ብ ኤርትራን ትግራይን ብ4 ሰነ 2023 ከባቢ ሰዓት ሸውዓተን ርብዕን ናይ ንግሆ፡ ትሑት ዝዓቕሙ ምንቅጥቃጥ መሬት ከም ዘጋጠመ፡ ነዚ ዝከታተል ዓለም ለኻዊ ትካል ኣፍሊጡ። ናይቲ ምቅጥቃጥ መሬት ዓቕሚ 4.7 ሬክተር ስኬል ኮይኑ፡ ዘጋጠመሉ ቦታ ድማ ካብ ከተማ ኣስመራ ንወገን ደቡባዊ ምብቕራ 136 ኪሎሜተር ኣብ ዝርሕቀቱ እዩ። እቲ ምንቅጥቃጥ መሬት ዕምቆቱ 10 ኪሎሜተር ጥራይ ምንባሩን ከምዚ ዓይነት ዕምቆት ዘለዎ ምንቅጥቃጥ መሬት እምብዛ ሓደገኛ ዘይምዃኑ ተሓቢሩ።

በቲ ሓበሬታ መሰረት ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብቲ እቲ ምንቅጥቃጥ ዝነቕለሉ ማእከላይ ቦታ ዝበሃል፡  ነፍሲ ወከፈን 300 ኪሎ ሜተር እየን ዝርሕቃ። ካብ ክልቴን ሃገራት ናብዚ ማእከል ዝቐረበት ንወገን ምብራቓዊ ሰሜን 55 ኪሎሜተር ዝርሕቀታ ከተማ ዓዲ ግራት ምዃና ተሓቢሩ። ብተመሳሳሊ ካብዚ ማእከል ናይቲ ምንቅጥቃጥ ዝበሃል ቦታ፡ መንደፈራ 122፡ መቐለ 124 ከረን 207፡ ኣክሱም 134፡ ከምኡ ድማ ምጽዋዕ 127 ኪሎ ሜተር ርሒቐን ይርከባ። ብዛዕባዚ ምንቅጥቃጥ ተሰሚዕዎም ናብ ዝምልከቶ ኣካል ጸብጻብ ዘቕረቡ ክልተ ሰባት ኮይኖም፡ ንሳቶም ድማ ካብ ከተማ መቐለ ምዃኖም ተፈሊጡ።

ድሕሪ ከምዚ ዝኣመሰለ ትሑት ሓይሊ ዘለዎ ምንቅጥቃጥ መሬት ዝሓየለ ከም ዝኽተል ዝግመት እዩ። እንተኾነ  ንከምዚ ኣብ ከባቢ ኤርትራን ትግራይ ዘጋጠመ ተኸቲሉ ዝሓየለ ናይ ምምጻእ ዕድሉ 94% ዘሰክፍ ከምዘይኮነ ኣብቲ ጸብጻብ ተጠቒሱ። ኣብዚ ዝተጠቕሰ ከባቢ ኤርትራን ትግራይን ካብ 9 ጥሪ 2023 ኣትሒዙ ከጋጥም ካብ ዝጸንሐ ምንቅጥቃጥ መሬት እዚ ናይ 4 ሰነ 2023 ዝሓየለ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ 10 ዓመታት ከኣ ኣብዚ ከባቢና  ሸውዓተ 4.7ን ካብኡ ንላዕልን ዝሓይሎም ምንቅጥቃጣት መሬት ተመዝጊቦም።

ኮሚስዮን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ፡ ካብቶም ግዳያት ዝበጽሖ ጥርዓናት መሰረት ብምግባር፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣማኢት ኤርትራውያ ስደተኛታት ሓተትቲ ዕቑባ ብኣልማማ ይእሰሩ ከም ዘለዉ ምምስካሩ መርበብ ኣዲስ ስታንዳርድ/ADDIS STANDARD ሓቢራ። እዞም ስደተኛታት ምዃኖም ዝገልጽ ምስክር ወረቐት ከቕርቡ ዘይከኣሉ ዝተባህሉ ኤርትራውያን፡ ኣብታ ከተማ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፍለ-ከተማታት እዮም ዝእሰሩ ዘለዉ።

እቲ ኮሚስዮን ብ2 ሰነ 2023 ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ እቲ ማእሰርቲ ብዘይ ናይ ቤት ፍርዲ መእዘዚ ወረቐት ይካየድ ምህላዎም ጠቒሱ፡ እሱራት ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘይቀርቡ እውን ኣፍሊጡ። ኣተሓሒዙ ድማ ናብቲ ተኣሲረምሉ ዘለዉ ቦታታ በጺሑ፡ ክሳብ ዓሰርተ መዓልታት ብዘይኣፍልጦ ቤት ፍርዲ ዝተኣስሩ ኤርትራውያን  ከም ዝረኸበ ኣረጋጊጹ።

ነቶም እሱራት ከም ዝተነግሮም፡ እቲ ኣእሲርዎም ዝተባህለ ገበን ብዘይፈቓድ ወረቐት ናብ ኣዲስ ኣበባ ምእታዎምን ኣብኡ ስረሓት ከካይዱ ምፍታኖምን እዩ። ካብቶም እሱራት ብዘይካቶም ወረቐት ዘየብሎም ወረቐት ሃልይዎምስ ዘይተሓደሰ ዝሓዙ እውን ኣለዉዎም። እዚ ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ ናይቶም ስደተኛታት ምንቅስቓሶም ዝግድብ ጥራይ ዘይኮነ፡ ሕጊ ስደተኛታት ዝጥሕስን ጉዳዮም ቀጻሊ መፍትሒ ከይረክብ ዝዕንቅፍን ምዃኑ ናይቲ ኮሚሽን መገለጺ ኣረዲኡ።

.እቲ ኮሚስዮን ተኸታቲሉ ከም ዘረጋገጾ፡ መሕዳስ መንነት ናይቶም ኤርትራውያን ስደተኛታት ብምትሕብባር፡ ትካል ስደተኛታትን ካብ ስደት ትመለስትን ኢትዮጵያ ምስ ፖሊስ ብምትሕብባር ዝትግበር እዩ። ጠንቂ ምእሳር ናይዞም ኤርትራውያን ከኣ ናይዞም ክልተ ኣካላት ስራሕ ብስሩዕ ዘይምቕጻሉ ምዃኑ ተጸብጺቡ።

ኮሚሽነር፡ ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋቂ መመት

እቲ ብሙሳ ፋቂ መመት ዝምራሕ ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ጉዳይ ሱዳን ኣሳታፊ ብዝኾነ ኣገባብ ክፍተሓሉ ዘኽእል ዝበሎ ፖለቲካዊ መስርሕ ከም ዘቕረበ መርበብ ሱዳን ትሪቡን ብ1 ሰነ 2023 ኣብ ዘውጸኣቶ ዜና ሓቢራ። እቲ ፖለቲካዊ መስርሕ ዝተገልጸ፡ መሓመድ ኢል ሓሰን ለባት ወሃቢ ቃል ናይቲ ሕብረት፡ እቲ ኮሚሽን ብ31 ጉንበት 2023 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ብዘቕረብዎ ጸብጻብ እዩ። ኣብዚ ኣኼባ ብዛዓባ’ቲ ንጉዳይ ሱዳን መፍትሒ ንክኸውን ቀሪቡ ዘሎ ፖለቲካዊ መስርሕ ዓሚቕ ምይይጥ ከም ዝተኻየደ’ውን ተፈሊጡ።

ኮሚሽነር ሙሳ ፋቒ መሃመት፡ ኣብቲ ኣኼባ ኣብ ዘስምዕዎ ቃል ናይ ሕብረት ኣፍሪቃ መስርሕ ፖለቲካዊ መፍትሒ ስትራተጂ ኣብ ጉዳይ ሱዳን፡ ኣሳታፊ ዝኾነ መድረኽ ፈጢርካ ኣብ መንጎ ሱዳናውያን ወተሓደራዊ ሲቪላውን ፖለቲካውን ኣካላት ሰፊሕ ዘተ ዝካየደሉ መድረኽ ምፍጣር ምዃኑ ኣረዲኦም።  ኣተሓሒዞም ከኣ ከምዚ ዝኣመሰለ ኣገባብ፡ ንኹሎም ፖለቲካዊ ኣካላት ሱዳን እንተላይ ንናይ ጁባ ውዕል ፈረምቲ ዘተባብዕ እዩ ኢሎም።

ኣብቲ ኣኼባ ከም ዝተገልጸ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ጉዳይ ሱዳን ሒዝዎ ዘሎ ስትራተጂ፡ ንሱዳን ናብ ሲቪላዊ ህይወት ንምምላስ፡ ህዝባዊ ኣገልግሎት ዳግማይ ንምህናጽ፡ ናይቲ ህዝቢ ህጹጽ ድሌት ፈሊኻ ንምርዳእን ብዝያዳ ድማ እታ ሃገር ናብ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ንምቕራባን ከም ዝሕግዝ ተጠቒሱ። ወሃቢ ቃል ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ድሕሪቲ ኣኼባ ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ሱዳናውያን ልዕሊ ኩሉ ጉዳዮም ባዕላቶም ክውንኑ ይግበኦም ኢሎም።

እቲ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣብዚ እዋንዚ ንሱዳን ዘዋጽኣ፡ ብዘይ ናይ ስነ-ሓሳብን ካልእ ፍልልያትን ሓቢርካ ምብርካት ምዃኑ ጠቒሱ፡ ኣብዚ እዋንዚ ብሓፈሻ ዓለም ለኸ ማሕበረሰብ፡ ብፍላይ ድማ ከም ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ኢጋድን ዝኣመሰሉ ኣካላት፡ ነቲ መስርሕ “ኣነ እንተዘይመራሕኩዎ” ከይበሉ ክድግፉ ይግበኦም ኢሉ።

እቲ መስርሕ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ ተፈጢሩ ዘሎ ውግእ ኣብ ምፍታሕ ጥራይ ከይተወሰነ፡ ብዛዕባ ሕገመንግስታዊ ምስግጋርን ምምስራት ቀዋሚ መንግስት እውን ከተኩር ከም ዝግበኦ ዝእምት ሓሳብ እውን ቀሪቡ።

ክሳብ ሕጂ ሱዳናውያን ኣብ ምዝታይን ንዝተወሰነ መዓልታት ዝጸንሕ ንሰብኣዊ ጉዳያት ዝምልከት ተኹሲ ጠጠው ኣብ ምባል ተጸሚዶም ዘለዉ መንግስታት ኣመሪካን ሳዑዲ ዓረብያን ኮይኖም፡ እንተኾነ ከምቲ ዝድለ ውግእ ተጠው ከብሉ ከምዘይከኣሉ ዝፍለጥ እዩ።

ሳያስ ኣፈወርቂ ብ30 ጉንበት 2023 ንናይ ኣርባዕተ መዓልታት ብጽሖት ናብ ሩሲያ ከምርሕ እንከሎ፡ ልኡኽ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ቅርኒ ኣፍሪቃ፡ ኣምበሳደር ማይክ ሃመር ድማ፡ ካብ 31 ጉንበት ክሳብ 6 ሰነ 2023 ዝጸንሕ መገሻ ናብ ኢትዮጵያን ጅቡትን ከካይድ እዩ።

ናይ ኢሳያስ መገሻ ናብ ሩሲያ ዕላማ ብዘይካ በተን ንሱ ዝውንነን ናይ ዜና ማዕከናት  ናይ ሩሲያ መራሒ ቭላድሚር ፑቲን ብዝገበረሉ ዕድመ ምዃኑ ምጥቃሰን፡ ዝተፈልጠ የለን። መገሻኡ ካብቲ ናይ ቻይና ዘይፍለይን ምስ ዞባዊ ኣሰላልፋ ፖለቲካዊ ሓይልታት እምበር፡ ምስ ኤርትራዊ ዋኒን ዝዛመድ ከምዘይከውን ከኣ ናይ ብዙሓት ግምት እዩ።

ወሃቢ ቃል ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ ከም ዝሓበሮ፡  ኣምበሳደር ማይክ ሃመር ኣብ ጅቡቲ፡  ኣሜርካዊ ኮማንደር ኣፍሪቃን ውሁድ ሓይሊ ዕማም ቀርኒ ኣፍሪቃን ኣብ ዝርከበሉ ዓውደ መጽናዕቲ  ጸጥታዊ ኩነታት ቀርኒ ኣፍሪቃ  ክሳተፍ እዩ። ናይቲ ሓይሊ ዕማም ተግብራት ንዝፍጠር ቅልውላው መልሲ ኣብ ምሃብን ጸጥታዊ ስግኣት ኣብ ምምካትን ዝሰርሕ እዩ። ብዘይካዚ ምስ ሰብ መዚ ጅቡትን ከም መራሕቲ ኢጋድ ዝኣመሰሉ ዞባዊ ኣካላትን ተራኺቡ ኣብ ክልተኣዊ ጉዳያት ከም ዝዘራረብ ተገሊጹ።

ኣምበሳደር ማይክ ሃመር ኣብ ኢትዮጵያ፡ ብዛዕባ ኣተገባብራ  ናይቲ ብ2 ሕዳር 2022 ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ዝተኸተመ ስምምዕ ሰላም ምስ ሓለፍቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ተራኺቡ ክዘራረብ እዩ። ከምኡ እውን ብዛዕባ ቀዳምነት ዝወሃቦም ጉዳያት፡ መሰጋገሪ ፍትሒ፡ ተሓታትነት፡ ምፍታሕ ዕጥቂ፡ ምስንባትን ምጥያስን ናይቶም ዕጥቂ ዝፈትሑ ምስ ሓለፍቲ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ሓለፍቲ ግዝያዊ ምምሕዳር ትግራይ ድማ ኣብ መቐለ ከም ዝዘራረብ እቲ ንመገሽኡ ብዝምልከት ዝተዋህበ መግለጺ ሓቢሩ።

መገሻ ኢሳያስ ናብ ሩሲያ ኮነ፡ ምብጻሕ ኣምበሳደር ማይክ ሃመር ናብ ኢትዮጵያን ናብ ጅቡትን ኣብ ዞባዊ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋ  ዘተኩር ተጻራሪ ወፍሪ እዩ መስል።

ስእሊ ካብ ዜና ሲኤንኤን/CNN

ብምክትል ሓላፊ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ቤት ጽሕፈት ሰብኣዊ ተግባራት ኣብ ኢትዮጵያ ዝምራሕ ተወከልቲ ትካል ጥዕና ዓለምን ካልኦት ዘይመንግስታዊ ትካላትን ዝርከብዎ ጉጅለ፡ ኣብ ትግራይ ናብ ዓድታት ታሕታይ ኣድያቦ ኣትዩ ኣገልግሎት ከይህብ ብ25 ጉንበት 2023 ብሰራዊ ኤርትራ ከም ዝተኸልከለ ሲኤንኤን/ CNN ሰራሕተኛታት ዘይመንግስታዊ ትካላት ብምጥቃስ ሓቢራ።

እቶም ገበርቲ ሰናይ ኣካላት፡ ጉዕዘኦም ከይቅጽሉ ብሰራዊ ኤርትራ ዝተዓግተ፡ ካብ ከተማ ሸራሮ ኣስታት 16 ኪ/ሜ ተጓዒዞም፡ ኣብ ከባቢ ዋዕላ ንህቢ ዝበሃል ቦታ ምዃኑ እቲ ዜና ሓቢሩ። እቶም ነቲ ጉዕዞ ዝዓንቀፉ ኣባላት ሰራዊ ኤርትራ፡ ኣብ ታሕታይ ኣድያቦ ኣብ ሓሙሽተ ቀበለታት ሰፊሮም ዘለዉ ምዃኖም እውን እቲ ዜና ጠቒሱ። ሪፖርተራት ሲኤንኤን/ CNN ፡ ኣብቲ ከባቢ ብሰራዊት ኤርትራ ዓመጽ ደቂ ኣንስትዮን ካልእ ግህሰታትን ከም ዝፍጸምን ህዝብቲ ከባቢ ሰብኣዊ ረዲኤት ከይረክብ ከም ዝኽልክሉን እውን ኣብቲ ጸብጻቦም ኣስፊሮም።

ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ትግራይ፡ እቲ ኮሚተ ብወግዒ ዝሃቦ መግለጺኳ እንተዘየለ፡ ኣብ ትግራይ ኣብ ኣተገባብራ ውዕል ሰላም ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ዕጥቂ ምፍታሕ ሰራዊ ትግራይን ምውጻእ ዘይኢትዮጵያዊ ሰራዊትን ዕጡቕ ኣምሓራን ካብ ትግራይ ንምቁጽጻር ብሕብረት ኣፍሪቃ ናይ ዝተመዘዘ ወተሃደራዊ ኮሚተ፡ ምንቅስቓስ ከም ዝዓንቀፈ እውን ብዝተፈላለዩ ማሕበራዊ መራኸብታት ክግለጽ ዝጸንሐ እዩ። ብወገን ምምሕዳር ህግደፍ ነዚ ብዝምልከት ዝተዋህበ ሓበሬታ ስለ ዘየለ፡ ነቲ ክሲ ከም ምቕባል ከም ዝቑጸር ዝተፈላለዩ ኣካላት ዝገልጽዎ ዘሎ እዩ።

ኣብ ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ጉዳይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ዝተፈላለዩ ላዕለዎት ሓለፍቲ፡ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ከም ዘሎ ብምጥቃስ፡ ብተደጋጋሚ ንክወጽእ ክጽውዑ ከም ዝጸንሑ ዝዝከር እዩ።

ኤርትራ ምስ ሰሜን ኮርያን ማውር፡ ብዓለም ደረጃ ዘመናዊ ባርነት ዝረኣየለን ሃገራት ምዃነን፡ ግሎባላዊ መዝገብ ባርነት/ Global Slavery Index፡ ዝተባህለ ትካል ናይ 2023 ጸብጻቡ ብዝምልከት ብ23 ጉበት 2023 ኣብ ድሮ መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ብዝዘርግሖ መጽናዕቲ ምሕባሩ ኣገልግሎት ዜና ኣጃንስ ፍራንስ ፕረስ/ Agence France-Presse ኣስፊሩ። እቲ ጸብጻብ ነቲ ኰነታት ምስ ናይ ቅድሚ 5 ዓመታት ዝተኻየደ መጽናዕቲ ክወዳድሮ እንከሎ፡ እናገደደ ከም ዝቐጸለ ኣፍሊጡ።

እቲ ጸብጻብ፡ ናይቶም ብዓለም ደረጃ ብዘመናዊ ባርነት ዝሰቐዩ ሰባት ኣሃዝ ብ2016, 50 ሚልዮን ክነብር እንከሎ፡ እዚ ኣሃዝ ብ2021, ብ10 ሚልዮን ግዳያት ከም ዝወሰኸ ጠቒሱ። ካብቶም ጠቕላላ  ብዘመናዊ ባርነት ዝሳቐዩ ዘለዉ ሰባት፡ 28 ኣብ ግዱድ ስራሕ ዝተጸምዱን 22 ሚልዮን ድማ  ኣብ ናይ ኣስገዳድ መርዓ ዝተቖርኑን ከም ዝርከብዎም ተፈሊጡ።

እቲ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ካብቶም ብዙሓት ንምግዳድ ዝመናዊ ባርነት ጠንቅታት ዝበሎም፡ ዝተሓላለኹ ወተሃደራዊ ጐንጽታት፡ እናገደደ ዝኸይድ ዘሎ ኣከባብያዊ ምንቁልቋልን ምስፍሕፋሕ ኮቪድ-19ን ከም ዝርከብዎም ኣስፊሩ። እቲ ሰብኣዊ ልገሳ ዝተባህለ ትካል እውን ዝተሓወሶ መጽናዕቲ፡ ናይ ዘመናዊ ባርነት መልከዓት ከመይ ከም ዝመስል ክጠቅስ እንከሎ፡ ግዱድ ስራሕ፡ ግዱድ መርዓ፡ ብልቓሕ ጉልበት ሰብ ምሓዝ፡ ግዱድ ወሲባዊ ንግዲ፡ ዘይሕጋዊ ምዝውዋር ሰባትን ምስዋርን መሸጣን ህጽናትን ዝብሉ ዘርዚሩ።

ንስፍሓት ናይቲ ዘመናዊ ባርነት ብዝምልከት፡ ኣብ ዝተጠቕሰ፡ ኣብ ሰሜን ኮርያ 104.6፡ ኤርትራ 90.3፡ ማውርድማ 32 ሰባት ካብ 1000 ሰባት  ምዃኑ ኣረዲኡ። ኣብተን ንኤርትራ ወሲኽካ ዝለዓለ ዘመናዊ ባርነት ዝረኣየን ሃገራት፡ ምድራት ሲቪላዊ ሓለዋን ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰልን ንኹለን ዘመሳስለን መምዘኒ ምዃኑ’ውን ተፈሊጡ። እተን ሃገራት ኣብ ተሃዋስን ፖለቲካዊ ምርግጋእ ዘየብሉን  ከባቢ ዝርከባ፡ ከም ስደተኛታት ዝኣመሰሉ ንመጥቃዕቲ ዝተቓልዑ ሰባት ዝርከብወን ምዃነን ከኣ እቲ መጽናዕቲ የረድእ።

ብዘይካተን ኤርትራ ትርከበን ሰለስተ ዝገደዳ ሃገራት፡ ካብተን ዓሰርተ ዘመናዊ ባርነት ዝረኣየለን፡ ሰዑድ ዓረቢያ፡ ዓረብ ኤምረትስ፡ ኩወይት፡ ሶርያ፡ ታጃኪስታን፡ ሩሲያን ኣፍጋኒስታንን ይርከበአን። እቲ ጸብጻብ ከም ዝሕብሮ ኤርትራ ብደረጃ ዓለም 2ይቲ ኮይና ብደረጃ ኣፍሪቃ ድማ ቀዳመይቲ ዘመናዊ ባርነት ዝዝውተረላ እያ።

ሰራዊት ኤርትራ፣ ንመስርሕ ስምምዕ ፕሪቶርያ ብሕብረት ኣፍሪቃ ዝተመዘዘት ወተሃደራዊት ኮሚቴ ምክትታልን ምቁጽጻርን፣ ንጥፈታታ ብዝግባእ ንኸይተካይድ ዕንቅፋት ይፈጥረላ ከም ዘሎ፡ ፕረዚደንት ግዝያዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይ፣ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ከም ዝወቐሰ ማዕከናት ዜና ትግራይ ጠቒሰን።

ናይታ ኮሚተ መራሒ ኬንያዊ ጀነራል ስቴፈን ራዲና ብወገኖም፡ ብመሰረት ስምምዕ ፕሮተርያ፡ ንምውራድ ዕጥቂ ሓይልታት ትግራይን ምውጻእ ዕጡቕ ሓይሊ ኣምሓራን ወጻእተኛታት ዕጡቓትን ካብ ክልልት ትግራይ ብዝምልከት ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት እናተዘዋወረት ትዕዘብ ከም ከምዘላ ኣብቲ ብ19 ጉንበት 2023 ኣብ ከተማ መቐለ ዝተገብረ ርክብ ኣፍሊጦም። ኣተሓሒዞም ድማ ዝመርሕዋ ኮሚተ ዝመጽእ ዘሎ ወርሒ ናብ ምዕራብ ትግራይ ከም እትኸይድ ኣፍሊጦም።

ፕረዚደንት ክልል ትግራይ ኣቶ ጌታቸው ረዳ፡ ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣብ ዘስምዖ ቃል፣ ኣብቲ ክልል ዝተፈጸመ ተግባራት፡ ኣብ ውግእ ከም ዘጋጥም እትጽበዮ ሰብኣዊ ዕንወት ጥራይ ዘይኮነ፡  ፍሉይን ህዝቢ ንምጽናት ዝዓለመን ተርኽቦ ምዃኑ ጠቒሱ። ኣተሓሒዞም ድማ ኣብ ትግራይ ዝወረደ ዕንወት ልዕሊ ዓቕሚ ክልል ትግራይን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ስለ ዝኾነ ኣህጉራዊ ሕብረተሰብ ንክሕግዝ ጸዊዑ።

ሰራዊት ኤርትራ ንንጥፈታት ናይታ ኮሚቴ ዕንቅፋት ይኸውን ምህላዉ ከም ዘተሓሳስብ ዝጠቐሰ ኣቶ ጌታቸው ብሰንክዚ ዕንቅፋት ረዲአት ዘይበጽሖ ከባብታት ትግራይ ከምዘሎ ሓቢሩ። ኣተሓሒዙ ድማ ሰራዊት ኤርትራ ካብ ትግራይ ጠቕሊሉ ንክወጽእ ኣህጉራዊ ሕብረተሰብ ተጽዕኖኡ ንከሕይል ጸዊዑ።

ኣብዚ ኣብ ከተማ መቐለ ዝተኻየደ ርክብ፡ ናይ ብዙሓት ኣብ ኢትዮጵያ ኤምባሲ ዘለወን ሃገራት ወተሃደራዊ ኣታሺ ኦፊሰራት ከም ዝተሳተፉ ተፈሊጡ።

ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ)፡ ፕሮፈሶር መሓመድ በሽር ነቲ ሓይልታት ወኪሉ ምስ ፍሉይ ልኡኽ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ቅርኒ ኣፍሪቃ፡ ኣንበሳደር ማይክ ሃመር ዝገበሮ ርክብ ብዝምልከት ብ16 ጉንበት 2023 ጋዜጣዊ መግለጺ ኣውጺኡ። ፕሮፈሶር መሓመድ በሽር ኣብቲ ኣብ ካሊፎርንያ ከተማ ሎስኣንጆልስ ዝተኻየደ ርክቦም፡ ዕዙዝ ኣድላይነት ርክብ ቤት ጽሐፈት ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ ምስ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራን ካለኦት ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤርትራዊ ኣካላትን  ብዝምልከት ተመያይጦም። እቲ ጋዜጣዊ መግለጺ ከም ዘስፈሮ፡ ኣንበሳደር ማይክ ሃመር ብዛዕባ ኣተገባብራ ውዕል ሰላም ደቡብ ኣፍሪቃን ካልእ ኢትዮጵያዊ ጉዳያትን ንምምይያጥ እዮም ኣብ ካሊፎርኒያ ተረኺቦም።

ኣብ ዩኒቨርስቲ ደቡብ ካሊፎርኒያ ምስ ብዙሓት ኤርትራውያን ዝርከብዎም ኣፍሪቃውያን ኣብ ዝተረኽብዎ ኣኼባ ኣንበሳደር ሃመር፡ ብሓፈሻ ብዛዕባ ግደ ኣመሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ብዛዕባቲ ብ2 ሕዳር 2022 ዝተኸተመ  ውዕል ሰላም ፕሪቶሪያ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ሰፊሕ መብርሂ ከም ዝሃቡ እቲ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣስፊሩ። ኣንበሳደር ማይክ ሃመር፡ ወኪል ፖሓኤ ኣብቲ ኣኼባ ብዛዕባ ብወጻዒ ምምሕዳር ኤርትራ  ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ዘይሰብኣዊ በደላትን ዞባዊ ህውከትን ብዝምልከት ዘልዓሎ ሕቶ ብምድጋፍ፡ እቲ  ወጻዒ ጉጅለ በቲ ዝገብሮ ዘሎ ወተሃደራዊ ኢድ ምትእትታዋት ተሓታቲ ከም ዝኸውን ንምግባሩ ኣመሪካን ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ቅሩባት ምዃኖም ጠቒሱ።

ድሕሪ ምዝዛም እቲ ኮንፈረንስ፡ ወኪል ፖሓኤ ምስ ኣንበሳደር ማይክ ሃመር ኣብ ዝገበሮ ርክብ ምዛዕባ ኣድላይነት ርክብ ቤት ጽሕፈቶምን ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤርትራዊ ኣካላትን ከም ዝተዘራረቡን ኣብ ሓጺር ግዜ ምስ ፖሓኤ ክራኸቡ ትጽቢት ከምዘሎን ጋዜጣዊ መግለጺ ፖሓኤ ኣፍሊጡ።

ኣብ ኤርትራ ብ15 ጉንበት 2023፡ ከባቢ ሰዓት 10 ናይ ምሸት 4.7 ሬክተር ስኬል  ዝዓቕኑ ኣብ ስፍሓት መሬት 40 ኪሎሜተር ዝተዘርገሐ ምንቅጥቃጥ መሬት ከም ዘጋጠመ ማዕከን ዜና ቢቢሲ/BBC፡ ኣፍሊጡ። እቲ ምንቅጥቃጥ መሬት  ዘጋጠመሉ ከባቢ፡ ካብ ፎሮ ንወገን ሰሜናዊ ምብራቕ 15 ኪሎ ሜትር፡ ካብ ከተማ ዓዲ ቀይሕ ድማ ንወገን ሰሜናዊ ምብራቕ 38 ኪሎ ሜትር  ኣብ ዝርሕቀቱ ሰዓተር ኣብ ዝባሃል ቦታ ከም ዘጋጠመ እቲ ማዕከን ዜና ኣረዲኡ።

እቲ ምንቅጥቃጥ መሬት ኣብ ከተማታት፡ ኣስመራ፡ ባጽዕ፡ ዓዲ ቀይሕን ሰንዓፈን ከም ዝተሰምዐ፡ እንተኾነ ኣብ ልዕሊ ሰብን ንብረትን ጉድኣት ከም ዘውረደ ዝሕብር ጸብጻብ ከምዘየለ ተፈሊጡ። ቢቢሲ ኣተሓሒዙ ብዛዕባዚ ተረኽቦ ንሚኒስተር ጸዓት ኤርትራ ተወኪሱ ከም ዘረጋገጽሉ ጠቒሱ።

እዚ ዝተጠቕሰ ከባቢ ኤርትራ፡ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ብተደጋጋሚ ንኡስ ዓቐን ዘለዎ ምንቅጥቃጥ ከጋጥሞ ዝጸንሐ እዩ።

ብሄራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ፡  ብ13 ጉንበት 2023 ናብ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ኣብ ዝጸሓፎ ደብዳብ፡ ነቲ ውድብ በቲ ዝነበሮ ደረጃ ናብ ንቡር ከምዘይመልሶ ጠቒሱ። እቲ ቦርድ ነዚ ደብዳበ ዝጸሓፈ ህወሓት፡ ድሕሪ ውዕል ሰላም ደቡብ ኣፍሪቃ ተኸቲሙ ክትግበር ምጅማሩን፡ ብፓርላማ ኢትዮጵያ ካብ ዝርዝር ፈጠርቲ ራዕዲ ምውጽኡን ህልውናኡ ኣብ መዝገብ እቲ ቦርድ ህያው ክኾነሉን ተኣጊዱ ዝነበረ ንብረቱን ክምለሰሉ ብ7 ጉንበት 2023 ንዝጸሓፎ ደብዳበ ክምልስ እንከሎ እዩ።

እቲ ናብ ህወሓት ዝተላእከ ደብዳበ ቦርድ ምርጫ ከም ዝሕብሮ፡ ኣብቲ ውግእ ዝነበረሉ ግዜ ብ18  ጥሪ 2021 ህወሓት ኣብ  ውግእ ኣንጻር መንግስቲ ስለ ዝኣተወ ከም ዝተሰረዘ፡ ኩሎም ኣባላቱ  ብስምቲ ውድብ ከይንቀሳቐሱ ከም ዝተኣገዱን ንብረቱ ከኣ ቅድም ዕዳ እንተይርዎ መኽፈል ዓዳ ክኸውን፡  ዝተረፈ ከኣ ናብ ካልእ ንምርጫ ዝምልከት መዓላ ክውዕል ከም ዝተወሰነ ይጠቅስ። ኣተሓሒዙ ድማ ብመሰረት ናይ ኢትዮጵያ ኣዋጅ 1162/2019  ብዛዕባ ዝተሰረዘ ውድብን ንብረቱን  ናብ ንቡር ምምላስ ዝጠቅስ ዓንቀጽ ከምዘየብሉ ጠቒሱ። ብመንፈስ እቲ ብቦርድ ምርጫ ዝተጻሕፈ ደብዳበ፡ ህወሓት ካብ መዝገብ ስለ ዝተሓኸኸ፡ ከም ሓድሽ ቀጥዕታት ኣማሊኡ ናይ ኣባልነት ጥርዓን ከቕርብ እሞ ጉዳዩ ተጻርዩ ክምለስ ከም ዝኽእል ዝእምት እዩ። ካልኦት ሰልፍታት ትግራይ እውን መራሕተን ኣብቲ ውግእ ምስታፎም ብዝተተሓሓዘ  ብቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ጸገማት የጋጥሞም ኣሎ።

እዚ ኩነታት፡ ድሕሪ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ዓለም ለኻዊ ተዓዘብቲ ኣብ ዝተረኽብሉ፡  ምስ ህወሓት ውዕል ሰላም ደቡብ ኣፍሪቃ ምኽታሙ፡ ኣብ ትግራይ ህወሓት ብዝለዓለ ደረጃ ዝሳተፈሉ ግዝያዊ ክልላዊ ምምሕዳር ተመስሪቱ ፈደራላዊ መንግስቲ ኣፍልጦ ምሃቡን ብዙሓት ናብ ሰላም ዘምርሑ ስጉምትታት ምስ ተወስዱን ምምጽኡ ናይ ብዙሓት መዛረቢ ኣጀንዳ ኮይኑ ዘሎ እዩ።

Page 6 of 126