮም።ናይ ምስማዕ ክእለትና ንምምሕያሽ ክንሰርሕ ሓላፍነትና ኢዩ።ግዜን ጻዕርን ይወስድ’ዩ፣ግቡእ ጻማ ጻዕሪ ግን ኣለዎ።
ዊንስተን ቸርችል ከም ዝበሎ “ትብዓት እታ ክትስእን ክትዛረብን እትውሰድ’ያ።ከምኡ’ውን ትብዓት እታ ኮፍ ክትብልን ክትሰምዕን አትውሰድ’ያ” ይብል።ብሓፈሽኡ ብግቡእ ምስማዕ ሓደ ካብቲ ኣዚዩ ኣገዳሲ ክእለት ሓደ ሓያል መራሒ ክህልዎ ዘለዎ ኢዩ።ስለ ዝኾነ ከኣ ኢዩ መንእሰያት ተካእትና ወለዶ ከማዕብልዎ ዝድለ ዘሎ።
እቶም ካብ ብዙሕ ዝዛረቡ ብዙሕ ዝሰምዑ ሰባት ኢዮም፣ኣዚዮም ዕዉታት ዝኾኑ።ብልክዕ ውሑድ እንተድኣ ተዛሪብና፣ብዙሕ ንሰምዕን ነንሓድሕድና ድማ ንረዳዳእን።ሕማቕ ብምዝራብ፣ኣፍና ኣብ ሽግር ተእትወና፣ኣእዛና ግን ዋላ ነቲ ዝኸፍኤ ድምጺ እንተ ሰምዑ ኣብ ሽግር ኣየውድቑናን’ዮም። ከምቲ ምስላ ቱርኪ ዝብሎ “ምዝራብ ብሩር እንተድኣ ኮይኑ፣ምስማዕ ወርቂ’ዩ” ብንጹር እምበኣር ምስማዕ ኣዚዩ ኣገዳሲ ክእለት ኮይኑ፣ኩልና ጠቕሚ ክንቀስመሉ እንኽእል ኢዩ።ጽቡቕ ሰማዒ ብምዃን ነቲ ኣብ ሓድሕድና ክህሉ ዘለዎ ዓይነት ዝምድና ከነማሓይሽ ንኽእል፣ ኣብ መንጎና ንዝፍጠር ኣድላዪ ዘይኮነ ግርጭት ንምውጋድ ከኣ ክእለት ነማዕብል።
ኤርትራውያን ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ከመይ ኩነታት ከም ዘለና ናይ ምርዳኡ ጸገም ዘለና ኣይመስለንን። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት፡ ንድሌት ህዝቢ ግምት ዘይህብ፡ ቁጠባ ሃገር ዝግብት፡ ደሞክራሲያውን ሰብኣውን መሰላት ዝግህስ፡ ብሰንኪ ትምክሕቱ ምስ ኩሉ ዝጐናፈጥን ብዕጽዊ ናይ ዝምድና ፖሊሲ ዝምራሕን ምዃኑ ንርዳእ ኢና። ከም ሳዕቤን ናይዚ ገስረጥ ባህሪ ናይቲ ጉጅለ ህዝብናን ሃገርናን ኣብ ናይ ህልውናን ቀጻልነትን ምልክት ሕቶ ሓደጋ ከም ዘለዉ እውን፡ ኣይኮነንዶ ንዓና ንኤርትራውያን ንዘይኤርትራውያን እውን ኣዛራቢ ኣጀንዳ ኮይኑ ዘሎ እዩ።
እዚ ኩነታት እዚ ክቕየር ከም ዝግበኦ ኩሉ ኤርትራዊ ዝርደኦን ዝኣምነሉን እዩ። ነዚ ለውጢ ዘምጸኦ ከኣ እቲ ጠንቁ ዝኾነ ብዓመጽ ዝገዝእ ዘሎ ጉጅለ ዘይኮነ፡ እቲ ናይቲ ወጽዓ ግዳይ ኮይኑ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ እሞ ድማ ብውዱብ ኣገባብ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ በብኹርንዑ ብደረጃ ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራት ዝተወደቡ ኤርትራውያን ድምጾም የስምዑ ምህላዎም ከኣ ናይዚ መረጋገጺ እዩ። እንተኾነ ንሓደ ጉዳይ ምርድኡን በቲ እትርድኦ መሰረት ክትትግብሮ ምብቃዕን ክሳብ ክንደይ ከም ዝፈላለ ንሪኦ ዘለና እዩ። ተረድኦ፡ ብዘይ ንዕኡ ዘንጸባርቕን ዝምጥንን ተግባር ውጽኢት ከም ዘየብሉ ከኣ ንዕዘቦ ዘለና እዩ።
ኤርትራውያን ብበብዓይነቱ ዝግለጽ ብዙሕነት ዝቖምና ምዃና እንርደኦን እንሕበነሉን እዩ። ብዝሑነትና ቀንዲ ምንጪ ዓቕምናን ዘይንቕነቕ ሓድነትናን ምዃኑ ከኣ ብተመኩሮ ተፈቲናሉ ኢና። ኣብ ሎሚ በጺሑ ናይ ጸገምና ጠንቂ ክኸውን ከቶ ቅቡል ኣይኮነን። ብዛዕባ ሓድሓደ ጉዳያት፡ ንኣብነት ብዛዕባ ኣገባብ ኣወጋግዳ ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ፡ ብዛዕባ መተካእትኡ ከመይ ይቐውምን ኤርትራ ድሕሪ ህግደፍ እትምረሓሉ ፖሊስን ክንዛረብ እንከለና ብዙሕነትና ዝወለዶ ናይ “ናተይ ይሓይሽ” ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ይንጸባረቕ እዩ። እዚ ቅቡል እዩ። እዚ ሓደ ካብቲ እንርደኦን እንቕበሎን ምዃኑ ኣብ ብዙሕ ኣጋጣምታት እነንጸባርቖ እዩ። ነዚ ፍልልያት ተቐቢልካን ኣኽቢርካን ብናይ “ተዓዋታይ-ተዓዋታይ” መትከል ኣወጋግና ፍልልይ ኣከኣኢልካ ንናይ ሓባር ዓወት ምጉዓዝ ከም ዝከኣል’ውን ንርደኦ ኢና። ኣብ ምትግባሩ ዘለና ትግሃት ግና ኣይከምቲ ምርዳእናን።
ፍልልያት ከጋጥም ቅቡል ምዃኑ ጥራይ ዘይኮነ፡ እዚ ፍልልያት ኩልኻ ብትዕወተሉ ኣገባብ ኣብ ምሕያልን ምብልላሕን ዝሕግዝ ኣማራጽታት ዝፈጥር ምዃኑ’ውን ንርዳእ። ብተግባር ግና ብኣንጻሩ ናይ ጽልእን ምርሕሓቕን ጠንቂ ጌርና ንወስዶ እሞ ወዮ መሕየሊና ክኸውን ዝግበኦ ዝነበረ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነትን ኣመራጽታትን ዘዳኽመናን ዘረሓሕቐናን ይኸውን ኣሎ። ስለዚ ነዚ ክንዕዘብ እንከሎና እቲ ጸገም ጉዳያት ብደረጃ ክለሳ-ሓሳብ ኣብ ምርዳእ ዘይኮነስ ብተግባር ከምቲ ዝተረዳእካዮ ክትከውን ናይ ዘይምብቃዕ እዩ።
ፖለቲካዊ ውድባት ንኹን ማሕበራት ፖሊሲታት ክንሕንጽጽን ሓደ ኣተሓሳስባ ከነንቅልን እንከለና፡ ሓላፍነቱ እንወስድ እቶም ኣብ ዙርያ እቲ ውደባ ዘለና ኮይና፡ ውክልናኡ ግና ናይ ንህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ኢና ንገልጽ። እዚ ኣቀራርባ ቅኑዕ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ወሳኒ ናይ ለውጢ ሓይሊ ህዝቢ ስለ ዝኾነ። “ናይቲ ድምጺ ከለዎ ድምጹ ተዓቢሱ ዘሎ ህዝቢ ልሳን ኢና” ኢልና ንነቅል ስለ ዘለና። ግን ክንድቲ ልሳን ህዝቢ ምዃና ነቃልሖ፡ ነቲ ህዝቢ ዝደልዮን ዝጠልቦንከ ነማለኦዶ? ዝብል ሕቶ ግና መልሱ ኣዛራቢ ኮይኑ ዘሎ እዩ። ብዘይጥርጥር ህዝቢ ኤርትራ፡ “ብሓባር ተቓለሱ” እዩ ክብለና ዝጸንሐን ዘሎን። እዚ ጥቕሉል መልእኽቲ ናይ ህዝቢ ክዝርዘር እንከሎ፡ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልያትኩም ካብ ብዙሕነትና ዝነቅል ስለ ዝኾነ ኣየሰንብድኩም፡ በበይንኻ ምዃን ሓይልኻ ስለ ዘዳኽም ኣወግድዎ፡ ፍልልይካ ዓቂብካ ብሓደ ክትከይድ ንምብቃዕ “ናተይ ጥራይ ስምዑን ተቐበሉን” ምባል ኣየዋጽእን እዩ። ከምቲ ዘይሃበ ዘይቅበል፡ ናይ ካለኦት ሓሳብ ዘይሰምዕ ኣካል ካሎት ናቱ ሓሳብ ክቕበሉ ዝገብሮ ጻዕሪ ዕዉት ኣይከውንን እዩ። ኣብዚ ምእንቲ ናይ ክሉ ዝተሓወሶ ናይ ሓባር ኣተሓሳስባ ክትፈጥር ኢልካ፡ ወድዓውነት ዘየብሉ ሓሳብ ክትቅበል ኣለካ ማለት ኣይኮነን። ዝኾነ ኣካል ነቲ ብርትዓዊ ምኽንያት ካብ ናቱ ዝሓሸ ኮይኑ ናይ ብዙሓት ተቐባልነት ዝረኸበ ሓሳብ ከም ናቱ ክርዕሞን ክትግብሮን ይግበኦ። እዚ እቲ ተሓሪሙና ዘሎ፡ ወሳኒ ትብዓትን ምጽውዋርን እዩ።
እምበኣር እንደጋና ናብቲ ኣርእስቲ ብምምላስ፡ ጸገምና ንጉዳያት ብክለሳ-ሓሳብ ኣብ ምርዳእ ዘይኮነ ነቲ ዝተረዳእናዮ ኣብ ምትግባር እዩ። መብዛሕትና ናይ ሓደ ጸገም መፍትሒ ብሓሳብ እንተተረኺቡ ምትግባሩ ዘጸግም ኮይኑ ኣይረኣየናን ይኸውን። ግደ ሓቂ ንምዝራብ ግና ሕጽረትና “ከምቲ ብክለሰ-ሓስብ እትርደኦ ኮይንካ ናይ ዘይምቕራብ ጸገም’ዩ ዘለና” ዝብል ከምዝኸውን ፍሉጥ እዩ። ናይዚ ከም ጸገም ንጠቕሶ ዘለና ዘይስገር ዝመስል ጸገም መፍትሒ ከኣ ቅሩብነትን ተወፋይነትን እንተልዩ ኣብ ኢድና ዘሎ እዩ።
ኣሮን ናኦድ
