http://ascenteq.com/project/epdp

ኮሚተ ምክልኻል ጋዜጠኛታት (Committee to Protect Journalists)፡ ማነጂንግ ዲይረክተር መርበብ ሓበሬታ ኣዲስ ስታንዳር ጋዜጠኛ ሚልዮን በየነ ንክፍታሕ ናብ ዝምልከቶም ኣካላት ጸጥታ ኢትዮጵያ መጸዋዕታ ኣቕሪቡ። ጋዜጠኛ ሚልዮን ብ16 ማዝያ 2026 እዩ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ እታ መርበብ (መንነቶም ብይተፈልጡ) ክትብል ብዝገለጸቶም ከም ዝተኣስረ ኣፍሊጣ። ድሕሪ ምእሳሩ ሃለዋቱ በታ ዝሰርሓላ መርበብ  ኮነ ብቤተሰቡ ከምዘይተፈለጠ ድማ ዋና ኣሰናዳኢ መርበብ ሓበሬታ ኢንሳይደር ኢትዮጵያ ብወገኑ ሓቢሩ።

20 ዓመታት ናይ ጋዜጠኝነት ተመኩሮ ዘለዎ ሚልዮን በየነ፡ ቅድሚ 4 ዓመታት ናብ ኣዲሲ ስታትንዳርድ ቅድሚ ምምጽኡ፡ ኣብ ትካል ዋልታ ኢንፎርመሽን ማእከልን ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያን ከም ዝሰርሐ ተፈሊጡ። እዚ ኣብቲ መርበብ ኣብ ዝተፈላለዩ ጽፍሕታት ክሰርሕ ዝጸንሐ ማነጂንግ ዲረክተር፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከባቢ ሲኤምሲ ካብ ዝርከብ ናይቲ ዝሰርሓሉ ትካል ዋና ቤት ጽሕፈት ተወሲዱ ከም ዝተኣስረ ከኣ ተሓቢሩ።

ናይቲ መርበብ ኣሕታሚ ኣካል ዝኾነ “ጃኬን ሓላፍነቱ ዝተወሰነ ማሕበር”  ብወገኑ ድሕሪ ማእሰርቲ ሚልዮን በየነ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ቅድሚ ምእሳር ናይቲ ጋዜጠኛ ዝተወሰኑ ኣካላት ኣከዳድነኦም እናቐያየሩ ኣብ ከባቢ እቲ ቤት ጽሕፈት ስለያዊ ምንቅስቓስ የካይዱ ከም ዝነበሩ ኣቃሊዑ።

መርበብ ኣዲስ ስታንዳርድ፡ ቅድሚ ሕጂ እውን ኣብ ልዕሊ ኣባላቱ ተደጋጋሚ ተጽዕኖታት ክፍጠር ከም ዝጸንሐ ጠቒሱ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ማዝያ እውን ኣብ ልዕሊ 3 ኣባላቱ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ተወሲዱ ከም ዝነበረ ተፈሊጡ።

ነቲ ኩነታት ዝተኸታተለ ኮሚተ ተሓላቒ መሰል ጋዜጠኛታት፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ነቲ “መንነቶም ዘይተፈልጡ” ብዝተባህሉ ኣካላት ዝተኣስረ ሚልዮን ብህጹጽ ክፈትሕዎ ጸዊዑ። ነታ ሚልዮን ክሰርሓላ ዝጸንሐ መርበብ ንምዕጻው እውን እቲ ጉዳይ ብቐጥታ ብዝምልከቶም ሓለፍቲ ተጽዕኖታት ክግበር ከም ዝጸንሐ  እቲ ትካል ኣፍሊጡ።

ኢትዮጵያ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ከባቢ ሳብ ሳህራ፡ ብዝለዓለ ደረጃ ጋዜጠኛታት ካብ ዝኣስራ ሓንቲ ኮይና ከም ዝጸንሐትን ጋና ናብ ፍርዲ ዘይቀረቡ እሱራት ጋዜጥኛታት ዘለውዋ ሃገር ምዃና ጸብጻባት ይሕብሩ።

ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉተረዝ፡ ኣብ በርሊን ይካየድ ናብ ዘሎ ንሱዳን ዝምልከት  ኮንፈረንስ: ውግእ ሱዳን 4ይ  ዓመት ምሓዙ  ብዝምልከት  ብቪድዮ  መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ ። ኣብቲ መልእኽቱ እቲ ውግእ ኣዝዩ ኣዕናውን ብደረጃ ዓለም ዝለዓለ ቅልውላው ዝተራእየሉን ምዃኑ ጠቒሱ፡ ኣብዚ እዋንዚ ዳርጋ 34 ሚልዮን ሱዳናውያን ህጹጽ ሰብኣዊ ሓገዝ ይጽበዩ ምህላዉ ኣስፊሩ። ብሰንክቲ ኣብ ወርሒ ማዝያ 2023 ዝተጀመረ ውግእ ልዕሊ 4,5 ሚልዮን ሱዳናውያን  ከም ዝተሰዱ ሓቢሩ።

ኣንቶኒዮ ጉተረዝ ኣተሓሒዙ፡ በቲ ናብ ራበዓይ ዓመቱ ዝሰግር ዘሎ ኣዕናዊ ውግእ ሱዳን፡ እቲ ጥሜት ኣብታ ናይ እንጀራ መሶብ ትበሃል ዝነብረት ሃገር ኣጋጢሙ ምዃኑ ጠቒሱ፡ ናይ ሓደ ትውልዲ ህጻናት ናይ ትምህርቲ ግዜ ዝተሓሸሸሉ እዩ፡ ክብል ነቲ ኩነታት ኣምሪሩ ገሊጽዎ። ኣዴታትን ደቂ ኣንስትዮ ደቀንን ብሰንኪ ግሉጽን ሜላውን ጾታዊ ዓመጽ ከም ዝተሃስያ ከኣ  ኣብ መልእኽቱ ኣስፊሩ።

ብዛዕባ ኣቕርቦት ገንዘብ ንሰብኣዊ ረዲኤት ኣብ ዝጠቐሶ ድማ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብቲ ዝድለ 40% ጥራይ ከም ዝተረኽበ ብምጥቃስ፡ ብሰንኪ እኹል ዘይምዃኑ ብዙሓት ሱዳናውያን ንስእነት መግቢ፡ ሕክምናዊ ኣገልግሎትን መሕወይ ጾታዊ ዓመጽን ከም ዝተቓልዑ ጉተረዝ ገሊጹ። ኣተሓሒዙ ከኣ እቲ ድሌት’ኳ ዝውስኽ ዘሎ እንተኾነ፡ እቲ ገንዘባዊ ቀረብ ግና ኣብዚ ዓመት ካብቲ ዝሓለፈ ዝያዳ ዘንቆልቁል ዘሎ እዩ።  ገንዘብ እንተዝርከብ እውን በይኑ ሰላም ክኸውን ስለ ዘይክእል፡ እቲ መሰረታዊ መፍትሒ ብተኹሲ ጠጠው ብምባል ኣቢልካ ቀጻሊ ሰላም ዘውሓስ መስርሕ ምኽታል እዩ ኢሉ።

ኣብ መወዳእታ ከኣ እቲ ዘተኣማምን መንገዲ፡ ናብ ኣሳታፊ ሲቪላዊ ፖለቲካዊ መስርሕ ብምእታው ጥራይ ባህጊ ህዝቢ ሱዳን ከም ዝወሓስ ኣስሚርሉ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይ ሱዳን፡ ነቲ ምስ ካርቱም ብዘይምውኽኻስ ዝተሰርዐ ዝበሎ ኣብ ጀርመን ከተማ በርሊን ዝካየድ ዘሎ ኮንፈረንስ፡ “መግዛእታዊ ኣተሓሕዛ እዩ” ብዝብል ኣገላልጻ፡ ምዕራባውያን ኣጀንደአን ንምጽዓን ዝመሃዘኦ እዩ ብዝብል ኣይተቐበሎን።

ኣብ ስርዓት ብልጽግና ቅድሚት ተሰሪዑ ዘሎ ዛዕባ ምውናን ኣፍደገ ባሕርን ወደብን ኤርትራ እዩ። ኣካላት  መንግስቲ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ውልቀ ሰባት’ውን “ብመንግስቲ ተኣመንቲ” ንምምሳል ነቲ ዛዕባ የኮማስዕዎ ኣለዉ። እዚ ኣካይዳ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ዝግህስ ጥራይ ዘይኮነ፡ ዓለም ለኻዊ ሕግታትን ውዕላትን’ውን ዝጥሕስን ሓደገኛ ሳዕቤን ዘስዕብን ብምዃኑ ዝተፈላለዩ ኣካላት “ዓገብ” ክብልዎ ጸኒሖምን ኣለዉን።

ኣብዚ ትዕቢተኛ ጐስጓስ ዝያዳ ተጸሚዶም ዝጸንሑ፡ ላዕለዎት ሰብ መዚ መንግስትን ሰልፍን ጀነራላትን ምንባሮም ክንዕዘቦ ዝጸናሕና እዩ። ድሕሪ’ቲ ኣተሓሕዘኦም ኣብ ጉዳይ ኣፍደገ ባሕርን ኢድ ኣእታውነት ላዕለዎት ጀነራላትን ዘይቅኑዕ ምንባሩ ዘመልክት “ምስጢራዊ”  ዝተባህለ ሰነዶም ምቅልዑ፡ “ሕጅስ ይዕገሱ  ደኾን ይኾኑ?” ዝብል ናይ ብዙሓት ግምት ነይሩ። እንተኾነ ተዋሳእቲ ቀይሮም ነቲ ሓደገኛ ተዋሰኦ ካብ ምቕጻል ዓዲ ኣይወዓሉን።

ካብቶም ብድሕሪ መጋረጃ ዝጸንሑ’ሞ ኣብዚ እዋንዚ መድረኽ ተረኪቦም ብቕሉዕ ዝዋስኡ ዘለዉ፡ ናይ ቀደም መራሕቲ ህወሓት ካብ ዝነበሩ ይርከብዎም። ካብ ቀደሙ “ልኡላውነት ኤርትራ እንተዘይገሃስና” ዝብል  ዝነበረ ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳኤ ብምኽንያት በዓል ትንሳኤ 2026፡ ኮርፖሬሽን ፈነወ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተዳለዎ ፍሉይ መደብ ተሳቲፉ፡ “ወተሃደራዊ ዓቕሚ፡ ድልዱል ቁጠባን ዘተኣማምን ዲፕሎምስያዊ ዝምድናን ንሓንቲ ሃገር ኣድላይ’ዩ።  ነዚ ንምርግጋጽ ከኣ ምውናን ኣፍደገ ባሕሪ ወሳኒ እዩ። መንግስቲ ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ጉዳይ ምምላስ ኣፍደገ ቀይሕ ባሕርን ወደብ ዓሰብን ዓብይ ስራሕ ሰሪሑ ዝብል እምነት ኣለኒ። ቀደም ነዚ ምልዓል “ጸረ ህዝቢ” ዘብል ነይሩ። ሎሚ ግና ናይ ሃገራት ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይ ዓለም ኣጀንዳ  ኮይኑ ኣሎ።

ነዚ ዛዕባዚ ብዝምልከት ዝገበርኩዎ ርክባት  ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ የድልያ ኢሉ ዝኣምን ብዙሕ’ዩ። ኣፍደገ ባሕሪ እንተዘይወኒና ግና ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላም፡ ምርግጋእን ዕቤትን ኣይክረጋገጽን’ዩ ዝብል ተርድኦ ናይ ብዙሓት’ዩ።  ኣብ ግዜ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን 1998-2000፡ ኢትዮጵያ ብዘይሕጊ ዝተወስደ ወደባ እተምልሰሉ ጽቡቕ ዕድል ነይሩ፡ እንተኾነ ኣብ ኢህወደግ ብዝነበረ ዘይምርድዳእ ክትግበር ኣይከኣለን።” ብዝብል ቂምታ ንነፍስሄር ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ከሲስዎ። ጻድቃን እቶም ዝረኸብኩዎም ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ክህልዋ ዝድግፉ ዝበሎም፡ መን ምዃኖም ክጠቕሶም ትብዓት ኣየርእየን። እቲ “ንኢትዮጵያ ኣፍደገ የድልያ”  ዝበሎ  ከኣ ካብቲ ንሱ ዝጽበዮ ብቕርሕንቲ ዝተላዕጠጠ ህርፋን ምውናን ዝተፈልየ እዩ።   

ጀነራል ጻድቃን ከም መንቀሊ ካብ ዝወስዶም ሓደ፡  “ኣብ መንጎ ዓፋር ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ዶብ፡ ሰብ ዝሰርሖ (artificial) እዩ” ዝብል’ዩ። ምስቲ ኣብ  ኢትዮጵያ  ዘሎ ዓፋር ዝመሳሰል ብሄረሰብ ኣብ ኤርትራ  ስለ ዘሎ፡ ወደብ ዓሰብ ኣምጺኡ ኣካል ግዝኣት ኢትዮጵያ ክገብሮ’ዩ ማለቱ እንተኮይኑ፡ ክሳብ ክንደይ ከደናግር ተዓጢቑ  ከምዘሎ የመልክት። ምናልባት ጽባሕ  “ኑዌር ካብ ደቡብ ሱዳን፡ ኦሮሞ ካብ ኬንያ፡  ሶማሊ ካብ ሶማሊላንድ ከምኡ እውን ቤንሻንጉል ካብ ሱዳን፡ ኢትዮጵያ ዘዝደለየቶ ግዝኣት ከምጽኡላ ይኽእሉ’ዮም” ናብ ዝብል ግጉይ መደምደምታ  ክወስዶ ከም ዝኽእል ዝተረደአ ኣይመስልን። እዚ ኩነታት መግዛእቲ ኤውሮጳ ዝወለዶ ኣፍሪቃ- ለኸ እምበር፡ ኣብ ከባቢና ዝተደረተ ኣይኮነን።

ገብሩ ኣስራት፡ ምስ ሊላይ ዩቱብ ኣብ ዘካየዶ ቃለም መጠይቕ፡ “ናይ ኤርትራ ናጽነት ናይ ኢትዮጵያ  ረብሓ ብዝሓለወ ክኸውን ነይርዎ”፡  ወይዘሮ ኣረጋሽ ኣዳነ ምስ ፕላስ ፖድካስ ኣብ ዝገበረቶ ርክብ፡ “ኤርትራ ብኽመይን ብመንን ናጻ ሃገር ከም ዝኾነት ዘመልክት ሰነድ ኣይተረኽበን።”  ከምኡ እውን ጀነራል ዮሃንስ ገ/መስቀል ኣብ ዝተፈላለዩ መዲያታት እናኸደ፡ “ገማግም ቀይሕ ባሕርን ወደብ ዓሰብን ንምምምላስ ኣብ ዝግበር ውግእ ዋላ እንተዘይ ተጸዋዕኩ ብወለንታይ ክኸትት እየ።” ዝበልዎ ካብቲ   ጻድቃን ሰለስተ-ኣርባዕተ ግዜ ዝተሳዕረሉ ዘይሓዊ ደግሲ ተፈልዩ ዝረአ ኣይኮነን።

ብኣንጻሩ ኢትዮጵያውያን ኮይኖም፡ ብልጽግና ኣብዚ  ኣዛራቢ  ዛዕባ ሒዝዎ ዘሎ ኣቕጣጫ፡ ነቲ ናይ በዓል ጀነራል ጻድቃን ስሱዕ ደግሲ ዝዓጽፍን ብደረጃ ዓልም ዝሓስብን ፍትሓዊ ሚዛን ዘለዎም መትከላውያን ኣለዉ።

ኣቶ ኣለማዮ ዝበሃል፡ ንግንባር ሓርነት ኦሮሞ ወኪሉ ኣብ መጻኢ ምርጫ ኢትዮጵያ ዝወዳደር፡ መርገጽ  ውድቡ ብዛዕባዚ ኣብ ኢትዮጵያ እውናዊ ኮይኑ ዘሎ  ኣጀንዳ ኣፍደገ ባሕርን ወደብ ዓሰብን፡ “ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣብዚ እዋንዚ ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ኣለዋ ኢሉ ኣይኣምንን። ከም ብዞሓት ሃገራት ብመሬት ዝተኸበት (land locked))  ሃገር ምዃና እዩ ዝኣምን። እዚ ማለት ግና ኣፍደገ ባሕሪ ምጥቃም ኣየድልያን ኣይንብልን። ምኽንያቱ ኣፍደገ ባሕሪ ምስ ወጻኢ ንግዳዊ ንጥፈታትን ርክባትን ኣብ  ምስልሳል ግደ ስለ ዘለዎ። ኣብ ዓለምና ኣስታት 200 ሃገራት ኣለዋ። ካብኣተን 44  ኣፍደገ ባሕሪ የብለንን። እንተኾነ ቁጠባዊ ዕቤተን ብግቡእ ‘የን ዘሰላስላ። ………

ኢትዮጵያ ኣብ ግዜ ሃይለስላሰን ደርግን ወደባት ዓሰብን ምጽዋዕን ምስኣ ነይረን። ድሕሪ ነጻነት ኤርትራ ግና እዘን ወደባት ናይ ኤርትራ እምበር  ናትና ኣይኮናን። ኣብ ዝሓለፉ 35 ዓመታት ቅድም ብናይ ኤርትራ ደሓር ከኣ ብናይ ጅቡቲ ወደባት ክንጥቀም ጸኒሕና። በዘን ወደባት ብምጥቃምና ዘጋጠመና ሽግራት ኣይነበረን። ኣፍደገ ባሕሪ እንተዝህልወና ኣይመጸላእናን። ካብ ዘየብልና ግና ኣፍደገ ባሕሪ ምጥቃም ዘኽእሉ 4  ዝኾኑ ዓለም ለኻዊ ሕግታትን ኮንቨክሽናትን ኣለዉና። …….

ስለዚ ኢትዮጵያ ከም ካለኦት ኣፍደገ ባሕሪ ዘየብለን ሃገራት  ብዓለምለኻዊ ሕግታት ተጠቒማ ምስ ገረባብታ ብምስምማዕ ንግዳዊ ንፍጥፈታታ ምክያድ እዩ እቲ ምርጫ። ብዝዙሕ ህዝቢ ኣለና ብዝብል ምስምስ ብሓይልን ውግእን እንውንኖ ኣፍደገ ባሕሪ ሕጋዊ ስለዘይከውን፡ ንሕና ኮነ ካለኦት ክጥቀመሉ ኣይንኽእልን ኢና።  ብሓይሊ ዝመጸ ከኣ ብሓይሊ ክውሰድ ዝኽእል’ዩ።……

ስለዚ ንሕና እንደልዮ ፍትሓዊ መንገዲ ጥራይ እዩ። ደሓር ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ከለዋ እውን ምዕቡል ቁጠባ ኣይነበራን። ብዘይኣፍደገ ባሕሪ ምዕቡል ቁጠባ ምህናጽ ይከኣል እዩ። ሉግዘምበር፡ ስዊዘርላንድ፡ ኦስትርያ፡ ከምኡ ከኣ ቦትስዋና ካብ ኣፍሪቃ ብዘይኣፍደገ ባሕሪ ምዕቡል ቁጠባ ሃኒጸን ዘለዋ ሃገራት እየን። ብኣንጻሩ ሶማሊያ፡ ጅቡቲ’ ሱዳንን ኤርትራን ነዋሕቲ ገማግም ባሕሪ እናሃለወን፡ ካብ ኢትዮጵያ ዝሓሸ ቁጠባ ኣይሃነጻን።” ዝበሎ ንኢትዮጵያ’ውን  መዋጸኦ ዝህብ’ዩ።

ናይዞም ንህዝቢ ትግራይ ዘይውክሉ መራሕቲ ህወሓት ነበር ግጉይ ስምዒት፥ ኣብ ድሕረ-ባይታ ዝምድናኦም ምስ ህግደፍ ዝነበሮም ጽልእን ምትህልላኽን ዝደረኾ ምዃኑ ዝጠቕስዎም ምልክታት ኣለዉ። እቲ ቀንዲ ዘየስተውዓልዎ ግና፡ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ፡ ናይ ጉጅለ ህግደፍ ዘይኮነ፡ መሰረታዊ ዋኒን ህዝባ ምዃኑ እዩ።