http://ascenteq.com/project/epdp

The struggle against Dictatorship and the Psychology of the Eritrean Politics

ዕላማ ናይዚ ሓተታዚ ኣብዚ እዋንዚ ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያ ሰለምንታይ ኢዩ ካብዚ ዘለዎ ምንጽጻግን ኣብ ሓድሕድ ምንእኣሰን ክወጽእ ዘይከኣለ፣ ኣብ ዝሓለፈ ናይ 15 ዓመታት ቃልስና ኣብ በቦታኡ ዝጓነፈና ዘሎ ንምብራህ ኢዩ፡፤

ኣብ መንጎ እቶም ተቃለስቲ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ወይ ድማ ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክርስያዊ ስርዓት ንምትካል ዝጓነፎ ውሽጣውን ግዳማውን ተጻብኦታት፣ ከምቲ ፕሮፈሶር ሃንቲንግቶን ኣብቲ ብዙሕ መጽናዕትታቱ ኣብ ሳልሳይ ማዕበል ኣብ ዝብል ጽሑፉ ከም ዝገልጾ፣ኩሉ እቲ ዝሓለፈ ማዕበላት ንደሞክራስያዊ ለውጢ ብዙሕ ሓጐጽጐጽን ዕንቅፋታትን ስለዝገጠሞ ገሊኡ ዝተዓወተ ገሊኡ ድማ ኣብ መንጎ ከይተዓወተ ዝፈሸለ ኣሎ ይብል ንኣብነት ኣብቲ ሳልሳይ ማዕበል ብ 1974 ኣብ ሃገረ ፖርቱጋል ኣንጻር ምልክነት ቀጺሉ ድማ ኣብ ሃገራት ደቡብ ኤውሮፓ ከም ንኣብነት፣ ስፓንየን ድሓር ድማ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ካብ 1970ክሳብ 1980 ዝተኻየደ ቃልሲ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ከም ሳልሳይ ማዕበል ክጽዋዕ ብዙሓት ተመራመርቲ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ይሰማምዑሉ።

እቲ ኣብ ግዜ ምውዳእ ዝሑል ኩናት ዝተራእየ ድማ ራብዓይ ማዕበል ይበሃል። ኣብዚ ማሪና ኦተወይ ዝብሃል ተመራማራይ ( Marina Ottaway) ”ኣፍሪቃዊ ደሞክራስያውነትን ለኒናዊ ምርጫን” ኣብ ዝብል ጽሑፉ ብዛዕባ ምትእትታው ደሞክርስያነት ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ዓወቱን ፍሽለቱን ብዝብል ወድዓዊ/ Emprical ትንተና የቅርብ፡፤ ከምኡ እውን ክራው ፍሮድ ያንግ ( CrawfordYoung) ዝበሃል ተመራማራይ ሳልሳይ ደሞክራስያዊ ” ማዕበል ኣብ ኣፍሪቃ” ኣብ ዝብል ጽሑፉ፣” ጸገማትን ግርጭታትን፣ ምቛም መንግስትን፣ ባእስን ደሞክራስያን ኣብ ኣፍሪቃ)ብዝብል እቲ ዝተረኽበ ባእስን ናይ ሓድሕድ ኩናትን ቅንጸላን ሕርሕራይ ገሩ ይገልጾ። እስከ እዚ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ኣብ ኤርትራን ኣብ ከባቢ ሃገራት ኣፍሪቃን ማእከላይ ምስራቅን ዝካየድ ዘሎ ንስመዮ ”ሓምሻይ ደሞክራስያዊ ማዕበልክ” ናበይ ገጹ ኢዩ ዝኸይድ ዘሎ፣ ኣብ ናይ ሎሚ ጽሑፈይ ኣብቲ ናይ ኤርትራ ካብ ዝብገስ ክሳብ ሎሚ ኣበይ ገጹ ኢዩ ዝኸይድ ዘሎ ከም ምኽትታለይን ምንባባይን ምስቲ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ከነጻጽሮን ከቀራርቦን ክፍትን ኢየ፣

እተን ዘትኩረለን ነጥብታት ድማ እዘን ዝስዕባ ኢየን፡፤

⦁ እዚ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎኸ ካብቲ ዝሓለፈ ናይቲ ኣርባዕተ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ዝምድና ኣለዎዶ፣
መንቀሊ ናይዚ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ሓይልታት ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ዝርኤን ዝጓነፈናን ዘሎ ናይ ሓድሕድ ምንጻግን፣ ምስትናዓቅን ካበይ ዝወረስናዮን ኢዩ፣

⦁ እዚ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ደሞክራስያዊ ቃልሲ ኣብ ኤርትራ ከምቶም ዝሓለፉ ማዕበላት ንገለ ሃገራት ዘዔወተ ንገለ ሃገራት ግን ኣብ ሓድሕድ ውግእን ፍሽለትን ዶ ከይከውን ካብተን ዝፈሸላን ዝተዓወታን እንታይ ክንመሃር ክ ኢልና፣

⦁ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያ ካብተን ካልኦት ሃገራት ኣብ ትሕቲ ምልክነት ክሳቀያ ዝጻንሓኸ ብእንታይ ንፍለ፣

1. እዚ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎኸ ካብቲ ዝሓለፈ ናይቲ ኣርባዕተ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ዝምድና ኣለዎዶ፣መንቀሊ ናይዚ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ሓይልታት ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ዝርኤን ዝጓነፈናን ዘሎ ናይ ሓድሕድ ምንጻግን፣ ምስትናዓቅን ካበይ ዝወረስናዮን ኢዩ፣

እቲ ዝሓለፈ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ኩሉ ብሰላማዊ ኣገባብ ኣይተወድኤን፣ ንኣብነት ናይ ፖርቱጋል ( Salazar) ይኹን ስፓንየን ( Francisco- Franco)ብዙሕ ደም ፈሲሱን ንብረት ጠፊኡን ኢዩ፣ እቲ ኣብ ላቲን ኣመሪካ ዝተኻየደ እውን ብቀሊል ኣይኮነን ተ ዓዊቱ፣ንኣብነት ምልካዊ ወተሃደራዊ ስርዓት ፒኖሸት( Pinochet) ክንደይ ሰብን ንብረትን ድሕሪ ምሕላቅ ኢዩ ኣብ ዕርቂ ዝኣተወ፣ እቲ ዝነውሔ ምልክነት ኣብ ፖርቱጋል ኢዩ ነሩ፣ ኣብ ሃገራት ምዕራባዊ ኣፍሪቃ ብፍላይ ኣብተን ግዝኣት ፈረንሳይ ዝነበራ እውን ብ1990 ኣቢሉ ዳርጋ ኩሎም ምልካውያን ወተሃደራዊ ስርዓታት ፍሽለቶም ምስ ፈለጡ ነቶም ተቃወምቶም ተፈላጥነት ሂቦም ገሊኤን ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ምሕደራ ዝተሰጋገራ ኣለዋ፣ ንኣብነት በኒን ትበሃል ሃገር ሓንቲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ዝተዓወተት ኢያ፣ ገሊኤን ድማ እቲ መስርሕ ደሞክራስያ ተዓንቂፉ ኣብ ምልክነት ተመልሳ። እቲ ብ2011 ካብ ቱኒስያ ጀሚሩ ናብ ግብጽን ሊብያን ቀጺሉ ናብ የመን ድሓር ድማ ናብ ሱርያ ዝቀጸለ እቲ ገና ዘይተወድኤ ማዕብል ደሞክራስያዊ ምንቅስቃስ ኢሎም ይገልጽዋ ተመራመርቲ ደሞክራስያዊ ማዕበላት። ካብዚኣተን እታ ሓንቲ ብውሑድ ክሳራ ናብ ደሞክራስያ ንምስግጋር ዝበቅዔት ሃገረ ቱኒስያ ጥራሕ ኢያ፣ እተን ካልኦት ግን ኣብ ኩናት ሓድሕድን ግርጭትን ስለ ዝኣተዋ እቲ መስርሕ ገና ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ክሳገራ ኣይከኣላን፣ እቲ ምኽንያታት ካብቲ ዝጸንሔ ኣመሰራርታ መንግስትን፣ ፖሊቲካዊ ስልጣን ብሲቪላዊ ይመሓደር ስለዝነበረ እቲ ወተሃደር ኣብ ፖሊቲካዊ ስልጣን ቦታ ሰለዘይነበሮ ክኸውን ይኽእል ኢሎም ዝምስክሩ ኣለዉ፡፤

ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ እውን ንቃልሱ ምስቲ ናይተን ኣንጻር ምልክነት ናብ ደሞክራስያውነት ዝምድና ኣለዎ፣ ምኽንያቱ እቲ ምንጪ ግርጭት ኣብ ሕቶ መንግስታዊ ኣወዳድባን፣ ቅዋማውን ደሞክራስያውን ሕንጸት ሃገር ሰለዝኾነ። እተን ኩለን ሃገራት ናጽነትን ምስተጐናጸፋ፣ እቲ ናጽነት መሪሑ ዝመጽኤ ነቲ ምስግጋር በቲ መስርሕ ሕዝባውን ደሞክራስያውን ክንዲ ዝመርሖ፣ ኣነ ኢየ ናጽነት ኣምጺኤልካ፣ኣነ ዝበልኩኻ ግበር ዝብል ትምክሕቲ ክንዲ ድልየታት ሕዝብን፣ ጠለባትን፣ ዝምልሽ ብኢደ ወነንኡ ነታ ሃገር ከምቃሕ ዝበሎ ክመርሓ ይብገስ፣ድሕሪ ገለ ዓመታት ድማ እታ ሃገር፣ ኣብ ትሕቲ ሕሱምን ጭካንን ውልቀ መላኺ ስርዓት ትሳቀ፣ ኤርትራ ሎሚ ከምቲ ማክስ ወበር ( Max Weber) ዝብሎ እታ ሓንቲ ከም ነጻ ሃገር ዘቁጽራ እቲ ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ሉዑላውነት እንተዘኮይኑ ከም ሃገር ናይ ሕዝባ ሉዑላውነት ዘይብላ፣ ማለት ከም ነጻ ሃገርን መንግስትን ዘፍልጣ እቲ ሰለስተ ዝተኣሳሰረ( Components) ትሕዝቶታት ንሃገር ሃገር ዘብላ/

መሰረታዊ ቅርጻ መንግስቲ- Physiscal basis of the state
ትካላት መንግስቲ- Institutions of the state
ስነ- ሓሳብ መንግስታዊ ምሕደራ- The idea of the state

ዘይብላ ብወተሃደር ትሕሎ ናይ ውሑዳት ሰባት ብሕታዊት ኩባንያ እምበር ኣብ ኤርትራ በዚ ሰለስተ ኣካላት ዝተመስረተ መንግስታዊ ምሕደራ የለን፡፤

አብ መንጎ ተቃወምትን እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምልካዊ ስርዓትን ፍልልያቱ ኣብ ኣቋቁማ መንግስትን ሕዝብን ዘሎ ፍልልያት ኢዩ፣ ስለዚ ደንበ ተቃውሞ ከጽንዖን ክፈልጦን ዘለዎ ቃልሲ ናብዚ ሕቶ እዚ ዝተመርኰሰ ክኸውን ኣለዎ በሃላይ ኢየ፣ እቲ ኣብ ውሽጢ ተቃውሞ ደንበ ናብዚ ንክበጽሕ ኩነታት ብኣካደምያውን ተመክሮኣውን ኣፍልጦታት ከሰንዮ ኣለዎ። ደንበ ተቃውሞ እዚ ናይ ሎሚ ዘካይዶ ዘሎ ቃልሲ ካብ ናይ ዝሓለፈ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝተፈልየ ምዃኑ ክግንዘብ ኣለዎ፣ ነዚ ኣፍልጦ ክህልዎ ድማ ዝሓለፈን ዘሎን ዝመጽእን ንክፈልጥ ዘኸእሎ ታሪኻዊ ኣመጻጽኣን ኣፈታትሓን ፖሊቲካዊ ግርጭታቱ ብኣካደምያዊ መጽናዕቲ ክስነድን ኣብኡ ተመርኲሱ ድማ ደሞክራስያዊ ኣፈታትሓ ከናዲ ኣለዎ።

ኣብዚ ኣካደምያዊ መጽናዕቲ ብሓደ ሸነኽ ምስግጋር ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያውነት፣ በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ ብረታዊ ግጭትን ኣፈታትሓ ፍልልያትናን ምስቲ ናይ ካልኦት ሃገራት እናዛመድና፣ ክፍለጥ ዘለዎ እቲ መስርሕ ምስግጋር ካብ ደንበ ተቃውሞ ጀሚሩ ኣፈታትሓ ውሽጣዊ ግርጭታቱ ካብ ብሕጂ ክፈልጦ ዘለዎ እምበር ሕጅስ ነዚ ምልክነት ንእለ ድሓር ንሓስበሉ ዝብል ብሂል ኣብቲ ናይ ዝሓልፈ ኣካደምያዊ መጽናዕታት፣( Huntington, Gene Sharp) ሃንቲንግቶን ወይ ድማ ጂን ሻርፕ ኣይሰማማዕን፣ እንተድኣ ድሕሪ ወድቀት ምልክነት ንሕሰብሉ ክይኑ እቶም ከምኡ ዝብሉ ናይ ግድን ኢዩ ብኤምፕሪ/ Emprical examples ክቅርቡልና ኣለዎም። ኣብዚ ግዜዚ እቲ ክጽናዕ ዘለዎ እቲ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ዘሎ ፖሊቲካውን፣በርገሳውን ከምኡ ድማ ነጻ ውልቀሰባትን ዝብል ዝተፈላልየ ሓይልታት ናበይ ገጹ ኢዩ ዝኸይድ ዘሎ ከመይ ገሩ ድማ ኢዩ ነዚ ምልክነት ኣልጊሱ ድሕሪ ምልክነትከ እንታይ ዓይነት መንግስቲ ክተክል ይሓስብን፣ ምስ ሕዝቢ ዘለዎ ዝምድናን ኣብ ሓድሕዱ ዘለዎ ስኒትንከ ክሳብ ክንደይ ተኣማምነት ኣለዎም ክፍተሽ ዘለዎ ጉዳይ ኢዩ።

እቲ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ዝርኤ ዘሎ ናይ ምንጽጻግን፣ነንሕድሕድካ ምንሻውን፣ ኣብ ናይ ዘመና ሓዲሽ ተክኖሎጂ ኣቲኻ ናይ ቃላት ውግእ ምዝውታር ካብ ፖሊቲካዊ ታሪኽ ኤርትራ ካብ መሰል ርእሰ- ውሳነ ኤርትራ ካብ ዝሓለፋ ካብ ፖሊቲካዊ ሰልፍታት ኣብ ግዜ ፈደርሽን ከምኡ ድማ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዝወረስናዮ ናይ ባእስን ቈየቋን ፖሊቲካ ኢዩ፣ ሰለዚ እዚ ውርሻ እዚ ንፖሊቲካዊ ሰነ-ኣእምሮ እናሃወኸ፣ ንቃልስና ድሕሪት ይጐቶ ኣሎ ካብዚ ሰነ - ኣእምሮኣዊ ናይ ፍርሓትን ሓድሕድ ጥርጠራን ክንወጽእ ኣይከልናን ዘሎና።

እቶም ፖሊቲካውያን ካብቲ ግዜቲ ጀሚሮም ዝመስረትዎ ከምቲ ማክስ ወበር/ Max Weber ዝሰምዮ ኣባታዊ ወይ ፓትርሞንያሊስም/ Partimonialism ማለት እቲ ወድዓዊ ኩነታት ሕዝብኻ ካብቲ ግላዊ ጥቅምታትካ ምስቲ ዘሎካ ስልጣን ዘይምፍላይ ኢዩ ይብል፣ እቲ ናይ ኤርትራ ፖሊቲካዊ ኣስዃኹዓ እውን ነዚ ይመስል፣ ፖሊቲካዊ ሰልፍታት ሞስሊም ሊግ ወይ ድማ ሰልፊ ኣንድነት ኣብ ሃገራዊ መንነታት ኣይኮናን ተመስሪተን ዝነበራ እንታይ ድኣ ኣብ ሃይማኖታውን ባህላውን ንኡስ መለለይታት ናይ ገለ ሕዝብታት ኤርትራ ሰለ ዝነበራ ነዊሕ ከይከዳ ነቲ ዝነበረ ፈደራላዊ ምሕደራ ኣፍሪሰን ንኤርትራ ምስ ንጉሳዊ ስርዓት ሃይለ ስላሰ ከምትቁረን ገበርኣ። እቲ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ዝተራእየ እውን ኣሰዃኹኡ ካብቲ ናይ ዝሓለፈ ምስሊም ሊግን/ Moslem League ስልፊ ኣንድነት/ unionist party ዝፍለ ኣይነበረን፣ ክልቲ ኡ ድማ ኣብ ትሕቲ ፓትሪሞኒያልሲም ዝብል ኣምር ንውልቀ መሪሕነት ካብቲ ናይ ሃገር ኣይፈልይዎን ኢዮም፣ ን ኣብነት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ማለት ብኣኣቶም ኤርትራ ማለት ስለዝኣምኑ፣ ነብስ- ተኣማምነት የብሎምን ከምኡ እውን ኣብ ደንበ ተቃውሞ እዚ ተራእዮዚ ኣሎ። እምበር ደንበ ተቃውሞ መታን ካብ ናይ ምንጽ ጻግን፣ ምስትናዕቅን ክወጽእ እንታይ ክግበር ኣለዎ፣ እቲ ስልጣን ውልቃዊ ኮይኑ እቲ ናይ ሕዝቢ ጉዳያት እውን ንሱ ጥራሕ ዝውስኖ ምስ ዝኸውን እቲ ፓትርሞኒኣሊስም ዓንቃፍን ነቲ ባኅርያዊ ፍልልያት ናይ ሕዝብታት እናስተን ዓቀን፣ ነንሕድሕዶም ከምዝጓነጹን ከምዘይሰማምዑን ገሩ ዕድመ ስልጣኑ የንውሕ፣ እቲ ሎሚ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ዝርኤ ዘሎ ናይ ምንዕዓቅን፣ ነንሕድሕድካ ምንጫትን ናይ ሎሚ ዘይኮነስ ምስ ፖሊቲካዊ ታሪኽና ተኣሳሲሩ ዝመጽኤ ኢዩ፣

ኤርትራ ከምተን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ብዙሕ ሕዝብታት፣( Multi-cultural) ዝተፈላለየ ቋንቋታትን ሃይማኖታትን ዘለዎም ዝነብሩሉ ሃገር ኢያ፣ ኣብ ሓንቲ ሃገር ብዙሕ- ባህላውን ፣ ሃይማኖታውን ምህላው ሃብቲ ሃገር ድኣ እምበር ጸገም ኣይኮነን፣ ጸገም እቲ ነዚ ብዙሓውነት ከተመሓድር ዘይምኽኣል ኢዩ። ደንበ ተቃውሞ ነፍሰ ወከፍ ፖሊቲካዊ ይኹን በርገሳዊ ወይ ውልቃዊ ኣብዚ ግዜዚ ቀዳምነት ክህቦ ዘሎ መጀመርያ ነዚ ኣብ ውሽጡ ኮይኑ ዝዕንቅፎ ዘሎ ጸገማት ኣለልዩ ክኣልዮን ከመሓድሮን ጻዕርታት ከካይድ ኣለዎ፣ ናይ ዝሓልፈ ተመክሮታት እትቀስመሉን እትመሃረሉን ሰሚናራትን ዋዕላታትን እናወደብካ ድማ ንናይ ሕዝብኻ ኣፍልጦ ብዛዕባዚ ግርጭታት ኣተኣላልያኡን ኣፈታትሓኡን ምንዳይ እዋኑ ኢዩ።

2. እዚ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ደሞክራስያዊ ቃልሲ ኣብ ኤርትራ ከምቶም ዝሓለፉ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ንገለ ሃገራት ዘዔወተ ንገለ ሃገራት ግን ኣብ ሓድሕድ ውግእን ፍሽለትን ከይከውን እንታይ ክንገብርን ከነማልእን ኣሎና ካብተን ዝፈሸላን ዝተዓወታንክ እንታይ ክንማሃር ኣሎና?

ምትእትታው ድሞክራስያውነት ከምቲ ኣቀዲመ ዝገለጽክዎ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ዝሓትት ኢዩ፣ ገለ ሃገራት ብዝሓጸረ ግዜ ንምልክነት ስዒረን ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ዝተሰጋገራ ኣለዋ ዝበዝሓ ግን ካብ ምልክነት ናብ ምልክነት ካብ ኩደታ ናብ ኩደታ እናተሳገራ ክሳብ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ምልክነት ዝሳቀ ሃገራት ኣፍሪቃ ብዙሓት ኢየን። ደሞክራስያዊ ስርዓት እቲ ዝሔሽ ስርዓት ምሕደራ ምስቲ ውሽጣዊ ኣመሓዳድራ ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ጠቃሚ ተባሂሉ ዝፍለጥ ዝውቱር ዳርጋ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለም ዝኽተልኦ ስርዓት ምሕደራ ኢዩ፡፤ ናይ ደሞክራስያ ኣገላልጻን ኣቃውማን ኣገዳስነቱ ኣብቲ ንደምክራስያዊ ለውጢ ዝቃለሱ ዘውጽእዎ ስትራተጂ ይምርኰስ፣ እዚ ድማ ናብቲ መጨረሽታ ክትበጽሖ ትደሊ ዝመርሓካ ናይ ሎምን ጽባሕን መገዲ ምስኣልን ብኡ ተመሪሕካ ድማ ነቲ ግዝያዊ ዕንቅፋታት ብልዝብን ምርድዳእን እናፈታሕካ ናብ መጻኢ ገጽካ እናማዕዶኻ ምስትእትጓዓዝ ኢዩ ካብ ፍሽለትን ውግእ ሓድሕድን ንሃገርካን ሕዝብኻን ዋሕስ ናይ ብሓንሳብ ብሰላም ናይ ምንባር መሰረት ተንበር፡ በዚ መንጽርዚ ቃልሲ ደንበ ተቃውሞ ከመይ ይመስል፣ ናበይ ገጹ ኢዩኸ ዝዝንብል ዘሎ ናብቲ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ምልክነት ናብ ድሕነት ዝመርሕ ኮይኑዶ ይርኤ ኣሎ ወይስ ከምተን ካልኦት ቅድሚ ሕጂ ዘይተዓወታ ብሰንኪ ሕጽረታተን ካብ ኩደታ ናብ ኩደታ ኣብ ድኽነትን ብልሸውናን ዝነብራ ሃገራት ክትከውን ኢያ፣ሕቶ ናይ ኩሎም ብኤርትራ ዝግደሱ ኮይኑ ኣሎ፣ እቲ ዝዓበየ ሕቶ ሎሚ ደንበ ተቃውሞን ኩነታቱን ድኣ እምበር ምልጋስ ምልካዊ ስርዓት ኣብ ኤርትራ ኣይኮነን፣ እቲ ስርዓት ባዕሉ ወግሔ ጸብሔ ነፍሰ-ቅትለት እናካየደ ባዕሉ ክወድቅ ኢዩ እቲ ሕቶ እቲ ድሕሪኡ ዝመጽእ ኢዩ።

ደንበ ተቃውሞ በዚ ሕዝዎ ዘሎ መገዲ እንተድኣ ቀጺሉ ኣብ ውሽጡ ቅርጻን ኣስራርሓን ንሕጅን ጽባሕን ብንጹር ኣቀሚጡ እንተዘይተቃሊሱ እምነት ሕዝቡን ተቀባልነት ብኣህጉራዊ ማህበረ ሰብ ተቀባልነት ስኢኑ ኣብቲ ዝደልዮ ለውጢ ክይበጽሔ ክተርፍ ይኽእል፣ እዚ መታን ከይርከብ ኢዩ ድማ ብዙሓት ግዱሳት ኤርትራውያን ኣምሪሮም ዝጽሕፋን ዘተንቡሁን ዘለዉ።

ካብ ዝሓለፈ ማለት ካብ ምውላድ ኤርትራዊ ሃገራውነት ክሳብ ሎሚ ዝወርስናዮም ጊጉይ ኣፈታትሓ ከምኡ እውን ካብ ክባቢናን ዓለምን ከምዚ ናትና ኩነታት ቃልሲ ዘሕለፋ ተማሂርናዶ ኣይተመሃርናን ኢልና ምስ እንመዝን፣ ገና ኣይተመሓርናን ኣሎና ብሃላይ ኢየ፣ተማሂርና ነርና እንተንኸውን ገለ ምልክታት ናይ ለውጢ ምረኤርና፣ክሳብ ሕጂ ግን ኣብ ዕንክሊል ኢና ንነበር ዘሎና።ካብዚ ዕንክሊሎ ክንወጽእ ምምኽካርን ምልዝዛብን ብሃገር ደረጃን ብኣህጉራዊ ደረጃን ከድልየና ኢዩ።

3. እቲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያ ካብተን ካልኦት ሃገራት ኣብ ትሕቲ ምልክነት ክሳቀያ ዝጻንሓኸ ብእንታይ ንፍለ፣

ምልክነት ኣብ ሓንቲ ሃገር ታሪኻዊ ኣመጻጽኣ፣ እቲ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምልክነት ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ዝመጽኤ ኣይኮነን ምስቲ ታሪኻዊ ፖሊቲካዊ ቃልሲ ዝተጸንሰሰ ስዒቡ ድማ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዝዓበየ፣ ነንሕድሕዱ ክቅንጽል ዝመጽኤ ባህሊ ማለት ንፍሉይ ርእይቶ ዘለዎ እናቀንጸለ ዝመጽኤ ድሕሪ ናጽነት ድማ ሕዝቢ ኤርትራ ፍቶ ጽላእ ንሕና ኢና ንገዝኣካ፣ ንሕና ዝበልናካ እንድሕሪ ዘይትግበር ኰንካ ኤርትራና ግደፍ ባዕሉ ናይ ትምክህትን ትዕቢትን ካብተን ድሕሪ መግዛእቲ ማለት 1945 ናጽነተን ዝተጓነጸፋ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝፈልዮ ባህሊ ናይ ትዕቢት ምንጪ ናይዚ ኣብ ኤርትራ ነጊሱ ዘሎ ውልቀ-መላኺ ኢዩ። እተን ሃገራት ኣፍሪቃ ብ1945 ናጽነተን ዝተጓነጸፋ ኣብ መጀመርያ ብሓውሲ-ደሞክራስያ ኢየን ጀሚረን፣ ናይ ምስግጋር ግዜያዊ መንግስትን ፓርለማን ቅዋምን እውን ነርዎን፣ እቲ ኣብ ኤርትራ ስልጣን ዝሓዘ ውድብ ግን፣ ካብታ ዝተበገሰላ ማለት ናጽነት ካብ ዝጭብጥ ግዜ ጀሚሩ ብዘይ ናይ ሓሶት መብጽዓታት ወይ ድማ ንይምሰል እንተዘኮይኑ ብሓቂ ኣሚኑሉ ኣይኮነን ነቲ ሕጂ ገለ ካብቲ ስርዓት ተኣልዮም ቅዋም ይተርጐም ዝብሉ ዘለዉ እውን እቲ ሕቶ ሕዝቢ ክንየው ቅዋም ምዃኑ ክፈልጡ ኣለዎም። ንዑ በሉ ቅዋም ንተርጉሞ እንተበለ ከምቲ ናይ ዛየር መንግስቲ ምቡቱ ኮይኑ እቶም ተቃውምቲ በዚ ናይ ሞቡቱ ምትላላት ዝመስል ኣሚናኦም ምስ ኣተዉ፣ በዛ መላዝኣ ገሩ ድማ ንቶም ተቃውምቲ ብብሓደ ኣጥፈኦም ኣብ ኤርትራ እውን እዚ ስልቲ ናይ ሞቡቱ ከይድገም ተቃወምቲ ብሓቂ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዝደልዩ በዚ መታለሊ መላታት ምልኪ ክታለልዩ የብሎምን፣ እቲ ውሩይ ፍሉጥን ፕሮፈሶር ጂን ሻርፕ/ prof.Gene Sharp/ ኣብ ጽሑፋቱ ከምዝገልጾ ተቃወምቲ ንደምክራስያዊ ለውጢ ኣብ ድኹም ኩነታት ከለዉ ምስ ምልካዊ ወተሃደራዊ ስርዓት ኣብ ዘተ ክኣትዉ የብሎምን ይብል፣ ዳርጋ ኩለን ኣንጻር ምልክነት ዝሰዓራ ሃገራት እቲ መላኺ ስርዓት ኢዱ ሂቡ ወይ መህደሚ ምስ ዝሓት ጥራሕ ክኸውን ኣለዎ።

ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ ካብቶም ካልኦት ዝፍለየሉ ሓደ እተን ናይ ካልኦት ሃገራት ኣብ ውሽጢ ሃገር ኢየን ቃልሰን ዝጀመራን ዘለዋን፣ እቲ ናይ ኤርትራ ግን ኣብ ስደት ኢዩ ጀሚሩን ዘሎን፣ እዚ ድማ እዩ እቲ ዝ ዓበየ ፍልልይ፣ እቲ ካልእ ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ ክሳብ ሎሚ ኣብዚ 15 ዓመት ንኩሉ ዝጥርንፍ ናይ ሓባር ጽላል ኣብ ትሕቲ ሓድነታዊ ሃገራዊ መንነት ንኩሉ ብሔራት ብማዕርነት ዝሓቁፍ ንመጻኢ ናይ ብሰላም ብሓባር ምንባር ዘውሕስ ኪዳን መስሪቱ ክሰርሕ ዘይምኽኣሉ እውን ካልእ ፍልልይ ካብቶም ካልኦት ሃገራት ኢዩ።

ኣብ መደምደምታ መታን እቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘሎ ሕዝብን ወተሃደርን ኣንጻር ምልክነት ክለዓል ጭቡጥ ስእሊ ናይቲ ኣብ ደገ ዘሎ ተቃውሞ ክርኢ ኣለዎ፣ እዚ እንተድኣ ርእዩ ድማ ከልዓል ናይ ግድን ኢዩ እሞ ንዑ ቅርጻ ኣወዳድባናን ኣስራርሓናን ንሕድስ ብዝብል መዛዘሚ ጽሑፈይ እድምድም።

ዝተወከስክወንጽሑፋት/ References 

1. John W. Harbeson, ” Rethinking Democratic Transitions: Lessons from Eastern and Southern Africa,” in Richard Joseph ( ed) State, Conflict, and Democracy in Africa.
2. Young Crawford, ” The third Wave of Democratization in Africa: Ambiguities and contradictions.”
3. Spears, Ian S,. ” Understanding inclusive peace agreement in Africa”: the problem of power sharing.
4. Huntington, Samuel P. The third Wave: Democratization in the late twentieth century.
5. Tekeste Negash, Eritrea and Ethiopia, : ” The federal Experience”, Nordiska Afrikainstitutet, Uppsala 1997.
6. David Bloomfield and Ben Reilly, ” Characteristics of Deep- rooted conflict”
7. Gene Sharp, ” From dictatorship to Democracy” A conceptual Framework for Liberation, The Albert Einstein Institution.

ኣብ ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፥ ኩሉ ዜጋ ምእንቲ  ዝፈትዋ ሃገሩ ሓቢሩን ተኸባቢሩን ተኸላኺሉላ እዩ። እዚ ሓቢሩ ምቅላሱ ከኣ እዩ ሃገራዊ ሓርበኝነት ፈጢሩ ሃገራዊ መንነቱን ታሪኹን ዘዕቈበ። እዚ ታሪኽ እዚ እዩ እምበኣር እምነ-ኩርናዕ ኮይኑ ከም ደቂ ሓንቲ ሃገር ብማዕረ ዝጠምረናን። ህዝቢ ኤርትራ ከም ሓደ ኣካል ሕብረተ-ሰብ ዓለም  ናእሽቱ ይኹን ፍርዝን ዝበሉ ቁርቁሳት ወይ ፍልልያት ኣይነበርዎን ማለት ኣይኮነን። እዚ ቁርቁሳትን ፍልልያትን  ብዝያዳ ጎሊሑ ዝተራእየ ናብ ርእሰማላዊ ኣገባብ ክኣቱ ምስ ጀመረ ገኒኑ።

ህዝቢ ኤርትራ፥ እምበኣር ካብ ባዕዳውያን ገዛእቲ ክገላገል ዝገብሮ ዝነበረ ቃልሲ፥ ድሒሩ እውን ኣብ ግዜ መግዛእቲ እንግሊዝ ፖለቲካዊ ሰልፍታት መስሪቱ ምንቅስቓስ ምስ ጀመረ ስጡም ሃገራዊ መንነቱ ኣረጋጊጹ እዩ። ይኹን እምበር ኣብቲ ዝካየድ ዝነበረ ፖለቲካዊ ቃልሲ እቲ ብዘገምታዊ ዝፍጠር ዘነበረ ናይ ሓሳባት  ፍልልያትን ምፍሕፋሓትን ዘይተርፍ ብምንባሩ ኣብ መንጎ ሰልፍታት ቁርቁሳት ክረአ ጀሚሩ። እዚ ኣብ ግዜ ፈደረሽን ጎሊሁ ዝተራእየሉ ፍልልያት ከኣ ኣብ መንጎ ቀጽሪ ነጻነትን ምስ ኢትዮጵያ ኣንድነት ዝብሉን በቲ ሓደ ወገን፥ በቲ ካልእ ከኣ እቲ ኣብ መንጎ እተን ናይ ቀጽሪ ናጽነት ዝነበራ እውን እንተኾነ ቁርቁሳት ኣይነበረን ማለት ኣይኮነን። ንኣብነት ምምስራት ናይ ራቢጣ ኣልእስላምያ ነገዛእ ርእሱ ኣብቲ ዘይርጉእ ፖለቲካዊ ሃዋህው ዝተፈጥረሉ ህሞት ብምንባሩ ነቲ ክርስትያናዊ ሸነኽ ብዝያዳ ናብ ናይ ኣንድነት ገጹ ከድህብን ክዛዙን ደራኺ ነይሩ ክበሃል ይከኣል። ብተወሳኺ ነዚ ዝፈጠረ ከኣ እቲ ናይ ዕብለላ መንፈስ ኣብ ክልቲኡ ሸነኽ ብምንባሩ ከይኮነ ኣይተርፍን።

ኣብቲ ግዜ እቲ በቲ ሽዑ ዝነበረ እዋን ማለት እቲ ግርጭት ኣብ መንጎ ክርስትያንን እስላምን ዝመስል  ንክኸውን ብእንግሊዝ ይኹን በታ ሽዑ ምስ ዓለም ርክብ ዝነበራ ኢትዮጵያ ከይተረፈት ብዝንዛሕ ዝነበረ በታታኒ ጐስጓሳት ዘንቀሎ ፍልልያት ፈጢሩ እዩ። ይኹን እምበር ኣቦታትና እቲ ምእንቲ እታ ሃገር ከይትበታተን ወይ ከይትመቓቐል ኢሎም ምስ ኩሉ እቲ ፍልልያቶም፥ ነቲ ናይ ሓያላን ሃገራት ሸርሒታት መኪቶም፥ ነቲ ፈደረሽን ምቕባሎም ክሳብ ክንደይ ለባማት ከም ዝነበሩና ዝሕብር እዩ። ሳልኡ ከኣ እዩ ዋላ እዚ ፍልልያት እዚ እንተነበሮም ቅድም ፖለቲካዊ ድሒሩ ድማ ብረታዊ ቃልሲ ዝጀመረ።

ልክዕ እዩ እዚ ፍልልያት እዚ ብግዲኡ ኣብቲ ሕብረተሰብ ክሕድሮ ዝኽእል ኣሉታዊ ይኹን እውንታዊ ጽልዋ ነይርዎ እዩ። ካብዚ ዝነቐለ እቲ ቅድም ክብል ዝነበረ ፍልልያት ተደጒሉ ይኸይድ ስለ ዘነበረ ምስቲ ኣብ ሜዳ ዘጓንፍ ዝነበረ ገለገለ ጉድለታት ክሳብ ናብ ምፍንጫል በጺሑ። ሳዕቤናቱ ከኣ ክሳብ ሎሚ የሳቕየና ኣሎ። ምኽንያቱ እቲ ኣብቲ ቃልሲ ተዓዊቱ ዝወጸ ሓይሊ ነቲ ሕሉፍ ይኹን ክመጽእ ዝኽእል ግርጭታት ክፈትሓሉ ዝኽእል መስመር ከትሕዞ ስለ ዘይደለየ እነሆ ህዝብና ሓርነት ስኢኑ ይሳቐን ይበርስን ኣሎ። እዚ ስርዓት እዚ እውን እንተኾነ ንሓደነት ህዝቢ ብዙሕ ዘገድሶ ስለ ዘይኮነ፥ ጅሆ ሒዝዎ እምበር ናጽነትን ፍትሕን ሂቡ ህዝቢ ከቕስን ንረብሓኡ ኣይኮነን።

እዚ ናይ ሎሚ ምእንቲ ሓድነት ህዝብን ቅዋማዊትን ዲሞክራሲያዊትን ሃገርን እነካይዶ ዘሎና ቃልሲ ክዕወት ኣለዎ። እዚ ዝዕወት ከኣ ብጠማርን ኣካብን ሓሳብ እምበር በታኒ ሓሳባትን ግብርን ምኽታል መሊሱ ናብ ምልኪ ዝወስድ  ናይ ምልኪ ባህሪ እዩ። ኮታ ዘረሓሕቕ እምበር ዘቀራርብ ኣይክኸውንን እዩ። ምኽንያቱ ምስ ተረሓሓቕካ እንደገና ተቐራሪብካ ጸገማትካ ምፍታሕ ከቢድ እዩ። በታኒ ሓሳባት ነቲ ሃገራውን ሓባራውን ዕላማ ከም እትዝንግዕ ዝገብር እዩ። ካብዚ ዝተላዕለ ከኣ ነቲ ቅኑዕን ስነፍልጠታውን ዝኾነ ጉዳያት ንጎኒ ገዲፍካ ኣብቲ ናይ ውልቃዊ ረብሓታት ክትዛዙን፥ ንኣሉታውን ድሑርን ስምዒታት ተወንዚፍካ ላዕልን ታሕትን ትብል። ነዚ ንምትግባር ድማ ጠርናፍን ኣካብን ብዘይኮነ ኣገባብት ውደባ ሃስውስው ኣብ ምባል ክተድህብ ትጅምር። ከምቲ ምስላ ኣበው ዝብሎ ከኣ “ላምሲ ብኢዳ ዝቐርባ ብእግራ ትሓክኽ” ማለት ንሓርነታዊ ቃልሲ ዘዕዉቱ ነገራት ገዲፍካ በታታኒ ሓሳባት እናኣምጻእካ ሓርነታዊ ዓወት ዝብል መዝሙር ክኸውን ኣይክእልን እዩ።

እዚ ተሰሊፍናሉ ዘለና መድረኽ፥ መድረኽ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ካብ ኮነ፥ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ተሳኒኻን፥ ተኸባቢርካን ሓሳብ ሕድሕድ ብምስማዕን ሓቢርካ ብምስራሕን ጥራሕ እዩ ዝረጋገጽ። ደሓር ከኣ እቲ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ንረብሓ ውልቀሰባት ዘይኮነስ፡ ፍትሕን ሰላምን ንናይ ኩሉ ዜጋ ምውሓስ ማለት እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ንግርጭታት ይኹን ፍልልያት ተዓጊሱ ዝጻወር እምበር ብናይ ርኢቶ ፍልልያት ኣመኽንዩ ናብ ምፍሕፋሓት፥ ጽልኢ፥ ቅርሕንቲ ወይ’ውን ክሳብ ዓመጽ ገጹ ኣይብርኽን። ስለዚ ነቲ ንሓድሕድና ምድኻምን ፍልልያትን ልዕሊ እቲ እነካይዶ ሓርነታዊ ቃልሲ ክኸዱ ካብ ምግባር ምቑጣብ ከድልየና እዩ። ምኽንያቱ ግርጭታት ይኹን ፍልልያት፡ ኩሉ ግዜ ክህልዉ ስለ ዝኾኑ ብኣኦም ኣመኽኒና ወይ ኣሳቢብና ኩሉ ዓቕምና ኣንጻር ምልኪ ኣብ ክንዲ ነቕንዕ ኣብቲ ረግረግ ናይ ምልኪ ክንጥሕል ኣይግባእን። በቶም ዝነበሩ ይኹኑ ህልዋት ፍልልያት ተገዚእና ምስ እንጎዓዝ ናብ ጉጉይ ኣቕጣጫ ስለ ዘምርሓና፥ ጉጉይ ኣቕጣጫ ከኣ ጉጉይ ፍታሕ እዩ ዝፈጥረልና።

ስርዓት ኢሳያስ ንህዝቢ ክጭፍልቖን ከሳቕዮን እንከሎ ንስልጣኑ ክብል እምበር ንልምዓት ወይ ብልጽግና ሃገርን ህዝብን ኣይኮነን። ደምበ ተቓውሞ ከኣ በኣንጻሩ ኣብ ክንዲን ሓርነታዊ ቃልሲ ዝጠልቦ ኣምራት ከም ኣሳታፍነት፥ ብዝተሰማማዕካሉ ምምእዛዝ፥ ዝኣመሰሉ መሰረታዊ ኣምራት ምድግጋፍ፥ በታታኒ ሓሳባት ክቕልቀል እንከሎ፥ ኣብ ክንዲን ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ንስልጣኑ ክብል ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ደሓር ከኣ ኣንጻር መላኺ ስርዓት ዝቃለስ ኩሉ፥ ዲሞክራሲያዊ ኣተሓሳስባ ኣለዎ ወይ ደጋፊ ዲሞክራሲ ማለት ኣይኮነን። ምኽንያቱ ምስቶም ዕንወትና፥ ፍልልያትናን ግርጭታትናን ዘጋድዱ እናተጓዓዝና፥ ብኣኦም ክንቅጽል እንከሎና ካብ “ንምስግጋር ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ክሳብ ክንደየናይ ንበቕዖ?” ዘብል ሕቶ ከልዕል ናይ ግድን እዩ።

ጉባኤ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራ ኣብ ሆላንድ ብዓወት ዛዚሙ፥  

ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራ ኣብ ሆላንድ ፡ መዲብዎ ዝጸንሐ ጉባኤ ማሕበር ብዕለት 07-10-2017 ኣካይዱ። ኣቦ መንበር ማሕበር ፥ ናይ እንኳዕ ድሓን መጻኩም ቃል ድሕሪ ምሃቡ ፥ ንተሳተፍቲ ኣባላትን ፡ ከምኡ’ውን ነቶም ብቕቡል ምኽንያት ንጉባኤ ክመጽኡ ዘይጠዓሞም ኣባላትን ፥ ተደናገጽትን ብምዝካር፥ ነዚ ቅዱስ ናይ ግብረ-ሰናይ ማሕበር ሓቢርና ናይ ምድንፍዑን ምቕጻሉን ንምዝታይ ምምጻእኩም ብስም ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ሆላንድ ፥ ብዝያዳ’ውን ብስም እቶም ክንሕግዞም ዝግብኣና ናይ መደበር ከሰላ ኣካለ ጽጉማን ብምምስጋን ኣኼባ ከፊትዎ። ቀጺሉ ፡

ነጻ ማሕበር ናይ ኣካለ ጽጉማን ብምቛም ኣድማዕን ዓቢ ኣስተዋጽኦን ክህልዎ ፥ ኣብ ኤርትራውያን ከይተሓጽረ ናይ ዓለም ግብረ- ሰናይ ቆላሕታ ክረክብ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ዓቢ ዕንቅፋት ምዃኑ ኣስሚርሉ። ኣብዚ እዋን’ዚ ዋላ’ ኳ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ስቓይን ናይ ሓሳረ መከራ ህይወት የሕልፍ እንተሎ ካብኡ ናብኡ ግን እቲ ንነጻነት ኤርትራ ዝሰንከለ ኣብ ስደትን ውሽጢ ሃገርን መዐቀኒ ዘይብሉ ሕሰም የሕልፍ ከምዘሎ ርዱእ ምዃኑ ኣስሚርሉ። ካብዚ መሪር ሓቂ ብምብጋስ ነቲ ብ 2002  ዝተወስደ ስጉምቲ ምቛም ነጻ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ብመሪሕነት ሓውናን ብጻይናን ተስፋይ ተኽልዝጊን ከልኦት ብጾትን የመጉስን የመስግንን።

ቀጺሉ ኣቦ መንበር ማሕበር ሓፈሻዊ ሃለዋት ኣካለ-ስንኩላን መደበር ከሰላ፥ ብፍላይ ድማ ናይ ዝሓለፉ ዓመታት ማሕበርና ብወግዒ 2011 ካብ ዝምስረት ንዕብየት መሕበር ዝተገብሩ ጻዕርታትን ፥ ማሕበር ክገብሮም ዝጸንሐ ደገፋት ይኹን ንጥፈታት ከምኡ’ውን ኣብ ጉዕዞ ዘጋጠሙ ብድሆታን ብሰፊሑ ጻብጻቡ ድሕሪ ምቕራብ ፥ ገንዘባዊ ጸብጻብ ንምቕራብ ናብ ተሓዝ ገንዘብ ማሕበር ኣመሓላሊፍዎ። ተሓዝ ገንዘብ ማሕበር ብወገኑ ኣታውን ውጻእን ገንዘባዊ ጸብጻብ ማሕበር ብደቂቑን ብጽፈትን ድሕሪ ምሕባር ፥ ኣኼባ ናብ ኣባላት ንክበርህ ዝድለ ሕቶታትን ናይ ርእይቶታትን ምልውዋጥ ተመሓላሊፉ።

ኣኼበኛ ፡ ንዝቀረበሉ ጸብጻብ ሓፈሻዊ ሃለዋት ኣካለ ጽጉማን መደበር ከሰላን ፡ ብወገና ክንገብሮም ዝጸናሕና ደገፋት ይኹን ንጥፈታት ፡ጽፉፍን ብሩህን ምዃኑ ዕግበቱ ድሕሪ ምግላጽ ፡ ኣብ ናይ እንካን ሃባን ተደጋጋፊ ሓላፍነታዊ ልዙብ ርእይቶታት ተጸምደ። ገለ ንምጥቃስ ፥ ኣብ እነካይዶ ጐስጓስ ፥

• ብተበግሶን ዕላማን ናይ’ዚ ማሕበር ፡ ገለ ብፍላጥ ፡ ገለ ድማ ብዘይምፍላጥ፡ ብዙሓት ሰባት ስለዝደናገሩ ፡ እዚ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራ ፡ ካብ ዝዀነ ፖለቲካዊ ጸጊዕ ነጻ ፥ መኽሰብ ኣልቦ ናይ ግብረ ሰናይ ማሕበር ምዃኑ ምግላጽን ምቅላሕን ከምዘድሊን ፥  ብተወሳኺ ነፍሲ ወከፍ ኣባል ንድንፋዐ ማሕበር ፥ በብወገኑ ክጉስጉስን ኣባላት ክስሕብን ከምዘለዎ ርእዩ።
• ገንዘባዊ ዓቕሚ ማሕበር ንምድንፋዕ ፥ ካብ ግብረ ሰናይ ማሕበራትን ትካላትን ሓገዝ ክርከበሉ ዝኽእል መደባት ክንፍትሾ ከምዘሎና ተሓቢሩ። ብተወሳኺ እቲ ብወገና ክንገብሮ እንኽእል ናይ ድራር ዕድመ ብምድላው  ወፈያታት ምሕታት ሓጋዚ መደብ ክቕጽል ከምዘለዎ ።

ብድሕሪዚ ምምራጽ ሓዳስ ኣካያዲት ሽማግለ ፡ ሓደ ካብቲ መደብ ስለዝነበረ፥ ብምልኡ ኣኼበኛ ፡ነታ ዝጸንሐት ሽማግለ ዝጐደላ ወሲኽካ ክትቅጽል ስለዝተሰማምዐ ፥ ሓሙሽተ ዝኣባላታ ኣካያዲት ሽማግለ ማሕበር ኣቚምና ። ናይዚ መዓልቲ’ዚ ኣኼባ ፍሉይ ዝገብሮ ፥ ነፍሲ ወከፍ ኣባል ብመሰረት ዕላማ ማሕበር ሓላፍነታውን ፡ ልዙብ ሃናጺ ዝደጋገፍ ርእይቶታቱን ንዕላማ ማሕበር ዘደንፍዕ ፥ ሞራል ዝህብ ምንባሩ ንኩሉ ኣባል ምስጋናን ሞጐስን ይግባእ።

በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ንኩሉ ኣብ ሆላንድ ዝነብር ኒሕ ዘለዎ ኤርትራዊ ክንብሎ እንደሊ፥  ልእላውነትሃገርናብብዙሕመስዋእትንስንክልናንዝተረጋገጸን ፥ክቡርታሪኽናንሓበናንጥራይዘይኮነስ ፥ ክንዕቅቦንክንሕብሕቦንዘሎና ፥ ሃገራዊ ሓላፍነትን ፡ ግዴታንምዃኑ፡ኩሉኤርትራዊ  ክፈልጦዝግባእሓቂእዩ። ንጀጋኑ ስውኣት ሞጐስ ፥ ንኣካለ ስንኩላን ምሕጋዝን ፥ ሃገራዊ ሓላፍነት ናይ ንፍሲ ወከፍ ዜጋ ምዃኑ ምዝኽኻር ዘድልዮ ኣይመስለና። ካብዚ ሓቂ ብምብጋስ ዓቕምና ዝፈቕዶ ምሕጋዝ ፥ ዝያዳ ንነብስና ናይ ሕልና ዕረፍቲ ስለዝህበና ፡ ነፍሲ ወከፍና ሃገራዊ ሓላፍነትና ዘቕስን ተግባር ከነሰንዮ ነማሕጽን።

ዘለለማዊ ዝኽሪ ንጀጋኑ ስዉኣትና !!

ክብርን ሞጐስን ንህዝቢ ኤርትራ  !!

  ሽማግለ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ሆላንድ

3ይ ክፋል: 

ክቡር ዶር ገብረ ገብረማርያም «ልቦና ዝሕርሙን ውዕል ሓድነት ዝጠለመን መሪሕነት ሰደህኤ» ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ኣስፊርካ ኣብ መርበብ ሓበረታ meskerem.net ወዘተ ዝሰቀልካዮ ጽሑፍካ፣ ነዚ ውጺእት 2ይ ጉባኤ ዝኾነ መሪሕነት ሰልፊ በዚ ካብ ደረጃኻ ኣዝዩ ለጠቕ ዝበለ ቃላት ድሕሪ ምግላጽካ፡  እዚ መሪሕነትዚ ኣብዚ እዋን'ዚ ገለ ውሑዳት ኣባላት ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራ «ሰህኤ EPP» ዝነበሩ ሒዙ፣ ናይ "ምፍንጫል ኣዋጅ ኣዊጁ" ኣሎ ብምባል ንህዝቢ ከም ሓበረታ ኣቐሚጥካ፣ ደጋጊምካ'ውን ሕብርን ውቃጦን ወሲኽካ ትደጋግሞ ኣሎኻ።

ኣብ ናይ ሎሚ (3ይ ክፋል ጽሑፈይ)፡ «ልቦና» ዝብል ቃል እንታይ ምዃኑ ኣብ ዝውቱር ዕለታዊ ኣጠቃቅማ ሕብረተሰብ ኤርትራ ተመርኲሰ ብዝርድኣኒ  ከብርህ ድሕሪ ምፍታን፣ ኣብ ጉዕዞ ናይ ድሕሪ 2ይ ጉባኤ ሰደህኤ ኣበየናይ ሸነ'ኽ እዩ ልቦና ኣንጸባሪቁ፣ ኣበየናይ ሸነኽከ ሕጽረት ልቦና ኣንጸባሪቁ፣ ብመርትዖ ኣሰንየ ክገልጽ ክፍትን እየ። ኣቀዲመ ግን ሓደ ቢሂል ኣቦታትና ንኣንበብቲ፣

እቲ ቀደም ዘመን ዕብየት ተክነሎጅን ኢንተርነትን ከምዚ ሎሚ ንርሕቀተ ኣጽናፍ ዓለምን ንስፍሓተ ኣድማስን ኮምቲሩ፣ ንገፋሕን ዓባይን መሬትና ኣብ ዓቐን ኩዕሶ እግሪ ከይመለሳ እንከሎ፡ ሕጽረት መራኸቢ ስለዝነበረ፣ ናይ ደቂ ሰባት ስሉጥ ርኽክብ ዳርጋ ኣይነበረን ክበሃል ይከኣል። ይትረፍስ ካብ ኤርትራ ናብ ካልእ ክፍለ ዓለማትን ሃገራትን ተነቊትካ፣ ካብ ከበሳ ናብ ቆላታት ኤርትራ ወይ'ውን በንጻሩ ካብ ቆላታት ኤርትራ ናብ ከበሳ ምስ እትግዕዝ፡ ዳርጋ ካብቲ ዝፈልጠካን እትፈልጦን ሕብረተ ሰብ ጠፊእካ ማለት እዩ። ኣብ ካልእ ሓድሽ፣ ብዛዕባ ድሕረ ባይታኻን ሓቀኛ መንነትካን ምስልኻን ዘይፈልጥ ሕብረተሰብ ኣቲኻ ፣ እንተ ደሊኻ ዋላ ዘይምስልኻ ሒዝካ ናይ ምንባር ተኽእሎ ነይሩ። እዚ ማለት ድኹም እንክንስኻ ሓያል ከምዝነበርካ፣ ድኻ ምንባርካ ተረሲዑ  ሃብታም ከምዝነበርካ፣ በሃም እንክንስኻ ለባም ከምዝኾንካ፣ በቚባቚ እንክንስኻ ጅግና ከምዝነበርካ፣ ሓሳውን መላኽዕን እንክንስኻ ከም ቅኑዕን ሓቀኛን ተመሲልካ፣ ናይ ምንባር ኣኻእሎ ነይሩ። ምእንቲ ምንታይሲ፣ ኣብቲ ሓዲሽ ሕብረተሰብ፣ እዋ ንስኻ ደኣ ከምዚ እንዲኻ፣ እፈልጠካንድየ ዝብል ሰብ ስለዘይብልካ። ንክውንነት ናይዚ ንምግላጽ ድማ እቶም ምንጭን መሰረትን ናይ ኩሉ ልቦናናን ኩሉ ክቡር ባህልታትናን ዝኾኑ ኣቦታትና፣ ነዚ ኩነት’ዚ «ርሑቅ ዓድስ መሐሰዊ» ብዝብል ምስላ ገሊጾሞ ይርከቡ።

ዕብየት ተክኖሎጅን ኣገልግሎት ኢንተርነትን ግን ንዓለምና ዋላ ኣጽቢቡ፣ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ወዲ ሰብ የእትዋ ኣምበር፣ እዚ ጸጋታትዚ ብስነ ምግባር ዝጎደሎምን፣ ሳዕቤን ናይ ስርሖም ንሕብረተ ሰብ ብግቡእ ዘይርድኦም ወይ ዘይዓጦምን ክውነን፣ ተጠቃምነት ክረክብ እንከሎን ግን፣ ንዓለምና ኣብ ክንዲ ዘጽብባ ዝያዳ የግፍሓ። ሓደ ህንዳዊ ናይ ስነ ፖለቲካ (political science) መምህር ብ1994 ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ይምህር ኣብ ዝነበረ ሰዓት፡ ተመሃርቱ ንዝነበርና፣ ገለ ልቦናን ስነ ምግባርን ዝጎደሎም መራሕቲ ሃገራት ከም በዓል መራሒ ናይ ሊብያ ነበር ሙዓመር ኣልቀዛፊ ኢሉ ከም ኣብነት ብምጥቃስ፣ ዋላ ንሓንቲ መዓልቲ እውን ትኹን ኑኲሊየራዊ ኣጽዋር ናይ ምውናን ዕድል እንተዝረኽቡ፣ ሳዕቤኑ ኣብ ሊዕሊ ኣህዛብ ዓለም ከይገደሶም፣ ዋላ ንዓኦም እውን ከምዝልክሞም ከይፈለጡ፣ ብቀንጠብጠብ ንፈተነ መፈንጀርዎ እሞ፣ መወዳእታ ዓለም ምበጻሕና ኢሉ እንክምህረና ይዝከረኒ። ሓያለይ ኣመሓደርትን ተጠቀምትን ናይዚ ናይ ተክኖሎጂ ጸጋታት ንሕብረተሰብ ብዝእክብን፣ ዝጥርንፍን፣ ዝምህርን፣ ዝሃንጽን፣ ዘማዕብልን፣ ዝእርምን ኣገባብን ሓላፍነትን ኣብ ክንዲ ዝጥቀሙሉ፣ ሳዕቤኑ ብዘየገስ ከም ዘይገሃስ መሰሎም ገሮም ብምውሳድ፣ ዝደለይዎ ክብሉን፣ ክጽሕፉን፣ ክሕስዉን፣ ክውንጅሉን፣ ከጸልሙን ይረከቡ። ኣብ ዝተፈላለዩ መርበብ ሓበረታ ዝስቀሉ ጽሑፋትን፣ ምሸት ምሸት ኣብ ዝተፈላለየ ናይ ፓልቶክ ሩማት ከም ሓበረታን ኣስተምህሮን ዝምደሩ መደረታትን ብትሕዝቶኡን ሳዕቤኑን ምዝን ምስ እተብሎ፣ ኣብየት! እዚ ተክኖሎጅን ኢንተርነትን ንዓና ንኤርትራውያንሲ እምበርዶ ከቀራርበናን ከቃድወናን እዩ፣ ኣብ ምባል የብጽሓካ። ገሊኦም ኣልዕል ኣቢሎም ዘይነበርዎን ዘይወዓልዎን ዋና መሰኻኽር ናይ ታሪኽ ኮይኖም፣ ኩስቶ ንኹስቶ ቀተለ፣ ኩስቶ ከምዚ ዓይነት ገበናት ፈጸመ፣ ወዘተ እንዳበሉ ሓቅነቱን ሓሶትን ዘይተረጋገጸ፣ ኣብ መደበር ፖሊስን ኣብያተ ፍርድን ክዝረብ ንዘለዎ፣ ሓታቲ ስለዘይብሎም፣ ያኢይሲ ጣቋ ዘለዎ ትምህርትን ኣገዳሲ ሓበራታን ተቆጺሩስ፣ መማሰይን መማጎትን ይኸውን። ገለ ካልኦት እውን ነዚ ዕድልዚ ተጠቂሞም፣ ንነፍሶም ካብ ሓቀኛ ክውንነት ኣርሒቁም፣ ከም ኣወንታውያን ገሮም ብምግላጽ፣ ንኻልኦት ግን ኣብ ምንእኣስን ምጽላምን ምጥቃንን ይጥቀሙሉ። ዓገብ ዝድልዮ ጉዳይ እንዳበልኩ ኣብ ትንተናይ ክሰግር።

ትርጉም ልቦና ካብ ዝውቱር ኣጠቃቅማ ሕብረተሰብና

ለባም እዩ/ያ ዝብል ኣገላልጻ ሕብረተሰብና መዓልታዊ ዝጥቀመሉ ዝውቱር ቃል ኮይኑ፣ መዐቀኒ ወይ ገላጺ ናይ ኣወንታዊ ባህርያት ናይቲ ተገላጺ ኣካል ዝሕብር ቃል እዩ። እንታይ ዓይነት ውልቀ ጸጋታት/ባህርያት እዮምከ ኣብቲ ተገላጺ ሰብ ኣንጸባሪቆም ለባም እዩ/ያ ከብሊ ዝኽእሉ? ኣብ ባህሊ ህብረተሰብና እምበኣር ትዕግስቲ፣ ተጸዋርነት፣ ትሕትና፣ ልግሲ፣ ሓልዮት፣ ሰፊሕ ጠመተ፣ ሓላፍነት ምውሳድ፣ ተበጃውነት፣ ጥንቃቀ፣ ካብቶም ንሓደ ሰብ ለባም እዩ/ያ ከብልዎ ዝኽእሉ ረቋሒታት ኣዮም። በንጻሩ ኣብ ጉድለት ናይዞም ጸጋታት እዚኣቶም ዕቡይ፣ ህንዱድ ዘሪጋ፣ ኣጭበርባሪ፣ ሁከተኛ፣ ዓሻ፣ ስሱዕ፣ ተንኮለኛ ዝብልን ካልእን ኣሉታዊ መግለጺታትውን ይርከብ። 

ጭብጥታት ልቦና ኣብ ቃልሳዊ ጉዕዞ ሰደህኤ ካብ 2ይ ጉባኤ ኣትሒዝካ፣

1ይ መርትዖ፣

ንስኻን እቶም ኣለዉኒ ኢልካ እትእውጆምን እትሕለቐሎም ኣባላትን ኣካላዊ ኣኼባ ብምክያድ፣ ካብ ሓው መስፍን ሓጎስ ”ኩነታት ዓቅምኹም ገምጊምኩም፣ ዓቅምኹም ዘፍቅደልኩም እንተኾይኑ፣ ኣብ ናይ ዞባ ኣኼባ/ጉባኤ ገጢምኩም በድህዎ፣ ዓቅምኹም ዘየፍቅደልኩም እንተኾይኑ ግን ከይቀደሙኹም ቀዲምኩሞም ናይ ምፍንጫል ስጉምቲ ውሰዱ” ዝብል መርዛም ፖለቲካ ሰንቂ ሰንቂኹም ምስ ተበገስኩም፣ ንስኻ እትውጅሆም 5 ኣባላት መሪሕነት ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ጸላም ተኸዲኖም  ምስጢራዊ ኣኼባታት ከምዘካየዱን፡ ኣብኡ እንታይ እንታይ ከምዘተበሃሃሉን፡ እንታይ ከምዝገበሩ ሰልፊ በጺሕዎ ኢዩ። ኣብ ዘይርቱዕ ኣኼባታትኩም ኣነዋርን ኣጸያፍን ምስ ዕድመኹምን ትምህርትኹምን ዘይከይድ ቋንቋኹም ከይተረፈዩ ተሰኒዱ ኣሎ። መሪሕነት ሰልፊ ዝኣክል ጭብጥታትን መርትዕን ሒዙ እንከሎ፣ ብውልቂ ኮነ ብሓባር ኣንጻርኩም ክሕንሕን ኣይተረኽበን። ኣብ ክንድኡ ንፍልልያትና ብመሰረት ናይቲ ኣብ ጉባኤታትና ሓቢርና ዘጽደቅናዮ ቁዋም ሰልፍና ክንፍትሖ እንተኺኢልና ጽቡቅ፣ እንተዘይኮይኑ ግን ፍልልያትና ተቀቢልና፣ ተከባቢርና ክንነብርን ክንቃለስን እውን ተኽእሎ ኣሎኳዩ ኢሉ እዩ ደምዲምዎ።

እሞ ሓው ዶር ገብረ ገብረማርያም ንሓድነት ሰልፍን ንረብሓ ህዝብን ክብል ክንደይ ናብ ህዝቢ ዘይሓለፈ ጉድ ተጻዊሩ ንዝኸይድ መሪሕነት ክብረት ከሊኣካ፡ ንመርዛምን ናይ መለኽትን ጒዕዞ ሓውና መስፍን ሓጎስ ከተኽብርን ኣፈኛኡ ክትከውንን ምጽዓርካ ይገርመኒሎ።

ክቡራት ኣንበብቲ፡ ጊዜና ብኸንቱ ከነሕልፍ ኣይምተደልየን። ግን ከኣ ነቲ ጌጋ ሓበረታታት ሓውና ዶር ገብረ ሕልፍ ሕልፍ ኢልካ ዓገብ ምባሉ ኣድዪ ኢዩ ኮይኑ ተራእዩኒ። ክሳብ ብተወሳኺ መርዖታት ዝመጸኩም ደሓን ቀንዩ።

መድሃኔ ሃብተዝጊ

ኖርወይ፣ ኦስሎ

ቀንዲ ዕላማ  ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ጉጅለ ብዋጋ ኩሉ ኤርትራዊ መሰልን ክብርታትን ዕድመ ስልጣንካ ምንዋሕ ምዃኑ ብብዙሕ መርተዖታት ዝተረጋገጸ እዩ። እቲ ጉጅለ ነዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ብዘይሕፍረት ብግህዶ  ዝሰርሓሉ ምዃኑ ካብ ዘነጽር ነውሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ሓሳብካ ናይ ምግላጽን ነብስኻ ናይ ምውዳብን ዕድል’ኳ ተዘይረኸበ፡ ድምጹ ብዘይስማዕ ቋንቋ ኣካይዳ ህግደፍ ንረብሓኡ ከምዘይኮነ ካብ ዝርዳእ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ኣብ ከምዚ  ኩነታት እቶም ክንዲ ድምጹ ኮይና ክንዛረበሉ ዝግበኣና ክንዲ ትጽቢቱ ዘይምብቃዕና ከኣ ንህግደፍ ካብ ዘሻደንዎ ተረኽቦታት ሓደ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ምዃኑ ይገልጸሉ ካብ ዘሎ ኣገባባት ሓደ፡ ኤርትራዊ መንእሰይ ብብዝሒ እሞ ድማ ብዘይምቁራጽ ናብ ስደት ምውሓዙን ኣስካሕካሒ ሳዕቤናቱን እዩ። ስደት ኤርትራውያን መንእሰያት ኣብ ህልዊ ኩነታት ጥራይ ዘይኮነ ኣብ መጻኢ ዕድልን ቀጻልነትን ኤርትራ ከም ህዝብን ሃገርን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ እዩ። ነዚ ሓደገኛ ተርእዮ ንሕና ኤርትራውያን ክሳብ ክንደይ ዕምቆቱን መጻኢ ሓደገኛ ውጽኢቱን ንርደኦ ኣለና ኣዘራራቢ ኮይኑ ኣሎ። ብፍላይ ከኣ እቲ ሃገርን ህዝብን ተረኪብካ ናይ ምቕጻላ መተካእታ ዘየብሉ ሓላፍነት ዘለዎ ኤርትራዊ መንእሰይ ክሳብ ክንደይ በዚ ጉዳይ ይስከፍን ነቲ ኩነታት ንምቕያር ይሰርሕ ኣሎን ካልእ ኣዘራራቢ ጉዳይ እዩ። ጉዳይ ኤርትራን ስደት መንእሰያትን ናይ ሕብረተሰብ ዓለም ኣጀንዳ ካብ ዝኸውን እውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። እቲ ቀንዲ ኣሰሓሓቢ ኮይኑ ዘሎ ከኣ “ናይቲ ስደት ጠንቂ እንታይ እዩ?” ዝብል ሕቶ ምዃኑ ንኹላትና ብሩህ እዩ።

ጉጅለ ህግደፍ ነዚ ካብ ዓለም ብ3ይ ኣሉታዊ ደረጃ ሰሪዕዎ ዘሎ ስደት ብዝምልከት ካብ ተሓታትነት ንምህዳም ብዙሕ ምህዞታት ከም ዘቕርብ ኩልና ንፈልጦ እዩ። ናይዚ ምስምሱ ቀንዲ ነጥቢ ከኣ “ስደት ኤርትራዊ መንእሰይ ጠንቁ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዘቤታዊ ምኽንያት ዘይኮነስ ኤርትራ ንምብራስ ብግዳም ዝተሃንደሰ ተንኮል እዩ?” ዝብል ምዃኑ ክንዕዘቦ ዝጸናሕና እዩ። እንተኾነ እቲ ናይ ግዳም ሓይልታት ድፍኢት ዝብል ይጽነሓልና እሞ እቲ ኢደወነናዊ ገዛኢ ጉጅለ ህግደፍከ “ምምሕዳርካኸ ንስደት ኤርትራውያን ጠንቂ ኣይኮነን ማለት ድዩ?” ዝብል ሕቶ ንክምልስ ንሕተቶ። ኩነታ ንምሕባእ ምዕግርጋር እንተዘይኮይኑ ነዚ ሕቶ ዝምልስ ዝስማዕ ሞራል ከምዘይህልዎ ርዱእ እዩ። ደሓር ከኣ ከምቲ “ንስኻ እንተዘይትደፍኣኒ መን መጽደፈኒ” ከም ዝበሃል ህግደፍ ዓቕሉ እንተዘየጽብበሉ ብዝተደፍአ ይደፋእ መንእሰይ ካብ ዓዱ ናብ ደገ ዘማዕድወሉ ምኽንያት ከምዘየለ ግንዛበ ዘድልዮ  እዩ።

ካብዚ ሓሊፉ ጉጅለ ህግደፍ ካብቲ ጠንቂ ስደት መንእሰያት ምዃኑ ብዘይፍለ ናይቲ ሓደ እዋን ተቓሊሱ ከም ዝስዕሮ ዘየጠራጥር ህዝቢ ኤርትራ ሓድነት ንምልሕላሕ ዝምህዞ ረቀቕቲ ሜላታቱ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ምስጢር ዓወቱ ሓድነቱ ምዃኑ ናይ ነዊሕ ግዜ ተመኩሮ ኣለዎ። ንህዝቢ ኤርትራ ክስዕር ዝሓልም፡ ኣንጻር ሓድነቱ  ክክሰርሕ እንከሎ ምዃኑ ብርዳእ ፈቲኑ ዝፈሸለ ምዃኑ ከኣ፡  ካልእ ኣብ ጉዕዞ ቃልሲ ህዝብና ዝተረጋገጸ ተመኩሮ እዩ። ሎሚ እውን ምናልባት ደኣ ንህግደፍ ግዜ ይሽምተሉ ይኸውን እምበር ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ተመሊሱ ከም ዓረ ከም ዝተርር ፍሉጥ እዩ። ህግደፍ ኣብ ጉዳይ ሓድነት እንተዘይተገደሰ ዘገርም ኣይኮነን። ምኽንያቱ  ረብሓኡ ኣብ ምድልዳል ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ስለ ዘይኮነ።

ንሕና ናይ ለውጢ ሓልታትከ ኣብ መዳይ ምዕቃብ ሓድነት ህዝብና ክንድቲ ክንከዶ ዝግበኣናዶ ንዋሳእ ኣለና ወይስ ኣይፋልናን ብጽሞና ክንሓስበሉ ኣብ እንግደደሉ መድረኽ ኢና ዘለና። ኣብዚ ጉዳይዚ ትርጉምን ኣገዳስነትን ሓድነት ብልቦናን ሓላፍነትን ክንሓስብ ተዘይበቒዕና ግዳይ ህግደፍ ብዛዕባ ምዃና ዘማትእ ኣይኮነን። ሓድነት ህዝቢ ንምርግጋጽ ከኣ፡ ሓድነት ናይቲ ምእንቲ ህዝቢ ይቃለስ ኣለኹ ዝብል ውዱብ ሓይልታት ኣገዳሲ ኣብነት እዩ። ደንበ ተቓውሞና ምእንቲ ሓድነት ዋጋ ክኸፍል ቅሩብ ከይኮነ፡ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ኣረጋጊጸ ኣንጻር ህግደፍ ከሰልፍ እየ እንተበለ ግብራዊ ውጽኢት ዘመዝግብ ኣይመስለንን። ደሓር ሓድነት ዋጋ ከፊልካ እምበር ጨሪሕካ ጥራይ ዝረጋገጽ ኣይኮነን። ካብዚ ሓሊፉ ሓድነት እውን ከም ካለኦት ፖለቲካዊ ኣምራት ውልቃዊ ወይ ጉጅላዊ ጸቢብ ስምዒታት ውሒጥካን ንሕጊ ተማእዚዝካን እምበር፡ ንውልቃዊ ስምዒትካ  እንዳሰሳዕካ ዝረጋገጽ ኣይኮነን።

ኣብ ከምዚ ዘለናዮ ቃልሲ ሓደ ዝመረጽካዮ መስርሕ በቲ ዝደለኻዮ ዕምቈት ኣብቲ ዝመደብካዮ ግዜ ምስላጥ ምስ ኣበየካ፡ ዝሓሸ መንገዲ ሃሰስ ምባል ንቡር ኮይኑ፡ እቲ እትመርጾ ሕድሽ መንገዲ ካብቲ ምሳኻ ዝጸንሐ ዝሓመቐ ከይከውን ምስትብሃል የድሊ። ንኣብነት ኣብ ደንበ ተቓውሞና ካብቶም ጸገማትና እንብሎም ምብዛሕ ውድባትን ማሕበራትን ምዃኑ ብሩህ እዩ። ካብዚ ጸገምዚ ንምውጻእ ኢልካ ተወሳኺ ማሕበራትን ውድባትን ምጭጫሕ ድማ ካልእ ጸገም ዝውስኽ እዩ። እቲ ፍታሕ ነቲ ብዝሒ መሊስካ ምዝያዱ ዘይኮነ፡ ነቲ ዝርካቡ ከተመሓድሮ ምብቃዕ’ዩ። ስለዚ ዘይተደላዪ ምርባሕ ዓቕምና በቲና ግዳይ ህግደፍ ክንከውን ዘቀላጥፍ ስለ ዝኾነ ክንመርጾ ዘይግበኣና እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ምሳና ዘሎ ሕጽረታት ውሒዱናስ ካልእ ሕጽረት ምፍጣር እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ካብ ድኽመትና ንክዕንገል ካብ ዝምህዞ ተንኮላት ሓደ ኣባና ዝረአ ሕጽረታት ምግዳድ ከም ዝኸውን ርዱእ እዩ። ስለዚ ንዓኡ ዕድል ከይንህብ ክንጥቀቕ ይግበኣና። ኣብ ርእሲ ሕጽረትካ ሕጽረት ምውሳኽ ከኣ “ወዮ ዘይገልባስ ገርማዕ ኣብለለን” እዩ ዝኸውን

ሎሚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ሕሱም ኣደራዕ ውልቀ-መላኺ ንምግልጋሉ፡ ወዓልሕደር ዘየድልዮ ዕዮ ገዛ ምስራሕ የድሊ ኣሎ። እዚ ዕዮ ገዛ እዚ ከኣ ህዝብናን ሃገርናን ዝድሕነሉ መገድን ሓሳብን ምንዳይ እዩ። ደምበ ተቓውሞና ን26 ዓመታት ዝኣክል ክሳብ ሕጂ ንሃገሩን ህዝቡን ካብቲ ኣትይዎ ዘሎ ዓዘቕቲ መዋጽኦ ዝኸውን ሓባራዊ ሓሳብ ኣይወነነን።

ኤርትራዊ ደምበ ተቓውሞ በዚ ሕጂ ዘለዎ ሃለዋት ኣይስሩር ኣይምውት ምዃኑ ንኹልና ብሩህ ከም ጸሓይ ቀትሪ እዩ። ይኹን እምበር ነዚ እናፈለጠ ካብ ጌጋታቱ ከይተማህረ  ኣብ ዘለዎ የኹድድ ኣሎ። እዚ ከኣ ተግባርን ስነሓሳብን ልዕሊ ረብሓ ውልቅን፥ ሰልፊ፡ ውድብን ማሕበርን ክኽወን ዝግበኦ ክንሱ፡ ጎቦጎቦ ብምኻድ እነሆ ንትርግታ ልቢ ህዝቢ ዝማርኽ ክኽወን ኣይከኣለን። እዚ ሃለዋት ደምበ ተቓውሞ እምበኣር ታሪኽ ሃገሩ ዘየኽብር፥ ሓቢሩን ተኸባቢሩን ክዛተ ዘይክእልን እንተኾይኑ፥ ሃገራዊ ስምዒትን ሃገራውነትን እናህሰሰሉ ኣብ ዘለውሉ ህሞት፥ ብጸቢብ ስምዒት ዝወዳደበሉ ንሃገርን ህዝብን የድሕን ኢሉ ዲዩ ዝቃለስ ዘሎ። ደምበ ተቓውሞ ኣብ ከመይ ሃለዋት ይርከም ምህላዉ ኣብ ክንዲ ሓደ ብሓደ ዳህሲሱ መዋጽኦ ዝረክብ፥ ብድርቅና ተዋሒጡ ሃገር ዝጨበጠ መሲልዎ፥ ነቲ ብሓባር ዝዕመም ስራሕ ዘንጊዑ፡ ኣብ ነሓድሕዱ ውድድር ኣትዩ ይርከብ። ህዝብና ኣውራ ድማ መንእሰያትና ናይ ጽባሕ ተካእቲ ይጠፍኡ እናሃለዉ፥ ቃልስና ዘይመሰረታዊ እናኾነ ምኻድ ፈጺሙ ዘዋጽኣና ኣይኮነን።

እቲ ሎሚ ዘድልየና ዘሎ መጀመርያ እዛ ሃገር፥ ሃገር ናይ ኢሳያስ፥ ወይ ናይ ደገፍቲ፥ ወይ እውን ናይ ተቓውምቲ ኣይኮነትን፥ እንታይደኣ ናይ ኩልና ኢያ። እቲ ክነምጽኦ እንደሊ ለውጢ ከኣ ንኹልና ብሓባር ምዃኑ ክንርዳእ ኣሎና። ምኽንያቱ ጉዳይ ሃገር ንሓደን ክልተን ኢሉ ዝፈላሊ ስለዘይኮነ፥ ጉዳይ ኩልና ምዃኑ ኣነጺርና ክንቃለስ እዩ ዝግበኣና። ቀጺሉ እቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ዝፍጠር ዘሎ ናይ ኣህጉራውን ዞባውን ምዕብልናታት  ክሳብ ክንደይ እዩ ንሃገርና ዝጸሉ እውን ሓደ ካብቲ ክጽናዕ ዘለዎ እዩ።

ብሳልሳይ ደረጃ እቲ ኣብ መንጎ ስርዓት ኤርትራን ስርዓት ኢትዮጵያን ዘሎ ምፍሕፋሓት እውን ንሃገራዊ መንነት ብዘራጉድ ኣገባብ ክንገጥሞ ይግበእ። ነዚ ኩሉ ኣብ ግምት ብምእታዊ ዝጽበየና ዘሎ እንኮ ዕዮ ገዛ ሎሚ እዋኑ በሲሉ ስለ ዝኾነ ፈቲና ጸሊእና እቶም ንለውጢ ንቃለስ ዘለና፡ ኣብ ክቢ ጠረጴዛ ኮፍ ኢልና ብዘይኣፈላላይን ንኹሉ ዘሳትፍ ሰፊሕ መኣዲ ዘተ ክንሰርዕ ኣሎና። እዚ ባይቶ’ባ፥ ካብ ባይቶ ወጻኢባ፥ ኪዳን፥  6+15፡ መንእሰያት፥ ህዝባዊ ምንቅስቓስ እናተበሃሃልካ  ምጥምማት ምፍጣር ህዝብን ሃገርን ዝድሕነሉ ኣይኮነን።

ስለዚ እዚ እዋን ንረብሓ ህዝብናን ሃገርናን ዝኸውን ክንሓስብ ናይ ግድን ምዃኑ እዩ ዝእምተልና ዘሎ። ስለዝኾነ፥ ኣብ  ኣወዳድባና ሃገር፡ ብሄርን፥ ኣውራጃን ተደጋጊፎም ዝኽዱሉ ኣገባብ ምንዳይ ደኣ እምበር ሃገር፥ ንብሄር ወይ ንኣውራጃ ዘፍርስ፥ ወይ ከኣ በንጻሩ ብሄር ንኣውራጃን ንሃገር ዘፍርስ ፖለቲካዊ ምትህልላኽ ኣብ ፍልልያትና ዓቢ ሳዕቤን ኣለዎ። ስለዚ እቲ ክሳብ ሕጂ ዘየዕወተና  በበይንኻ ተኣኪብካ ናተይ እባ ናተይ ምባል ክውገድ ኣለዎ። እዚ ምስ ወገድና ከኣ ኢና ብዛዕባ ሃገርን ሃገራውነትን ተዛቲና ፍታሕ ዝኸውን ሓሳብ ክንፈጥር እንኽእል። ነዚ ፍታሕ እዚ ምስ መሃዝና ከኣ እዩ  ምትእምማን ፈጢሩ ቀንዲ መፍትሒ ሽግራትናን፥ ናብ ዓወት ጸብጸሓናን መንግዲ ክንሕዝ እንኽእል። እዚ እውን ብወገኑ ነቲ ስምዒታት ናይ ካልኦት ካብቲ ናትካ ስምዒታት ዝተፈልየ ምህላዉ ብምፍላጥ  ንረብሓ ኩልኻ ዝጠቅም ናይ ሓሳብ ይኹን ተግባር ምድግጋፍ ክህሉ ይኽእል።

ካብዚ ብምብጋስ እምበኣር በቲ እንሰማማዓሉ ሓቢርና ክንሰርሕን ነቲ ዘየሰማምዓና ከኣ እንተስ ኣብ ጉዕዞ ቃልሲ ክቕህም ወይ ምስ ህዝብና ኰና ክንፈትሖ ዝከኣል እዩ። ነዚ ንምብቃዕ ድማ ካብቲ ዝሓለፈ፥ ሎሚ ብዝያዳ እንጥለበሉ ግዜ ኢና በጺሕና ዘለና። ምኽንያቱ እቲ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ንምስግጋር ዝግበር ዲሞክራሲያዊ ለውጢ፡ ዋኒን ናይ  ወድባት ወይ ሰልፍታት ጥራይ ኣይኮነን። እንታይ ደኣ እቲ ቀንዲ ወናኒ እዚ ለውጥን ካብኡ ዝረብሕን እቲ ኣብ ደገን ኣብ ውሽጥን ዘሎ ሰፊሕ ህዝብና እዩ። ህዝቢ ብሓባር ኰይኑ ድምጹ ንኸየስምዕ ዓጊትዎ ካብ ዘሎ ጠንቅታት ሓደ እዚ ናይ ደምበ ተቓውሞ ኣካይዳ እዩ።  እቲ ካልኣይ ነጥቢ ድማ እቲ ቀደም ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ጀብሃን ሻዕብያን፥ ዓማን ምዳዳን እናተበሃሃልና ዝሓለፍናዮ ፖለቲካዊ ቅልውላው፥ ኣሰሩ ገና ዘይጠፈአ ምህላዉ እዩ። እነሆ ድማ ደጋፋይን ተቓዋማይን፥ ባይቶን ካብ ባይቶ ወጻእን፥ ውድባትን፥ ስቪል ማሕበራትን፥ እናተበሃህልና ከምቲ ናይ ቅድም ንናጽነትና ዘደናጐየ፥ ሎሚ ውን ንህዝብናን ሃገርና ንምድሓን ዘቀላጥፍ ዘይኮነስ ዘደናጉን ስቅያት ህዝብና ዘናውሕን እዩ። ስለዚ  ኩሉ  ወዲ ሃገር  ብምዃኑ  ክድግፍን ክቃወምን  መሰሉ ስለ ዝኾነ፥ ነዚ ኣብ ሃገርና ወሪዱ ዘሎ መዓት ሓቢርና ፍታሕ እነምጽኣሉ ጐደና ክንጸርግ ከለና እዩ ህዝብናን ሃገርናን ዝድሕን።

ኣብ መወዳእታ እዚ ደምበ ተቓውሞ ነቲ ደረት ሓላፍነቱ ወይ ከኣ ጉቡኣቱ ዘንጊዑ፡ ኣብቲ ናይ  ጽባሕ ዕማምን ሓላፍነትን  ህዝቢ፡ ሎሚ  ጣልቃ ክኣቱ ኣይግባእን። ስለዚ ድሕነት ሃገርን ህዝብን ንኹሉ ኤርትራዊ ዜጋ ብማዕረ ዝብጽሖ ብምዃኑ ነዚ ዘኽእል ባይታ ምምድማድ ሎሚ ኣብ መኣዲ ዘተ ክንኣቱ ይግባእ ጥራይ ዘይኮነስ ናይ ግድን እዩ።

ተዛሪቦም ካብ ዘዛርቡኻ የድሕን። ቅድመይ ዶ/ር ሃብተሚካኤል ድኣ ኢልዎ እንበር፡ ኣነ'ውን "ኣይበዝሔንዶ?" ክብል ኢለ'የ ነዚ ሓጺር ጽሑፍ ዘበገስኩዎ። ቅድሚ ገለ ሓዋርሕ፡ ዶ/ር ገብረ ገብረማርያም፡ ሓድነት እናበለ ደጋጊሙ ምስ ጽሓፈ፡ እስከ ይፈተን ኢለ፡ ናይ ምርድዳእ መጸዋዕታ ብስሙ ናብ መራኸቢ ኣባላት ዞባ ሰሜን ኣሜሪካ ከም ዝሰደድኩ ዝዝከር ኢዩ። ግንከ ብዙሕ ከይጸንሐ፡ እቲ "ሓድነት" ዝብል ጥዑም ቃል ንሃልኪን ንስዉር ዕላማን ምንባሩ ንዓይ ይትረፍ ንመላእ ኣንባቢ ብሩህ ኰይኑ። እቲ ላዛ ዝሰኣነ ናይ  ቈይቊ ቃላት ግን ካብ ምሁር ባእታ እንብሎ ትጽበዮ ኣይነበረን። ሓቂ'ሓይሽ፡ ንዓይ ነቲ ገለ-ገለ ሰንኮፍ ሸነኻቱ ዝፈልጥ'ውን ሓዲሽ ኰይኑኒ።

ብቋንቋ ትግረ፡ "ኢኸጅል ኽጀሎ እሉ" ኢሎም ይምስሉ። ትርጉሙ ከኣ 'ንዘይሓፍርሲ ሕፈሩሉ' ኢዩ። ሓደ ክብሃል ዘይግባእ (ዘሕንኽ) ነገር እናገበረን እናበለን እንከሎ ዘይሓፍርሲ ሕፈሩሉ ኢዩ ነገሩ።   ሎሚ በቲ እናፈለጠ ሓቅታት ምጥምዛዙን፡ ተግባራቱን ዶ/ር ገብረ እንተዘይሓፈረ፡ ብቐዳምነት እቶም መቓልስቱ ዝጸናሕና ኣብ ቅድሚ ኣንባቢ ክንሓፍር ንግደድ ኣሎና። ለባም ዘየብል ኣካይድኡን ናይ ለባም ሰብ ዘይኮነ ምትእኽኻብን ከኣ ንዓና (ነቶም ምስኡ ዝጸናሕና) ሰጊሩ ነቲ ምሁር ኣካል ኤርትራ ዘሕንኽ ኢዩ ክብል እደፍር። ዶክቶር ኣይፋልካን፣ ነብስኻን ፈላጢኻን ኣኽብር!

ከም ኩሉ ሰብ፡ ሓው ገብረ ናቱ ርእይቶ/ዕግበት ክህልዎን ንርእይትኡ ከዐውት ክጽዕርን ምሉእ መሰሉ ኢዩ። ኣንባቢ ድሮ ተዓዚብዎ ከም ዘሎ ግን፡ (ነታ ትግብኦ ዶክቶርነቱ ሓንሳብ ብትግርኛ ሓንሳብ ብፊደል ላቲን እና'ውለብለባ)፡  ወናኒ ናይ " ፍጹም ሓቂ" ኰይኑ ኢዩ ዝቐርብ። ሓቂ ግን (ኣሜሪካዊ ሰነይተር ዝነበረ  Moynahan/ሞይንሃን'ውን ከም ዝበሎ) ብውልቀሰብ ኣይትውነንን ኢያ። ውልቀ ሰብ ንርእይትኡ ጥራሕ እዩ ክውንን ዝኽእል። ዶ/ር ገብረ፡ ኣብ ርእሲ'ቲ መስፍን ሓጐስ ቅድሚ ገለ ኣዋርሕ ልዕሊ መሪሕነት ሰዲህኤ ዝዘርግሖ ክስታት፡ ናቱ ምህዞን "ሓቅታት" ዝብሎን እናወሰኸ (ከም ፕረዚደንት ትራምፕን ብጾቱን)፡ ነቲ ብዘለዎ ሓይሊ  ኣንጻር ምልኪ ንዝቃለስ ሰልፊ ከጸልም ህርድግ ምባሉ ይርኤ ኣሎ። እቲ ብሃልን ናቱ ኣቀራርባን ግን የሕንኽ ኢዩ። ማእከላይ ባይቶ ብቅዋምን ሕግታትን ሰልፊ፡ ንመስፍን 'ልዕሊ ሕጊ ክትከውን ሰዲህኤ ኣይፈቕደልካን'ዩ!' ኢዩ ዝበሎ። 'ደረቕ ሓሶት ዳርጋ ሓቂ' ብዝብል እምነትን ወፍርን ናይ ዶ/ር ገብረ ገለ ንግዚኡ ዝደናገሩ ይርከቡዶ ይኾኑ ዳኣ ትብል እምበር፡ ሓቂ እንተጠምዘዝካያ'ውን ኣይትስበርን እያ።    

ኣብ መወዳእትኡ ንሰዲህኤ ዘቖመ ባእታታትን መትከላትን ትካላትን ቅድሚ ሰዲህኤ ምቛሙ ከይተረፈ ንነዊሕ ዓመታት ተጻብኦታት ዝገጠመን ዘፍሸለን ምዃኑ ዝዝንግዑ እንተልዮም ውሑዳት  ኢዮም። ኣብ ናይ ዝሓለፈ ሸውዓተ ዓመታት ህላዌ ሰዲህኤ እውን፡ ክንደይ ዘይተባህለን ክንደይ ተጻብኦታት ዘይተሰግረን!!

ሰዲህኤ ብመትከላዊ ጽንዓትን ንቕሓትን ኣባላቱ ሕጂ'ውን ተሪር ጒዕዞኡ ክሳዕ ዓወት ክቕጽል'ዩ። ሰዲህኤ እምነት ኣብ ጽኑዕ መትከላት እንበር ውልቀ-ሰባት ኣይኮነን። ኲልና ሓለፍቲ ኢና፡ መትከላት ግን ድሕረና ዝቕጽል ኢዩ። ካብ ሰዲህኤ መስፍን ሓጐስ እንተ ጐደለ ሰዲህኤ ምዃኑ ዝብለል ኰይኑ ኣንተተሰሚዑካ፡ ናትካ ርእይቶ ኢዩ። ከም ናይ ውልቅኻ ሓቂ ክትወስዳ እንተደለኻ ከኣ ከምኡ ግበር። ንኻልኦት ደቂ ሃገር ከተጋጊ ህርድግ እንተ ኢልካ'ውን ከምዘይትዕወት እምነት ኣሎኒ። ኣንበብትኻ እውን "ዶቶረ እንታይ ይብል ኣሎ?" እናበሉ ከም ዝግረሙን ከምዝስሕቁን ኣይትስሓት።       

·   በል'ስከ ሓው ዶ/ር ገብረ፡ ሰጋእ ከይበልካ ንሰዲህኤን መሪሕነቱን "ነበር" ኢልካ ምስ ህዝቢ ከተላሊ ክትፍትን ሕፍር ኣይትብልን?

·     ቀንዲ ሰዲህኤ፡ እቲ ብፊተውራሪነት እትውክሎ ኣካልን ንስኻን እትውጅህዎ ንኡስ ጒጅለ ዞባና (ዞባ ሰሜን    ኣሜሪካ)፡ ኢዩ ኢልካ ክትእውጅ ኣይትሓንኽንዶ?

·  ንተቓላስይ ሰልፍን ምልክት ጽንዓት ንዝኾነ መሪሕነቱን ብኽድዓት "ሃገር" ክትከስስ ሰማዒኸ ትረክብዶ? ብኢትዮጵያ ዝዝወር መሪሕነት ሰዲህኤ ኢልካ ንሰብ ከተረድእስ እንቋዕ እኳ ፖለቲካዊ ንቕሓት ህዝብና ካብቲ ንስኻ እትግምቶ ንላዕሊ ዝኾነ።

·  ንሰዲህኤስ ሰጓጒ ኣባላቱ ክትብል? (እቶም ኣስማቶም ኣብ ቻርት ዘቐመጥካዮም ስድራ-ቤታት ከይተረፉ ይስሕቁልካ ከም ዘሎዉ ይርኣየኒ።)  

·   ምስቲ ኹሉ ንህዝቢ ክትሕብሮ ዝጸናሕካ 'መንፍዓትካ'፡ ብናይ ሕጂ ኣንጻር ሰዲህኤ ጐስጓስካ ንጸላኢ  ክንደይ ከም እተገልግሎ ፍጹም ኣይረኣየካንዶ? ወይስ ካን ካብ ናይ መስከረም.ነት  ዘይፍለ ርእይቶ ኢኻ ኣጥሪኻ?

ሓድነት ብእውሓስ-ኣግብእ ኣይመጽእን ኢዩ። ሰባት ንዝኣምኑሉ ዕላማ ኣብ ሸቶኡ ንምብጻሕ ተሰማሚዖም ማሕበር ይምስርቱ፣ ንኣብነት ፖለቲካዊ ሰልፊ ንበሎ። ቀጺሎም ድማ ዝመሓደሩሉ ሕጊ ይሕንጽጹ፣ መሪሕነቶም ከኣ ይመርጹ። ካብዚ ተበጊሶም ብውሳኔታት መሪሕነቶም እናተማእዘዙ ጕዕዞ ቃልሶም ይቕጽሉ። ብናተይ ድሩት ኣፍልጦ ቅርጻ ናይ ሓደ ሰልፊ ወይ ድርጅት ከምዚዩ ዝመስል ክብል እኽእል። እዚ ጠፊኡካ ኢለ ኣይኮንኩን፡ ግን ኣንባቢ "ዶቶረ ኣይሓፍርን ድዩ"? ይብለካ'ሎ ማለተይ ኢዩ።

ንሓድነት ነጺግካ "ምእንቲ ሓድነት ኢየ ዝጽዕት ዘሎኹ" እንተበልካ ተዋቓዒ ኣበሃህላ ካብ ምዃን ክሓልፍ ኣይክእልን። ልዕልና ሕጊዶ ውሳኔ መሪሕነት ዝብል ሕቶ ይኹን መጐተ እውን ብክልተ እግሩ ድው ክብል ከምዘይክእል ጠቢባን ናይ ሕግን ስርዒትን ብዘየወላውል ኣቐሚጦምዎ ኢዮም። ተቓላሳይ ህዝብና'ውን ዝርድኦ ጒዳይ እዩ። ግን ከኣ ሓቅታት ንዝነጸገን፡ ስምዑኒ እንተዘይኰይኑ ንከይሰምዕ ዝወሰነን፡ ደጋጊምካ ሓቅታት ክትጠቕሰሉ ምፍታን ትርፉ ድኻም ጥራይ ኢዩ። በዚ መሰረት'ውን ቅድሚ ሕጂ ንእተገልጸልካ ሓቅታት ክደግም ኣይመርጽን።  

ኣብ ባይታ ተቓውሞና ከም እንርእዮ፡ ኲነታት ምስ ዘይሰማምዓካ፡ ወይ እንተደኸምካ... ወዘተ ነቲ ዝርኣየካ "ሓቂ" ተኸቲልካ ሓዲሽ መንገድኻ ትጸርግ። እንታይ ስም ሒዝካ ከም እትጐዓዝ እውን ኣይትሸገር -- ዘጸግም ኣይኮነን። ብዙሕ ኣብነታት ኣሎካ። ንሰዲህኤን ሕጋዊ መሪሕነቱን ንምዑታት ኣባላት ሰልፍን ግን ዘይስምና ኣይተሃበና። ሒዝካዮ ዘሎኻ ዘየሳኒ መንገድን ናይ ዘይለባማት ቋንቋን ከኣ ግደፎ ምበልኩኻ - ንዓኻ ሓሊፉ ንሰማዒኡ'ኳ የነውር እብለካ'ሎኹ።   

ስዉእ ሓርበኛ ዑስማን ሳልሕ ሳበ ኣብ ጊዜ ቃልሲ፡ ሓደ ኣዋጅ ምፍንጫል ሒዙ ኣብ ጅዳ ኣኼባ ህዝቢ ጸዊዑ። ካብ ኣኼበኛታት ሓደ "ስለምንታይ ኢኹም ጸጸኒሕኩም ኣዋጃት ምፍንጫልኩም እተስምዑና?" ኢሉ ምስ ሓተቶ፡ ስዉእ ሳበ ከኣ "ምስ ተፈናጨልና'ውን ስለምንታይ ከይበሉ ዝቕበሉና ስለዝርከቡ፡ እቲ ምፍንጫል ይቕጽል ኣሎ" ኢሉ መለሰሉ።

ሓውና መስፍን ሓጐስ ኣብዚ ዓመት'ዚ ኣብ ከተማ ሮቸስተር (ሰሜን ኣሜሪካ) ኣብ እተገብረ ኣኼባ ናይ ውሑዳት ኣባላት ዞባና፡ "ተፈንጨሉ" ኢሉ ምስ መኸሮም ወላ ሓደ ካብኣቶም ዓገብ ዝበለ ኣይነበረን። እዚኣቶም ከኣ ተመሊሶም ንሓድነት ኢና ንሰርሕ እናበሉ ብካልኣይ መልሓሶም ክሕስዉ ሰሚዕናዮም። ዘሕዝን ኢዩ። እንሆ ከኣ ሎሚ ንሰልፍን ንመሪሕነቱን ከንውሩ ሓዲሽ መንገዲ ኣብ ምጽራግ ይርከቡ። ሓድነት ገዲፍካ ምፍንጫል ካብ ተደልየ ግን እንታይ ክንብል። ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ምፍንጫል ድማ ብኣኹም ኣይተጀመረን። ግን ከኣ ነቲ ምፍንጫልኩም ብለባም ኣገባብ እንተትተሓሓዝዎ ድሓን ኢዩ ምበልኩ።

ከይደለኹ ዘረባ ኣብዚሐ --- በዚ ኣጋጣሚ'ዚ ከይበልኩዎ ዘይሕለፍ ነገር ኣሎኒ፡- ንሱ ኸኣ ካብ ውልቀ ኣባል ክሳዕ ላዕለዋይ መሪሕነታት ሰልፊ፡ በዚ ፈታኒ ጊዜ ሰጋእ ከይበሉ፡ ስርሖም እናቐጸሉ፡ ብክብ ዝበለ ሞራል ኣብ መትከሎምን ሰልፎምን ብጽንዓት ደው ምባሎም መጐስ ይብጽሓዮም። እዚ ኸኣ ንሓዋሩ ተስፋ ዝህብ ናይ ሓርበኛነት ሕላገት ኢዩ። ውሑዳት'ውን ይኹኑ እንበር፡ እቶም ብኣባላት ሰልፊ እምነት ተነቢሩሎም ኣብ ናይ ሰልፊ ላዕለውይ ጽፍሕታት መሪሕነት ተመሪጾም ዝነበሩ እሞ፡ ከም ኣወጻጽኣ ጨጒሪ ካብ ብሒቊ ዝዓይነቱ ሰተት ኢሎም ዝተዓዘሩ፡ ሕጂ ክገልጾም ይጽግመኒ።  ኣብ ልዕሊ ጉብኤን ቅዋም ሰልፍን ዝፈጸምዎ ጌጋ (ጥልመትዶ ክብሎ) ካብቲ ናይ ተራ ኣባላት ውድቀት ዝተዓጻጸፈ ኢዩ። ሓው ዶቶረ ከኣ ነቲ ብቐንዱ ናይ ምፍንጣሕ ኣመለኛታት ዝፈሓስዎ ንቓልሲ ተቓውሞ ዘዳኽም ወስታ ብፊተውራሪነት ተቐቢልካ፡ ንሰዲህኤን መሪሕነቱን ከተጸልም ጊዜኻ ብከንቱ ከተሕልፍ ኣይተጸበናካን። እንታይ'ሞ 'ንዘይሓፍርሲ ሕፈሩሉ'፡ ኢዩ ነገሩ።  

ዝዓበኹምን ዝነኣስኩምን ደቂ ሃገረይ ኤርትራ ሰላምን ሰናይን ኣብ ዘዘሎኹሞ ይብጻሕኩም። ኣብ ሰ.ዲ.ህ.ኤ. ዘይምርድዳኣት ተፈጢሩ ብማለት ክጋማዳሕ ዝጸንሐ ጥቁውን ግዛዕ-ምዛዑን፡ ከምቲ ‘ዘይተርፈካ ጋሻኻስ እጠጥቢኽካ ደኣ ሰዓሞ።’ ዝበሃል ምሳለ እንዳዘከርኩ፡ ኣበይከ ክእቶ ካብ ምክትታሉ ዓዲ ኣይወዓልኩን። እቲ ዳርጋ ብምልኣት ዝሰማምዓሉ፡ ብሓው ሃይለ ገብሩ ክቐርብ ዝጸንሐ ኣስተምህሮን ምዕዶን መደምደምታ’ኡ ኣቕሪቡ ብምህላዉ “የቐንየልና!” ከይገደፍኩ፡ መሲሉ ዝስመዓኒ  ምሕጽንታይ፡ እብል ኣሎኹ። ሰናይ ምንባብ።

ኣብ ሓደ ዓዲ ተገይሩ ክበሃል ከምዝሰማዕኩዎስ፡ ሓደ ሰብ ነዛ ዓለም ብቖንጠጥን ጥንቃቐን ርግጽ ነይሩዋ፣ ንሓዳሩን ንናብራኡን ብጉቡእ መሪሑ፣ ደቁ ኣመርዕዩን ኣደርዕዩን፣ ኣብ እርጋኑ፡ ነቲ ከይፈጸምኩዎ ሓሊፉኒ’ዩ ዝብሎ ‘መንእሰያዊ ሃኒ’ ብሓንሳብ ከምገበጻሕኩዎን ከም ገበርኩዎን ብምባል፡ ነቲ ሓደ ኽጅምር፡ ተመሊሱ ነቲ ሓደ ኽገድፍ ስርሑ ገበሮ። እኳ ደኣ ኣብ መጨርሽታኡስ ዘፋለጠ፡ 44 ዛርትያ ከም ዝዓሰሉዎ ንኽመስልን ንኽምስጥን፡ ከረዛንን ሽራራን ተለቂሑ፡ ንእተን ኮይኑወን ፊል-ፈል ዝብላ ቁሩብ ቁራቦ ጨጉሪ-ርእሱ፡ ዘይተእደነ መሰንተር ኣጸጊዑለን፡ ፈኽነን እንዳበለ ክስጉም ዝተዓዘቡ  ሓደ ካብ ኣዝማዱ፣ እቲ ጉዳይ ገሪሙዎም፡ “እንታ’ዚ ደኣ ክስቶ ዶኾይኮነ?” ክብሉ ሓተቱ። “እወ! ንሱ ባዕሉ።” ዝብል መልሲ’ውን ረኸቡ። “እዚ ጥቁውን ወርጃን፣ ንበዳሊኡ’ኳ ዘይብድል ዕጹብ ድንቂ ሰብሲ፡ ሕጂ ካን ኣብ እርጋኑ፡ ዛርትያን ፋሉልነትን ኣወናዊኑዎ።” እንዳበሉ ድሕሪ ምግራም፡ “ኣንታ ሎሚ ዘበንሲ ዘይንርእዮን ዘይንሰምዖን ኣይክህሉን’ዩ ግዲ?” ድሕሪ ምባል ቀጸሉሞ፡ “ወይ ዘይምፍላጥ!!!! ሰይጣንሲ ዝሕንግሮ እምበር፡ ዝሕንገሮ ካብ መዓስ ደለየ?” ክብሉ ወሰኹ። “ደጊም ሓሊፉካ’ዩ ዘበነ ዛርትያነት፡ ኢልኩም’ባ ንገሩዎ።” ክብሉ ቀጸሉ ይበሃል።

ደጊም ነዚ ጽውያ’ዚ ሕጂ መልዓልየይ፡ ዕድመ እንዳጸገብኩ ኣብ እዋን እርግና ዝተሸመምኩ ምዃነይ ብምስትውዓል፡ ንሃብታም ታሪኽ ጉዕዞ ቃልሰይ ከስተብህል ስለ ዝተገደድኩ’ዩ። ዳርጋ ንብዙሃት ከምዝ ከማይ፡ ኣብ 1975 ዓ.ም.ፈ. ማለት ድሕሪ ምዝዛም 2ይ ጉባኤ ተ.ሓ.ኤ. ዝተላዕለ ሰንፈላል ዝመልስ ግናይ ተረኽቦ ኣዘኻኺሩኒ። ነቲ ዘጋጠመ ሕሱም ዘራጊቶ፡ ተጻዊሮም ዝሰገሩን ዘሳገሩን ከመይ ሕጂ ይርስዑዎ።ዘፍርሃካ ሕማም እርጋን ንቑልዕነትካ ይመልስ’ዩ ይበሃልዩ’ሞ፡ ቀደሙ’ውን ፈሪሕካ ዘይግቡር ተገይሩ እንተነይሩን፡ ሕጂ ኣብ ቁልዕነትካ ተመሊስካ ንምዕሩይ ከተመዓራሪ ከም ምፍታን ኮይኑኒ’ሎ። መዓስከ ንሱ ጥራሕ፡ እቲ ንተ.ሓ.ኤ.(ሰውራዊ ባይቶ) ዝሰርሐን ዘቖመን “ሕጋውነት!” ዝብል ሕላገት ቃልሲኸ፡ ኣበይ ደኣ ኣበለ? እቶም ኣብ 2003 ዓ.ም.ፈ. “ኣይፋልኩምን!” ብምባል ምፍንጫላዊ ሓደጋ ኣጋጢሙ ኣብ ዝነበረሉ ህሞት፡ ብሳላ ሕጋውን ዲሞክራስያውን መርገጽ ንውድብና ኣብ ነብሱ ዝተኣማመን ሰልፊ ክንፈጥርን፡ ብዙሓት ክንጽንብር ዝኸኣልናስ፡ ካብዚ ናይ ሎሚ ዝተፈልየ እንታይ መስተንክር ዝኾነ ቅዋምን ሕግን ነይሩና ግዲ’ዩ? ብዘይካ ምክብባርን ምእክኣልን። እንታይ ቅድሚ ሕጂ ዘይነበረ ሓዲሽ ነገር ሎሚ ዘበን ተረኺቡ? ብምባል ክሓትትን፡ ክግረምን እንተፈተንኩ፡ መዓስ እጋገ ክህሉ ኢለ?

ዝገርም’ዩ!“ምስ ኣባላት ህዝባዊ ግምባር ሓቢርካ ምቅላስ፡ ጸረ ጀብሃውነት ኮይኑ ህዝባዊ ክድዓትን’ዩ።” ዝበሉ ገለ-ገለ፡ ከም ኣብ ሕሉፍ ታሪኻት ዝተሸኽሉን ትሒዘ-ጸናሕትን፡ መኪትናን ከፊልናን ዘጻጸናዮ ሓባራዊ ሰልፊ፡ “መሪሕነቱ ንህ.ግ. ኣረኪብኩሞ ኢኹም። እዚ ምንታይ ሓለፍቲ ፈጻሚት ሽማግለ ‘ኣቦ-መንበርነት’፡ ‘ውዱባዊ ጉዳያት’፡ ‘ናይ ውሽጢ ጉዳያት’ ንኣባላት ህዝባዊ ግምባር ነበር ኣሕሊፍኩም ሂብኩሞ፡ ተባሂልና ብሓባር ዝተኸሰስናሉን ዝተነኣኣስናሉን ብዙሕ ግዜ ዝሓለፎ ኣጋጣሚ ኣይኮነን? ግን ነቶም በሃልቱ እቲ ተካል ሕማም ቀደም ዝደገሶም ምዃኖም ፈሊጥና፡ ሓቢርና መኪትናዮን ሰጊርናዮን ኔርና’ዶ ኸይኮንና?

ብርግጽ ‘ምሳኹም’ ምባላይ፡ ሓደ ዝተፈልየ ጉጅለ እጠቅስ ምህላወይ ኣይሓብእን። እሱ ኸኣ እዚ ኣብ ኣሜሪካ ኮይኑ ብሳላ ሃብቱ (ጁባኡ) ንሰልፍና ጅሆ ክሕዝ ዝፈተነን፡ ንሓባራዊ መሪሕነትና ዝነጸገን ጉጅለ ማለተይ ምዃኑ። እወ! ብቕድሚ ሕጂ በባዕላቶም ዘይፈተኑዎ ስለ ዝፍተኑ ዘሎዉ ሓዲሽን እንተመሰለ፡ ግን ኣሰር ናይቶም ኣቐዲሞም ዝሓልከሱ፡ ኣረጊት ሕንጊድ ጥበብ ዘልዓለ ኮይኑኒ ብምህላዉ፡ ምስዞም  ናይ ሎሚ ቕነ ሰብ ጋዕሲ እዛረብ ምህላወይ ፍሉጥ ይኹን። ኣባላት ህ.ግ. ምስ ዝነበሩ መቃልስተይ’ውን፡ ነቲ ዳርጋ 12 ዓመታት ዝኣክል ሓቢርና ዘጥረናዮን ውህሉል ተመክሮን ባህልን፡ ካብ’ዚ ኣብ ተ.ሓ.ኤ. ነበር ዘጋጠመና ዝፍለ ዕጫ ከምዘይረኸበኩም ዝተፈልጠ ታሪኽ እንድ’ዩ። ሕማቕ ዕድል! ብወገነይ ዘይዝንግዖ፡ ኣብቲ ሓው መስፍን ሓጎስ ንተቓውሞ ዝተቐልቀለሉን ብእምባጓሮ ዝተፈተነሉ እዋናት፡ ኣብ ሎንዶን ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ዓው ኢለ ዝመስከርኩዎ ህያውን ስኑድን’ዩ። ጻውዒተይ ንሓባራዊ ቃልሲ ኣብ ዘቃላሕኩሉ እዋን፡ ውድበይ ዝጸልኦ ዘረባን ሓሳብን ከምዘይከውን ኣዕርየ ይርደኣኒ ነይሩኒ’ዩ። ስምዒትን ቃናን ዳርጋ ኩሎም መቃልስተይ ኣባላት ሰውራዊ ባይቶ ኣብል ምንባረይ፡ ሕልናይ ዕጉብ ነይሩ። እቲ ዝበልኩዎ ብሓፈሻኡ፡ ነዚ ዝመስል ነበረ። “መስፍን! ኣነ ኣባልን ተሞክሮን ተ.ሓ.ኤ እየ። ግን ንህዝባዊ ግንባር ንዒቐዮ ኣይፈልጥን፤ መኽንያቱ ገባር ቅያ ስለ ዝኾነ። ናይ ሕጂ ጸገመይ ህ.ግ. ምስ ተመልከ’ዩ ህዝቢ ኤርትራ ዝተምልከ። ስለዝ’ውን ሕጂ፡ ህ.ግ. ነጻ ከውጽኦ እብገስ ኣሎኹ ትብል እንተሃሊኻ፡ ካብ ሎሚ መዓልቲ ሓቢረካ ክቃለስ ድሉው’የ።” በልኩሞ፡ እቲ ገዛ ፈተዎ። ግንከ፡ ብዙሓት ጀብሃ ኢና በሃልቲ፡ ኣበሃህላይ ብፍጹም ኣይዓጀቦምን። ‘ማይን ዘይትን ክሓብር ስለ ዘይክእል፡ እዚ ክልተ ፍሉይ ተሞክሮታት ፈጺሙ ዘይራኸብ’ዩ። ህ.ግ. ምዕራይ ማለት ንጀብሃ ፈጺምካ ምድምሳስ ማለት’ዩ፡ ስለዚ ዘይመላላእ ክትጸናብር ኣይትፈትን።” ተባሂለ። እቲ ጸጋ ግን፡ እኖሆ ድሕሪ 8 ዓመቱ ሰ.ድ.ህ.ኤ. ካብ ዝምስረትን ክዉን ካብ ዝኸውንን። ብርግጽ እዚ መስርሕ’ዚ፡ ካን ኣብ ሓደ ተቐፊዱ ዝተቐመጠ ድንዙዝን ርዙዝን ነገር ኣይኮነን፡ ናቱ ሂወት ዘሎዎ ተንቀሳቓሲ ነገር’ዩ እሞ፡ እዞም ኣበጊስናዮ እንብል፡ ንሰዋእ፡ ንደስክል ቀጻሊን ህያውን መኽሰብ ህዝቢን’ዩ። 

ኣብ ሀ-ሁ ፖሊቲካ ብምእታው፡ ጉባኤ፡ እቲ ዝለዓለ ስልጣን ሰልፊ’ዩ፤ ንውሳነታቱ ዝትግብርን ዘፈጽምን መሪሕነት’ውን ብዲምክራስያዊ ኣገባብ ማለት (ውክልናዊ ዲሞክራሲ) ይመርጽ። ምናልባት ተመራመርትን ዶክቶራትን ክፈላሰፉሉን ክውርጽጹሉን እንተፈተኑ፡ ስርሖም ሰርሑ እምበር ሓዲሽ ነገር ኣይኮነን’ሞ ኣይገርምን። ግን እቲ ንመዋዕሉ ርዒሙሉን ሰኒጉዎን ዝተጓዕዘ፡ ጉዳይ ፍልስፍና ኣሪስቶልይ ይኹን ካንት ጠፊኡዎን ስሒቱዎን ዘይኮነስ፡ ጉዳይ እምነትን ምርጫን ስለ ዝኾነ ጥራሕ’ዩ። ብርግጽ እቲ ምርጫ ስኒ ምንካስ ይሓትት’ዩሞ፡ ኣስናንና ስጋብ ሕጂ ምጽናሑ ዝገርም’ዩ። ግን ነቶም ነዚ እምነት’ዚ ዘላግጽሉን ዘባጭዉሉን፡ ብምህሮኦም ከጎላብቡዎ ዝፍትኑን ዘሎዉ፡ ‘ኣብ ክንደይ ዓቐብ...’ እንዳበልኩ ፍሽኽ እብለልኩም። ዳርጋ እንበዝሕ ኣባላት ሰልፍና ዘይንኽሕዶን ኣዕሪና’ውን እንመልኮን፡ ንዕላማኻ ብገንዘብ ጥራሕ ዘይኮነስ ስጋብ ሂወትካ ምኽፋል’ውን ንቡር ስለ ዝኾነ፡ ነዞም ዕሽነት’ዩ ዝብሉና፡ “ኣይፋልኩምን ደኣ!”  

ብጉባኤ ዝተመርጸ መሪሕነት፡ ንዝተነብረሉ ሓላፍነት፡ ብዝተዋህቦ ቅዋም ስጋብ’ቲ ቀጺሉ ዝስዕብ ጉባኤ ክመርሕ ሙሉእ ስልጣን ይህልዎ። በዚ መሰረት ይመርሕ፡ የሳኒ፡ የዋሃህድ፡ ይሕሉ፡ ብዝለዓለ’ውን መሰል ውልቀ-ኣባል እቲ ዝለዓለ ዓይኑን ኢዱን እግሩን ኣእሙሮኡን ብምግባር ይቛመት። ብርግጽ፡ ጸጋ ዲምክራሲ’ውን እዚ ውልቀ ኣባል ናይዚ ጽጉው ሰብኣዊ ጉዕዞ’ዚ፡ እቲ ቀንዲ መንቀልን መብጽሕን መንኮርኮር ዲሞክራሲ ምዃኑ’ዩ። እንትርፎ ኣብ ሕጋውነት ተመስሪቱን ኣትኪሉን፡ ንመሰል ውልቀ ኣባል ሰልፊ ከጸቅጥ ዝኽእል፡ እቲ ብዲሞክራስያዊ መሳርሕ ኣቢሉ ዘማእክሎ መሪሕነቱ እንተዘይኮይኑ፡ ብኻልእን ብብሒል ጎቦን ጎነጽን ዝመጽእ ዓንተር ብርግጽ ዓማጺ ጦብላሕታዊ ፈተነ ካብ ምዃን ዘይሓልፍ’ዩ።

እቲ ሓደ ቀንድን መሳርሒ ሓለዋ መሰል-ሰብ፡ ዲሞክራስያዊ መሳልል ምትካል’ዩ። ዲምክራሲ ዝተፈላልየ መፋስሶታት ከምዝውንን እንተዘይተዘንግዐ፡ እቲ ዋና መለልይኡ፡ ድምጺ ናይቶም ዝበዝሑ  ንዝተወሰነ እዋን ይመርሕ፡ እቶም ዝወሓዱ’ውን ነቶም ናይ ግዜኡ ብዙሓት ይምርሑሎም። ብማዕረዚ’ውን ካብ ግዜ ናብ ግዜ መርመራ ድምጽታት ክፍተን ምግባሩ’ውን፡ እቲ እዋን ሂቡዎ ዓብልሊ ኮይኑ ዝጸንሐ ርእይቶ፡ ብግዜ ክብዳህን ክዕብለልን ከምዝኽእል መጠን፡ ብሕጋውነት ኣንካን ሃባን ዘይከልእ ብሉጽ መስርሒ’ዩ። ኮታ ዲሞክራሲ ንስለ ውልቀ ነጻነት ደቂ ሰባት ዝተሰንዐ መሳርሒ ሓባርነት’ዩ። ዲሞክራሲ ንገዛእትን ንሓያላትን ኢዶምን እግሮምን ኮኩዱ ዝኣስርን፡ ኣብ መሬት ኣውሪዱ፡ ከም ስቦም ኣብ ውልቃዊ-መሰል ዝድርት ናይ ውጹዓት መሳርሒ ምዃኑ፡ ክዝንጋዕ ዘይብሉ መኽሰብ ውጹዓትን ድኹማትን’ዩ።

ውልቀ-ሰብ ንበይኑ ንመሰላቱ ከዕውት ስለዘይኮነሉ፡ ብደርጃ ውልቃዊ ነጻነቱ ዘዕውቶን ዝከላኸለሉን ውድብ/ሰልፊ/ማሕበር/ምንቅስቓስ ውዘተ... የድልዮ። ውልቀ-ሰባት ኣብ ውሽጢ ሓደ ውድብ/ሰልፊ ካልእ ፍሉይን ጸላውን ብልሓታት ከምጽኡ ኣይክእሉን እዮም ብምባል፡ መሰላት ዝኽልክል እንተሃልዩ፡ ብርግጽ ኣይግድን። ስጋብ ዲምክራስያዊ ጥርናፈ ዘይተደፍረን ዘይተዓመጸን፡ መሰል ምጥርናፍ ውልቀ-ሰባት ኩሉ ግዜ ብመትከል ሕሉው’ዩ። ተጠራኒፉ ናብ መሪሕነቱ ክላቦን፡ ጸቕጢ ክገብርን፡ ዝሓሸ ዝበሃል ክደልን ክጸሉን፡ ኮታ ኣብ ሰልፍና ስጋብ ህጹጹ-ጉባኤ ሰልፊ ንምጽዋዕ ዝበጽሕ መሰላት ብቕዋምና ደረጃ ቅቡል’ዩ። ግን እቲ ዝጥለብ ዘሎ ጠለብ ብሓለፋታት ምህሮን ገንዘብን ክዕድጎን፡ ብዋጋ ድኽነት ገንዘብ ይኹን ዓቕሚ ፍልጠት ውልቀ-ኣባል ንኸይከውን፡ ሚዛናት ሓልዩ ዘማቓርሕ፡ እቲ ተሓላቒ ናይቲ ኩሉ ፍንጡሕ/ጥሙር ውልቀ-ኣባል እቲ መሪሕነት ሰልፊ ምዃኑ ፍሉጥ’ዩ። ከምቲ ኣበዋትና ዝምስሉዎ፡ “መቐመጢኦም ጸዪቖምሲ ምስ ዓዳላይ ይበኣሱ!” ንኽመሰል፡ ምስ መሪሕነት ሰልፊ ተባኢስካስ፡ ብኸመይ’ዩ ምስ’ቲ ዝተረፈ ኣካል ሰልፊ ክትራኸብ፡ እንትርፎ ብዓመጽ?

ኣይውረድ እምበር፡ ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘሎዉ ኣባላት ሰልፍና፡ ብሰንኪ ገንዘባዊ ድኽነቶምን ህሉው ስንኩፍ ዞባዊ ምሕደራኦምን፡ ዝህሉዎም ሕጽረታት ከም ዘይዕድለኛታት ቆጺርካ ዕሽሽ ንኽትብሎምን ናብቶም እዋን ዝሃቦም ‘ብሉጻት’ ኣባላት ጥራሕ ከተትክል ምፍታን፡ ብዘይቃለ-ዓለም ዓመጽ ስለ ዝወጾ፡ ነዚን ካልእን ከመቓርሕ፡ ክመዝን፡ ከላግብ ምእንታን ማእከላይ መሪሕነት ምትካል ወሳኒ’ዩ። መሪሕነት ንኸምዚ ዝኣመሰለ በዳሂ ክውንነት’ዩ ሓላውን ኣሰጋጋሪን ክኸውን ዝግደድ። እቲ ህሉው መሪሕነት ዋላ ደመ ይጥዓሞ’ውን ንስለቲ ጽቑጥን ድምጹ ብቐሊሉ ከስምዕ ዘይከኣለን ሓላዊ ብምዃን፡ ‘ኣይፋልን!’ መንገድታትና ኣይንስሓት ክብል’ዩ ዝግባእ። እቶም ውዱዕ ኩነታት ብዝመስሎም ክቕይሩ ዝፍትኑ ጉጅለ ይኩን ክልተ ውልቅታት ብንቕሓት ከስተውዕሉሉ ዝግባኦም፡ እቲ ዝደልዩዎ ዘሎዉ ለውጢ ብብዝሖምን፡ ብስርሖምን ጥራሕ እዮም ብጉባኤ ኣቢሎም ከረጋግጹዎ ዝኽእሉ። ነቲ ዝዕንቅፎምን ዝጸቐጦምን መሪሕነት ኣብኡ ጥራሕ እዮም ክቕይሩዎ መሰል ዘሎዎም። ነዚ ክበቕዑ እንተዘይክኢሎም ዋላ ቁጽሪ ይሃሉዎም ካብ ምዕማጽን ምህሳይን ሓሊፎም ዘይሕግዙ ጥምዙሓት እዮም። እቲ ክኸውን ዘይግባኦ ካልእን ህልኸኛን ናይ ባዕሎም ካልእ ምርጫ ክወስዱ ከምዝኽእሉ መጠን፡ ግን ነዚ ሕጂ ዝደፈሩዎ መሪሕነታዊ መሳልል ከይተኸልካ ዝኸይድ ምትእስሳር ወይ ምውዳብ ስለ ዘይህሉ፡ ፋሉልነት ሰረቱ ዘይገድፍ ተካል ሕማም ምዃኑ’ውን ስለ ዘይተርፎ፡ ንርኢ ምኖም’ዩ ክድቅስ? “ኢድ ሸናሒት ጸናሒት!” ዝብል መልሲኮ ከምኡ ምስ ረኸቡ ዝተመሰለ’ዩ።

ወድሓንኩም!

ፈጣሪ ሃገርና ይባርኸልና!

ሃይለ ወልዱ።

ሎንዶን