http://ascenteq.com/project/epdp

2ይ ክፋል

ሓንቲ ሃገር እትምረሓሉ ቅዋም የድልያ

ኣብ ቀዳማይ ክፋል ብዛዕባ ሃገር ምህናጽ እንታይን እንታይን ከምዘድልያ ተገሊጹ ነይሩ። ንሱ ድማ እቲ መጀመርያ እታ ሓዳስ ውልዶ ሃገር ብቅኑዕ ዲሞክራሲያዊ ኣገባብ ክትመሓደር መሰጋገሪ መድረኽ ኣቢላ ክትጎዓዝ ይግባእ። እዚ መሰጋገሪ መድረኽ እዚ ግዝያዊ መንግስቲ ዝምረጸሉን ቅዋም ዝንደፈሉ ቅጥዕታትን ኣገባባትን ይሰርዕን’ዩ። ኣብዚ በቲ ዝተመርጸ ግዝያዊ ባይቶን ፈጻሚ ኣካልን ኣቢሉ ንመስርሕ ግዝያዊ መንግስትን፥ ንከመይነት ምሕንጻጽ ቅዋምን ይሰርዕን መደባት የውጽእን። ኣብዚ እቶም ቀንዲ ተዋሳእቲ ምሁራን፡ ዓበይቲ ዓዲ መራሕቲ ሃይማኖት፡ ክኢላታትን ምኩራትን ዘለውዋ ሽማግለ ብምቛም፡ ነቲ ንድፊ ናይ ቅዋም ትነድፍ። እዚ ንድፊ  ዝወሰደ ግዜ ይውሰድ ማለት ኣዝዩ ግዜየ ዘይበልዕ ኮይኑ ናብ ህዝቢ ብምውራድ ዝኣክል መጽናዕትን ርእይቶታትን ተዋህሊሉ ብህዝቢ ይጸድቕ። ብድሕሪ እዚ ከኣ ኣብ ምርጫ ይእቶ።

ቅድሚ ኣብ ምርጫ ምእታው ግና እቲ ህዝቢ እንታይ ዓይነት ስርዓተ መንግስትን ዲሞክራስን የድልዮ ክውስን ኣለዎ። እዚ ቅድሚ ምውሳኑ ከኣ ብዛዕባ እንታይነት ዲሞክራስን ዓይነታት ዲሞክራስን መትከላት ዲሞክራስን በተን ድሮ ቈይመን ዝነበራ ሰልፍታትን ሲቭል ማሕበራትን ኣቢሉ ጽቡቕ ኣፍልጦን ተረድኦን ንኽህልዎ ይሕግዛ እየን። እዚ ኩሉ እናተኻየደ ከሎ ድማ፥ እቲ ሕጊ ናይ ምቛም ሰልፍታትን በርጌሳውያን ማሕበራትን ተጻፊፉ ክጸንሕን ብኡ መሰረት ከኣ ሰልፍታት ኣብ ሓንቲ ሃገር ክህልዋ ናይ ግድን ስለዝኾነ፡ ኣብ ደገ ዝነበራ ወይ ኣብ ውሽጢ ዝነበራ ተመሓዚየን ኣብዝሓ ሰልፍታት ዝቖማሉ ባይታ ተመድሚዱ ክጽንሕ ኣለዎ።

ካብዚ ቀጺሉ  ብዛዕባ ፖለቲካ (ስያሳ) ቁሩብ ምጥቃስ ኣድላይነት ኣለዎ። ምኽንያቱ ፖለቲካ ንገዛእ ርእሱ ፍልጠት ስለዝኾነ፥- (ዓለም ብስያሳ ኲዕሶ ብሞሳ ይበሃል) ብጉዳይ  ሕብረትሰብ ከመይ ክመሓደር ከምዘለዎ ዝግደስ እዩ። እዚ ከኣ ናይ ሕብረትሰብን ደውላን ስራሕ ኣዩ። ፖለቲካ ወይ ስያሳ በቶም መራሕቲ ዝፍጸሙን ዝድረኹን ተግባራትን ተረኽቦታትን  ንሕብረተሰብ  ብዝረአ መንገዲ  ክትንክፍ ዝኽእል  እዩ።  ቆላሕታና እምበኣር ብዛዕባ እዞም ንረብሓና ዝትንክፉ ነገራት ክንግደስ እዩ። ፖለቲካ ወይ ስያሳ ስነምግባር እዩ። ስለዚ ኣብ መነጎ ማሕበራውን ፖለቲካውን ሓደ ሕንጻጽ ክሕንጸጽ ኣለዎ። ምኽንያቱ ከኣ ስነምግባር ዘይብሉ ፖለቲካዊ ምምኽኻር፥ ወይ ውሳኔ ምውሳድ ወይ ተግባር ስለዘየለ።

ንነፍስኻ ካብ መጥቃዕቲ ንምክልኻል ሰላማዊ ህይወት ዘለዎ ናብራ ንምምራሕ፥ ምስ ካልኦት ሰባት ሓቢርካ ተኸኣኢልካን ተሰማሚዕካን ብሓባር ናይ ምንባር ባህሪ ናይ ወዲ ሰብ ብተፈጥሮ ዝረኽቦን ኣብ ህይወት ተመኩሮ’ውን ዘማዕብሎ ክእለት እዩ ማለት ከበሃል ይከኣል፡፡  እዚ ሓቢርካ ናይ ምጉዓዝ ልምዲ ካብ ቤተሰብ ጀሚሩ ብጉርብትና፥ ብዓሌት፥ ብሃይማኖት ምምስሳል እናዓበየ ሃገር ክሳብ ምምስራት ይበጽሕ።  ብመስርሕ እውን ሓድነት ሓይሊ ምዃኑ የረጋግጽ። እዞም በብደረጃኡ  ዝፍጠሩ ምትእኽኻብ ኣብ መንጎኦም ፍልልያት ምህላው ዘይከሓድ እዩ። ፍልልይ ኣብ መንጎ ብሃገር ደረጃ ብዝተጠራነፉ ሰባት ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ መንጎ ማናቱ ኣሕዋት እውን ይረአ እዩ። ኣህዛብ ፍልልያቶም ከምዘለዎ ኮይኑ ብሓባር ዝተኣሳስሮም፥ ብዘቀራርቦምን ብዘሕለፍዎ ታሪኻዊ  ሓድሕዳዊ ዝተመስረተ ሓድነትን ፈጢሮም ብዶብ ዝተወሰኑ ሃገር መስሪቶም ሓቢሮም ይነብሩ። ካብ ሓድነት ዝርከብ ብርክት ዝበሉ ረብሓታት ከምዘለዉ ኣዚዩ ግሉጽ እዩ። ንሓድነት ዝጸልእ ብሓድነት ዘይጥቀምን ዝጓዳእን ጥራሕ እዩ። ልክዕ እዩ ሓድ ሓደ ሰባት ምትእኽኻብ ዝፈጥሩ ንሕማቕ ነገር እውን ክኸውን ይኽእል እዩ። ስለዚ ነዚ ኩሉ ሓቢርካን ተኸባቢርካን ምንባር እምበኣር ዲሞክራሲ ዝብል ፖለቲካዊ ሓሳብ ኣብ ግብሪ ናይ ምውዓልን ምፍላጡን የድሊ። ነዚ ንምፍላጥ ከኣ ዓይነታት ዲሞክራሲ ሓደ ብሓደ ምጥቃስ ኣዝዩ ጠቓሚ እዩ።

ገለ ካብ ዓይነታት ዲሞክራሲ እዞም ዝስዕቡ እዮም፥-

ቀጥታ ዲሞክራሲ

ህላዌ ቀጥታ ዲሞክራሲ፡-ድሌታት ህዝቢ ናብ ህዝባዊ ፖሊሲ ባዕሉ እቲ ህዝቢ ክትርጎሞ ኢንከሎ እዩ። ንኣብነት ከም ህዝባዊ ውከሳ።

ውክልናዊ ዲሞክራሲ

መልክዕ ናይ ቀጥታ ዲሞክራሲ ኣገባብ ዝሓዘ ኮይኑ፡ እቶም ኣብ ክንዲ ህዝቢ ኮይኖም ዝውስኑ ብኣገባብ ናይ ምዱብን እዋናውን ምርጫታት ዝተመርጹ ፖለቲከኛታት ካብ መዝነቶም ክወርዱን ቁጽጽር ክግበረሎምን ዝከኣል እዩ።

ጸገማት ናይ ቀጥታዊ ዲሞክራሲ

-ህዝቢ ንዝተሓላለኸ ሕቶታት ዘይክርዳእ ይኽእል’ዩ።

-ምናልባት ዝበዝሑ ንውሑዳት ከግሊሉ ይኽእሉ’ዮም

-ተግባራዊ ኣይኮነን

-ህዝቢ ኣብ ክንዲ ብርትዓዊ ዝሓስብ ናብ ስምዒታዊ ክዘዙ ይኽእል’ዩ

-ኣብ ህዝባዊ ግዲ ዘይምግባር ክስስዕብ ይኽእል

- ብተወሳኺ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ ክፈጥር ይኽእል

- ብመንጽር ገንዘብን ግዜን ከኣ ክቡር እዩ

-ንንእሽቶ ጉጅለ ህዝቢ ጥራይ ከኣ’ዩ ከገልግል ዝኽእል 

ኦሊጋርኪ፥

ኦሊ ብቋንቋ ግሪኽ ውሑድ ከኸውን ከሎ ጋርኪ ከኣ ግዝኣት ማለት እዩ ትርጉሙ ። እዚ ሓደ ኣገባብ ቅርጻ ናይ ስልጣን ኮይኑ እቲ ስልጣን ብተግባር ኣብ ውሑድ ቁጽሪ ሰብ ዝተመስረተ እዩ።

መኳንንቲ፥

እዚ ቀጥታ ትርጉሙ (ምሩጽ ወይ ብሉጽ ግዝኣት እዩ)Arsto= ብሉጽ: cracy = ግዝኣት ወይ ምሕደራ። እዚ ኣገባብ ናይ መንግስቲ እዚ ብውሑዳት ፈላጣት ዜጋታት ዝግዛእ እዩ።

elitism:-.

ምሁርነት፥

እዚ እምነት እዚ ወይ ኣመለኻኽታ ገለ ውልቀሰባት እዩ። ምሁር ኢሎም ዝምስርቱ፥ ሕሩያት ጉጅለታት፥ ብፍልጠት፥ ሃብቲ፥ ፍሉይ ስልጠና ወይ ልምምድ ዘለዎም ካብ ውሽጢ ህዝቢ ዝተመርጹ እዮም።

ክለፕቶክራሲ፡

ናይ ሰረቕቲ ግዝኣት -ብልሽውና ብመለኽቲ መንግስታት እዩ። ቃል ናይ ግሪኽ ኮይኑ ቀጥታ ትርጉሙከኣ፥ Klepto= ሰርቂ  cracy = ግዝኣት ወይ ምሕደራ ማለት እዩ። ሓደ ግዝኣት ወይ መሕደራ መንግስቲ ናይ ዝኾነ ዓይነት ኣብ ስልጣን ዘለዉ ሰባት መዝመዝትን ሃብቲ ሃገር ዘመትትን እዮም።

ዲሞክራሲ ፥

ደቂ ሰባት ንናይ ሽርክነት ፕሮጀክትታት ንምምዕባል ፍልልያቶም ብዘየግድስ ስነሓሳባቶም ኣብ ልዕሊ ናይ ካልኦት ሰናይ ህይወት ተጽዕኖ ከይገበሩ፥ ሓቢሮም እንተዘይዘትዮም ዲሞክራሲ ህይወት ኣይህልዎን፡፡ ብዘይ ዘተ፥ ሽርክነት ፕሮጀክትታትን ሸነኻዊ ተጽዕኖ ወይ ጸቕጢ እዩ ዝኸውን። ድሕሪ እዚ ኩሉ እቲ ሕሉፍ ምስቲ ብቅዱስ መደብ ዝጀመረ ጻዕርታት ይጉሕፎ መወዳእትኡ ከኣ ብምልኪ ይድምድም። ስለዚ ዲሞክራሲ ማለት እንታይ ማለት እዩ።? ዲሞክራሲ ግሪኻዊ ቃል ኮይኑ ስልጣን ናይ ህዝቢ ወይ ከኣ ናይ ህዝቢ መንግስቲ ማለት እዩ። ዲሞ ህዝቢ ክራሲ ከኣ ስልጣን፥ ምምሕዳር። ብ1860  ናይ ኣመሪካ ፕረሲደንት ዝነበረ ኣብረሃም ሊንከለን ካብቲ ውሩይ ጥቅስታቱ ንዲሞክራሲ ከምዚ ክብል ይጠቕሶ፥ ”ዲሞክራሲ ማለት መንግስቲ ናይ ህዝቢ፥ ብህዝቢ ንህዝቢ እዩ” እዘን ናይ፥ ብ፥ ን፡ ዝብላስ እንታይ ማለት ኮን ይኾና ሓደ ብሓደ ንርኣየን፡

ናይ፥- ስልጣን ካብ ህዝቢ ይምንጩ፥ ህዝቢ ልኡላውነት ስልጣን ኮይኑ ንስልጣንእንተስ ባዕሉ (ቀጥታዊ ዲሞክራሲ) ክጥቀም ወይ    ከኣ ውክልና ክህብ (ውክልናዊ ዲሞክራሲ) እዩ።

ብ፥- ስልጣን ህዝቢ ብዝመረጾ ተወካሊ ኣቢሉ ወይ ከኣ ብቐጥታዊ ግዝኣት ዜጋታትይሰርሕ።

ን፥- ስልጣን ንረብሓ ህዝቢ ዘገልግል ኮይኑ ዝሰርሕ እዩ። እዚ እቲ ጽቡቑ እቲ ረብሓሓባራዊ ምዃኑ እዩ።

ጽንሰ ሓሳብ ዲሞክራሲ

ዲሞክራሲ ከም ኣገባብ ናይ ህይወት (ምንባር) ዝቑጸርን ምስ ኣመለኻኽታን ግምታትን ሓባራዊ ተመኩሮ ናይ ውልቀ ሰባትን ብዛዕባ ሓቢርካ ናይ ምንባርን እዩ። ስለዚ ዲሞክራሲ ዘይንቀሳቐስ ሓሳብ ዘይኮነስ እንታይ ደኣ ብርቱዕን ንጡፍን ክልወጥ ዝኽእል መስርሕ ተባሂሉ ክግለጽ ይከኣል።

ጽንሰ ሓስብ ዲሞክራስያዊ ክብርታት

ናጽነት፥ ማዕርነትን ፍትሕን ክብርታትን ወይ መትከላትን ዲሞክራሲ ከም እኒ ሓውሲ ናጻ፥ ምትሕብባር፡ ሽርክናዊ ወይ ተሳትፎኣዊ ምግባር ውሳኔ ንናይ ማሕበረኮም ስምዒት እዮም። ማዕርነት፥ ኣኽብሮት፥ ፍትሒ፥ ናጽነት፥ ሓቅነት፥ ጽቡቕ ድሌት፥ ምትሕብባር፥ ተጻዋርነት፥ ተገንዝቦ ወይ ስምዒት፥ ሓላፍነት፥ ንፍልልያት ምቕባል፥ ድሕነት፥ ሰላምል ምዓት፥ ፍጹምነት ወይ ምልኡነት ብቑዕነት ኣብ ትግባረ ዝውዕሉ ዲሞክራሲያዊ ክብርታት እዮም።

ኣብዚ ዝተጠቕሰ ንዲሞክራሲ ብግቡእ ንምትግባር ትምህርቲ ጥራሕ ኣይኮነን ምንጪ ናይ ዲሞክራሲያዊ ባህሊ ንምምስራት እንታይ ደኣ ስድራቤት፥ መድያን ካልኦት ትካላትን እውን ነዚ መስርሕ እዚ የበርክቱ እዮም።

መስርሓት ዲሞክራሲያውነት ንውጽኢታዊን ስሉጥ ስራሓትን ንነዊሕ-ግዜ ርግኣትን ናይ ዘመናዊ ደውላ ንቁጠባን ቅድመ ተደላይነት ዘለዎም እዮም።

ዲሞክራሲ ናይቲ ካልእ ድምጺ ምስማዕን፥ ምርኣይን፥ ድሌታትን ክብርታትን ኣብቲ ስርዓት ናይ ምውህሃዶም ኣብ ቀጻሊ ወይ ነባሪ ፈተነ  ዝተመስረተ እዩ።

ዲሞክራሲ መለለዪ ባህሪ ናይ ፖለቲካዊ ስርዓት ጥራሕ ኣይኮነን፥ እንታይ ደኣ ከም ናይ ጠባይ፥ ምህናጽ ርእይቶን፡ ምግባር ውሳኔን ኣብ መዓልታዊ ህይወት (ስድራ፥ ቤትትምህርቲ፥ ጎረበት፥ ማእከላት መንእስይ) ምኽንያት ናይ ሓቢርካ ምንባር ኣገባብ እውን እዩ።

ተሳትፎ ሰብኣዊ መሰል እዩ፥ተሳትፎ ንነፍሰ-ምዕባሌ፥ ክእለት፥ ብቕዓታት፥ ባህግታት፥ ነፍሰ-ምትእምማን ንዋጋ ዘለዎ ምንጭታት ዘሰስን ወሳኒ እዩ። ተሳትፎን ውጽኢታውን ዘላቕነትን ፕሮጀክትታትን (ውጥናትን) መስርሓትን ዘዛይድ እዩ፡፡ ህዝቢ ኣብዚ መስርሕ ኣዚ እንተዘይተሓወሰ ዲሞክራሲ ሕጋውነቱ ንናይምምራሕ ሓይሉ ንክስሕትወይ ክስእን እዩ።

ዲሞክራሲያዊ ስርዓተ-መንግስቲ መሰልን ናጽነትን ውልቀ ሰብ ብዕሊ ዝፈልጦምን ዝከላኽለለሎምን እዮም። ከምኡ እውን ትግባረ ናይ ፖለቲካዊ ስልጣን ብግዝኣተ-ሕጊ ድሩት እዩ። ስለዚ ዲሞክራሲ ክዕወት ንጡፍ ተሳትፎ ህዝቢ ወይ ዜጋታት ናይ ግድን እዩ።

ዲሞክራሲ ክዕወት imbear ንጡፍ ተሳትፎ ዜጋታት የድልዮ

ዶክቶር ሃብተሚካኤል ተኽለብርሃን  “ሕጅስ ኣይበዝሓን ዶ” ብዝብል ኣርእስቲ ንዶክተር ገብረ ምኽሪ ክልግስ  ፈቲኑ እዩ። ዶክተር ገብረ ግን ንሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ከጸልም ተታሒዝዎ ዘሎ ዕላማ ደው ከብሎ ፍቓደኛ ኣይኮነን። ዘረብኡ ኣብ ክንዲ ዝንኪ መሊሱ በዚሑ፡ እምብዛ ብምብዝሑ ድማ ኣዝዩ ኣሰልቻዊ ኮይኑ ኣሎ። ብብዝሒ ዘረባን ብጸወታ ቃላትን  ክገብሮ ዝደሊ ዘሎ ፍሉጥ እዩ። ንሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ  እንተሰለጠሉ ከፍርሶን ክድምስሶን እንተዘይከኣለ ድማ ዝናኡ ብምብልሻው ከዳኽሞ’ዩ ሕልንኡ። ሓደ ነገር ብዘይጥርጥር ከረጋግጸሉ ዝደሊ ግን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ በዚ ዶክተር ገብረ ተበጊስሉ ዘሎ ኣሉታዊ ወስታ ክፈርስን ክድምሰስን ከምዘይኮነ እዩ። ካብዚ ከንቱ ኣሉታዊ ፈተነ ወጺኡ ኣወንታዊ ተራ ክጻወት እናመዓድኩ “ኣይፋልካን ዶክተረ” ብዝብል ኣርእስቲ ገለ መብርህን መአረምታን አቕርብ ኣለኹ።

መንዩ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ

እቲ ቀንዲ ንመንነት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝገልጽ ትሕዝቶ እንታይ እዩ ኣብ ዝብል ንውሱን ክብጻሕ ዝድለ ዘሎ ዕላማ ብዝንቡዕ መንገዲ ክቐርብ ክትዕዘብ ከለኻ ብሓቂ የሕዝን እዩ። ድሕረ-ባይትኦም ጀብሃን ሻዕብያን ዝኾኑ ኣብ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ምህላዎም ንቓልስና ዝሕግዝ ኣገዳሲ ረቛሒ  እዩ። ይኹንእምበር ካብ ኣገዳሲ ረቛሒ ምዃን ሓሊፉ ንሰልፊ ዲሞክራሲ ዝገልጽ ቀንዲ ትሕዝቶ ገርካ ምቕራቡ ብፍላጥ ንውሱን ዝድለ ዘሎ ዕላማ ንሓቅታት ኣዘምቢዕካ ምቕርብ እዩ።

1- ድሕረባይቶኦም ጀብሃን ሻዕብያን ዝኾኑ ብሓደ ኣብ ሓደ ውድብ ክቃለሱ ሓዲሽ ኣይኮነን። ቅድሚ ናጽነት ሓደ ክፋል ሳግም ኣብ ህዝባዊ ግንባር ተጸንቢሩ’ዩ፡ ዘምህረት፡ ቶቲልን ካልኦትን ኣብ ላዕላዋይ ጽፍሒ ህዝባዊ ግንባር ተቐሚጦም እዮም። ብዛዕባ’ዚ ብዙሕ’ዩ ተደሪፉ ኣገዳሲ ምዕባለ ከኣ’ዩ ነይሩ። ይኹንእምበር እዚ ንመንነት ህዝባዊ ግንባር ዝገልጽ ወይ ዝቕይር ቀንዲ ትሕዝቶ ኣይነበረን።

2- ግንባር ድሕነት ዘቖሙ ድሕረ ባይቶኦም ጀብሃን ሻዕብያን ዝኾኑ እዮም። ካብ ሻዕብያ ኣድሓኖም፡ ዓብደላ ኣደምን ክንጠቅስ ንኽእል፡ ካብ ጀብሃ ድማ ስውእ ኣሕመድ ናስር፡ ስውእ ዶክተር ሃብተ ክንጠቅስ ንኽእል። እዚ ኣገዳሲ ምዕባለ እኳ እንተነበረ ንመንነት ግንባር ድሕነት ዝገልጽ ወሳኒ ረቛሒ ኣይነበረን።

3- ድሕሪ ናጽነት ካብ ከብዲ ህዝባዊ ግንባር ንህዝቢ ኤርትራ መሊኹ ዝረግጽ ሓይሊ ምስ ወጸ ብርግጽ ኩነታት ተቓያይሩ እዩ። እቶም ታሪኻውያን ተቓወምቲ ህዝባዊ ግንባርን እቶም ካብ ውሽጢ ህዝባዊ ግንባር ወጺኦም ንምልኪ እተጻራሩ ኣካላትን ክራኸቡን ብሓደ ክሰርሑን ዕድል ተኸፊቱ እዩ። ነዚ ከም ጸጋ ምርኣይ ከኣ ግቡእ እዩ።

4- ሰልፊ ዲሞክራስን ሰልፊ ህዝብን ክቃራረባ ከለዋ፡ ነቶም ታሪኾም ሻዕብያን ጀብሃን ዝነበሩ ከነስምሮም ብሓደ ከነስርሖም ኣለና ብዝብል ኣይተበገሳን። ነዚ እቲ እዋንን ኩነታትን ባዕሉ ኣምጽእዎ እዩ ነይሩ። ድሮ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ቅድሚ ምምስራት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ እተፈላለየ ድሕረ ባይታታት ዘለዎም ብሓደ ሓቢሮም ክሰርሑ ሓደ ውድብ ክምስርቱን ተራእዮም እዮም። እዚ እቲ ቀንዲ ትሕዝቶ ዝርርብን ሓድነትን እተን ክልተ ውድባት ማለት ሰልፊ ዲሞክራስን ሰልፊ ህዝብን ኣይነበረን። ብፍላጥ ንእትደልዮ ዕላማ ከገልግል ነዚ ክትደዋውሶ ምፍታን ግን ንታሪኽ ብዝንቡዕ ኣገባብ ምንባቡን ምቕራብን እዩ። ዝርርብን ሓድነትን ሰልፊ ዲሞክራስን ሰልፊ ህዝብን ዕላምኡ ነቶም ተመሳሳሊ ርእይቶ ዘለዎም ኣካላት ኣብ ሓደ ምምጻእ እዩ ነይሩ። ነሱ’ዩ እቲ ዕላማ፡ ንሱ ድማ’ዩ ቀንዲ ትሕዝቶ’ቲ ሓድነት። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ሓድነት ተመሳሳሊ ርእይቶ ዘለዎም ኣካላት እዩ። እቶም ተመሳሳሊ ርእይቶ ዘለዎም ካብ እተፈላለየ ታሪኻዊ ድሕረ ባይታ ምዃኖም ከኣ ተወሳኺ እምበር ቀንድስ ኣይነበረን፡ ኣይኮነን።

5- ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ እተመስረተ ክህሉን ክቕጽልን ንውሉድ ወለዶ ከም መሳርሒ ዲሞክራስያዊ ፖለቲካዊ ቃልሲ ክመሓላለፍን እዩ። እቶም ኣብ ሰልፊ ዲሞክራሲ ኮይንና ንሕጊ ዲሞክራሲ ብኽብረት ጨቢጥና ንግዝኣተ ሕጊ ኣብ ውሽጢ ሰልፍናን ኣብ ሃገርናን ክረጋገጽ እንቃለስ ዘለና ንጉዳይ ድሕረባይታት፡ ልዕሊ ዝግብኦ ደረጃ ክምጠጥን ቀንዲ መግለጺ ሰልፍና ክኸውን ፍጹም ኣይንድግፍን። ምኽንያቱ ጉዳይ ድሕረባይታት ቀዋሚ ትሕዝቶ ሰልፍና ዘይኮነ ካልኣውን ተቐያያርን ስለ እንቖጽሮ እዩ።

6- ብእምነትና ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ብሓዲሽ ወለዶ ብምዕባለ ክትካእ እዩ። እዚ ማለት ድማ ድሕረባይቶኦም ጀብሃን ሻዕብያን ዝኾኑ እናሓለፉ እናተቐየሩ፡ ምስ ሑሉፍ ሓርነታዊ ተሞክሮና ቀጥታዊ ስምዒታዊ ምትእስሳር ዘይብሎም ኣባላት ሓዲሽ ወለዶ እናወረሱ ክኸዱ ምዃኖም ስለ እንኣምን እዩ። ከምዚ ዝመስል ምዕባለ ምምጽኡ  ድማ ንሰልፊ ድሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕዝትኡ ይኹን መንነቱ ፍጹም ክቕይሮ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ድሕረ ባይታታት ቀንዲ መግለጺ መንነት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ስለ ዘይኮነ።

7- ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ንልዕላውነት ሕግን ንዲሞክራስን ዝቃለስ ሰልፊ እዩ። እዚ ካብ’ቶም  ቀንዲ ዘይቅየሩ ትሕዝትኡን መግለጺ መንነቱን እዩ። ነዚ ትሕዝትኡ እዚ ክቕይር ዝሕልን፡ ንድምጺ ብዙሓት ዝንዕቕ፡ ንብሕጊ እተመርጸ መሪሕነት ዘይምእዘዝን፡ ብዘይጥርጥር ንመንነት ሰልፊ ዲሞክራሲ ክፍሑቕ ዝደሊ ዘሎ ዝምባለ እዩ። ዶክቶር ገብረ መራሕን ቀንዲ ተሓላቕን ክምዚ ዝመስል ዝምባለ ምዃኑ ድማ ብሓቂ’ዩ ዘሕዝነኒ። ኣይፋልካን ዶክተር ብዝብል ኣርእስቲ ክጽሕፍ ዝገደደኒ ውን፡ ዶክተር ንነብሱ ተዳናጊሩ ንኻልኦት ኣብ ምድንጋር ተዋፊሩ ከምዘሎ ይዕዘብ ስለዘለኹ እዩ። ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ብዶክተር ዝምራሕ ዘሎ ኣጸላሚ ወፈራ ብጽንዓትን ብቆራጽነትን ክምክትዎ ምዃኖም ጥርጥር የብለይን።  ኩሉ ኣጸላሚ ወፈራ ከኣ ነዊሕ ዕድመ የብሉን፡ ኣጸላሚ ወፈራ ዶክተር ውን ከም ኩሎም ኣጸለምቲ ወፈራታት፡ ግዜኡ ሓልዩ ክበንን ክብሪ ክስእንን ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን።

ክቕጽል እዩ።

ሰባት ብውልቂ ኮነ ብውዱብ ኣገባብ፡ ኣብ ዝኾነ ፖለቲካዊ ይኹን ዘይፖለቲካ ዛዕባ ኣብ ውድድር እዮም ዝነብሩ። ኣብ ውድድር ክትነብር እንከለኻ ከኣ ኣብ ናይ “ናተይ ይሓሽ” መስርሕ ኢኻ እትሕንብስ። እቲ ናይ መወዳእታ ውሳነ ከኣ ብድሌትካ ዘይኮነ በቲ ኣመራጽታት ዝቐርበሉ ኣካልዩ ዝውሰን። እቲ ውሳነ ከኣ በቲ እትብሎ ዘይኮነስ በቲ እትገብሮ እዩ ዝቅየስ።

ሰባት ብውልቂ ይኹን ብውዱብ ናተይ ንዝብልዎ ክስስዑ ዘገርም ኣይኮነን።  እቲ ዝገብርዎ ሕማቕ ሓቢኦም ከምቲ ዝብልዎ ክኾነሎም ከኣ ይደልዩ። ናይቲ ናብ ዕዳጋ ዝወረደ ኣተሓሳስባኦም ገዚኡ ደጋፊኦም ወይ ሰዓቢኦም ክኸውን ዝደልይዎ ኣካል፡ ነቲ ዝብልዎ ብተግባር ከየረኣገጸ፡ ከምዘለዎ ክወስደሎም ይደልዩን ይደፋፍኡን። እቲ ገዘኣይ ግና ነቲ ናብ ዕዳጋ ዝወርድ ኣተሓሳስባ እንተ ክገዝኦ ወይ ክነጽጎ ኣብቲ ናይ ሸየጥቲ ሃርገፍገፍ ጥራይ ኣይምርኮስን። ብኣንጻሩ ብመንጽር ናቱ መምዘኒ እዩ ዝቕበል ወይ ዝነጽግ። እቶም “ዝበልኩኻ ጥራይ ስምዓኒ በሃልቲ” ግና ዋላ ነዚ መስርሕ ይረድእዎ ከምቲ “ክበልዕ ዝበለስ ገደል ኣፉ” ዝበሃል  ኣብ ባዶ ተግባር ይሃልኩ እሞ፡ ተቐባልነት ኣይረኽቡን ጥራይ ዘይኮነ ንመጻኢ እውን ኣብ ትዕዝብቲ ይወድቁ። እቲ ኣዝዩ ዝኸፈአ ከኣ ኣብ ሓደ ጉዳይ ትማሊ ዝብልዎ ዝነበሩ ይርስዕዎ’ሞ፡ ሎሚ ምስቲ ናይ ትማሊ ዝላተም ሓሳብ ኣምጺኦም፡ ባዕላቶም ተገራጭዮም ናይ ተዓዛቢ ውሳነ ከይተጸበዩ ወዲቖም ይስበሩ።

ትማሊ ኣካይዳ ሰልፍና ወይ ውድብና “ኩሉ ዝግበር ብመሰረቱ ዲሞክራስያዊ እዩ።” ዝብሉ ዝነበሩ ሎሚ ተገልቢጦም “የለን ሰልፍና ዘይደሞክራስያዊ እዩ”  ክብሉ እንከለዉ ኣብ ገዛእ ርእሶም ተገራጭዮም ካብ  ሓቀኛ ዕዳጋ ይወጹ ከም ዘለዉ ኣይርደኦምን። ኣብ ሰልፎም ዘሎ ስፍሓት ናይ ዲሞክራስያዊ መድረኽን ተሳትፎን “እቲ ቅርጻ ኣሎ፡ ማእከላይ ባይቶ ኣሎ፡ ጨናፍር ኣሎ። ብብደረጃኡ ከኣ ከባብያዊ ዝኾና ኣካላት ኣለዋ” ዝብሉ ዝነበሩ ኣካላት፡ ደሓር ብዝኾነ መንገዲ ምስ ኮረዩ “ሰልፍና ብናይ  እገለ ውልቃዊ ልዕልና ዝተዓብለለ እዩ’ ክብሉ እንከለዉ ኣይገርምንዶ። መዓስ እዚ ጥራይ ትማሊ “ዲሞክራሲ ማለት  ውሑዳት ዝበልዎ ምቕባል እንተኾይና፡ ዘገርምን እዩ” ብዝብል ቃና ንልዕልና ግዝኣት ኣብዝሓ ዝጣበቑ ዝነበሩ ደሓር ሕብሮም ቀይሩ “እቶም ብዙሓት ነቶም ውሑዳት ወይ እቶም ላዕለዎት ነቶም ታሕተዎት እንተዘይተማእዘዝዎም ክሳድና ንሴፍ”  ኢሎም ኣፎም መሊኦም ሕንኮም ጠቕሊሎም ኣብ ኣደባባይ ክዛረቡ እንከለዉ   ምስምንታይ ይቑጸር።

እዚ ኩሉ ተደሚሩ ውሽጣዊ ድሌት፡ ስምዒትን ስስዕትን ዋላ ነቶም እንተስ ብተመኩሮ ወይ ብትምህርቲ “ንሕና ኢና” ኢሎም ዝንየቱ ከም ዘዕውሮም ንርእዮ ዘለና እዩ። ምስዚ ኩሉ ግና ዕድመ ናይቲ ብህርፋን ተደፊኡ ጽልኢ ሰኒቑ ዝበሃል ሓጺር እዩ። እቲ ክዉን ሓቂ ግና ቦታኡ ኣይለቅቕን እዩ። ኣብ ሓደ ውድብ ናይ ኣረኣእያ ፍልልይ ክፍጠር ባህርያዊ እዩ። ካብቲ ፍልልይ ኣየናይ ይስዕር ኣየናይከ ይሰዓር ግና በቲ እቶም ተወዳደርቲ ዝምድርዎ ጥራይ ኣይኮነን ዝውሰን። እቲ ዝንገሮ ኣካል ፍርዱ ክህብ ግብራውን መትከላውን መወከሲ ይደሊ እዩ። ናይቲ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ዝተፈጥረሉ ውድብ ወይ ትካል ቃል ኪዳን ዝኾነ ቅዋም ወይ መደብ ዕዮ ይውከስ። ካብዚ ሓሊፉ “ነቲ ዝገብሮ በቲ ዝብሎ ክሽፍኖ ይኽእል እየ” ኢሉ ዝንየት የጋጥም እዩ። ንኣብነት ንመሰረታዊ ደሞክራስያዊ መትከላት እንዳ ጠሓሓስካ “ንሓድነት ናይቲ መትከላቱ እትጥሕሶ” ውድብ ወይ ሰልፊ ይሰርሕ ኣለኹ እንተበልካ፡ እቲ ሰማዒ ብውሽጡ ከም ዝስሕቀካ ምግንዛብ ኣድላዪ’ዩ። ሓንሳብ እንድሕሪ ካብቲ መስመር ወጺእካ ግና ብውሽጣዊ ህርፋንን ቅርሕንትን ስለ እትሰክር ኣይርደኣካን ይኸውን።

ካብ መስመር ክትወጽእ እንከለኻ፡ ናይቲ “ንሓድነቱ ይሰርሕ” ኣለኹ እትብሎ ሰልፊ ይኹን ውድብ መሪሕነት ንጌጋኻ ብዝምጥን “ከምዚ ተቐጺዕካ ኣለኻ” ተባሂልካ ክነስኻ፡ ንምንታይ ተተንከፍኩ ኢልካ  ዕምቡራ ምፍጣር፡ ብተግባር  ከምቲ እትብሎ ከምዘይኮንካ ዘመልክት እዩ። እዚ ባህርያት እዚ ኣብ ኩሉ ደረጃታት ኣብ ዝርከቡ ሰባት ዘጋጥም እዩ። ምሁርነት፡ ገዲምነት፡ ምኩርነት’ውን ኣይክውለልካን እዩ። ሓደ ሓደ ግዜስ ከምቲ “ናይ ሎሚ ገደደ፡ ስያብ/ለባም/ምሁር ዝዓበደ” ዝበሃል ኣብዚታት’ኳ ይገድድ። እቲ ካልእ ኣብ ከምዚ ኩነታት ዘጋጥም ግናይ ከኣ፡ ነቲ መሪሕነታዊ ኣካል ብመምርሒ መሰረት ዝወስዶ ስጉምቲ ሓቀኛ ትሕዝቶኡ ሓቢእካ፡ ናትካ ናይ ስንባደ ትርጉም ክትህቦ ምፍታን እዩ። ኣብዚ ዘለናዮ እዋን ኣብ ሓደ ውድብ ቅዋማውን ስርዒታውን ስጉምቲ ክውሰድ እንከሎ፡ በቲ ሓደ ወገን እቲ ውሳነ ይምጠጥ። ካብዚ ሓሊፉ ናይቲ ስጉምቲ ምኽንያት  ሰልፋዊ ወይ ውድባዊ ስነስርዓታዊ ጥሕሰት ክነሱ “ብሰንኪ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ”  ከም ዝተወስደ መሲሉ ተገላቢጡ ይቐርብ። ነዚ ብዘይካ “ሰራቕ ሞባእሲ ባዕሉ ይለፋለፍ” ኢልካዮ ምሕላፍ ካልእ መግለጺ የብሉን።

እምበኣር ሰባት ከምዚ ዓይነት ግልቡጥ ሓባአሬታ ክቐርበሎም እንከሎ’ውን፡ ነቲ ዝበሃል ኣይስምዕዎን ነቲ ዝጸሓፍ ኣየንብብዎን ኣይበሃልን። ኣብ መወዳእታ ኣብቲ ዝበሃል ናቶም መርገጽ ክወስዱ እንከለዉ ግና ቀንዲ መወከሲኦም እቲ ዝበሃል ዘይኮነስ እቲ ዝግበር ክኸውን ግድን’ዩ። እዚ ኣካይዳ ቀንዲ ጠቕሙ ነቲ ናይ ሓሳቡ ደግፍ ዝረክብ ወይ ዝስእን ወገን ዘይኮነ፡ ንናይቲ ግቡእ ሚዛን ዝህብ ርትዓውነት እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ቀንዲ ቆላሕታናን እምነትናን ኣብቲ ተኾሓሒሉ ዝቐርብ በሃሊ ዘይኮነ፡ ኣብ ትሕዝቶ’ቲ ዝብሎ ክኸውን ይግበኦ። ገለ ወገናት ግና በቲ ደጋዊ መንነቶም እምበር፡ በቲ ዝብልዎ ዝምዘኑ ኣይመስሎምን እዩ። ደሓር ሓደ ጉዳይ ኣይንረስዕ፡ ከምቲ “ቆልዓ ምፍታው ምስ ንፋጡ” ዝበሃል  ንውድብን መትከላቱን፡ ክንእደካን ከመጉሰካን እንከሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ክግስጸካን ዓገብ ክብለካን እንከሎ’ውን ዓቲብካ ከተኽብሮ ግድን እዩ።

ቅዋም ወይ ናይ ምምሕዳር ሕጊ: ውድብ፥ ሰልፊ ወይ ማሕበር ዝመሓደረሉ ቀያዲ ሕንጻጽ ወይ ውዕል  ዝገልጽ መሰረታዊ መምርሒ ወይ ንኣገባብ ኣሰራርሓን ርክባትን ዝቐርጽ እዩ። ሰባት፥ ብእኩብ ይኹን ብተናጸል ብዘይ እዚ ዝተጠቕሰ  ጠማሪ ሕጊ ወይ ቅዋም ዝገብርዎ ዝኾነ ይኹን ስራሓት፥ ወይ ንጥፈታት ናብ ቀይደ-በተኽነት እዩ ዘምርሕ።

ኣብ መስርሕ ቃልሲ “ሕጊ ኣይተኸተልካን ወይ እውን በቲ ዝመረጽካዮ መሪሕነት ዝወሃብ ውሳኔ ኣብ ግብረ ኣየውዓልካን” ስለ ዝተበሃልካ ምልኪ ነጊሱ ማለት ኣየስምዕን። ነዚ ዝገልጽ ኣብ ቅዋም ሰዲህኤ “ዓንቀጽ 3.10 ታሕተዎት ደረጃታት ሰልፊ፡ ንላዕለዎት ደረጃታት ይምእዘዙ፤ ላዕለዎት መሪሕነታት፡ ንሓሳባትን ለበዋታትን ኣባላት ብዕቱብነት ኣጽኒዖም፡ ግቡእን ፍጡንን መልሲ ይህቡ።” ይብል። ምኽንያቱ እቲ  ዝምረጽ መሪሕነት፡ ነቲ ሕጊ  ተኸቲሉ ኣብ ግብሪ ንኽውዕል ናይ ግድን እዩ ውሳኔ ክውስን። ሕጊ ከኣ ንናጽነታትን መሰላትን ሰባት ይኹን ንገዛእ ርእሶም እቶም ሕግታት ከይገሃሱ ዝከላኸል ምዃኑ ንኹልና ብሩህን ርዱእን እዩ። መሰልካን ናጽነትካን ኣውሒስካ፡ ንናይ ካልኦት መሰልን ናጽነትን እናኣኽበርካ፥  ንውሳኔታት መሪሕነት ብሕጊ ተማእዚዝካ ምኻድ ማለት ከኣ ሕጋውነት እምበር፡ እቲ መሪሕነት ይኹን መላእ ሰልፊ ልዕሊ ሕጊ ምዃኑ ኣየመልክትን እዩ።

ቅዋም ኣብ ሕብረተሰብ ይኹን ኣብ ማሕበራት ወይ ሰልፍታት ሕግን ስርዓትን ዘስፍን እዩ። እዚ መሰረታዊ ሰነድ ኣባል ናይታ ብሕጊ እትምራሕ፡ ማሕበር ወይ ሰልፊ ክስዕቦን ከኽብሮን ናይ ግድን እዩ። እዚ ቅዋም እዚ በቲ ነቲ ማሕበር ይኹን ወይ ሰልፊ ሕጊ ተኸቲሉ ንኽመርሕ ዝተመርጸ ኣካል ኣብ ግብሪ ዘውዕል እዩ።  ቅዋም ናይ ዝኾነ ይኹን ትካላዊ ኣሰራርሓ ዶብ ወይ ደረት ሓላፍነታት ስለ ዘነጽር፡ ነፍሲ ወከፍ ብውልቂ ይኹን ብሓባር ኣብ ትሕቲ ሕጊ ምስ ዝርዕም ሽግራት ብቐሊሉ ክፍትሑ ይኽእሉ። ንዝተቐበልካዮ ቅዋም፡ ሓላፍነት ንዝተዋህቦም ሰብ መዚ ብውልቂ ስለ ዝጸላእካ ነቲ ብኣብዝሓ ዝተወሰነ ውሳኔታት እናኣቆናጸብካን “ሕጋዊ ኢየ” ምባል ናይ ዘይማዕበለ ወይ ዘይሰልጠነ ኣተሓሕዛ እዩ። ብመሪሕነት ዝውሰድ ውሳኔ ንኣኻ ዘየዕግብ እውን እንተኾነ ንድምጺ ብዙሓት ክትዓፍን ኣይትኽእልን ኢኻ።

ስለዚ ነቲ ቅዋም ክተግብር ዝተመዘዘ ኣካል ብምጽላእ፡ ንመሪሕነቱ ምንጻግ ነቲ ኣብ ቅዋም ሰልፍና “ዓንቀጽ 3.11 ኣብ ኵሉ ደረጃታት ሰልፊ፡ ውሳኔታት ብብዝሒ ድምጺ ይጸድቕ፤ ዝበዝሐ ድምጺ ዘይረኸበ ሸነኽ ድማ፡ ብውሳኔ ናይ ብዙሓት ይምእዘዝ፤ ውሑዳት ግቡኦም እናፈጸሙ፡ ኣብ ዘለውዎ ጽፍሒ ርእይቶኦም ብናጻ ክገልጹ መሰሎም ሕልው እዩ።” ብዝብል ሰፊሩ ዘሎ፡ ዘይምቕባል ከይዱ ከይዱ ከምዚ ንዕዘቦ ዘለና ናብ ስርዓት ዝጎደሎን መንገዲ ዕግርግር ገጹ ስለ ዝደፍኣካ፡ ነቲ ዝጠምረካ ሕጊ በጣጢስካ ብናትካ ፍኑው ስምዒት ምኻድ “ናተይ ጥራሕ እዩ ቅኑዕ” ናብ ምባል ትዕዘር። እዚ ንኸይከውን እቲ ትግባረ ሕጊ ብኹሉ ብውልቂ ይኹን ብእኩብ ኣኽብሮትን ምእዙዝነትን ክህልዎ ዓቢ ኣገዳስነት ኣለዎ። ነዚ ዘነጽር ኣብ “ዓንቀጽ 4.4.3 ንሕግታትን መምርሕታትን ሰልፊ ምእዙዝ ይኸውን፤” ብዝብል ሰፊሩ ኣሉ። ጉዳየይ ኢልካ ምስትምቓሩ ከኣ የድሊ።

ሰባት ፍሉይ ባህርን ጠባይን ስለ ዘለዎም ገሊኦም ንሕግን ስርዓትን ዝሕልዉ፡ ዘኽብሩ፡ ዝምእዘዙን ዘተግብሩን ክኾኑ እንከለዉ፡ ገለ ከኣ ሕግን ስነ-ስርዓትን ዝጥሕሱን ኣብያ ዘርእዩን ጥራይ ዘይኮኑ፡ ንርእይቶኦም ዘይውክል ውሳኔ ኮይኑ ረኺቦሞ ነቲ ሕጊ ክጥሕስዎን ክሳብ ነቲ ኣድማሳውን ስነፍልጠታውን ሕጊ ወጃሃላይ ዝርእይዎን ዝንዕቅዎን’ውን ኣይሰኣኑን እዮም። እዞም ከምዚ ዝዓይነቱ ባህሪ ወይ ጠባይ ዘለዎም መትከላውያን ስለዘይኮኑ ንዕግርግርን ምፍልላይን ዝጐሃህሩ እምበር፡ ንነገራት ብልዙብ ሕድገታትን ምእዙዝነትን ኣቢሎም  ክህድእዎ ኣይደልዩን እዮም። ስለዚ ንሕግን ስርዓትን ኣኽቢርካ ምኻድ ማለት ነቲ ውሳኔ ዘሕለፈ ኣካል መሪሕነት ሓጊዝካ ወይ ጸጊዕ ሒዝካ ወይ’ውን እቲ መሪሕነት ልዕሊ ሕጊ ኮይኑ ማለት ኣይኮነን። ነዚ ብዝምልከት ኩሉ ኣባል ሰልፊ ነቲ ኣብ “ዓንቀጽ 4.4.9 ንሰልፊ ክኸፋፍል ዝኽእል ኩሉ ዓይነት ወስታታት ይከላኸል፤” ዝብል መልእኽቲ ብጽሞና ክግንዘቦ የድሊ። ኣብዚ ሓደ ክንዝንገዖ ዘይግበኣና፡ ሕግን መሪሕነት ነቲ ሕጊ ተኸቲሉ ዝውስኖ ውሳነታትን ፈላሊኻ ዝረኣዩን ዝረሓሓቑን ኣይኮኑን። ብመሰረቱ ሕጊ ዝግለጽ በቲ ከተግብሮ ዝምዘዝ ኣካል ዝውስኖ ውሳነታትን ዝወስዶ ስጉምትታትን እምበር በይኑ ህልውና የብሉን። ስለዚ ሕግን ውሳነታት መሪሕነትን ተደጋገፍቲ እምበር ተጻረርትን ተወዳደርትን ኣይኮኑን። መሪሕነት ክውስን እንከሎ ሕጊ ክኽተል ኣለዎ ምባል ግና ቅቡል እዩ።

ቅዋምና፡ ኣብቲ ውሳኔታት ኣብ ኣገባቡ ይኹን ኣፈጻጽማኡ በቲ መሪሕነት ገለ ጌጋታት ወይ ጉድለታት  ዝተፈጸመ እንተልዩ በቲ ግቡእ መስኖ ኣቢልካ ዕቃበኻን ትዕዝብትኻን፥ ከምኡ እውን ለበዋኻ ምግላጽ ዝኽልክል የለን።  እዚ እውን ኣብ “ዓንቀጽ 4.3.5 ውድባዊ ቦታ ብዘየገድስ፡ ብኣባላት ኮነ ብመሪሕነታዊ ኣካላት ንዝፍጸሙ ጕድለታትን ጌጋታትን ንምእራም፡ ወይ’ውን ኣብ ልዕሊ ፖሊሲታትን ንጥፈታትን ሰልፊ ዘለዎ ትዕዝብቲ፡ ብውድባዊ መስኖ ኣቢሉ ርእይቶን ሃናጺ ነቐፌታን ከቕርብ መሰል ኣለዎ፤” ኢሉ ኣብሪህዎ ኣሎ። ስለዚ ሕጊ ኣኽቢርካ ምኻድ ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ ንኹሉ ዝምልከት፡ ኣዝዩ ኣገዳሲ ረቛሒ ናይ ስኒት፡ ሰላም፡ ፍቕርን ሕውነትን፥ ዝያዳ ድማ ንናይ ሓባር ሸቶ ብሓባር ምጉዓዝ ዝእምት እዩ። እምበኣር ልዕሊ ሕጊ ምዃን ዝመጽእ ነዚ ጥሒስካ ኣብ ታሕቲ ኮይኑ ንላዕሊ ዘገድድ ቅድመ-ኩነት ከተጻውድ እንከለኻ እዩ።

ሕጊ ሰብ ዝሕንጽጾ ኮይኑ፡ እንተስ ክትስዕቦ ወይ ዘይክትስዕቦ ኣብ ናትካ ተረድኦ ዝመርኰስ እዩ። ኣርሒቑ ዝርኢ ሓላፍነታዊ እንተኮይንካ፡ ዘጋጥም ጸገማት ወይ ሽግራት ኣብ ክንዲ ናይ ጥሕሰታት ዘራይ ኰንካ ምንቅስቓስ፥ ሕጊ ተኸቲልካ ንምፍትሑ ምጽዓር ኣገዳሲ እዩ። ነዚ ኣገባብ ዘይምኽባር ብዝምለት ኣብ “ዓንቀጽ 5.3.8 ካብ ቅዋምን ሰልፋዊ ሕግታትን ወጻኢ ዝኾነ ምንቅስቓሳት፡ ወይ ጥሕሰታት ዘዘውተረ ጨንፈር ብመሰረት ውሳኔ መሪሕነት ንኡስ ዞባ ወይ ዞባ  ይውንዘፍ፡፡ ዝተወንዘፈ ጨንፈር ድማ ኣብ ኣኼባታት ንኡስ ዞባ ኮነ ዞባ ክሳተፍ ኣይክእልን፤” ብዝብል ሰፊሩ ኣሎ

እዚ ሕግን ስርዓትን ሓባራዊ ንክኸውን ዝኸዶ መገድን ዝግዝኣሉ መስርሕን ኣለዎ። ንሱ ከኣ ብጉባኤ ኣቢልካ ዝትግበር እዩ። ጉባኤ ከኣ ንኹሉ መሰላት፡ ሓላፍነታትን ግቡኣትን ኣነጺሩ ዘጽድቕ ብምዃኑ ተመሊስካ ክእረም ዘለዎ ውሳነን ሕግን ኣብ ቀጻሊ ጉባኤ ይዝረበሉ ፍታሕ ከኣ ይግበረሉ። እዚ’ውን ብልዝብ እምበር ብቆይቊን ጽልእን ወይ ሰባትን ትካላትን ብምዝልላፍን ኣይኮነን። ካልእ ኣብ መንጎ ክልተ ጉባኤታት ከኣ ነቲ ውሳነታት ጉባኤን ነቲ ሰልፊ ከመሓድር ይኹን ወይ እውን ዝመሓየሽ እንተልዩ ከመሓይሽን ብሕጊ መሰረት ክቕጽዕን ስልጣን ዘለዎ ባይቶ እዩ። ስለዚ እዚ ከበሃል እንከሎ ኣብቲ ጉባኤ ዝብጻሕ ስምምዕ ንኹልኻ ዝጠምረካ እምበር እንተደለኻ ትምእዘዞ እንተዘይደለኻ ከኣ ትነጽጎ ዝዓይነት ኣይኮነን። ስለዚ ቅዋም ብሓፈሻኡ ንመሰላት፡ ግቡኣትን ሓላፍነታትን ኣባላት ዝገልጽ ኮይኑ ነቲ ብመሪሕነት ዝውሰድ ውሳነ’ውን ኣጸቢቑ ዝገልጽ እዩ። ነዚ ብዝምልከት “ዓንቀጽ 4.5.4 ቅዋምን ንፖለቲካዊ ፕሮግራምን ሰልፍን መትከላቱን ዕላማታቱን ምስ ዝጻረር፤ ንክብሪ ሰልፊ ዝሃሲ መርገጽ ወይ ዘመተ ምስ ዘካይድ፤ ምስጢር ኣሕሊፉ ምስ ዝህብ። ከምኡ ከኣ ኣብ ዓንቀጽ 4.5.6 ካብ ላዕለዎት ኣካላት ንዝመጸ መምርሒታት ምስ ዝጥሕስ፤” ካብ ዘቕጽዕ ምኽንያታት እዩ።

ኣብ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቤ ኤርትራ በቲ ኣብ  ጉባኤታቱ ዘጽድቖ ቅዋም ኣቢሉ ዝምእዘዝን ዝኽተልን ምዃኑ ርዱእ እዩ። ምኽንያቱ እዚ ኣብ ጉባኤ ዝጸደቐ ቅዋም ሓደ ብሓደ ምስ እንዝርዝሮ ንሓላፍነታትን ኣብቲ ሰልፊ ብቦታዊ፡ ዞናውን ሃገራውን ደረጃ ዝንቀሳቐሱ ክምኡ እውን ኣብ መንጎ እዞም ዝተፈላለዩ ኣካላት ዝህሉ ዝምድናታት ብንጹር ኣብሪሁ ዝገልጾ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣንጻር ክብርታትን፥ እምንቶን  ሓሳባትን ናይ ሰልፊ ምኻድ ነቲ ኣብ ጉባኤ ዝተሰማማዕካሉ መትከላት፡ ሕንጻጻትን፥ ቀይድታትን ዘይምእማን ማለት እዩ። ስለዚ እቲ ጉባኤ ዝተሰማማዕሉን፥ ኣብ ጉባኤ ዝተመርጸ መሪሕንተን ፈላሊኻ ዝርአ ኣይኮነን።

ስለዚ ኣብ ጉባኤ ዝተሓንጸጸን ነቲ ዝተሓንጸጸ ከተግብር ዝተመርጸ መሪሕነትን፡ ምንእኣስ ይኹን ምንጻግን ምጥሓስ ውሳኔታትን በቲ ሓደ ወገን ንግዝኣተ ኣብዝሓ ዝጻረር እዩ። ኣብ ርእሲ’ዚ ካብ ሕጊ ዋጻኢ ከም ድላይካ ኣንጻር ሰልፊ ይኹን ኣንጻር መሪሕነቱ ዝካይድ ዕንደራ፡ ብሓጺር ኣገላልጻ ርትዓዊ ኣይኮነን። ካብኡ ብዝተረፈ ስርዓት ኢሳያስ ክብደት ናይ ቅዋምን ስርዓተ ሕግን ስለዝፈለጠ እዩ ንቅዋም ይኹን ሕጊ መወከሲ ከይከውን ከሎ ጋና ኣብ ግብሪ ንኸይውዕል ዝቐተሎ። ስለዚ ብቅዋም ተማእዚዝካን ሕጊ ብዝፈቐዶ እንተዘይተቐይድካን ፍኑው ዝኾነ ምሕደራ እዩ ዝፍጠር።

ሓደ ከም ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝኣመሰለ ፖለቲካዊ ውዳበ ናብቲ ዘማዕድዎ ሸቶ ንምብጻሕ ክዓሞም ዝግበኦ ዕማማት ተደራረብቲ እዮም። ተደራራብነቶም ብብዙሕ መልክዕ ዝግለጽ ክኸውን እንከሎ፡ ናይ ርሑቕን ቀረባን ወይ ግዳማውን ውሽጣውን ኢልካ ምጥቃሶም ይከኣል። ብዘይካዚ ህዝባዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባዊ ማሕበራዊ.. ወዘተ መዳያት ብዝብል ምዝርዛሮም እውን ይከኣል። እዞም ዕማማት በበይኖም ነጻጺልካ ዝዕመሙ ዘይኮኑስ ኣብ ሕድሕዶም ምጽልላው፡ ምድግጋፍን ምድርራብን ዘለዎም እዮም።

ኣብዚ እዋንዚ ብመንጽር ኤርትራዊ ህልዊ ፖለቲካዊ ኩነታት፡ እቲ ቀዳማይ ናይ ሰዲህኤ ጥራይ ዘይኮነ ናይ ኩሎም ናይ ለውጢ ሓይልታት ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ምውጋድ እዩ። እዚ ቀዳምነት ዝወሃቦ ኮይኑ፡ እቲ ስርዓት ምስ ወደቐኸ ብምንታይ ይትካእ? ዝብል ሕቶ እውን “ደሓር ምስ ወደቐ ነርክበሉ” ኢልካ፡ ጓሲኻዮ ዝሕለፍ ኣይኮነን። እዚ ማለት ኣብቲ ቀዳማይ ዕማም ክትዋሳእ እንከለኻ ነቲ ካለኣይ ዕማም እውን ከተቕልበሉ ናይ ግድን እዩ። ምኽንያቱ እዚ ናይ ኣቓልቦ ግሉጽነት ኣብ ምስላጥ እቲ ቀዳማይ ዕማም ናቱ ጽልዋ ስለ ዝህልዎ። ካብዚ ሓሊፉ ሓደ ሰልፊ ዝዋሰኣሉ ናይ ውሽጥን ግዳምን ዕማማት ኣለዉዎ። እዞም ዕማማት ከምቲ ብዛዕባ ቀዳማይን ካለኣይን ምዕራፋት ይጸላለዉ ዝበልናዮ፡ ውሽጣውን ግዳማውን ሰልፋዊ ገጻት እውን ተደጋገፍትን ተጸላለውትን እምበር፡ ነቲ ሓደ ዓሚምካ ክሳብ እትውድእ፡ ነቲ ካልእ ዘይትትንክፎ ማለት ኣይኮኑን።

እቲ ዕማም ክትግበር እንከሎ ግና ኣብ ዝተወሰነ መድረኽ፡ ንቀዳማይን ካልኣይን ወይ ንውሽጣውን ግዳማውን ዕማማት ኣብ ኩሉ ማዕረ ክትሰርዖም ናይ ግድን ኣይኮነን። ኣብ ዝተወሰነ ግዜ ነቲ ሓደ ዝያዳ እቲ ካልእ ካብ ዘለካ ናይ ግዜ፡ ንዋትን  ሓፈሻዊ ዓቕምን ነቲ ሓደ ዝያዳ ቀዳምነት ሂብካ ክትስልዕ ትኽእል። እዚ ኣሰላልዓ ዓቕሚ ቀዋሚ ዘይኮነ ምስ ግዜን ኩነታትን ክለዋወጥ ዝኽእል እዩ። ሓደ እዋን ኩሉ ዓቕምኻ ናብ’ቲ ሓደ ዕማም ተዛይድ። እዚ ማለት ግና ነቲ ካልእ ዕማም ምሉእ ብምሉእ ትዝንግዕ ማለት ኣይኮነን። ኣብ ሓደ እዋን ዝያዳ ዓቕምኻ ናብ ውሽጣዊ ጉዳይ ተድህብ ግና ድማ ነቲ ግዳማዊ ኩነታትን ዝምድናታትን ከቶ ጠጠው ኣይተብሎን። እዚ ኣድላይ ዝኾነሉ ኣብቲ ሓደ ዕማም ዝረጋገጽ ኣውንታዊ ውጽኢት ነቲ ካልእ ኣብ ምዕዋት እውን ዝሕግዝ ስለ ዝኾነ እዩ።

እዞም ዕማማት ውሽጣዊ ይኹን ግዳማዊ፡ ብቐጻሊ ኣብ መስርሕ  ዝሳለጡ እምበር ኣብ ሓደ ቦታን ግዜን ኣኺልዎም ኢልካ እትዓጽዎም ኣይኮኑን። ንኣብነት ኣብ ጉዳይና እቲ ቀዳማይ ዕማም  ዝበልናዮ ምውጋድ ስርዓት ህግደፍ  ብናይ ግዜ ኮንትራት፡ ኣብ ውሽጣዊ ኩነታት ጥራይ ተሓጺርካ “ክሳብዚ ዕለትዚ ክውዳእዩ” ኢልካ ዘይትግድቦ ክሳብ ዓወት ዝቕጽል  መስርሕ እዩ። በዚ ምኽንያት እዩ ከኣ ነቲ ካልእ ዕማም ዓጺኻ ኣብዚ ጥራይ ምጽማድ ዘይከኣል። ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ኩለ-መዳያዊ ኣቓልቦኻ  ዝያዳ ናብዚ ከም ዘድህብ ምግባር ግና ቅኑዕ እዩ። ኣብዚ ውሽጣውን ግዳማውን ዝምልከት እውን ከምኡ እዩ። ኣብቲ ውሽጣዊ ጉዳይ ዝያዳ ጻዕቂ ዘድልዮ ዕማም ክህሉ እንከሎ፡ ናብኡ ተድህብ ግና ድማ ነቲ ናብ ደገ ዝጥምት፡ ንኣብነት ምስ ካለኦት ኤርትራዊ ፖአቲካዊ ናይ ተቓውሞ ውድባት ብሓባር ምስራሕ ዝምልከት ሓጢጥካ እትገድፎ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ነቲ ከተዕውቶ እትመጣጠሮ ዕላማ በይንኻ ስለ ዘይትውደኦ። ብመንጽር እዚ ናብ ህልዊ ኩነታት ሰዲህኤ ክንመጽእ እንከለና፡ ንውሽጣዊ ኩነታት ኣድህቦ ሂብካ ናይ ምእላይ ዕማም ዝያዳ ሰልፋዊ ኣድህቦ ዝሓትት እዩ። ከምኡ ከኣ ይግበር ኣሎ። እዚ ግና ነቲ ምስ ካለኦት ፖለቲካዊ ሓይልታት ዘስርሕ ዝምድና ንምፍጣር ዝግበር ቃልሲ ጠቕሊልካ ዓጺኻ ኣይኮነን። ውሽጣዊ ሰልፋዊ ዕማም መስርሕ እምበር ናይ ዝተወሰነ ግዜ ተግባር ኮይኑ፡ ድሕሪ ዝተወሰነ ጉዳይ ተወዲኡ ኢልካ ናብ ካልእ ዝሕለፍ ኣይኮነን። ሓደ ጉዳይ ይፍጠር መልክዕ ይሕዝ፡ ምስ ግዜን ምዕባለን ከኣ ካልእ ዛዕባ ይመጽእ ንሱ እውን ይእለ። እቲ መስርሕ ከኣ ብኸምኡ ይቕጽል።

ምስ ካልኦት ሓይልታት ዝግበር ብሓባር ናይ ምስራሕ ዝምድና እውን ነብሱ ዝኸኣለ መስርሕ እዩ። ይዕወት ይፈሽል። ይወድቕ ይትንስእ። እቲ መስርሕ ክሳብ ዓወት ይቕጽል። እቲ ውሽጣዊ ሰልፋዊ ኩነታት ንምዕቃብ ዝግበር ቃልሲ ነቲ ግዳማዊ ዕማም ኣብ ምዕዋት ናቱ ኣበርክቶ ኣለዎ። እቲ ኣብ ግዳማዊ ኩነታት ምስ ተመሳሳሊ ወጽዓ ኣወጊድካ ብዲሞክራሲ ኣብ ምትካእ ናይ  ሓባር ራኢ ዘለዎ ኣካላት ዝግበር ቃልሲ ከኣ፡ ነቲ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ዝግበር ቃልሲ ዝምግብ እምበር ዝጻረር ኣይኮነን።

ኣብዚ እዋንዚ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ውድባት ኤርትራ ብሓባር ናይ ምስራሕ እማመ ኣቕሪቡ ኣሎ። ነዚ እማመ ብዙሓት ውድባትን ወገናትን ክንእድዎ እንከለዉ ምላሾም ከስምዑ ትጽቢት ዝተነብረሎም ከኣ ኣለዉ። ካብዚ ሓሊፉ እዚ መጸዋዕታ ቀሪብሉ ተቓውሞ ዘርኣየ የለን። እዚ ከኣ ንወድዓውነት ናይቲ እማመ ዘመልክት እዩ። ሰዲህኤ ነዚ ናይ ብሓባር ንቃለስ መልእኽቲ ከቕርብ እንከሎ፡ ነቲ ውሽጣዊ ሰልፋዊ ህይወት ንምሕላው ዝግበር ዘሎ ቃልሲ ዘንጊዑ ኣይኮነን። ካብ ክልቲኡ ናበይናይ ዝያዳ ዓቕሙ ይምድብ ካልእ ጉዳይ ኮይኑ፡ ንክልቲኡ እዩ ዝሰርሓሉ። እዚ እማመ ከምቲ ገለ ዘይሰብ ደሓን ዘንበድብድዎ፡ ነቲ ሓደ ኣጉሊሕካ ነቲ ካልእ ንምሕባእ ዝተታሕዘ ዘይኮነ፡ ክልቲኦም ኣብ መድረኽ ትዋሰኣሎም ነናቶም ባህርይን መስርሕን ዘለዎም መድረኻውያን እዮም። ገለገለ ወገናት እቲ ሓደ ጠጠው ኢሉ፡ ኣብቲ ሓደ ጥራይ ክስራሕ ኣለዎ ዝብልዎ ከቶ ናይ ደሓን ኣይኮነን። ምናልባት ግና ዝያዳ ዓቕምና ናበየናይ ዕማም የድህብ ከዛርብ ዝኽእል እዩ።

ዝኸበርኩም ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰ.ዲ.ህ.ኤ.)፣

ድሕሪ ዕላማዊ ሰላምታና ብሓው ወልዱ ነጋሲ ተጻሒፋ ዝተዘርግሐት ጽሕፍቲ፤ ንትካላዊ ኣሰራርሓ ሰልፍና እተቈናጽብ፣ ንመሪሕነት ሰልፍና እትውንጅል፣ መሰረት ሓቅነት ዘይሰፈና፣ ንሓድሕዱ ዝጋራጮ ሓሳባት ዘጠቃለለት ብኣትኵሮን ተገዳስነትን ኣንቢብናያ። 

መወከሲ ዝኸውን መዝግበ-ቃላት ደኣ፥ ኣብዚ ኣብ ቀረባ የብለይን እምበር፥ እቲ “-ዕርቂ-” ዝብል ቃል፥ ምስምማዕ, ምልዛብ, ምትዕራቕ, ምርድዳእ, ምቅርራብ ካብ ምባል ዝሓልፍ፥ ካልእ ትርጉም ክህልዎ ዝኽእል ኣይኮነን።  ብዝኾነ ብዘይ ሕድገት ዝብጻሕ ዕርቂ ግና የልቦን። ስለዚ’ዮም ዓደቦና’ውን “-ዝወለደ እንተለሓሰ፥ ዝበደለ እንተኸሓሰ፥ ኣባጅጎስ ክንደይኮን ምተሓጎሰ-” ዝብሉ። ብዘይ ንስሓን ጣዕሳን ግና፥ ዕርቂ ክመጽእ ይኽእል’ዩ ዝበሃል ኣይኮነን።

ኣብ ቤተ-ክርስቲያንና ቤተ-ክርስቲያን-ተዋሕዶ ድማ፥ ክንዲ ሓደ እምባ ዝኣክል ዝተኾመረ ጸገም ከምዘሎ፥ ንሕና እቶም ኦርቶዶክሳውያን ጥራይ ዘይኮነ፥ ዓለም ብዓለሙ ዝፈልጦ ጉዳይ’ዩ። ብዙሓት’ውን እቲ ጉዳይ፥ ምስ ማእሰርቲ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ዝተጀመረ ዝመስሎም እንተለዉ ዘገርም ኣይኮነን። እቲ ሓቂ ግና ካብኡ ርሒቑ ዝኸይድ’ዩ። ከመይሲ እቲ ኣብ ኣሥመራ ዘሎ ሥርዓት፥ ኣብ 1991 መጀመርታ እግሩ ኣሥመራ ከዕርፍ ከሎ፥ ቤተ-ክርስቲያንና ከም ሓንቲ ትካል’ቲ መንግሥቲ ተቘጺራ፥ ብዘይ ኣፍልጦን ምስምማዕን ሕዝቢ ተዋሕዶ፥ መራሒ ክሾመላ ዝተረኽበ ባዕሉ እቲ ሥርዓት’ዩ።

እዚ ማለት ድማ፥ ዓገብ ክብል ዝኽእል ኣካል ስለ-ዘይተረኽበ፥ ብዓባያ እታ ቤተ-ክርስቲያን ኣብ ኢድ’ቲ ሥርዓት ከም-ዝጸንሐትን፥ ገና’ውን ሕጂ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻሮም ትርከብ ከም-ዘላን፥ ክሕባእ ዘይክኣል ኩሉ ዝፈልጦ ናይ ኣደባባይ ምስጢር’ዩ። በዚ ኩነታት’ዚ ክሓሙን ክቕንዘዉን ዝጸንሑ ደቂ ቤተ-ክርስቲያን ዉሑዳት ኣይኮኑን። ነቶም ሰብ ፖለቲካ ከስምዕ ዝኽእል ኃይሊ ግና ኣይተረኽበን። ስለዚ ከኣ’ያ እታ ቤተ-ክርስቲያን፥ ካብቲ ክትኮኖ ዝግብኣ መንፈሳዊ መስመር ወጻኢ፥ መጋበሪት ፖለቲካ ክትከውን ተገዲዳ ትርከብ ዘላ።

ርግጽ’ዩ ብናይ ባዕላ ሲኖዶስ እትምራሕን፥ ፓትርያርክ ዘለዋን ነፃ ቤተ-ክርስቲያን መሲላ ክትርአ ጸኒሓ’ያ። እዛ ቤተ-ክርስቲያን’ዚኣ ግና፥ ነፃ ኣይነበረትን ነፃ ኮይና’ውን እትፈልጥ ኣይኮነትን። ይኹን እምበር ብስማ ብዙሕ’ዩ ተገይሩ። ብዙሕ’ውን ይግበር ኣሎ። ብዛዕባ’ቲ ዝበሃልን ዝግበርን ኩሉ ግና፥ እታ ቤተ-ክርስቲያን ትፈልጦ ነገር ኣለዋ ክበሃል ኣይከኣልን። ስለዚ ከኣ’ያ ዝተባህለቶ ክትገብርን ዝተጻሕፈላ ከተንብብን ትርከብ ዘላ። ኩሉ ነገር ከኣ እቶም ሰብ ፖለቲካ፥ ከም-ዝመደቡዎን ዝሓንጸጹዎን ክኸይድ ከም-ዝጸንሐ’ዩ ዝፍለጥ።

እታ ቤተ-ክርስቲያን ኣብ ትሕቲ ምሉእ ምቁጽጻር ተታሒዛ ኣላ እናተባህለት ከላ ግና፥ ነቶም ሰብ ፖለቲካ ቅሳነት ክህቦም ዘይክእል ሓደ ክስተት ተፈጢሩ። ንሱ ድማ እቲ ኣብ መካነ-ሕይወት መድኃኔ-ዓለም ዝካየድ ዝነበረ፥ ናይ መንእሰያት ኦርቶዶክሳዊ ምንቅስቓስ እዩ። ማለት እቲ ኣብኡ ዝግበር ዝነበረ ኦርቶዶክሳዊ ንጥፈታት፥ በቶም ሰብ ፖለቲካ ብጽቡቕ-ዓይኒ ዝጥመት ኮይኑ ኣይተረኽበን። እዚ ከኣ ኣብ ልዕሊ’ታ ቤተ-ክርስቲያን፥ ፖለቲካዊ ነድሪ ክፈጥር ዝኽእል ምኽንያት ኮይኑ ተረኺቡ። እዚ ክፍለጥ ዝኸኣለ ከኣ፥ እቲ ናይ “ሃማመተኤ” ዋና-ተጸዋዒ ዝነበረ ሙሐዲን ሸንገብ። ኣብ 2000 ኣብ ባረንቱ ኣብ ዝገበሮ ኣኼባ፥ “...ሠለስተ ጸላእቲ ኣለዉና። ንሳቶም ከኣ ወያነ, ኤይድስን, መንፈስን እዮም...” ዝበሎ ኣበሃህላ ክጥቀስ ካብ ዘለዎ ሓደን ዋናን ነጥቢ’ዩ።

ከመይሲ እቶም ሰብ-ፖለቲካ ንቤተ-ክርስቲያን ተዋሕዶ፥ ምሉእ ብምሉእ ተቘጻጺሮማ’ኳ እንተ-ነበሩ፥ እቲ ኣብ መካነ-ሕይወት መድኃኔ-ዓለም ዝግበር ዝነበረ፥ ናይ መንእሰያት መንፈሳዊ-ምንቅስቓስ ግና፥ ቅሳነት ክህቦም ዝኽእል ኮይኑ ኣይተረኽበን። ስለዚ ከኣ ህልውና’ዚ ምንቅስቓስ’ዚ ከብቅዕ ወይ ክዕጾ ከይተኻእለ፥ ቤተ-ክርስቲያን ተዋሕዶ ተቘጻጺርናያ ኣሎና ምባል ከም-ዘይከኣል ስለ-ዝተረድኦም፥ ህልውና’ዚ ማኅበር’ዚ ሓንሳእን ንሓዋሩን ከጠፍእ፥ እቶም ሰብ ፖለቲካ ዓጢቖም ዝለዓሉሉ ዋና ውራዮም ክኸውን ክኢሉ። ስለዚ’ውን ነቲ ኣብ መካነ-ሕይወት መድኃኔ-ዓለም ዝካየድ ዝነበረ፥ ናይ መንእሰያት ኦርቶዶክሳዊ ምንቅስቓስ፥ ዘይሕብሩ ሕብርን ዘይስሙ ስምን ሂቦም፥ ካብ ሕዝቢ ክንጽሉዎ ኣበርቲዖም ከም-ዝተንቀሳቐሱ ዝፍለጥ’ዩ።

ነዚ ተኸቲሉ ድማ፥ እቲ ብበዓል ሙሐዲን-ሸንገብ ዝምራሕ ዝነበረ፥ ሃገራዊ ናይ መንእሰያት ማኅበር፥ ብድሕሪ መጋረጃ ኮይኑ ኣብ እንዳ-ማርያምን እንዳ-ሥላሴን፥ ይርከባ ኣብ ዝነበራ ናይ መንእሰያት ማኅበራት ዘነጻጸረ ሓደጋ ብምፍጻም፥ ክሳብ መጽሓፍ-ቅዱስ ምንዳድ ዝበጽሐ ዕብዳን ከም-ዝተፈጸመ፥ ዘይፈልጦ ኣሎ ክበሃል ኣይከኣልን። እዚ ኩሉ’ዚ ግና ናይቲ ሕቡእ ኣጀንዳ ዋዜማ’ዩ ደኣ’ዩ ዝነበረ እምበር፥ እቲ ቀንዲ ኵናት ክውርወር ኣነጻጺሩ ዝነበረስ፥ ናብ መካነ-ሕይወት መድኃኔ-ዓለም ምዃኑ፥ ብኹሎም’ቶም ብጉዳይ ቤተ-ክርስቲያን ዘይድቅሱ፥ ኦርቶዶክሳውን ዝተፈልጠ’ዩ ነይሩ።

መወዳእታኡ ድማ ኣብ 2005፥ እቲ ምስ ሥነ-ምግባር ዝፋለጥ ባህርያት ነይሩዎ ዘይበሃል ናይዝጊ ክፍሉ፥ እቲ ኣብ መካነ-ሕይወት፥ ዝካየድ ዝነበረ ኦርቶዶክሳዊ ንጥፈታት ክዕጾ ምስ-ኣዘዘ፥ እቲ ኣብ ውሽጢ ቤተ-ክርስቲያን ክግበር ዝጸንሐ ፖለቲካዊ-ምትእትታው፥ ገንፊሉ ግልጺ ኮይኑ ክርአ ዝኸኣለሉ እዋን’ዩ ነይሩ ክበሃል ይከኣል። ፓትርያርክ-እጦንዮስ ግና ኣብ ታሪኽ እታ ሓዳስ ቤተ-ክርስቲያን፥ ንመጀመርታ ግዜ ክበሃል ይከኣል፥ ነዚ ትእዛዝ’ዚ ከተግብሩዎ ከም-ዘይክእሉ፥ ዘለዎም ኣቕዋም ግልጺ ገይሮም ብትብዓት ክቃወሙዎ ጸጋ ረኺቦም።

ነዚ እምቢታ’ዚ ግና፥ እቶም ሰብ ፖለቲካ ክጻወሩዎ ዝኽእሉ ኮይኖም ኣይተረኽቡን። ከም ሳዕቤን’ዚ ኩሉ’ዚ ከኣ’ዮም፥ መጀመርታ እቶም ሠለስተ-ካህናት መካነ-ሕይወት፥ ማለት ቀሲስ ገብረ-መድኅን ገብረ-ጊዮርጊስ, ዶክተር ቀሲስ ተክለኣብ መንግሥተኣብ, ዶክቶር ቀሲስ ፍጹም ገብረ-ንጉሥ፥ ተኸባኺቦም ኣብ መቑሕ ከም-ዝኣትዉ ዝተገብረ። እንሆ ድማ ንእምነቶም ወይ ንክብሪ ቅድስቲ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ-ክርስቲያን ክብሉ፥ ንልዕሊ 12-ዓመት መመላእታ ተሞቒሖም ይርከቡ ኣለዉ። እዚ መውቃዕቲ’ዚ ግና፥ ኣብቶም ብኽብሪ እንዝክሮም ብሉጻትን ምሩጻትን ካህናትና ጥራይ ተሓጺሩ ዝተርፍ ኣይነበረን።

ብምቕጻል ድማ እቶም ሰብ ፖለቲካ፥ ነቲ ሲኖዶስ ከም መጋበሪ ብምጥቃም፥ ንፓትርያርክ-እንጦንዮስ ዘይስሞም ስም ብምሃብ፥ ዘይናቶም ሕብሪ’ውን ብምልካይ፥ ካብ መዓርጎም ከም-ዝወርዱን ካብ ሥልጣኖም ከም-ዝሰዓሩን ገይሮሞም። እዚ ኩሉ’ዚ ከኣ ነታ ቤተ-ክርስቲያን ከም መጋበሪ-ፖለቲካ ክጥቀሙላ ካብ ዝነበሮም ዕላማ ዝብገስ ደኣምበር፥ ኣብቶም ካህናት መካነ-ሕይወት ኮነ፥ ኣብቶም ፓትርያርክ ንማእሰርቲ ዝበጽሕ ገበን ስለ-ዝተረኽቦም ኣይነበረን። ብገበን ዘሕትት መርትዖ እንተ-ዝህልዎም እሞ፥ ክሳብ ሎሚ ኣብ ፍርዲ ከየቕረቡዎም ስቕ ኣይምበሉን። ኣብቲ ሕግን ሕጋዊ-ኣሠራርሓን ኣለዎ ዘይበሃል ሃገር ግና፥ ሰብኣዊ-መሰል ብእግሪ ክርገጽ እንተ-ተራእየ ዘገርም ኣይኮነን።

እምበኣር ከምቲ ዓደምሓራ “-ኃይል ካለ ሕግ ምናባቱ-” ዝብሉዎ። ሕጂ’ውን ንሕና ከም ማኅበረ-ምእመናን ተዋሕዶ መጠን፥ እቲ ብዘይ ሕግን ፍትሕን፥ ኣብ ልዕሊ ቤተ-ክርስቲያንና እናተፈጸመ ዝርከብ ዘሎ ግፍዒ፥ እቲ ስቓዩ ኣይተሰማዓናን ክንብል ኣይንኽእልን። እቲ ዓቕምና ካብ ምውሓዱ ዝተላዕለ፥ ክንድ’ቲ ክንገብሮ ዝግበኣና ድምፅና ዓው ኣቢልና ከነእዊ ብዘይ ምኽኣልና ግና፥ እንሆ እቲ ፖለቲካዊ-ኃይሊ ከም ዓለቕቲ ኣብ ጎሮሮ ቤተ-ክርስቲያን ተተኺሉ፥ ደማ’ውን መጽዩ ከማስና ይርከብ ኣሎ። ሕጂ’ውን ነዛ ቤተ-ክርስቲያን ካብ ርእሳ ክወርዱ ዝደልዩ ስለ-ዘይመስሉ፥ ካብ መዓልቲ ንመዓልቲ ሓዲሽ ናይ ተንኮል ገመድ ክፍሕሱ ምርካቦም፥ ክንደይ’ኳ ዘሕዝን’ዩ።

ነዚ ከም ኣብነት ዝጥቀስ ከኣ፥ እዚ ኣብዚ ሒዝናዮ ዘሎና ሰሙናት፥ ብጉልባብ ዕርቂ ከተግብሩዎ ዝደልዩ ዘለዉ፥ ብተንኮልን ቅጥፈትን ሓሶትን ዝተኣልመ ድራማ’ዩ። ቅድሚ ዓመት ኣቢሉ ይገብር’ውን ተመሳሳሊ ናይ ሸፈጥ-ፈተነ ተኻይዱ ምንባሩ ዝፍለጥ’ዩ። ኣብቲ ሽዕኡ እዋን ፓትርያርክ-እንጦንዮስ፥ በደሎም ኣሚኖም ይቕሬታ ከም-ዝሓተቱ ዘምስል ተዋስኦ’ዩ ተማሂዙ ዝነበረ። እቶም ፓትርያርክ ኣይቃለይን ኢሎም ስለ-ዝተቓወሙዎ ግና፥ እቲ ኣባ-ሉቃስ ዋና ኣጋፋሪ ብምዃን ዝተሳተፉዎ፥ ተንኮልን ቅጥፈትን ክፈሽል ከም-ዝኸኣለ ዝፍለጥ’ዩ። ኣባ-ሉቃስን ጎይቶት ኣባ-ሉቃስን ግና፥ ብተግባሮም ዝሓፍሩን ዝጠዓሱን ኣይኮኑን።

ሎሚ’ውን ነቲ ዓሚ ዝፈሸለ ድራማ ሒዞም’ዮም፥ ኣብ መድረኽ ክቐርቡ ንርእዮም ዘሎና። ግዳስ ካብ ጌግኦም ክመሃሩ ዘይደልዩ ተረርቲ ልቢ ደኣ ኮይኖም እምበር፥ ኣብቲ ዓሚ ዝሓፈሩሉን ዝተዋረዱሉን መድረኽ ብምድያብ፥ ተመሊሶም ነቲ ቅጥፈትን ሓሶትን’ቲ ክደግሙ ምድላዮም፥ ንሳቶም ዘይሓፍሩ እንተ-ኾኑ’ውን፥ ንሕናስ ኣብ ክንድኦም ምሕፋርና ኣይተርፍን እዩ። ብዝተረፈ ዓሚ ዝኾነ ዝተገብረ ዕርቂ ከይሃለወ’ዩ፥ ዕርቂ ከም-ዝተገብረ ዘምስል ናይ ሓሶት ተዋስኦ ተዳልዩ ዝነበረ። ግዳስ “-ብሽንቲ ኣንጭዋ ዝተነድቀ መንደቕሲ፥ ድሙ ክንቁ ከሎ ይፈርስ-” ከም-ዝበሃል፥ እቲ ብኣባ-ባስልዮስ እናተሓገዙ ኣባ-ሉቃስ ዝነደቑዎ መንደቕ፥ ሽዕኡ ንሽዕኡ’ዩ ከም ሕንፃ-ኢያሪኮ፥ ሃደሽደሽ ኢሉ ክፈርስ ዝተራእየ።

ብድሕር’ዚ እውን ካልእ ናይ ሓሶት ተዋስኦ ተፈቲኑ ምንባሩ ዝፍለጥ’ዩ። ንጽንዓት ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ኣሸኒፍካ ክሕለፍ ስለ-ዘይተኻእለ ግና፥ እዚ ካልኣይ ፈተነ’ውን ብዘይ ገለ ፍረ ክፈርስ ‘ዩ ዝተራእየ። እዚ ኩሉ’ዚ ምስ ፈሸለ ከኣ፥ እቶም ሰብ ፖለቲካ እቲ ሕርቃኖም ስለ-ዝገንፈለ፥ “-ሕነ ቀራናትሲ ንጓዕማማት-” ከም-ዝበሃል፥ ነቶም ኣብ ከቢድ ናይ ሽምግልና ዕድመ ዝርከቡ ፓትርያርክ፥ ምስ ሰብ ክራኸቡ ኣብ ዘይክእሉሉ ስዉር ቦታ፥ ወሲዶም ዓሺጎሞም ከም-ዝጸንሑ’ዩ ዝፍለጥ። ኩነታቶም ክፍለጥ ስለ-ዘይተኽእለ ከኣ፥ ብዙሓት ደቂ ቤተ-ክርስቲያን ብኩነታት ጥዕና ቅዱስ ኣቡኦም፥ ክሻቐሉ ምጽንሖም ዝፍለጥ’ዩ።

ሕጂ ድማ እንሆ ኣባ-ሉቃስን ኣባ-ባስልስልዮስን፥ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ተቐባልነት ሲኢኑ ዝፈሸለ ድራማ ሒዚም፥ ናብ መድረኽ ክቐርቡ ንርኢ ኣለና። እቲ ብመንገዲ ገዳማት ኣቢሉ ናብ ኤውሮጳ በጺሑ ዝርከብ ዘሎ ዜና ከም-ዝሕብሮ። እቲ ዕርቂ ተባሂሉ ብመራኸቢ ብዙኃን ዝዝርጋሕ ዘሎ ዜና፥ ዋላ ሓንቲ ዝጭበጥ ፍረ ዘይብሉ ባዶ ምዃኑ’ዮም ዘጠንቅቑ ዘለዉ። እቲ ላዕሊ ላዕሊኡ ሲኖዶስን ገዳማትን ከም-ዝተሓወሱዎ ዘምስል ዘሎ መግለጺ። ንሓሶትን ምትላልን ዝበሃል ዘሎ ደኣምበር፥ እቲ መድረኽ ብሙሉኡ ፖለቲካ ዝተቘጻጸሮ ወይ ዝዓብለሎ ምንባሩ’ዮም፥ እቶም ገዳማውያን-ኣቦታት ዝዛረቡ ዘለዉ።

ኣብቲ ዕለት 9-ሓምለ 2009 ዓ/ም ( 16/07/2017 ) ዝተገብረ ጉባኤ መጺእካ ክዝረብ ከሎ። እዚ ብመንገዲ-ገዳማት ዝተረኽበ ሓበሬታ ከም-ዝብሎ። ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ከም ተራ ፈላሲ ኮይኖም’ዮም ኣብ ትሕቲ ሓለዋ ወተሃደራት ኮይኖም ዝመጹ። እንተኾነ እቲ ዕርቂ ከምዚ ኣይኮነን ነይሩ ብምባል፥ እቶም ጳጳሳትን ገዳማውያን ኣቦታትን ድምፂ-ተቓውሞ ስለ-ዘስምዑ፥ ንፓትርያርክ-እንጦንዮስ ሓንቲ ናይ ጳጳስ ቆቡዕ ጥራይ ክወሃቦም ክኢሉ። እቶም ጳጳሳትን ናይ ገዳማት ኣቦታትን ግና፥ በቲ ዝኾነ ኩሉ ሕጉሳት ኣይነበሩን። ብመሠረቱ እቲ ጉዳይ ግልጺ ኮይኑ ክርአ ዝኸኣለ፥ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ኣብ ቤተ-ክርስቲያን ምስ በጽሑ፥ ኩሎም ጳጳሳትን ገዳማውያን-ኣቦታትን ብዓቢይ ክብርን ናፍቖትን ተቐቢሎም ክሳለሙዎም ከለዉ፥ እቶም ክልተ ዴማሳውያን ኣባ-ሉቃስን ኣባ-ባስልዮስን ግና፥ ነዛ ንዓይኖም’ውን ግልጽ ኢሎም ክርእዩዎም፥ ዝደልዩ ኮይኖም ኣይተረኽቡን።

ስለዚ’ውን ብፁዕ ወቅዱስ ፓትርያርክ እናሃለዉ፥ ቅዳሴ ክቕድስ ኢሎም ሰጢጦም ዝኣተዉ፥ እቶም ካድረ ተለዊጦም ዘለዉ በዓል-ግዜ ኣባ-ባስልዮስ’ዮም። ቡራኬ ክገብሩ’ውን ዕድል ክህቡዎም ኣይደለዩን። ስለዚ ድማ’ዮም እቲ ዕርቂ ከምዚ ኣይነበረን ብምባል፥ ጳጳሳት ኮኑ ገዳማውያን-ኣቦታት ዓው ኢሎም ክቃወሙ ድምፆም ዘስምዑ። ኣብቲ መኣዲ ቅዱስ-ቁርባን’ውን፥ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ከም ዘይተሳተፉ’ዩ ዝፍለጥ። ብድሕሪ ቅዳሴ እቶም ናይ ዕርቂ ሽማግለ ዝነበሩ ኣባ መልከ-ጼዴቅ ሓጺር ዘረባ ክዛረቡ ከለዉ። ብፁዕ ወቅዱስ ኣቡነ-እንጦንዮስ ድማ፥ ኣብ ክንዳይ ኮንካ ሰላምታ ኣብጽሓለይ ስለ-ዝበሉኒ፥ መልእኽተይ የብጽሕ ኣለኹ ክብሉ ድማ ተሰሚዖም። ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ግና ከምኡ ክብሉ ኣይወከሉዎምን።

ብድሕር’ዚ ኣብቲ መድረኽ ዝወጸ ሓደ ቀሺ በረኸት ዝተባህለ እዩ። እዚ ቀሺ’ዚ እቲ ዝንበብ ጽሑፍ ኣብ ናይ ኢድ ተሌፎን ሒዙዎ’ዩ ቀሪቡ። ምስ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ዝተበጽሐ፥ ናይ ዕርቂ ሰነድ ብምባል ድማ’ዩ ከቕርቦ ዝተራእየ። ንሱ እዚ ቀሺ’ዚ ሓደ ካብቶም በዓል ኣባ-ሉቃስ ዝመልመሎም ዴማሳውያን ምዃኑ’ዩ ዝፍለጥ። ኣብቲ ንሱ ዘቕረቦ ጽሑፍ ድማ፥ ከምዚ ዝስዕብ ቃላት ነይሩዎ።

1.  መናፍቕ ኮይነ ምጽንሐይ ብኽታመይ ኣረጋግጽ።

2.  ኣብ ሥልጣን ኣብ ዝነበርኩሉ ግዜ፥ ብዘይ ኣፍልጦ ሲኖዶስ፥ ማኅተመይ ተጠቒመ ዝዘርጋሕኩዎ ጽሑፋት ይቕሬታ እሓትት።

3.  ካብ ሕጂ ንደሓር ሥልጣን ዝበሃል ኣየድልየንን እዩ። ዝበልኩሙኒ ኮይነ ክኸይድ’የ ዝደሊ።

4.  በቲ ንስኻትኩም እትህቡኒ መምርሒ ተማእዚዘ ከም-ዝኸይድ ድማ ኣረጋግጽ።

ዝብል ትሕዝቶ ዝነበሮ ጽሑፍ ፥ በቲ ምልምል በዓል ኣባ-ሉቃስ ዝኾነ ቀሺ ኣቢሉ ምስ ተነበ፥ ኩሎም ጳጳሳትን ገዳማውያን-ኣቦታትን፥ ነቲ ጽሑፍ ዓው ኢሎም ከም-ዝተቓወሙዎ’ዩ፥ እቲ ብመንገዲ ገዳማት ኣቢሉ ኤውሮጳ ዝበጽሐ ዜና ዝዛረብ ዘሎ። እዚ ርኡይ ዝኾነ ተንኮል’ዩ ብምባል’ውን፥ እቶም ገዳማት ኮኑ ጳጳሳት ነቲ ዝተባህለ ኩሉ ክቕበሉዎ ኮነ ክሰምዑዎ ኣይደለዩን። ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ብወገኖም እንተኾኑ’ውን፥ መልሲ ክህቡ ሚክሮፎን ክወሃቦም ሓቲቶም ምንባሮም እቲ ዜና ሓቢሩ’ዩ። እንተኾነ ኣብቲ ኃይሊ-ፖለቲካ ተቘጻጺሩዎ ዝነበረ መድረኽ፥ ንክዛረቡ’ውን ዕድል ክህቡዎም ኣይደለዩን። ኣዛርቡዎም ዝብል ድማፂ ምስ-በዝሐ ከኣ፥ በዓል ኣባ-ሉቃስ እቲ ኩነታት ካብ ምቁጽጻር ከይወጽእ ስለ-ዘፍርሆም፥ ንፓትርያርክ-እንጦንዮስ ናብ ቤተ-መቕደስ ከእትዮሞም ከም-ዝተገደዱ’ዩ እቲ ዜና ዝሕብር።

እቲ ሕዝቢ ግና መስቀሎም ከይተሳለምና ኣይንኸይድን ኢና ብምባል፥ ካብ ቤተ-ክርስቲያን ከም-ዘይከይድ ኣትሪሩ ስለ-ዝሓዞም፥ ከይፈተዉ ካብ መቕደስ ከውጽኡዎም ግድነት ኮይኑዎም። እቲ ሕዝቢ ድማ ሓዘኑን ጓሂኡን ምጻር ስኢኑዎ፥ ኣዒንቱ ብንብዓት እናተሓጽበ መስቀሎም ክስዕም ከም-ዝኸኣለ’ዩ፥ እቲ ብመገዲ ገዳማት ኣቢሉ ዝበጽሓና ዜና ዝሕብር። እምበኣር እቲ በዓል ኣባ-ሉቃስ ዕርቂ ተፈጺሙ ብምባል፥ ዝዝርግሑዎ ዘለዉ ብተንኮልን ሓሶትን ዝተላዕጠጠ ተዋስኦ ነዚ’ዩ ዝመስል። ነዚ ዕርቃኑ ዝወጸ ተዋስኦ’ዚ ሕዝቢ ተዋሕዶ ኣሚኑ ይቕበለና’ዩ፥ ዝብል ተስፋ እንተደኣ ኣልዩዎም ከኣ፥ ፈጺሙ ዘየወጻጽኦም ምዃኑ ጥራይ ኢና ክንነግሮም ንኽእል።

ብዝተረፈ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ፥ ነቲ ን12-ዓመት መመላእታ ክቡር ዋጋ ዝኸፈሉሉ ክቡር ታሪኽ ገዲፎም፥ ይቕሬታ ሓታቲ ኮይኖም ከም-ዝቐረቡ ንምምሳል ዝቐርብ ዘሎ ተዋስኦ፥ ንበዓል ኣባ-ሉቃስ ደኣ ይመስሎም ይኸውን እምበር፥ ንሕና ሕዝቢ ተዋሕዶ ኮነ፥ ከምኡ’ውን ማኅበረ-ሰብ ዓለም ይቕበሎ’ዩ ኢሎም ተስፋ እንተ-ዘይገበሩ’ዩ ዝሕሾም። ብዝተረፈ እቲ ቀጻሊ ጉዕዞ በዓል ኣባ-ሉቃስ፥ ኣብ ምንታይ ንምብጻሕ ምዃኑ፥ ካብቲ ቀሺ በረኸት ዝተባህለ ዝበሎ ቃል ምርድኡ ይከኣል’ዩ። “-እቶም ፓትርያርክ ሥልጣን ኣየድልየንን’ዩ ኢሎም-” ዝብል ኣበሃህላ፥ ሓዲሽ ፓትርያርክ ንምምራጽ ዘኽይድ መንገዲ ይመስሎም ስለ-ዘሎ’ዩ።

እዚ ግና ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ብዝኸፍአ መልክዑ፥ ካልእ ውግዘትን ኩነኔን ተነጽሎን ከስዕብ እንተ-ዘይኮይኑ፥ስጉምቲ’ውን ይኹን ከኽይድ ይኽእል’ዩ ዝበሃል ኣይኮነን። እቲ ሕጊ ጥሒስካ ምኻድ ከኽይድ ዝከኣል ነይሩ እንተ-ዝኸውን ድማ፥ እዚ ዝሓለፈ 13-ዓመት ክኽየድ ምተኻእለ ነይሩ’ዩ። ስለ ምባል እንተደኣ ኮይኑ ደኣ፥ ፓትርያርክ መሪጽናስ ተባሂሉ እንድዩ። እዚ ፓትርያርክነት’ዚ ግና፥ ኣብ ብሎኮ-ጎዳይፍ ተሓጺሩ ዝተረፈ ደኣምበር፥ ብማኅበረ-ሰብ ዓለም ኣፍልጦ ረኺቡ’ዩ ዝበሃል ታሪኽ የልቦን። ሕጂ’ውን “-ነዚ ክትግዕታዶ ትርህጻ-” ዝብል ትዕዝብቲ ከትርፍ እንተ-ዘይኮይኑ፥ እቶም ካብ መዓርገ-ጵጵስና ወሪዶም፥ ካድረ-ፖለቲካ ክኾኑ መሪጾም ዘለዉ ኣባ-ሉቃስ፥ ክበጽሑዎን ከስልጥዎን ዝኽእሉ ነገር የብሎምን።

በቲ ሓደ ሸነኹ ግና፥ እቲ ደምበ-ተዋሕዶና ዝሕበነሎም ኣቦታት ምህላዎም ከይጠቐስናዮ ክንሓልፍ ኣይንደልን። ንሳቶም ድማ ናይቲ ክቡርን ዓቢይን ታሪኽ ዘለዎ፥ ናይ ገዳም ደብረ-ቢዘን ኣቦታት እዮም። ኣብዚ ንጥፍኣት ቅድስቲ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ-ክርስቲያንና፥ ብመሪሕነት ኣባ-ሉቃስ ዝግበር ዘሎ፥ ሕግን ቀኖናን ዝጠሓሰ ተግባር’ዚ ኢዶም ሓዊሶም ክርከቡ ኣይደለዩን። ኣብዚ ጉባኤ’ዚ ንከይሕወሱ ዝወሰዱዎ ስጉምቲ ድማ፥ ክንደይ’ኳ ብታሪኽ ከመስግኖም ዝነብር ዝነኣድ ውሳኔ’ዮም ወሲዶም። ክብሪ’ቲ ቅዱስ-ገዳሞም ክሕልዉ ምኽኣሎም ድማ፥ ሕዝቢ ተዋሕዶ እናተሓበነሎም ክነብር እዩ።

ብዝተረፈ ቅድስቲ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ-ክርስቲያንና፥ ብኣዚዩ ከቢድ ዝኾነ ፈተና እና-ተፈተነት ትሓልፍ ምህላዋ፥ ንሕና እቶም ብጸጋ-ጥምቀት ዝወለደትና ደቃ ጥራይ ዘይኮነ፥ ማኅበረ-ሰብ ዓለም ከይተረፈ’ውን ዝፈልጦ ጉዳይ’ዩ። ናይ ፖለቲካ-ኣርዑት ከቢዱዋ ካብ እተእዊ’ውን፥ ዉሑድ ዓመታት ኣይኮነን። ሕጂ’ውን እቲ ስቓይ ብዝኸፍአ መልክዑ፥ እናወሰኸን እናገንፈለን ክመጽእ’ዩ ዝርአ ዘሎ። እቲ ዝሓለፈ ከይኣክል ገና ሕጂ’ውን፥ እቲ ዝሓለፈ ጌጋ ክድግሙዎ ብምድላይ፥ ካብ ቀኖና ወጻኢ ባዕላቶም ፓትርያርክ ክሸሙ፥ ዘኽእሎም ሜዳ ከጣጥሑ’ዮም ኣብ ጸደፍደፍ ዝርከቡ ዘለዉ።

እዚ ኣብ ልዕሊ ቤተ-ክርስቲያንና ዝፍጸም ዘሎ፥ ንዕቀትን ውርደትን ከኣ ተጻዊርናዮ ክንከይድ ዘጸብቐልና ኣይኮነን። ስለዚ’ውን ነዚ ሕግን ቀኖናን ዝጠሓሰ ተግባር’ዚ፥ ድምፅና ዓው ኣቢልና ክንቃወሞ ክንክእል ኣሎና። እንተደኣ ክንጥቀመሉ ክኢልና፥ ብዙሕ ከነድምዓሉ እንኽእል ናይ መራኸቢ ብዝኃን መድረኽ ኣሎ። ብዝተረፈ ሕቶና ካልኣይቲ ዘይብላ ሓንቲ’ያ። ንሳ ድማ እቶም ሰብ ፖለቲካ ካብ ቤተ-ክርስቲያን ኢዶም ከውጽኡ እነቕርቦ ሕቶ’ዩ። እቲ ን26-ዓመት መመላእታ ኣብ ዝባን ቤተ-ክርስቲያን ተጻዒኑ ዝርከብ ዘሎ ኣርዑት-ፖለቲካ፥ ኣውርዱዎ ኢልካ ምሕታት ንዓና ዝምልከት፥ ዕዮ ገዛ ምዃኑ ክፍለጥ ይግባእ።

ብዝተረፈ “-ዘዛቘነ ሰይጣን ከየቐሸሸ ኣይገድፍን-” ከም-ዝበሃል እንተ-ዘይኮይኑ፥ እቲ ኣብ ውሽጢ ቤተ-ክርስቲያን ተዋሕዶ ኢድ ብምምላስ ክፍጸም ዝጸንሐ ዕንወት፥ ውግዘትን ተነጽሎን እንተ-ዘይኮይኑ፥ ዝዓበሰሎም ነገር’ውን የልቦን። ስለ-ምንታይ ነዚ ናይ ጥፍኣት መንገዲ’ዚ ይመርጹዎ ከም-ዘለዉ’ውን ክትርድኦ ዘጸግም ነገር’ዩ። ብዝኾነ ሕቶና ሕቶ ሕዝቢ ተዋሕዶ፥ ንፓትርያርክ-እንጦንዮስ ፍትሑዎም ኣብ ምባል ጥራይ ዝውዳእ ኣይኮነን። ንሕና ብዘይ ገለ ቅድመ ኩነት፥ ካብ ቤተ-ክርስቲያንና ኢዶም ኣልዒሎም ክወጹ ኢና ንሓትት ዘሎና።

“ስብሓት ለእግዚኣብሔር ልዑል-!

ወለወላዲቱ ድንግል-!

ወለ-መስቀሉ ክብር-!”

ካህን ተክለ-ማርያም ምርካ-ጽዮን

ሃገረ-ስብከት ኤውሮጳ     

ክቡራት አስናዳእቲ ሽማገለን አባላት ኤርትራዊ ደሞክርስያዊ ማሕበር ጀርመን! ክቡራት መራሕቲን አባላትን ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ! ክቡራት ዕዱማት አጋይሽ!

አቀዲምና አብዚ ዓመታዊ ባዕልኩም ክንሳተፍ ዝገበርኩምልና ዕድመ ብስም ውድብና ሰውራዊ ደሞክርስያዊ ግንባር ኤርትራ(ሰደግኤ) ከነመስግነኩም ንፈቱ። ቀጺልና ድማ ባዓልኩም ከምቲ ብስሙ ዝሕብሮ ናይ ኩልና ተቓልስቲ ኤርትራውያን ባዓል ኮይኑ፡ ብድሙቕ ናይ ቃልሲ ወኒ ተሰነ'ዩ ክውጽእ ዘሎና ሰናይ ትምኒት ጥራይ ዘይኮነ፡ ብአካል አብዚ ምስኹም ተራኺብና ንቃልሲ ክሕግዝ ዝኽእል አስተዋጽኦ ክንገብር ከም ሃገራዊ ግደታና ገርና ከም እንውስዶ፡ በዚ አጋጣሚ ከነረጋግጸልኩም ንፈቱ።

ኣቶ ክብራኣብ ምስግና

ኩቡራትን ኩቡራንን ተቓለስቲ ሰልፊ ደሞክራስያ ህዝቢ ኤርትራ! ከምኡ ድማ ተቓላሳይ ህዝቢ ኤርትራን ፖሎትካዊ ውድባቱን! ኩነታት ህዝብናን ሃገናን ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ ካብ ሕማቕ ናብ ዝሐመቐ ብናህሪ የንቆልቅል ከም ዘሎ ምንጋር ዘይድልዮ ብሩህ ነገር'ዩ። ብኸም'ዚ ዝኸዶ ዘሎ ቅልጣፈ እንተ ደአ ቀጺሉ ከአ ካብ ዛሕዛሕ ዝበለ ህዝብን ካብ ንፍሽለት ዝተቓልዔት ሃገርን ምህላው ሐሉፉ ካልእ ክትርኢ ኢልካ ምጽባይ ተራ የዋህነት ካብ ምዃን ሐሊፉ ካልእ ክባህል አይከአልን። አንጻላልዩና ዘሎ ከቢድ ሐደጋ ናብ ህዝብናን ሃገርናን ዝቐንዔ ስለ ዝኾነ፡ ናይዚ ሐደጋ መጥቃዕቲ ሰለባ ስለ ዝኾና ከአ ኣብ ወጥሪ ተጸሚድና ንርከብ አሎና። ነዚ ሐደጋ'ዚ ዝዓጽፍ ብንጹር ራእይን ውሕሉል ጥብበብን ዝተሰነየ ቃልሲ እንተ ዘይአካይድና ከአ ብለበዳ ረመጽ ፋሽሽታዊ ስርዓት ህገደፍ ተለብሊብና በቢተራ ውድቀትናን ሕለፈተ ሞትናን ካብ ምቕባልን ምጽባይን ካልእ መማረጺ የብልናን። እዚ ስለ ዝኾነ ከአ መፍቲሒ ናይ ሽግርና ቃልሲ ምዃኑ ፈልጥና አሚናን ከነብቅዕ፡ ቃልሲና ግን አንጻር ጸላኢና ክንድቲ ክንከዶ ዝግባእ ርሕቀት ክንከይድ ወይ ድማ ከነፍሪ ከም ዘይ ከኣልናን ብግብሪ፡ አብ ገገዛና ወይ አአብ ፖሎቲካዊ ውድባትና ሕሪሕራይ ገርና ተሞኪርና አሎና። ቀንዲ ጸላኢና ርእሰ ፋሽሽቲ ኢሰያስን ጉጅለ ህግደፍን ኮይኖም፡ እዚኦም እቕረ ዘይብሃሎም ጸረ ህዝባዊ ባህርያቶም ባዕሉ ዝነግረሎም'ዩ። ብዛዕባዚኦም ምምራር ጊዚኡ ሐሊፉ እዩ። ከፊኡና ዘሎ ካብ'ዚ ውርድ ኢልካ ዝረአ ኣብ ውሽጥና ንመዋእል ተሰኪምናዮ ክንከይድ ዝጸናሕና ድሑር አታሓሳስባ፡ ትምክሕትን ጽበትን ዚሰረቱ፡ ንቕድም ገጽና ፍሕት ከይንብል ዓጊቱ ሒዙና ከም ዘሎ፡ ብጭቡጥ ኣብ ባይታ ጎሊሑ ዝረኤ ዘሎ ክኽወል ዘይክእል ኩነታትና'ዩ። ነዚ አብነት ኮይኑ ክቐርብ ዝግብኦ ኣታሃላልዋ ደንበ ተቓውሞ'ዩ። አብ ውሽጢ ነብሲ ወከፍ ውድባትና አትዩ ዘሎ ናይ ምፍልላይ ሕማም ከም ብጉልሐይ ዝተለኽፋ ከብቲ ኮና አብ ፈቐድኡ ንሰሐግ አሎና። ናይ እዚ ለበዳ'ዚ መበገሲኡን ወይ ድማ ዋንኡ መን ምዃኑን ንምጽራይ አኣብ ገዛና እነካይዶ ምዑት ውሽጣዊ ቃልሲ ዝግበር ሐደ ነገር ኮይኑ፡ መፍትሒኡን ኣታሓሕዝኡን ድማ ንቃልሲ ብዘገልግል ሕድሕዳዊ ምትእምማን ትንፋስ ዝመልስ ገርና ምምላሱን ምሓዙን ከድልየና'ዩ። እዚ ምግባር ማለት ንህዝቢ አብ ቃልሲ ተአማሚኑ ተርኡ ክጻውት ዝዕድምን ዘተባብዕን ምዃኑ ተገንዚብና ህጹጽ ፍታሕ ክንገብረሉ ከአ የድሊ። ብኸም'ዚ ዘለናዮ ምቕጻል ግን ይአክል ክባሃል ኣሎዎ።

ውድብና ሰደግኤ ብለካቲት17-21. 2017 አብ ናይ 7ይ ውድባዊ ጉባኤኡ ዘሕሎፎም ውሳነታት ሐደ፡ አድላይነትን ህጹጽነትን ምምስራት ሰፊሕ ሕብረ ብሔራዊ ግንባር ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ ጸረ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ዘቕነዐ፡ ህዝብታትና ተሳትፎኦም ዝስሕብን እምነት ዘንብረሎም ዝኽእልን ኢሉ ዝአምኖም፡ ብዝርዝር አውጁ'ዩ። ነዚ ዓቢ ጉዳይ'ዚ ውራየይ ኢሉ ተዓጢቕሉን ክዛተን ከአ አብ ምድላው ተዋፊሩ ይርከብ ከምዘሎ ደጊምና ክንሕብር ንፈቱ።

መልእኽትና ነዚ ኩቡር ባዓል'ዚ ዘዳለኹም አባላት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ውድብኩም ኪኖ'ዚ ባዓል'ዚ ከይዱ ንናይ ሐባር ስርሓት አመልኪቱ አውጽእዎ ዘሎ እማመ በዚ ጀሚርዎ ዘሎ ትብዓት ጸኒዑ ምስ ተቓውምቲ ውድባት አብ ዘተ ልዝብን አትዩ፡ ሐባራዊ ፍታሕ ንምርካብ ክራባረብ ግዜ ከይውሰደ ብተግባር ክሰርሕን ምጅምር ወሳኒ እዩ ባህልቲ እና። ከም ተብግሶ ክተባባዕ ክአ ይግባእ። ልዕሊ'ዚ ተቢዑ ከአ አብ ደምበ ተቓውሞ ናይ ሓባር ጽላል ንምህላው ዝግበር ዘሎ ናይ ቃልሲ ጥምጥም ተሳትፍኡ አረጋጊጹ አውንታዊ ተርኡ ክጻወት ትጽቢት ይግብረሉ። ካልኦት እቶም ተወዲብና ንቃለስ ዘሎና ሐይልታትን ከአ ከምኡ አብዚ መዳይ'ዚ እጃምና ከነልዕል ሃገራዊ ግድታና'ዩ። አብ መብዛሕትኡ ደምበ ተቓውሞ አብ ጉዳይ ሐድነት ዘሎ ዝጸንሐን ግጉይ አረዳድአ፡ ብፕሮግራም ዝፈላለያ ውድባት ክሐብራ ከም ዘይክእላ ፈልጥና፡ ግን ድማ ህዝቢ ብስፍሓት ኣብ ቃልሲ ተሳቲፉ ቅልጽሙ አታሓባቢሩ ንቃልሱ ከሕይል ዝኽእል ቅኑዕ አንፈት ክሕዝ ምግባር ውድባት ክተሓባበራን ሐቢረን ክሰርሓን ይግባእ። ስለዚ ህዝቢ ማእከል ዝገበረ ናይ ሐድነት አንፈት ምኽታል ማለት ሕቶታት ህዝቢ ብግብእ ምምላስ የድሊ፡፡

ውድባት ካብ ህዝበን ወጻኢ ክነብራ ስለ ዘይኽእላን። ህይወት ናይ ተቓለስትን ራእይታቶም ዘይነጽፍ ፈልግ ኮይኑ ዝነብርን ዝቕጽልን ከኣ አብ ህዝቦም ዘሎዎም ጽኑዕ እምነትን ፍቕርን ዝገልጽ ስራሓት ብግብሪ ምስ ዝትግበሩን ብቕድመ ግንባር ምስ ዝመርሕዎን ጥራሕ እዮም። ውድባትና ነዚ ብግቡእ ዝተገንዘበን ብኑጹር ቃልሲ ዝተሰነየ፡ ብቐጻሊ ከይተሓለሉ ናይ ምሕዳስ ተገባራት ምስ ዘዝውትሩ እዮም ሐይሊ ትንፋስን ዝረኽቡ። ስለዚ እቲ ኩልና እንምነዮ ሐድነትን ህዝብታትና ዳአ እምብር ሐደነት ውድባትና ክኽውን አይግባእን። ህዝብና እንታይ እንተ ገብርና'ዩ፡ ናብ ሐደ መእዝን ገጹ ክምጽእ ዝኽእል ኢልና ክንሓስብን ክንምህዝን ይግባአና። ነዚ ዘጣዓዕም መልክዕ ውደባ ክንቀርጽ ከአ ግዜ ዘይህብ ብአፈርክቡ ዝግለጽ መዋእል ከምዘሎና ምፍላጥ አገዳሲ ኮይኑ ይስማዓና። ሰለዚ ሰፊሕ ባዓል ኤርትራ ነዚ ጉዳይ መድርኽ ከፊቱ ዘካትዕን ምቹእ ባይታ ብዝፈጥር መንገዲ ተወዲቡ ክቕጽልን ንመጻኢ'ውን ሓጋዚ ተራ ስለ ዝህልዎን ብዝበለጸ ክሕሰበሉን ምድላው ክግበረሉን ዝብል ለበዋ ነቕርበልኩም። ብዝተረፈ እንደገና ባዓልኩም ብዓውት ክዛዘም ንምነይርልኩም። የቐንየልና።

ዓወት ንቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ!
ውድቀት ንባሓቲ ስርዓት ህግደፍ!
ሰውራዊ ደሞክራስያዊ ግንባር ኤርትራ ዞባ ኤውሮጳ!