http://ascenteq.com/project/epdp

ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ወከልቲ ጨናፍር ሰዲህኤ ካብ ምሉእኤውሮጳ ኣብ ከተማ ፍራንክፎርት ሰፊሕ ጉባኤ ከም ዘሰላሰሉን፡ ተሞክሮ ሰልፊ ብሓፈሻ፡ ኣብ ዞባ ኤውሮጳ ድማ ብፍላይ መዚኖም። ኣብቲ ጉባኤ ብኣሰናዳት ሽማግለ ዝቀረበ ናይቲ መስርሕ ጸብጻብቀሪቡ፡ ኣባላት መሪሕነት ዞባ ነበር ዘቅረብዎ ናይ ስራሕ ወረቃቅቲ ካብዝጠቀሶ፡ ሓድነቶም ኣረጋጊጾም ንዘጋጥሞም ዝነበረ ፈታና ብድሆታት ገጢሞም ከምዝሓለፍውዎ ዝዘከረ ነይሩ። ኣብዚ ስጥመቶም ሽማግለን መላእ ኣባላትን ኣረጋጊጾም ጥራይ ዘይኮነስ፡ ጉባኤ ንክልተ ዓመት ንዞባ ኤውሮጳ እተማእክልሓዳስ ሽማግለ ምምራጹተሓቢሩ ምንባሩ ዝዝከር ኮይኑ፡ ኣብ መጀመርያ ወርሒ መስከረም ድማ እቲ ሽማግለ ነብሱ ሰሪዑን ዕማማቱ ተመቓሪሑ ኣብ ዕቱብ ስራሕ ኣትዩ ምህላዉ፡ ሓላፊ ዜና ዞባ ኤውሮጳ ሓቢሩ።

ቀጺሉ፡ ብዕለት 07 መስከረም 2018 ሽማግለ ዞባ ኤውሮጳ ኣብዝገበሮ ኣኸባ፡ ዝተፈላለየ መደባት ሰሪዑን ሓይሊ ዕማማት (task forces) ከም ዝመዘዘን ኣባላትዘሰከምዎ ሓላፍነት ኣብ ተግባር ንምዎኣሎም ኣብ ስራሕ ከምዝርከብ እውን ተገሊጹ ኣሎ።

ገለ ካብቶም ናይ ትግባረ ዕማማት ንምጥቃስከኣ፡

1 - ንህሉዊ ሃገራውን ሰልፋውን ዕማማትኣብ ምምራሕ ግዲኡ ከበርክት ዝኽእልን፡ ንዲክታቶርያዊ ጉዕዞ ክምክት ዝኽእል ዓቕሚ ኣባል ምሕያልን ምንቕቓሕን፡ ምሕዳስ ሰልፊ፡ ካብ ምሕዳስ ነፍሲ-ወከፍኣባል ዝጅምር ምዃኑ ምእማንብስራሕ ንምርኣይን።

2 - ህሉዊ ኩነታት ህዝብናን ዝጠልቦ ዘሎ ናይ ድሕነት ጠለብን ሰልፍና “ሓቢርናንስራሕ ከነድምዕ፣ ሓቢርና ነድምጽ ከነስምዕ” ዝብልጭርሖ ከነዐውት ምጻዓር (ምስ ኩሎም ፓለቲካውያን ውድባት ደላይ ፍትሒ ሓይልታትን ብመሰረት እማመ ሰልፍና ምስራሕ)፡

3 - ምስ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ካብ ቃልሲ በዂሮም ዘለዉ ዜጋታት ብጽዑቕ ምርኻብን ምብርባርን፡

ዝተጠቕሰ ዕማማት፡ ኣብ ርእሲ እቶም ብመሪሕነት ሰልፍን፡ ናይ ዞባ ሽማግለ ዝቐርቡ ናይ ሳሕ ዕማማት፡ ላዕሎዎት ካድራትሰልፍን ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ጨናፍር ኣብ ኤውሮጳን ከማልኦም ዘሎዎ ማዓልታዊ ናይ ስርርዕ ዕማማት ምዃኖም እውን ይዝከር።

ሓቢርናንስራሕ ከነድምዕ፣ ሓቢርና ነድምጽ ከነስምዕ!!!

ክብርን ዝኽርን ንስውኣትና

ሰለስተ ኤርትራውያን ማሓዙትውድባት ብ10 መስከረም 2018 ናብ ኮሚሽነር ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት መንግስታት ፊሊፖ ግራንድ ምሕጽንታ ኣቕሪበን። እዘን ውድባት ኣብ ምሕጽንታአን፡ እቲ ላዕለዋይ ኮሚሽን ህይወት ናይቶም ኣብታ ካብ ዝሓለፈ ነሃሰ ጀሚሩ ቀጻሊ ውግእ ዝካየደላ ዘሎ ሊብያዊት ከተማ ትሪፖሊ ተዓጊቶም ዘለዉ ኤርትራውያንን ካልኦትን ስደተኛታት ንምድሓን ህጹጽ ስጉምቲ ክወስድ ጸዊዐን።

 መብዛሕትኦም ኤርትራውያን ዝኾኑ ዝተዘንግዑ ስደተኛታት ኣብ ሊቢያን ኒያምን ከምኡ’ውን ኒጀ

እዚ ናይ ሓባር ምሕጽንታ፡ ብሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ (ሓኤፍ) መብዛሕትኦም ኣባላቱ ኣብ እስራኤል ዝርከቡ፡ ብሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድሪ (ሃድኤ-ሕድሪ)ን ብሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)ን እዩ ተዳልዩ ተላኢኹ።

እዚ ብቕዳሕ ናብ ኮሚሽን ሕብረት ኤውሮጳ፡ ሕብረት ኣፍሪቃን ካልኦት ጉዳይ ሰብኣውነት ዝምልከቶም ኣካላትን ዝተላእከ መዘክር፡ ኣብዚ እዋንዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ሊቢያ ብጥይት ጥራይ ዘይኮነ፡ ብስእነት መግብን መጽለልን እውን ይመውት ከም ዘሎ ኣመልኪቱ።

እቲ መዘክር ንርከበሉ ዘለና እዋን፡ ላዕለዋይ ኮሚሽ ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራትን ዓለም ለኻውን ከባብያውን ትካላት ሰብኣዊ መሰላትን ህይወት ንምድሓን ከምቲ ድሕሪ ተረኽቦ ህልቂት ላምፓዱዛ 3 ጥቅምቲ 2013 ሕብረት ኤውሮፓ ዝገበሮ ህጹጽ ስጉምቲ ክውሰደሉ ዝግባእ ግዜ ምዃኑ ጸቒጡ ገሊጹ።

እዘን ሰለስተ ውድባት በቲ ገለ ወገናት ኣብ ኤርትራ “ለውጢ መጺኡ” ብዝብል ዝዝርግሕዎ ግጉይ ግምት እሞ ኤርትራውያን ስደተኛታት ንዝቕበሉ ሃገራት ክኾልፍ ዝኽእል ሓበሬታ ዝሓደረን ቅሬታ ኣንጸባሪቐን። እቲ መዘክር ኣብ ኤርትራ ክሳብ ሕጂ ዝኾነ ለውጢ ከም ዘይመጸን፡ እቲ ገበነኛን ዲክታተርን ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ንኡስ ጉጅለኡን ካብ ስልጣን ተወጊዱ ብዲሞክራስያዊ መንግስቲ ክሳብ ዘይተተከአ ከምዘይረጋገጽን ደጊሙ ኣረጋጊጹ።                         

ብዕለት 09.09.2018 ጨንፈር ፍራንክፎርትን ከባቢኣን ብኣቦ መንበሩ ዝተመርሐ ወርሓዊ ኣኼባኡ ኣካይዱ። 

ናይቲ ኣኼባ ኣጀንዳታት ኣዞም ዝስዕቡ ምንባሮም ተሓቢሩ።

1 – ሓበሬታታት ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሰልፍናን፡ ሃገርናን፡ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዓለምን፤
2 – ገምጋም ፈስቲቫል ፍራንክፎርት 2018፤
3 – ገምጋም ሰላማዊ ሰልፊ ጀነቫን ኩነታት ደምበ ተቓውሞን ኔሮም።

ጽቡቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ'ውን ኣብቲ ኣኼባ ኣባል ፈጻሚት ሽማግለ ናይ ቤ/ጽ ፖለቲካውን ውድባውን ሓላፊ ዝኮነ ብጻ ተስፋይ ወልደሚካኤል (ደጊጋ) ተረኺቡ ኔሩ።

ኣብቲ ቀዳማይ ኣጀንዳና መግለጺ ክህብ ዕድል ስለ ዝተዋህቦ'ውን ግደ ሰልፍና ኣብ ህዝባዊ ኣገልግሎታትን ምንቅስቓስ ሰልፊ ከመይ ይኸይድ ከም ዘሎን ብምግላጽ'ዩ ጀሚሩዎ። ኣብ መግለጺኡ፡ ሰልፍና ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ኣብ ወጻኢ ብዙሕ ተገዳስነት ብምግባር፡ ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ዓለም፡ ንመንእሰያት ሕግታትን ባህልታትን ናይ ዘለዉዎ ሃገራት ክፈልጡን ክወሃሃዱን ነፍሶም ክመርሑን ክመሃሩን ከም ዘለዎም ምሕባርን፡ ኣብ መነባብሮኦም ንዘጓንፎም ጸገማት ምትሕግጋዝን ምኽርታት ምልጋስን ዝገብሮ ዘሎ ጻዕርታትን'ውን ዘርዚሩ። ዕላማና ድማ ወጽዓ ኣጥፊእካ ሰላምን ፍትሕን ምራጋጽ ስለ ዝኾነ፡ ነቲ ዝኸይድ ዘሎ መስርሕ ሰላም ናይ ኢትዮጵያን ኤርትራን ንረብሓ ናይ ክልቲኡ ኣህዛብ ክኸውን ከም ዘለዎን ግሉጽነት ዘሰነዮ ክኸውንን፡ ንልኡላውነት ናይ ሃገርና ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘየእቱን፡ ነጻ ኤርትራ ኣውሒስካ ጥራሕ ኣብ ዝኾነ ስምምዕ ክእቶ ከም ዘለዎን ኣብሪሁ። ንሕና'ውን ከም ደለይቲ ፍትሒ መጠን ኣብ ኩሉ ውሽጣውን ዞባውን ኣህጉራውን ፍታሓት ክንሳተፍ ከም ዝግበኣና ገሊጹ። ሰላም ተፈታዊት ብምዃና፡ ንሰላም መዝሚዞም ንህዝብና ግሉጽ ብዘይኮነ መገዲ ብጓይላታት ዝተሰነየ ናይ ንደመርን ንፋቐርን ጭርሖታት ክጭርሑ ጥራሕ ኢና ንሰምዕ ዘሎና። ስለዚ ንሕና ደለይቲ ፍትሒ፡ ተኣኪብናን ህልዊ ኩነታት ሃገርና ብጥንቃቐ ኣጽኒዕና ኣብ ሓድሽ ስትራተጂ ምእታው የድልየና ኣሎ። እቲ ናይ ምጥርናፍ ተቓውሞ ሓይልታት እማመና'ውን ተቢዕና ክንቅጽሎን፡ ነዚ ተላዒሉ ዘሎ ናይ ንተኣከብ ዜማ'ውን ኣብ ተግባር ክርአ ከም ዘለዎን'ውን ብሰፊሑ ገሊጹ።

ብጻይ ንጉሰ ጸጋይ ኣባል ባይቶ ሰልፊ'ውን ውን ኣገዳስነት ፈስቲቫል ብምግላጽ፡ ዕላማ፡ ናይቲ ዓመት-ዓመት ሰልፍና ዘካይዶ ፈስቲቫል ንደቂ ሃገር ንሓድሕዶም ምርኻብን ፖለቲካውን ማሕበራውን ባህላውን ንጥፈታት እነርእየሉን ምዃኑ ድሕሪ ምሕባር፡ ነዚ ፈስቲቫል እዚ ንምዕዋት ድማ ኩሉ ኣባል ብጉልበቱ ብገንዘቡን ግዜኡን ብምውፋይ ከም ዘሰላሰሎን ገሊጹ። ኣብ ወብሳይታት ተለጢፉ ስለ ዘሎ እቶም ዘይወዓሉዎ'ውን ኣብኡ ክርእዩዎ ይኽእሉ'ዮም። ኣብ ፈስቲቫል እምበኣር ብዙሓት ዕዱማት ኣጋይሽ (ካብ 17 ዘርውሕዱ) መጺኦም ቃሎም ዘስምዑን ጽሑፍ ዝሰደዱን ነይሮም። ኩሉ ዝነበረ መግለጺታቶምን ኣብዚ ዝኸይድ ዘሎ ኩነታት ሃገርናን ናይ ሓባር ኣተሓሳስባን ሚዛንን ከም ዝነበሮም'ውን ርኢና። ተኣኪብናን ሓቢርናን ምስራሕ ከም ዘድልየና ድማ ናይ ኩላቶም ሓባራዊ ቃል ኔሩ። ፕሮግራም ሰልፍና ድማ – ንልኡላውነት ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘየእቱ ስምምዓትን ልምዓትን ምዕባለን ክህሉ'ዩ ዘፍቅድ ብምባል ሰፊሕ መግለጺ ኣቕሪቡ።

መንእሰይ ክብሮም ዓንዶም ኣባል ምምሕዳር ጨንፈር ሽማግለ ድማ ኣብቲ ሳልሳይ ኣጀንዳ ከም ናይ ዓይኒ ምስክር ኮይኑ ውዕሎ ሰላማዊ ሰልፊ ጀነቫ ብዓይነቱ ዝበለጸ ምንባሩን፡ ብዙሓት ናይ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት መራሕቲ ከም ዝተሳተፉዎን መደረታቶም ከም ዘቕረቡን፡ ብዝተፈላለየ ቋንቋታት ድማ እግለጽ ምንባሩን ኣብሪሁን ከመይ ከም ዝነበረን ገምጋሙ ኣቕሪቡን ። እዚ ሕጂ ዘሎ መንእሰይ ድማ ካብቲ ዝጸንሖ ዝያዳ ቃልሱ ዘትርረሉን ዝወርሰሉን እዋን ምዃኑ ተርዲኡ ቃልሱ ከሕንን ጸዊዑ። ግደ መንእሰያት እንታይ ክኸውን ከም ዘለዎን ነቲ ቃልሲ ክወርስዎን ተቢዖም ክቃለሱሉን ከምዘለዎም እውን ኣተባባዒ ምሕጽንታ ኣቕሪቡ። ኣስዒቡ ካብዚ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ዝያዳ ኣበርቲዕና ክንቃለስን ነቲ ኣቦታት ዘጽንሑልና ቃልሲ ክንወርሶን ኣሎና ብምባል ተሪር መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ። ሰላማዊ ሰልፊ ጀነቫ'ውን

ቀጺሉ'ውን መንእሰይ ክብሮም፡ ነቲ ብውፉይ ብርሃነ ኣብርሀ ዝተወስደ ስጉምቲ ንኢዱ። ኣብ ውሽጢ ሃገር ኴንካ ክግበር ዘይከኣል ነገር እዩ ገይርዎ ዘሎ። እቲ ኣብ መጽሓፉ ኣስፊሩዎ ኣሎ ዝበሃል ዘሎ ድማ መቐጸልታ ናይቶም ንስልጣን ኢሳያስ ዝደፈሩ ምንባሩን፡ ካብ ትሕዝቶ መጽሓፍ፣ ልክዕ ነዚ ሕጂ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ዝሕብር ምዃኑን ገሊጹ።

ስለዚ ነዚ እናረኣና ኤርትራውነት ቀዳምነት ኢልና ክንሓብርን ቃልስና ከነበርትዕን ኣሎና ብምባል ተማሕጺኑ። መንእሰያት እምበኣር ዘሕዝን ታሪኽ ሒዝና ከይንጐዓዝ ንሕሰብ ብታሪኽ ከይንሕተት ብማለት ሰፊሕ መግለጺ ሂቡ።

ኣብ መወዳእታ ድማ ሕቶታትን ርእይቶታትን ብምቕራብን ኣዕጋቢ መልስታት ድማ ተዋሂቡ፡፡ ገለ ካብቲ ርእይቶታት ድማ ቃልስና ኣብ ሓድነትን ተወፋይነትን ህዝብና እዩ ዝምርኰስ እምበር ካብ ወጻኢ ፍታሕ ክመጸና ክንጽበ የብልናን ዝብል ኔሩ። ኣኼባ ልክዕ ኣብ ሰዓቱ ብዝክረ-ስዉኣት ተደምዲሙ።

ንሕና ኤርትራውያን፡ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን፡ ጽላላት፡ ሲቪላዊ ማሕበራት፡ ንጡፋት ተንቀሳቐስቲ፡ ምሁራትን ናይ ዜና ማዕከናትን ኮታ መላእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ልዕሊ ጨቛኒ ጉጅለ ህግደፍ መሰረታዊ ሕቶ ከም ዘለና ስምዕታን ተቓውሞን ካብ እነቕርብ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ ኣሎ። ገሌናስ ጌና ቅድሚ ናጽነት ሃገርና እውን ናይ ሎሚ ጉጅለ ህግድፍ ኣካይዳ ባህ ስለ ዘይበለና ከነተንብህ ዝጸንሕና’ውን ኣለና። ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ እውን ንዝተወሰነ ግዜ ምስ ተዓዘብናዮ ከምቲ “ክሳብ እትኣመን ኪድ ካብ ዘይተኣምን ግና ተመለስ” ዝበሃል ኣብ መስርሕ እዚ ጉጅለ ጸረ ልዕልና ሕግን ኩሉ መሰላትን ምዃኑ ምልክታት ምስ ረኣና ራሕሪሕናዮ ኣብ መስርዕ ደንበ ተቓውሞ ተሰሊፍና ንቃለሶ ዘለና ውሑዳት ኣይኮናን።

ሕቶታትና ናብ ህግደፍ ብሩሃትን ተደጋጊሞም ክቐርቡ ዝጸንሑን እዮም። እዞም ሕቶታት ኣይኮነንዶ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ቅድሚ ደለይቲ ፍትሒ፡ ሰላምን ዕቤትን ሕብረተሰብ ዓለም እውን ፍሉጣት እዮም። እንተኾነ እቲ ክምልሶም ዝግበኦ ኣካል፡ ባህርያቱ ስለ ዘይፈቕደሉ ኣይመለሶምን። ክሳብ ዘይተመለሱ ደጋጊምና ከቐርቦም ከኣ ንቡር እዩ። እነሆ ከኣ ክሳብ ዝምለሱ ቃልስና ቀጻሊ እዩ። ናይቶም ህዝቢ ኤርትራ ናብ ህግደፍ ዘቕርቦም ሕቶትታት ዝርዝር ነዊሕ እዩ። ኣብዚ ኣጋጣሚ ንኣብነት ኢና ክንጠቅስ እንኽእል።

ሕቶና ሕቶ ምውሓስ ልኡላውነት ኤርትራ ብዘየዳግም ዓለም ለኽእዊ ተቐባልንት ብዘለዎ ውሳነ እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ብዲሞክራሲያዊ ተሳትፎ መላእ ህዝቢ ተነዲፉ ብዝጸደቐ ሕገመንግስቲ ምምሕዳር እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ምዕቃብ ኩለመዳያዊ ብዙሕነት ኤርትራ እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ምርግጋጽ ኩሉ መሰረታዊ መሰላት ህዝብና እዩ፡ ሕቶና ሕቶ መሰል ምውዳብ፡ ሓሳብካ ምግላጽን ዝኣመንካሉ ሃይማኖት ምኽታልን እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ብህዝቢ ተመሪጹ ብህዝቢ ዝወርድ መሪሕነት ምርካብ እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ፍልሰት መንእሰያት ተጠው ክብልን ቅድሚ ሕጂ ዝተሰዱ ናብ ሃገሮም ዝምለስሉ ኩነታት ምፍጣርን እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ካብን ናብን ኤርትራ ብናጻ ምንቅስቓስ እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዘትከለ ኣብ ናይ ሕድንሕድ ጉዳይ ምሽጣዊ ምትእትታም ዘየፍቅድ ጉርብትና ምድንፋዕ እዩ። ከምቲ ዝተባህለ ዝርዝር ሕቶታትና ብዙሕ እዩ እሞ ንኣብነት ዝኣክል ኣብዚ ከብቅዕ።

ትርጉም ተቛውሞና ኣንጻር ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወቅን ንሱ ዝመርሖ ስም ጥራይ ሒዙ ዝተረፈ ህግደፍን እምበኣር ንጹር እዩ። ጠለብ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃገር ይሃሉ ኣብ ወጻኢ፡ እዞም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ በዂሮም ዘለዉ መሰረታዊ ሕቶታት ክምለስሉ እዩ። እዚ ሕቶታት’ዚ ንናይ እንዳ ህግደፍ ኣብ ስልጣን ናይ ምቕጻልን ዘይምቕጻልን ፖለቲካዊ ሕሳብ ዝትንክፉ ስለ ዝኾኑ፡ ህግደፍ ፈትዩን ረድዩን’ኳ እንተዘይመለሶም ኣየሻቕልዎን ማለት ኣይኮነን። ወረ መሰረታውን ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ስለ ዝኾነ ብዛዕባኡ ድምጺ ከስምዕ ናይ ግድን እዩ። እንተኾነ እዚ ሕቶታት ብጽቡቕ ድሌት ህግደፍ እንተዘየለ’ውን ከይተመለሰ ከምዘይነብር ፍሉጥ እዩ። ቀጻልነት ናይ ለውጢ ቃልስና ናይ ግድን ዝኸውን ከኣ ምእንቲ’ዚ እዩ።

ጉጅለ ህግደፍ ህዝቢ ኤርትራ “ኤህ ዕድመኻ የሕጽሮ” ይብሎ ከምዘሎ ተረዲኡ ምስ ረዓደን ናይ ግዳም ተጽዕኖን ግነዖትን ምስ ኣህረፎን፡ እነሆ ካብዚ መጻብቦ የውጸኣኒ ኣብ ዝበሎ ሓድሽ ዝመስል ግና ድማ ዝኣረገሉ ተዋሰኦ ኣትዩ የኹድድ። ምስቲ ዝደህሰስ ኣብ ባይታ ዘሎ ናይ መሰል ሕቶ ዘቕረበሉ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ሓንቢሱ ለውጢ ከምጽእ ዘኽእል ዓቕምን ጽሮትን ስለ ዝሓጽሮ፡ ዘቤታዊ ገበናቱ ሓቢኡ ምስ በዓል ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ከኽመስምስ ይውዕል ኣሎ። እዚ ክበሃል እንከሎ ቀንድን መሰረታውን ቀዳምነትና ኣይኮነን ንምባል እንተዘይኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ ምስ መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ካለኦት ጐረባብቲ ሃገራትን፡ ብፋላይ ከኣ ምስቲ ብጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣን ካለኦት ባህላውን ማሕበራውን መምዘንታት ዝቐርቦ ህዝቢ ትግራይ ክህልዎ ዝግባእ ዝምድና ንድግፎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ክንቃለሰሉ ዝጸናሕና ስለ ዝኾነ እነተባብዖ እዩ። እዚ ዞባዊ ምትሕብባር ተጎልቢቡ ዝመጽእ ዘሎ ጉርብትናዊ ዛዕባ ካብቲ ቀንዲ ኤርትራዊ ጉዳይና ከየልግሰና ግና ንጠንቀቕ። ጉጅለ ህግደፍ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባን ኤርትራዊ ሃልዮትን ንዘለዎም ናይ ለውጢ ሓይልታት ጸረ ሰላምን ጸረ ጽቡቕ ጉርብትናን ኣምሲሉ ከቕርቦም ዝፍትኖ ከኣ ርሑቕ ከይከደ ዝርኹመሽ ሓሶት እዩ።

ብእምንቶይ፡ እቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መሰረታዊ ናይ ለውጢ ሕቶታት ነቶም ህግደፍ ብተግባር ኣርእዩ ዘይኮነስ ኣርዒዱን ብዘይትግበር መብጸዓታት ሰሊቡን ደገፍቱ ኣምሲልዎም ዘሎ ኤርትራውያን ከይተርፈ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝምልከት እዩ። ናይቲ መሰረታዊ ሕቶታትና መሰረታውን ዘተኣማምንን መልሲ ንምርካብ ከኣ፡ ኩልና ናይቲ ብቓልስና ዝመጽእ ለውጢ ተጠቀምቲ ኤርትራውያን፡ ጉጅለ ህግደፍ መሰረታዊ ዘይኮኑ ብዙሕነትና ዝወለዶም ፍልልያትና ኣባሊሑ ግዳይ ጭቆናኡ ንክገብረና ዕድል ክንህቦ ኣይግበኣናን። ህዝቢ ኤርትራ ኣስኒቑ፡ ኣዕጢቑን ደቁ መሪቑ ብምሃብን ኣብ ዓወት ዘብጸሖም ኢሳይያስን ውሑዳት መዳኽርቱን ብጎቦ ዓይኖም እንተረኣይዎ፡ ክቃለሶም እምበር ኣስቆርቊሩ ካብ ቃልሲ ክዝሕትል ኣይግበኦን።

ጉጅለ ህግደፍ ናይ ገሌና ኤርትራውያን ፈታዊ ናይ ገሌና ድማ ጸላኢ መሲሉ ክቐርብ ከም ዝፍትን ኣብ ተመኩሮ ተዓዚብናዮ ኣለና። እንተኾነ ህግደፍ ብባህሪኡ ጸረ-ህዝቢ ስለ ዝኾነ፡ እቶም ሎሚ ፈተውቱ ኣምሲሉ ዘቕርቦም ወገናት’ውን ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኮይኑ ጸላኢኦም ከም ዝኾነ ክርድኡ ይግበኦም። ህግደፍ ፈታውን ጸላእን ወይ ተቓዋምን ደጋፍን ኣምሲሉ ከቕርበና ክፍትን እንከሎ በዚ ከይተዳህለልና ኩልና “ናይ ኩልና ጸላእን ገፋፊ መሰላትናን ኢኻ” ክንብሎ ሓደራ። ኣብ ሎሚ በጺሖም፡ ብናይ ጉጅለ ህግደፍ ሓድሽ ዝመስል ሓድሽ ዘይኮነ ተዋስኦ ተሰሊቦም ምእዙዛቱ ክኾኑ ዝፍትኑ ወገናትና ከኣ ብመሰረታዊ መሰሎም ይዋገዩ ምህላዎም ክግንዘቡ ይግበኦም። በዚ እጋጣሚ ካብ ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ብዝውሕዝ ናእዳ ምስሊ “ኢሱ” ናይ ምስናዕ ምስምስ ካብቲ ቅኑዕ መንገድና ከይተኣለና፡ ኢሳይያስን ዕስለኡን ሎሚ፡ ትማልን ጽባሕን ዓመጽቲ ምዃኖም ንገንዘብ። “ኣብ ዘይሰምዓካ ደብሪ ኣይትማህለል” ከምዝበሃል ካብ ኢሳይያስ ድምጺ ህዝብና ዝሰምዕ ለውጢ ክርከብዩ’ሞ ግዜ ንሃቦ ዝብል ብሂል ከኣ መደንዘዚ’ዩ እሞ ብኣኡ ከይንድህለል።

ትማሊ ኣብ ኣስመራ ዝተራኸቡ መራሕቲ ሰለስቲኣን ሃገራት፡ ኣብ ዞባዊ ጉዳያት አመልኪቶም ምስዘተዩ ሓቢሮም ንምስራሕ ኣብ ዘኽእል ስሉሳዊ ስምምዕ ምብጽሖም ተሓቢሩ።

ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ አፈወርቂ ከምኡውን ፕረዚደንቲ ሪፓብሊክ ሶማል፡ ሞሓሞድ ኣብዱላሂ ዝተፈራረሙዎ ስምምዕ፤ ጂኦግራፍያዊ ፡ ታሪኻዊ፡ ባህላውን ሃይማኖታውን ሓባራዊ ረብሓታት ሰለስቲአን ሃገራት ዘማእኸለ ከምዝኾነ እቲ ናይ ሓባር መግለጺ የመልክት።

በዚ መሰረት፡ እቲ ስምምዕ፡ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባውን ባህላውን ክሓብራን፡ ዞባዊ ጸጥታን ደሕነትን ሕልው ንምግባር ሓቢረን ክሰርሓን ዝጥምት እዩ።

ከምኡ ድማ ነዚ ስምምዕ ዝትግብርን ብሓላፍነት ዝቆፃፀርን ካብ ሰለስቲአን ሃገራት ላዕለዎት ሓለፍቲ ዝተኻተቱዎ ፡ ሓበራዊ ላዕለዋይ ኮሚተ ቆይሙ።

እዚ ዝተኸተመ ስምምዕ ፡ ሕድሕድ ናጽነት፡ ልዑላውነትን ዶባዊ መትከላትን ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ሶማልን ብምኽባር ዝተገብረ ምዃኑ እቲ መግለጺ ወሲኹ ሓቢሩ።

ኤርትራ ምስ ኢትዯጵያን ምስ ሶማልን ሰላማዊ ርክባ ዝጀመረት ኣብ ቀረባ ግዘ ምዃኑ ዝዝከር እዩ።

ብፍላይ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ፤ ቀደማይ ሚኒስትር ኮይኖም ድሕሪ ምሻሞም ስዒቡ፡ ኣብ ወርሒ ሓምለ ናብ ኣስመራ ዑደት ዝተገብሩ እንትኸውን፡ ንዝተጀመረ ዕርቀ ሰለም መሰረት ዝኸውን ክልተኣዊ ስምምዓት ምስ ፕሬዚደንት ኢሳይያስ አፈወርቂ ምኽታሞም ዝዝከር እዩ።

Sporce=https://www.bbc.com/tigrinya/news-45427613

(ገበር መጽሓፍ ካብ መርበብ ሓበሬታ ዓዋተ)

ወዮ ብሰንኪ ዘይግሉጽ ኣካይዳ ጉጅለ ህግደፍ እንዳተሓብአ እምበር፡ ኣብ ኤርትራ ዝምዕብል ዘሎ ክቱር ህዝባዊ ምረት ዝደረኾ ናይ ለውጢ ኣታሓሳስባታት ብዙሕ እዩ። ብፍላይ ከኣ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን በዚ መጸ ዘይበሃል፡ ዘንባል ዝምድና ክረአ ምጅማሩ ብዙሓት ኣብ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ዘይግደስሉ ዝነበሩ ኤርትራውያን ፖለቲከኛታት ክኾኑ ተገዲዶም ኣለዉ። ናብዚ ክኣትዉ ዘገደዶም ከኣ ኣብዚ ብሃታሃታ ዝኸይድ ዘሎ ኣድብዩ ዝጸንሐ ዝይግሉጽ መስርሕ ስግኣትን ጥርጣረን ስለ ዝሓደሮም እዩ። ዜጋታት ከባቢኦም ናይ ስግኣት ክኸውን እንከሎ ብዛዕባኡ ክዛረቡ ይግደዱ። ብኡ ኣቢሎም ድማ ፖለቲከኛታት ይኾኑ። ብዛዕባ ዝኾነ ምዕባለ ከጸናጽኑ ከኣ ይግደዱ።

ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ሓድሽን ናብ ውሽጣዊ ኩነታት ኤርትራ ዘድሃበን ወረ ተፈጢሩ ኣሎ። ነባር ተጋዳላይ ኣቶ ብርሃነ ኣብርሀ “ሃገረይ ኤርትራ” ዘርእስታን ኣብ ዙርያ ጸይቂ ተግባራት መራሒ ገዛኢ ጉጅለ ህግደፍ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከም እተተኩር ዝዝረበላ መጽሓፍ የሕትም ከም ዘሎ ተወርዩ። ኣቶ ብርሃነ ኣብርሀ ኣብ 1975 ናብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝተሰለፈ፡ ብሞያኡ ኣብ ብዙሕ ቁጠባዊ ትካላት ዝሰርሐን ደሓር ከኣ ሚኒስተር ፋይናንስ ኮይኑ ዘገልገለ ምሁር እዩ። ደሓር ግና ኣብ ምትእትታው ስሩዕ ገንዘባዊ በጀትን ኣገዳስነት ምቁጽጻር ኣታውን ወጻእን ከምኡ እውን ኣብ ጉዳይ ኣጠቓቕማ ካብ ማዕድን ወርቂ ዝርከብ ገንዘብን ምስቲ ኣብ ህግደፍ ተሓቢኡ ገንዘባዊ ሕቖ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝድግፍ ሓጐስ ገብረህይወት (ክሻ) ኣብ ዘይምርድዳእ ምስ በጸሓ ብወለንታኡ ስልጣኑ ዝለቐቐ እዩ።

ሚኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ ኣብዚ እዋንዚ ጥዕና ከምዘየብሉን ብቐወምቲ ሕማማት ከም ዝሳቐን ኣገልገልቲ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዝሰረቕዎ ገንዘብ ህዝብን ሃገርን ክስንድሑእንከለዉ፡ መድሓን ህይወት ገንዘብ ዝተነፍጎ ምዃኑ ናይ ቀረባ ፈለጥቱ ይገልጹ ኣለዉ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ሕምብርቲ ኤርትራ ኣስመራ ኮይኑ ዝደረሳ መጽሓፍ ኣብ ወጻኢ ትሕተም ከምዘላን ኣብ ቀረባ ግዜ ከም እትዝርጋሕን ነቲ ኩነታት ብቐረባ ናይ ዝከታተሉ ወገናት እምነት እዩ። ሚኒስተር ብርሃነ ንኣቶ ኢሳይያስ ብ”ንፋስ ዘራጊቶ” (ህቦቡላ) መሲልዎ ከም ዘሎ ናይታ መጽሓፍ ልግዐ ዝበጸሖም ወገናት ይምስክሩ ኣለዉ። ብትኽክል ከኣ ብፍላይ ምስቲ ኣብዚ እዋንዚ ዘርእዮ ዘሎ ፈኾስኮስን ሃልፈጽፈጽን ንኣቶ ኢሳይያስ “ዘራጊቶ” እንተ ኢልዎ ናቱ ሂብዎ ኣሎ። እዚ ናይ ሚኒስተር በርሃነ ኣብርሀ ተግባር፡ መቐጸልታ፡ ተበግሶ ጉጅለ 15፡ ስርሒት ውዲዓሊ፡ ተቓውሞ ሸኽ ሙሳን ድርሰት ዶ/ር ዓንደብርሃን ወልደጊዮርግስን እዩ። ብጠቕላላ ከኣ ናይቶም ጌና ካብ ቅድሚ ነጻነት ኤርትራ ጀሚሮም ኣካይዳኡ መዚኖም ንኢሳያስን ጉጅለኡን ክቃወምዎ ዝጸንሑን ዘለዉን ወገናት ጻዕሪ መቐጸልታ። እንተኾነ ናይዚ ብዛዕባቲ ትብዓቱ ንዛረብ ዘለና ሚኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ ናይ ምቅላዕ ተበግሶ ብልጫ ኣለዎ። ቅድሚ ኩሉ ኣብ ጥቓ ኢሳይያስ ኮይኑ እሞ ድማ ብስኑድ ኣገባብ ዝምክት ዘሎ ምዃኑ ሓደ ብልጫ’ዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብዚ ኢሳይያስ ብዙሕ ሓቢእዎ ዝጸንሐ ኣበሳታት ፈዘግዘግ ዝበለሉ ዘሎ ህሞት ምዃኑ እውናዊ’ዩ። ኮታ እዚ ተግባር ካብቲ ኢትዮጵያዊ ግኑን ደራሲ በዓሉ ግርማ “ኦሮማይ” ዘሕተመሉ ኩነታት ፈሊኻ ዘይረአ ትብዓት እዩ።

ዘራጊቶ ንኣቶ ኢሳይያስ እንተዘይውሒድዎ ከም ዘይበዝሖ ኩልና ንረዳደኣሉ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብዛ ዘይውርዙይ ዲክታቶር ኢሳይያስ ከም ናይ ብሕቱ ንብረት ምስ ህዝባ ዝሻቑጣ ዘሎ ኤርትራ ኮይንካ፡ ከምዚ ዓይነት ተባዕ ስጉምቲ ምውሳድ ከኣ እቲ ዝለዓለ መስዋእትነት ምኽፋል እዩ። ሚኒስተር ብርሃነ ወረ እዛ መጽሓፍ ምስተሰምዐ ድሮ ተኣሲሩ እዩ ዝብሉ ወገናት ኣለዉ። እንተኾነ ፈትዩ ዝኣተዎ ስለ ዝኾነ ምእሳሩ ኣይኮነንዶ ንዓኡ ንዓና እውን ኣይገርመናን። ናይ ልቡ ስለ ዝገበረ ከኣ ከምዘይጠዓስ ርግጸኛታት ኢና። ኣብ መዋእል ህግደፍ እቲ ዘገርም እንተዘይእሰር እዩ። ምእሳር ጥራይ ኣይኮነን ድሕሪ ሕጂ ከምቲ “ድሕሪ ሞት ጥዕና ቅበጽ” ዝበሃል፡ ራህዋ ኣይክጽበን እዩ። ነቲ ክንዳኡ ኮይኑ ድምጹ ዘስመዓሉ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ዕዳ ይገድፈሉ ከምዘሎ ግና ክንዝንግዖ ዘይግበኣና እዩ። ከምቲ “ንሓጺን ብርስኑ” ዝበሃል ነቲ ባዕሉ ዝበሰለ ክነሱ ኣብ ርእሲኡ ድማ ሚኒስተር ብርሃነ ብድፍረት ከፊትዎ ዘሎ ሓድሽ ዲክታተርን ዲክታተርነትን ናይ ምቅላዕ ምዕራፍ እንተዘይስዒብናዮ ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዕድላት ዝመኸነ እዚ እውን ክሃጉግ እዩ። እቶም ተሓተቲ ከኣ ሚኒስተር ብርሃነን ካለኦት ቅድሚኡ ዘዝሓዝዎ ኣንጻር ህግደፍ ዝደርበዩን ዘይኮኑስ ንሕና ኢና ክንከውን።

ከምቲ ወለድና “ ዝወዓለ ይንገርካ ዝሰሓተ ይምከርካ” ዝብልዎ ኣቶ ብርሃነ ኣብርሀ ሚኒስተር ኮይኑ ምስ ኢሳይያስ ኣብቲ ተሃዋሲ ዛዕባ ዝሰርሐ እዩ። እሞ ድማ ኣብቲ ኢሳይያስ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ተሓቢኡ ዘቆማጥዖ መዳይ። መጽሓፍ ኣቶ ብርሃነ “ሃገረይ ኤርትራ” እትህቦ ሓበሬታ ናብቲ ሓቀኛ ዝተበላሸወ መንነት ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣዝዩ ዝቐረበ ክኸውን እዩ። ካብ ሓቂ ንምህዳም እንተዘይኮይኑ ነቲ ካብታ መጽሓፍ ዝርከብ ሓበሬታ ምቕባሉን ከም ናይ ቃልሲ መባኹዕቲ ምውሳዱን መተካእታ ኣይህልዎን። ኢሳይያስ ክሳብ ክንደይ ገበነኛን ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራን ምዃኑ ብቐረባ ካብ ዝፈልጥዎ ኢና ክንርዳእ እንኽእል። ንሓበሬታ ናይቶም ብቐረባ ዝፈልጥዎ ምስምሳት ፈጢርካ ሸለል ኢልካ፡ ባዕሉ “ከምዚ ዓይነት ገበን ፈጺመ እየ” ኢሉ ክሳብ ዝእመነልና ንጽበ እንተኮይና “ኢሱ ንበረልና” ንብሎ ኣለና ማለት እዩ። እዚ ማለት ግና ንእንረኽቦ ሓበሬታ ኣይነመሳኽሮ ኣየስምዕን’ዩ።

ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ንናይ ከም ሚኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ ዝኣመሰለ ኣብ ለልቡ ንዘሎ ሓሳብ ዝውክል ተበግሶ ከም መወከሲ ወሲዱ በብጽሒቱ ክገብር እንተዘይተላዒሉ ነቲ ብዙሕ ዝርዝር ዝሓቖፈ ጭቆና ህግደፍ ርዒምዎ ኣሎ እዩ ከስምዕ። ተበግሶ ሚኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ተበግሶታት ከም ክርቢት እዩ ክውሰድ። ናብ ዘይምሕር ስፊሕ ናይ ለውጢ ባርዕ ናይ ምቕያሩ ሓላፍነት ከኣ ናይ ኩልና ደለይቲ ራህዋን ፍትሕን ኤርትራውያን እዩ።

ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ዝተፈላለዩ ናይ ኢትዮጵያ ልኡኻት ካብ ኣዲስ ኣበባን ዝተፈላለያ ክልላዊ መንግስታት ናይታ ሃገርን ናብ ኣስመራ ክመላለሱ ቀንዮም። ብኣቶ ለማ መገርስ ፕረዚደንት ክልል ኦሮሚያ ዝምራሕ ልኡኽ፡ ብኣቶ ንጉሱ ጥላሁን ናይ ክልል ኣምሓራ ሓላፊ ርክባት ዝምራሕ ናይቲ ክልል ልኡኽ ከምኡ ከኣ ብዳይረክተር ሃገራዊ ጸጥታ ኢትዮጵያ ጀነራል ኣደም ኣሕመድ ዝምራሕ ልኡኽ ናብ ኣስመራ ከይዶም። ናይዞም ልኡኻት ዕላማ ከኣ ብቕደም ሰዓብ፡ ምስቲ ብዶ/ር ዳውድ ኢብሳ ዝምራሕ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ)፡ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኣምሓራን ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይን ብዛዕባ ሓቢርካ ምስራሕ ንምዝርራብ ነይሩ። ናይዞም እዞም ልኡኻት መገሻ ንዝምድና ክልላውን ማእከላውን መንግስታት ብዛዕባ ዘለዎ ጽልዋ ኣዘራራብነቱ ንዝምልከቶ ዝግደፍ ኮይኑ፡ ኣብቲ ዝገበርዎ ዘተታት ከም ዝተሰማምዑ ተፈሊጡ ኣሎ። ኣብዚ ርክባት ዲክታቶር ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ቀንዲ ኣጋፋርን ኣሳሳይን ከም ዝነበረ ከኣ ብሩህ እዩ።

ኣቶ ኢሳይያስ ናይ ገዛእ ርእሱ ዕዮ ገዛ ኣቐሚጡን ኣሳሪ፡ ጸዋግ፡ ጸቢብ፡ ብጠቕላላ መላኺ ባህሪኡ ሓቢኡ ዓራቓይ ክኸውን ዝተዓዘቡ ወገናት ከኣ ብዘይካቲ “ምስ ነብሱ ዘይተዓረቐ ናይ ካልኦት ኣታዓራቒ ክኸውን ከምዘይክእል ጦብላሕታ ምሕዳሮም፡ ነቲ ተግባር “የራስዋን እያረራት የሌላውን ታማስላለች (ናታ ንዳሓረረስ ናይ ካልኦት ተካውስ)” ብዝብል ናይ ኣምሓርኛ ምሳልያዊ ኣበሃህላ ይገልጽዎ። ካብ ክሳብ ናይ ሕጂ ተመኩሮ ከም እንዕዘቦ ኣቶ ኢሳይያስ ዝጥቀመሉ ናይ ሓሳባት ፍልልይ ኣተሓሕዛ፡ ነቲ ካብ ናትካ ርኢቶ ዝተፈልየ ሓሳብ ዝሓዘ ኣካል፡ ርኢቶኡ ቅኑዕ ይኹን ግጉይ ብዘየገድስ፡ ምእሳሩ፡ ምስዋሩን ወይ ንህልውናኡ ኣፍልጦ ዘይምሃብ እዩ። ኣብ ልዕሊ ካብ ናቱ ርኢቶ ዝተፈልየ ምናልባት’ውን ዝሓሸ መዋጸኦ ንዘቕረቡ ናይ ነዊሕ ግዜ መቓልስቱ ብ2001 ዝወሰዶ ናይ ማእሰርትን መጭወይትን ወራር ነዚ ዘመልክት እዩ። ነቲ ምስ ኩሉ ጸገማቱ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራን ሕብረተሰብ ዓለምን ህያው ዝኾነ ደንበ ተቓውሞናን ተጽዕኖ ፈጣሪ ናይ ለውጢ ውዳበታትን ኤርትራ ፍልጦ ንዘይምሃብ ዝገብሮ ሸርሕታት ከኣ ነዚ ዘመልከት እዩ። እንተኾነ ከምቲ “ሓባእ ቁስሉስ ሓባእ ፈውሱ” ዝበሃል ንገዛእ ርእሱ ኣብ ትዕዝብቲ ክወድቖን ዝቐትሎን እምበር፡ ነቲ ዝረአ ክሓብእስ ኣይክኽእልን እዩ።

ኣብ ህዝብና ናይ ዝተፈላለዩ ወገናት ናይ ሕድሕድ ምጽልላው ከም ዘሎ ርዱእ ስለ ዝኾነ፡ ሓደ ኣካል ኣብቲ ምስ ናትካ ዝመሳሰል ጉዳይ ኣውንታዊ ኣተሓሕዛ ከዘውትር እንከሎ ብኣኡ ተመሲጥካ ናብ ረብሓኻ ከተውዕሎ እንከለኻ ንምንኣዱ “ዘይቐንእ ኣይወለድ” እዩ ዝበሃል። ኣብዚ ግና ነቲ ቅዱስን ኣውንታውን ቅንኢ እምበር፡ ነቲ ብቕንኢ ተደሪኽካ ኣብ ልዕሊ ጽቡቕ ተመኩሮን ተግበርቱን ዝውሰድ ዘይቅዱስ ተግባር ኣይኮናን ነተባብዕ ዘለና። ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ኣቶ ኢሳይያስ ንዘይቅዱስ እምበር ንቕዱስ ቅንኢ ዘይተዓደለ ምዃኑ ዝሓለፎ ተመኩሮ ከም ዝምስክሮ ምጥቃሱ የድሊ።

ኣቶ ኢሳይያስ ቕዱስ ቅንኢ ዘብቁል ሕልናኡ ካብ ምብዳም ሓሊፉ ናብ ምድረ-በዳ ስለ ዝተቐየረ፡ ካብቲ ኣብ ከተማ ኣስመራ ዝኸይድ ዘሎ ናይ ኢትዮጵያውያን ናይ ምክእኣልን ምክብባርን ዘተታት ክቐንእ ማለት ዘበት እዩ። እቲ ቅዱስ ቅንኢ ከሕድር ዝግበኦ እምበኣር ኣቶ ኢሳይያስ ኣይኮነን። ንሱስ ቅዱስ ቅንኢ ተዘሪኡ ናብ ዘየፍሪ ምድረ-በዳ ተቐይሩ እዩ ኢልናዮ ኣለና። እቲ ካብ ቅዱስ ናይ ሰላም፡ ዲሞክራስን ልምዓትን ሃገሩ ቅንኢ ዝጥቀም ህዝቢ ኤርትራኸ ስለምንታይ ዘይቀንእ’ሞ ናይ ለውጢ ድምጺ ዘየስምዕ። ብመሰረቱ’ውን ቆላሕታና ናብቲ ዝተቐብጸ ጉጅለ ዘይኮነ ናብ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራ ብሕቡእ “ኣብይ ወዲ ሽዋ ንኢሱ ሸዊድዋ” እንዳተባህለ ይድረፍ ከምዘሎ ይንገር። እዚ ጥራይ ኣይኮነን ኣብ ኣስመራ ኣብ ኣባይትኻ ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣሳእል ምስቃል ንቡር ኮይኑ ኣሎ። እዚ ተርእዮ ንዝርደኦ ረዚን መልእኽቲ ኣለዎ። ሓደ ስብኣይ ኣብ ኣስመራ ዝበልዎ ተባሂሉ ዝዕለል ኣሎ። ኣብ ገዝኦም ዲክታቶር ኢሳይያስን ዶ/ር ኣብይን ብሓባር ዝተሳእልዎ ስእሊ ሰቒሎም። ዓርኮም ከኣ ነየንኦምከ ትፈቱ ኢሎም ይሓትዎም። እቶም ሰብኣይ ከኣ ንኢሳይያስስ ኣይመደለኹዎን እንተዝደልዮ ቀደም ዘይሰቕሎ፡ እንተኾነ እቲ ናይ ኢትዮጵያ መራሒ በይኑ ዝተሳእሎ ስእሊ ስለ ዝሰኣንኩ እየ ነዚ ግናይ ናትና ሰብኣይ ኣጸጊዐዮ ዘለኹ ኢለሞም ይበሃል።

ኣቶ ኢሳይያስ በቲ ህላወኡ ተንጠልጢልሉ ዘሎ ናይ ስለያ መርበብ ኣቢሉ ነዚንዓኡ ዝጸልእ ናይ ህዝቢ ስምዒት ከም ዝበጽሖ ዘጠራጥር ኣይኮነን። እንተኾነ ሓንሳብን ንሓዋሩን ናይ ህዝቢ ስምዒትን ድሌትን ጓስዩ ፊን ከምዘበሎ ክኸይድ ስለ ዝወሰነ ብዘይካ ካብ ናይ ምግንዛብ ዓለም ወጺኡ፡ ብጐደና “ንኺድ ጥራይ” ክጐዓዝ ካልእ መተካእታ የብሉን። ህዝቢ ኤርትራ ግና ደጊም ገዛኻ ዓጺኻ ምሕማይን ከንፈርካ ምርምጣጥን ይኣክል ክብል ይግበኦ። ነቲ ኣብ ጐረቤቱ ኢትዮጵያ ዝተፈጥረ ናይ ለውጢ ንፋስ ምስቲ ምኩርን ሕጉግን ባህሉ ኣወሃሂዱ ንኤርትራን ህዝባን ክምጥን ብዝኽእል ኣገባብ ክሰርሓሉ ግዜኡ ሎሚ እዩ። ደጊም ነቲ ኢሳይያስ ንግላዊ ስልጣኑን ንረብሓ ዓንገልቱን ዝተቐየሶ መንገዲ ንኺድ ክብሎ እንከሎ፡ ናበይ? ምስ መን? ስለምንታይ? ክሳብ መዓስ? ብዝብሉ ሕቶታት ክውጥሮ ኣለዎ። ከምኡ እንተዘይገይሩ ህዝቢ እውን “ዘይቐንእ ኣይወለድ” ክበሃል እዩ። ደጊም ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ክገብር ከም ዝግበኦ ነቲ “በትሪ ኣብ ኢድካ ተመን ኣብ እግርኻ” ዝብል ኣበሃህላ ወለድና ከስተብህለሉ ይግባእ። እዚ ዲክታተር ከምቲ “ጭጓር ከልብስ ኣሎ እንዳበልዎ ይመውት” ዝበሃል ኣቶ ኢሳይያስ ውሽጡ ከይፍለጥ ብምሕባእ ዝነብር እምበር፡ ኣተሓሳስባኡ ዕድሚኡ ኣኺሉ ከም ዝቡኽቡኽ ኦም ከም ዝሞተ ኣብ ናይ ኢትዮጵያ መገሻኡ ክጣራዕ ተራእዩ እዩ። ዶ/ር ኣብይ ኣብ ኤርትራ ብዙሕ ገኒና ብዘይትፍለጥ “ኢሱ” እትብል ናይ ቅብጥሮት ስም ክጽወዖ እንከሎ ዘርእዮ ዝነበረ ሸንዳሕዳሕ ከኣ ተዓዛዚርዎ ከምዘኦ ዘረድእ’ዩ።

ካብ መጀመርታ ወርሒ ሰነ 2018 ጀሚሩ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝጸንሐ ናይ “ኣይሰላም ኣይውግእ ኩነታት” ሓድሽ ምልክታት ኣርእዩ። ብዙሕ ከይደንጐየ ድማ ዝተፈላለዩ ዘደንጽዉ ምዕባለታት ተዓዚብና። ካብቲ ቀንዲ ዘደንጸወ ድማ እቲ “ዶብና ከይተሓንጸጸ ዝምድናና ምስ ኢትዮጵያ ናብ ንቡር ቦታኡ ተመልሰ ማለት ሕልሚ’ዩ” ክብል ዝጸንሐ መራሒ ህግደፍ ንኹሉ ክብሎ ዝጸንሐ ጠንጢኑ ካብ ንቡር ናይ መንግስታት ርክብ ዝወጸ ዳንኬራ ምጅማሩ ነይሩ። እዚ ሰብኣይ ካብ ናይ ሓደ መራሒ እየ ዝብል ዘይኮነስ፡ ካብ ናይ ሓደ ተራ ሰብ ስብእና ወጻኢ ሕንኩ ቀንጢጡ ንሓንሳብ ከኽመስምስ ንሓንሳብ ኣፍልልቡ ቢዱ ደጊፉ ካብኡ ሓሊፉ፡ ኢዱ እንዳሰዓመ ታሕጕሱ ክገልጽ እንከሎ ተዓዚቦም ምእማን ዝሰኣኑ ሓደ ኤርትራዊ ዓብይ ዓዲ ንዓኡ ፈዂሱስ ንዓና እውን ኣንዒቑና ድሕሪ ምባሎም፡ ንህዝቢ ኤርትራ እምበር ንኢሳይያስ ደኣ እንታይ ከፊእዎ፡ ዝብል መልእኽቲ ንከተሓላልፉ “ዓሻ ደሓን ኣሎ ዘመድ ዓሻ ግና ከፊእዎ’ሎ” ዝበልዎ ከኣ ንብዙሓት ዝውክል እዩ።

እቲ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ መሰረታዊ ናይ ሰላም፡ ዲሞክራስን ልምዓትን ሕቶታት ከሓትት ዝጸንሐን ዘሎን ህዝቢ ኤርትራ ካብዚ ሃንደበታውን ብናይ ግዳም ሓልታት ዝተዋደደን ዝምድና ምሕዳስ እንታይ ከም ዝረኸበ ምድህሳስ ከድልየና እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ከተማ ኣስመራ ክበጽሕ እንከሎ ዘርኣዮ ታሕጓስ ብዙሕ መልእኽቲ ዘመሓላለፈ ነይሩ። እቲ ቀንዲ መልእኽቱ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ሰላምን ራህዋን ካብ ኢሳይያስ ዘይኮነስ ካብ ካልእ ሓይሊ እዩ ዝመጽእ ዝብል እምነት ከም ዘሕደረ ዘመልክት እዩ። ኣብ ካልእ ሓይሊ እምነት ከሕድር እንከሎ ካብ ኢሳይያስን ጉጅለኡን ተስፋ ከም ዝቖረጸ ዘመልክት ምዃኑ ርዱእ እዩ።

ሓደ ካብቲ ድሕሪ ናይ ኣቶ ኢሳይያስን ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓልን ካብን ናብን ምብጽጻሕ ዝተራእየ ምዕባለ ኣብ መንጎ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን መገጐዓዝያ ኣየር ምኽፋቱ እዩ። ብሳላዚ ምኽፋቱ ተፈላልዮም ዝጸንሑ ወገናት ክራኸቡ ምኽኣሎም ዝድገፍን ዝሕጉስን እዩ። ነቶም ንኢሳይያስ ገኒሖምን ኣዕንጊሎምን ናብዚ ዘብቅዕዎ ሰብ ዋልታ ከኣ ንመሰረታዊ ጉዳያት ህዝቢ ኤርትራን ውሳነ ዶብን ሸለል ምባሎም’ኳ ዘተዓዛዝብ እንተኾነ፡ ልቢዝልብና ነመስግኖም። እዚ ተረኽቦ ኢሳይያስ ጉጅለኡን ኣብ ዝወዓልዎ ዘይሓድሩን ደድሕሪ ጉጅላዊ ረብሓ ዘብዘብ ዝብሉ ምዃኖም ዝተቓልዓሉ እዩ። በቲ ካልእ ወገን እዚ እዚ ተኸፊቱ ዘሎ ካብን ናብን ሓድሽን ንሕቶ ህዝቢ ኤርትራ መሰረታዊ መልሲ ዝህብን ዘይኮነስ ብመንገድታት፡ ሱዳን፡ ግብጺ፡ ኡጋንዳ፡ ኬንያ ቅድም እውን ብየመን ኣቢልካ ዝግበር ዝነበረ ጉዕዞ ምዃኑ ክንዝንጋዕ ኣይግበእን። ምናልባት ዝወስዶ ዝነበረ ግዜን ወጻኢታትን ነክዩ እዩ። እንተኾነ ብገንዘብን ግዜን ዘይትመን መሰረታዊ መሰላት ጓሲኻ ዝፍጠር ዘሎ ሸፈጥ ስለ ዝኾነ፥ ምናልባት ክነኣድ እምበር ከም ናይ መወዳእታ ሸቶ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ጌርካ ክውሰድ ዘይግበኦ እዩ።

እዚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓድሽ ግን መሰረታዊ ዘይኮነ ምዕራፍ ካብ ዝኽፈት ዳርጋ ክልተ ውርሒ ኮይኑ ኣሎ። እስኪ ምልስ ኢልና ንኤርትራና ንርኣያ። እቶም ንኤርትራ በጺሖም ዝተመልሱ ኢትዮጵያውያን ዝህብዎ ዘለዉ ርኢቶ እውን ነስተማቕሮ። ኤርትራ ከምታ ቀደማ ሕገምንግስቲ የብላን፡ ልዕልና ፍትሒ የለን፡ መሰል ሓሳብካ ምግላጽን ምውዳብን የለን፡ መሰል ዝኣመንካዮ ሃይማኖት ምስዓብ የለን፥ መሰል ኣብ ቅድሚ ፍትሒ ምቕራብ የለን፡ ናጻ ፕረስ የለን፡ ግዱድ ዕስክርና ኣይተቛረጸን፡ እቲ ብደረጃ ሕቡራት ሃገራት ገበን ምዃኑ ዝተኣምነሉ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰል ኣይጐደለን፥ ዕልቕልቕ ኣብያተ መእሰርቲ ኣይጐደለን፡ .. ወዘተ ኮታ ናይቲ ዘይተቐየረ ዝርዝር ነዊሕ እዩ። በቲ ተፈጢሩ ዘሎ ኣውንታዊ ጭልምልም ኣይንተሓጐስ ኣይበሃልን። ብኣኡ ከይንዕሾን ካብ ቃልሲ ከይንበኩርን ግና ክንጥንቀቕ ከድልየና እዩ። እቲ ተረኺቡ ዘሎ ትንፋስ ክርከብ ኣይነበሮን ማለት ኣይኮነን። እንተኾነ ከምቲ “ጐራሕ ህጻንሲ ዝተዋህቦ ሒዙ ይበኪ” ዝበሃል ነታ ዝርካባ ሒዝና ናብቲ መሰረታዊ መፍትሒ ዘምጽእ ቃልስና ካብ ምቁማት ዓዲ ክንውዕል ኣይግበኣናን።

ገለገለ ወገናት ብዛዕባቲ ጌና ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዘይተፈትሐ መሰረታዊ ጉዳያትን ቀጻሊ ቃልስን ከተልዕለሎም እንከለኻ፡ ምሒር ሓቲትካ መልሲ ብዘይምርካ ስለ ዝረብረቡን ዝሰክሑን ሕጉሳት ኣይኮኑን። ንህግደፍ ከማኻንይሉን ፍታሕ ከምጽእ ጭንን ዝብሉን ዝብልሉን’ውን ትረክብ። እንተኾነ ከምቲ “ዘይተርፈካ ጋሻስ ተዊቕካ ሰዓሞ” ዝበሃል እቲ ዝወርድ ዘሎ በደል ኣብ እንግደዓና ካብ ኮነ ንከነወግዶ ክንቃለሶ ከኣ ናይ ግድን ምዃኑ ኣይንዘንግዕ። ሓደ ሰብ ከም ዘዕለለኒ ኣብቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ናብ ኤርትራ ዝበጸሓሉ እዋን ዝምድና ምሕዳስን መንገዲ ኣየር ምኽፋትን ጥራይ ዘኮይኮነ፡ እንተላይ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩለመዳያዊ መሰረታዊ ሕቶታት መልሲ ጽዒኑ ዝመጽአ ዝመሰሎም’ውን ነይሮም ይበሃል።

መራሕቲ ኤርትራ ከምቲ ቅድም ዝገመትናዮም ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ዝገብርዎ ዘለዉ ዝምድና ከም መሕደሲ ምስሊ ክጥቀምሉ እምበር ኣብ ኤርትራ መሰረታዊ ለውጢ ክገብሩ ድሉዋት ከምዘይኮኑ ርዱእ ነይሩ። ኣብዚ እዋንዚ ንሓንሳብ ብቐጥታ ንሓንሳብ ድማ ብስዉር ዝህብዎ ዘለዉ ሓናኽ መግለጽታት እውን ነዚ ዘመልክት እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ ምምሕዳራት ከተማ ኣስመራ ኣብ ዘካይድዎ ዘይተወዓውዐ ኣኼባታት “ኣብ ኢትዮጵያ ከምዚ ይግበር ከምዚ ይስራሕ ኣሎ ኢልኩም ኣይተውርዩ። ንሕና ኣብ ውሽጥና ምምሕዳርና ከም ቀደሙ እዩ” ከም ዝበሉ ኣብቲ ኣኼባ ዝወዓሉ ግና ከምኡ ኣይትበሉ ዝተባህሉ ይገልጹ ኣለዉ። ህዝብና ብዛዕባ ጉዳዩ ከይሻቐልን መፍትሒ ክረክብ ዳምዳም ንከይብል ንምጉዳዩ፡ ባሕቲ መስከረም ሓዲኣ ኣላ፥ ከምዚ ክበሃልዩ ከምቲባ ክእወጅ እዩ ዝብሉ ወረታት ከኣ ህዝብና ንምድህላል ህግደፍ ባዕሉ ዝዘርኦ ዘሎ መርዚ እምበር ህግደፍ ፈትዩ ዝህቦ ፍታሕ ከምዘየለ ከኣ ነስተብህለሉ። ስለዚ ሕጂ’ው ናብ ነብስና ተመሊስና ሃሰስ እንተበልና፡ ኣብኡ ኣብቲ መወዳድርቲ ዘየብሉ ወጽዓ ህግደፍ ኢና ዘለና።