Monday, 14 October 2019 20:24

  Language Policy in Multi-Ethnic Eritrea

Written by

 ጋባ ፍትሕ እና ኤርትሪርሰና ያኹ ቅረንሊ ኣዋኺሮ ሻኹን

                             ተሪ መዲዪኹ ጋብዲ ዓዳትዲር ዳበርድኒል ውሪል መርኪስሮ ሻኹን       

ሀ. ቱሲሰና

እና ወክትኒል ኤርትሪል ኒዓብባብትድ ንቲከስጛ እና ኤርትሪል እና ንኪ መለኮ ህንባኹ መሪትልድ መሪ ሕዝቢሩኹዲ ፍትሕዲ[1] ና ዕስኖ ግን ዮ ለመለም የውዲሲ ቋልነን ንኪ እን ጋብሲሳኹ ለጛ ጋባት ትግርኝዲ ዓረብዲር ንኻ ኤሪው ጋባት ኣኽላ ላህጃት ግን ይስትኩ፣ እና ኤሪ ጋባት ላህጃት/ Dialect[2] ግን ዮ መጐተው እን ዓረብድ መሀርሰውዲ ስያሰት ኤሪትሪኹል ከደመውዲ ግን፣ ጋብ እንተው ከተብሰላ ዮ መጐተው ኮዶ እን ትግርኛ ጋበውዲ ትግረ ጋባውዲ መሀርሰውዲ መሀርስገውዲ ድመናኹ ግን፣ ላኹ ገሪ ጨገም ኣኾ ዋኺስሮ ፈራኹ ጋባይልዲ ናይ ናይዲር አኽሮ ግን፣

"The post- dictatorship period in Eritrea will be marked by innumerable ethnic conflicts based on the demand for native languages rights. As with the other issues of ethnicity, language diversity  demands cannot be ignored.  Indeed, demands for pluralistic language policy are likely to come first and policy makers need to be prepared to accommodate language diversity while still promoting overall integration. The Blin language is one of the most vulnerable because of its geographical and the Blin Language speakers weakness to preserve their culture and language."

እና ንክ ይናኮል መርሕኹ ደኮ ደንቢ ውሪ ለቦ ደንቢ ይና ኮል ገባይላ ጋብዲ ና ናይዲ ቋላኹድ ገሪ ኣጭጉም ኣርስሮ ግን፣ ወንቀራ ጋቡኹ ዳድስቶ ደኩስታኹ ኣኽላ፣ እምንድክ ወንቀራ ጋባ ብጅኽ ወንቀራ ፍትሕ በለዱኽዲ ሰልፋ ወንቀራ ግን ንድመታን ፍትሕ ጠፍሕደው ( Constitution makers)  ጋባትዲ ናይ ገባይለውዲ እክብነዲ ዳበርነዲትል ከደምኒል ደለምድኖ ሻኽኑኹ፣ እና ኣውይን ንድ ገርኹድኽ ጨገምትሮ ፈራኹ ብሊና ግን ንኻ ኒ ብራ ኣካንዲ ብሊን ናብብሊናርድ ገሪ ሕይምንተዋኒንዲን ግን። እና ንኪር ዋ ዓድ ስታት ንኪትልድ ተርስነ ይና ጅዊውዲ ከደኑዲ ትበቅ የውሲ ኣርእኖኽር ና እንክኒል ለመለም ይኖር መታን ግን፡፤ ላኹ ንኪትልድ ተርስነ መሀርዳኹር ሓበራኹር እና ንኪ ኒድ እክብስኖ ህንብናኹ፣ ተሪ መድዪኹ ላገቢለታ ጋብዲ ዓዳትዲር ዳበርድነዲ ተከውነዲትል ኣር እኖኽር እማ ንኪትልተርስነ ኣምርድ ኣኽን ማልድ ተከልስሮ የመምነዲ ክድመትዲ ቋልልስኒል ደርፍፍ ብድኒኹ ዋዕላ ግን፡፤

እና ንኪ እና ግርጋ ኒል እና ወዓድ ንድ ሃደግያ ደረካኹለ 26 ኣመራ ደንቢ ቋለውዲ ጀረበውዲትልድ ጐ ግን፡፤ ይዋዓድሲ ኣንካ በናነትል ሃበ ስኩስያ ግን፡፤

  1. መድያ ራድዮ ብሊና ጋባ ፍትሕ ፍኒል ኣውሃበ ደምዕዳኹን

1.1  ጋባ ፍትሕ ውሪኹ ጀረብዲኹን

1.2  ጋባትሲ ድሂስነማ ውሪ ተከውና

1.3  ጋባታ መንፍዒትዲ ኒ ኣጭጉምዲ

  1. ተሪ መዲዩኹ ደም ዕድሮኽር መንደትሮኽር ውራ ጀረብዳኹን
  1. ጋባታ መቅርሕ

2.1. ኤምርዲ ከውዲ ማልዲ ኢራኩዲ ጀረብደኩ

  1. ጋብ ይነውሲ ቋልኹድ መርሀርስነዲ መሀርስኖ ሻኽነውዲ

3.1.  ብሊንሲ ዳበርደው እራኩ

  1. 2. ከደን መንደትናኽር እሲኖ ሻኽነው ወራታት
  1. ደንጎባ
  1. ምርኩስ ዪ ዋዓዱ
  1. ጋባ ፍትሕ ይና ውረኒ ይና ግን

1,1 ፍትሕ ጋባትዲ ዓዳትዲ ገባይል ላ ቅረን መንደርተውዱ ይና ውረኒ ግን/ ጋባ ፍትሕ ውሪኹ ጀረብዲኹን

እና ወክት ኒል ይን መንደርትና ብሪል ኤረርሰው ቅረናት ብጅኻነክ ገሪ ጋባትዲ ዓዳትዲ ከው  መንደርተው ግን፣ ንድመታን ፍትሕ ቅረኑስ ወሰነው እን ብጅኽኒስ እክብድኖኽር ዳበርድድኖኽር ሻኽኑኽ ግራ ገብድኖኽር ናድሂስኒል ደበልትድኑ ሻኽኒ፣እንዳህበንን እን በልድሊ ሰላም ዋኒሮ አኽላ። ውረኒ ግን ፍትሕ ጋቡኹ እን ጀረብዳኹዲ ሕዝቢት ላትክስሮ ቀደራኹ፣ እና ወንቀራ ኒስ ገለ መልሲ ኤረው ህንበነኩ ኤረረገው ህንበነኩ፣ ኣፍሪቂል ቋልነን እን ዲማ ጨቀጥሰው እን ዑቁቱው ኮቁራ ጋብ ግን፣ ሕዝቢር ስኒት ላበለድሊ ዋኒሮ ኣከን እን ቅረን ፍትሕ ጋብዲ ዓዳትዲ ከለብርነዲ ናጋብድ ተመሓደርድኖ ናይ ኡሮ ሻኩ፣ ነት ኮቁር ዑቁቱዲ ኤሪ ኣካንድል ላበለድሊ ስደትል መንደርተውዲ ናናይ ሲረኹ ግን፣ ስደትል ኤሪ በልድሊ መንደርተው ኣሸሽኖ ጋብሲ ድሂሰነኩ፣ እና ዋዕድ ኒል ኣን ጋብያ ጀረባኹ ብሊን ናኣካንሊ( Blin As indigenous Minority or regional sub-nation must be protected and respected according the laws of international Conventions[3]) ኣኽነውድ ና መሰል ናጋቡኹዲ ዓዳትዲ ውዕል ቅረናቱኹድ ተከውስሮኽር ዳበርዶኽር ክመት ናዀርክ ኣርእኖ ሻኽንኹን። ኒስ ዩ መላኪን እን ናዀርክ ላት ክሲሳኹሎም ለጛማ ውሪ ናሰን በጃኸውዲ ጨገም ና ዕስጊ ኣኽሮ ቀደርሰንክ ኣከን ኪደኩ የንታ ግን መሰለን፣ ንኪ ገሪ ጂጋ ህንባኹ ኤርትሪል ይና ባህሊ ጋቡኽ ዓረብዲ ትግሪኘዲ ካያ ግን የውዲ፣ በልን ኮዶ ኤርትርል ጋብስተው ጋባት ናኹርክ እኩለኩላ ግን፣ ጋብ ክድመቱዃ ተግሪንየዲ ዓረብዲ ግን የው ህንበነኩ፣ ኣን ተኩለ እና ዓረብ ግን ደውለቱኽ ጋብ የው፣ እን ዓረብድ መሀርሰው ዑቁቱ ኢስላም ግን ውሪኹ ይረን፣ እን ትግርኘዲ ገጠምሮ ቀደራኹ ኒ አኽነዲን ግን፣ ኤሪኹድ ቋልነን ኮዶ ብጅካነክ እን ለጝታ ገባይል ላኹክ ኒጋብድ ጀረበን እን ዓረብ ጋብ ድድሮግን የነኩ እማ ፈሩ እርጎ ከው ናጋብ ልጝኑዲ ዓረብዲት ድሂሶ ትግሪኛ ኣኾ ከብቲሮግን የነኩ፣ እማ ይን ብሊን እና ነወያ ጂጛ ፈረኹል ውረኒ ግን ይና ረኤይ፣

እን ኮንስቲትዩሽን 1997 ትል  ዓንቀጽ 3 ሺብ 3 ትል፣ እና ተለየሰና ይኩ>

Aricle 3 Citizenship

(3) The Equality of all Eritrean Languages is Guaranteed

ኮዶ ኒሰና ኮንስቲቱትሽን 1952 ኹል ንሰና ህንበኩ፣

Article 38: Languages

  1. Tigrinya and Arabic shall be the official languages of Eritrea
  2. In accordance with the established practice in Eritrea, the Languages spoken and written by the various population groups shall be permitted to be used in dealing with the public authorities, as well as for religious or educational purpose and for all forms expression of ideas.

እና ለጛትልድ ገሪኹድክ ኤርትሪ ጋባትሲ ተከውረሪ እን 1952 ኤረርስረሪ ዓንቀጽ ጋባታ ናይድ ቁልደሪ፣ ኤርትሪል ገሪ ጋባት ዋነትር፣ ጋብስተትር ከተብሰትር ከለብረቲ ኒልድ ኮዶ መንግስቲትል ኣኽን ሚህሮዲ ሃይማናትዲ ናጋብድ እሲድኖ ኣፍቀደኩ።

እን 1997 ከተብሳኹ ፍትሕ ጋቡኹ መላኪን ባርህ ኣኽላ፣ መሰለን ኩገነር ጋብዲድ ሚህሮ ህንበኩ ይስተኩ መላኪን በተ-መንግስቲቲል ብሊንድ ጋቢቶኽር ኩረኤይ ደኩስቶኽር ቀደራላ። እንደ ንኪትልድ ተርስድነ ተብድና ተርሳ ዓንቀጽ ፍትሕ ጋቡኹ ኣዋኸ ገምን ኪዳኹን ተካኹንኩም። መድያ ኒተሪ እና ወንቀራኒስ ወንተስኒል ካባኹ ኣምር ኡዋኹ ኣኽሮ ሻኩ የንታ ግን፡

5.1 Esman, Milton. J. 1992. " The state and Language Policy" International Political Science Review, Volume 13, no. 4 pp. 381-396

5.2 Horowitz, Donald L. 1985. Ethnic Groups in Conflict. Berkeley CA: University of California Press.,

5.3 Fishman Joshua A. 1989. Language and Ethnicity in minority Sociolinguistic Perspective. Clevedon, Avon: Multilingual matters.

5,4. Van Dyke, Vernon. 1985. Human Rights, Ethnicity, and Discrimination. Westport, CT: Greenwood Press

[1] Constitutional language Policy

  1. My definition of a dialect is simply this: "A variation of a given language spoken in a particular place or by a particular group of people." Therefore, when I use the term dialect, I am not making any sort of judgment about the quality or "correctness" of that variety of English. I believe that American, British, Canadian, and Australian English are all dialects of the English language, and that none of them is any better or more proper than any other.[2] Blin Language is a given language but is not a dialect. Those who call a given language as a dialect are not correct but abusing the word dialect in order to assimilate local languages

[3]1.  Universal Declaration of Human Rights

  1. International Conventions on Economic, Social and Cultural Rights
  2. International Conventions civil and political Rights
  3.  Van Dyke, Vernon. 1985. Human Rights, Ethnicity, and Discrimination. Westport, CT: Greenwood Press

October 14, 2019

 

Agencies-

Chairman of Sovereignty Council, Lt. Gen, Abdul-Fattah Al-Burhan received message from the Eritrean President, Isaias Afwerki, SUNA reported.

The message was handed to Lt. Gen. by the special consultant of Eritrean President, Yemane Gebrab.

The message dealt with the relations between two countries and the importance of pushing them to wider horizons.

The Minister of Foreign Affairs, Asma Mohamed Abdalla, revealed that a meeting of experts in two countries will meet to review the joint projects that were discussed during the recent visit of the Eritrean President to Sudan.

She Affirmed the keenness of Sudan for establish firm relations with the Eritrea and all the neighboring countries.

ፈጻሚ ሽማግለ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ብ12 ጥቅምቲ 2019 ፍሉይ ኣኼባ ኣካይዱ። ኣብ ኣኼባኡ ናይ ነፍሲ ወከፍ ቤት ጽሕፈት ፈጻሚ ሽማግለ ዓመታዊ መደባትን ኣገባብ ኣተገባብራኡን ብደቂቕ ተመልኪቱን ኣጽኒዑንቑ። ንድፊ ናይቲ ዝጸደቐ ዓመታዊ መደባት፡ ኣቐዲሙ ናብ ኣባላት ፈጻሚ ኣብያተ ጽሕፈት ተዘርጊሑ ኣብ ልዕሊ ምጽንሑ፡ ኣኼባ ብደቂቕ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ንድፊ ብምምይያጥን ኣድላይ ዝበሎ ምምሕያሻት ድሕሪ ምግባር እዩ ኣጽዲቕዎ። ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ከኣ ዝርዝር ናይተን ነዚ መደብ ዕዮ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ዝቖማ ምምሕዳራት ነፍሲ ወከፍ ቤት ጽሕፈት ብግቡእ መርሚሩ ኣጽዲቑ።

ፈጻሚ ሽማግለ ሰዲህኤ ኣብዚ ኣኼባኡ፡ ምስ ዝተፈላለዩ ኤርትራዊ ውድባትን ግንባራትን ዝራኸባ ናይ ዘተ ሽማግለታት ኣቚሙ፡ ነተን ኣብ ስራሕ ዝጸንሓ ከኣ ኣሕዲሱ። ምስዚ ብዝተተሓሓዘ፡ ኣኼባ ነቲ ኣብ 3ይን ሓድነታውን ጉባአ ሰዲህኤ ንሓድነት ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ ብዝምልከት ዝተወሰነ ውሳነታት ኣብ ግብሪ ንምውዓል ዘለዎ ቅሩብነት ኣረጋጊጹ።

ኣኼባ ኣብ ርእሲዚ ዝተጠቕሰ ዛዕባታት፡ ብሓፈሻ ኣብ ዓለምን ዞባናን ዝረአ ዘሎ ምዕባለታት ዳህሲሱ፡ ብፍላይ ከኣ ጉጅለ ህግዲፍ ዝኽተሎ ዘሎ  ክብርን ልዑላውነትን ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ዘውድቕን ንህዝቢ ኤርትራ ዘዋርድን ዘንዕቕን ኣካይዳ ዳህሲሱ ዘለዎ ተቓውሞን ቁጠዐን መዚኑ። ኣብ ርእሲዚ፡ ምስ ኩሎም ኤርትራዊ ሰልፍታትን ውድባትን ብሓባር ኮንካ ኣዕናዊ ኣካይዳ ናይቲ ጉጅለ፡ ዝምከተሉ ኣገባብ ርእዩ።

እዚ ብመሰረት ቅዋም ሰልፊ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ 4 ኣዋርሕ ስሩዕ፡ ከም ኣድላይነቱ ድማ ፍሉይ ኣኼባታት ዘካይድ ፈጻሚ ሽማግለ፡ ኣኼባኡ ክዛዝም እንከሎ፡ ኣባላት ሰልፍን ኩሎም ኣብ ለውጢ ረብሓ ዘለዎም ኤርትራውያንን ጉጅለ ህግዲፍ ንምውጋድ ኣብ ዝካየድ ቃልስን፡ መደባት ሰዲህኤ ኣብ ግብሪ ኣብ ምውዓል ከም ናይ ቅድሚ ሕጂ ብትግሃትን ትብዓትን ክሳተፉ ጸዊዑ።

ልክዕ እዩ ወዲ-ሰብ ኣብ ዕለታዊ ዕዮኡ ብዝፍረዮ ውጽኢት ክምጎስን ክሽለምን ጽቡቕ እዩ። ክፉእ ዝገብርን ዝጭቑንን ግና ኩሉ ግዜ ስሙ ብኽፉእ ስለ ዝለዓል መጎስን ሽልማትን ዘይኮነስ መርገምን ኩኔነን እዩ ዝገጥሞም።  ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ነዚ ናይ ሰላም ሽልማት ይበቕዖ ዲዩ ኣይበቕዖን ካልእ ኮይኑ፥ በቲ ናይ ሰላም ሽልማት ዘጽንዕ ሃገር ተመሪጹ ስለዘሎ ንድሕሪት ዝምለስ ኣይኮነን። በዚ ኣጋጣሚ ንዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ እንቋዕ ኣሓጎስካ ክብሎ ግቡእ እዩ።

ብዛዕባ ከመይነት ናይ ሰላም ሽልማት ኣወሃህባ ምናልባት ኣብቲ ኣገባብ ኣመራርጻ ዘድልዩን ክማልኡ ዘለዎም ጉዳያትን ክህልው ይኽእሉ ኢዮም። ይኹን እምበር እታ ዓባይ ነጥቢ ምኽንያት ናይዚ ሽልማት ኮይና ዝቐረበት፥ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበረ ኩነታት “ኣይሰላም ኣይውግእ” ሎሚ ብሰላማዊ መገዲ ተረጋጊኡ  ወይ ፍታሕ ተረኺቡ ዝብል እዩ። ዶክተር ኣብዪ ኣብ ውሽጢ ሃገሩ ዝገበሮም ብርክት ዝበሉ ጉዳያት ከምዘለዉ ማንም ዝኽሕዶ ኣይመስለንን። በዚ እውን ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ዝብልዎ ዘለዉ እንተርኢና፥ እቲ ናይ ሰላም ሽልማት ሓደ ውልቀሰብ ደኣ ይውሰዶ እምበር ናይ መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ሽልማት ኢዮም ዝብልዎ።

እንቲ እቲ ምስ ኤርትራ ዘሎ ጉዳይ ግን ካብቲ ናይ “ኣይሰላም ኣይኲናት” ሎሚ ብሰላም ተደምዲሙ ኢልካ ዝውዳእ ኣይመስልን። ምኽንያቱ ንህዝቢ ኤርትራ ዘርብሕ ውጽኢት ኣለዎ? ኢልካ እንተሓቲትካ እትረኽቦ መልሲ የለን። ስለዚ እቲ ኣይሰላም ኣይኲናት ዝብል፡ እቲ ውግእ ደው እንተበለ ኣብ ኤርትራ ግን ኣብ ስግኣት፡ ዘይተረጋገአንን ሕንፍሽፍሽን ኩነት እያ ዘላ። እዚ ምስ ኤርትራ ዝተገብረ ስምምዕ እምበኣር ከምቲ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ዝሰምዖ ነቲ ናይ ዶክተር ኣብይ ኣብ ክንዲ ኢሰያስ ኮይኑ ንኤርትራ ወኪሉ ክዛረብ ዝጸደቐሉ መስርሕ ጥራይ ኢዩ እንተተባህለ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ውለቀ መላኺ ስርዓት ኢሰያስ ንዓመታት ሓቢእዎ ዝጸንሐ ዕላማ ሎሚ በብቑሩብ የግህዶ ኣሎ።

ከምቲ እንግሊዛውያን ዝምስልዎ “the ends justfy the means”እቲ መወዳእታ ናይቲ ኣገባብ ወይ ሜላ መግለጺ እዩ። ገርሀኛታት ብምዃና ግን እነሆ እቲ ሰላሕታ ወራር ንጥፍኣት ኤርትራ መመሊሱ እዩ ቦሎኽ ዝብለ ዘሎ። ኣብዚ ህዝቢ ድሕሪቲ ፍጻሜ ከይነቅሕ ዘስግእ ኢዩ። ምኽንያቱ እቲ ዲክታቶር ካብ ነዊሕ ኣትሒዙ ክፍጽሞ ዝደሊ ዝነበረ እነሆ “ነዓይ ወኪልካ ተዛረበለይ” ኢሉ ንዶክተር ኣቢዪ ክውክሎ እንከሎ እንታይ ማለት ምዃኑ ናይ የዋሃት ትርጓሜ ገርና ክንትርጉሞ ኣይግባእን።

ሎሚ ንኤርትራን ህዝባን ዝሃሰያ ዘሎ ኢሰያስ ንበይኑ ጥራይ ኣይኮነን፡ እንታይ ደኣ መጀመርያ እቶም ኣብ ሰብዓታት ምስ ኢሰያስ ኮይኖም ንኢሰያስ ቅኑዕ ኣገባብ ትኽተል የሎኻን ኢሎም ንዝቃወሙ ዝንበሩ ዝጥፍእዎም ሰባት እዮም። ንሳቶም ድማ ገሊኦም ብህይወቶም ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ክህልዉ ከለዉ ገሊኦም ድማ ወይ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ወይ መይቶም ኢዮም። ስለዚ ኢሰያስ ንህዝቢ ኤርትራን ንሃገረ ኤርትራን እንታይ ይሓስብ ከም ዝነበረ፡ ቅድሚ ምስላፉ እውን ከይተረፈ ብዙሓት ሰባት ስግኣታቶም ከም ዝነበሮም ብዝተፈላለየ ኣገባብ ክግለጽ ክንዕዘብ ጸኒሕና ኢና። እንተኾነ ግን በቲ ዝነበረ ናይ ሰውራ ቅልውላው ስለ ዝተሸፈነ ንብዙሓት ግሩሃት ኣደናጊርሉ እዩ። እቲ ካልኣይ ንሕና ኤርትራውያን ኣጸቢቕና ዘይነቓሕናሉ እቲ ዝካየድ ዘሎ ዞባውን ኣህጉራውን ፍሕሶታት እዩ። እቲ ሳልሳይ ድማ እቲ ዝያዳ ዝምልከቶ ደምበ ተቓውሞ ተጠርኒፉ ነቲ ዝምዕብል ዘሎ ፖለቲካዊ ሃዋህው ክገጥም ዘይምብቅዑ እዩ። እቲ ራብዓይ ነጥቢ ድማ እቲ ህዝቢ ኤርትራ ንገዛእ ርእሱ ኣብ ውሽጢ ይሃሉ ኣብ ደገ፥ ተቓዋማይ ይኹን ደጋፊ ኣብ ልዕሊ እቲ ስርዓት ተጽዕኖ ፈጢሩ፡ ሃገሩ ከድሕንን መሰሉ ከውሕስን ኣይተንቀሳቐሰን።

ንሕና ኤርትራውያን ከምቲ ኣብ ግዜ መግዛእቲ እንግሊዝ ነቲ ዝደልይዎ ሸርሕታት ንኽፍጽሙ ኤርትራ ነፍሳ ክኢላ ኣይተመሓድርን እያ ኢሎም ብቑተባ ኣዳኺመምዋ እዮም። ሎሚ እውን ብማዕዶ ኮይኖም ይኹን ብቐረባ ነቲ ብቤት ፍርዲ ዓለም ዝተበየነ ጉዳይ ዶብ ኣብ ክንዲ ክትግበር ዝጽዕሩ፥ 25 ኪሎሜተር መሬት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያ ከምዝኸውን ገይሮም በዚ ተስፋ ዝቖረጸ መንእሰይ ካብ ሃገሩ ሃጽ ኢሉ ክጠፍእ ዓቢ ግደ ተጻዊቱ እዩ። እዚ ኹሉ ድማ፥ ኢሳያስ ናይ ነዊሕ ግዜ ሕልሙ ከተግብር ዝተወፈየሉ ህያብ’ዩ ዝመስል።  እቲ ሽልማት ናይ ሰላም ዘይኮነስ ነቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝኸይድ ዘሎ ሓደገኛ ፍሕሶታት ዘተግብር ስለዝኾነ ኢሳያስ እውን ተሸላሚ ኢዩ ንምባል፡ ካብቲ “ኣብ ክንዳይ ኰንካ ቃል ኣቕርበለይ” ዝበሎ ሓሊፉ እንታይ ጭብጢ ምቕራብ የድሊ። ስለዚ ንሕና ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ናይ ዓሳ መጻወድያ እንታይ ከምዘሎ ገና ክንበጽሖ ኣይከኣልናን እሞ ኣይንተሃመል።

ቅድሚ ዓመትን ፈረቓን ኣቢሉ ይኸውን፡ ኣብቲ ሓድሽ ዕርክነት ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊን ዝተጀመረሉ ግዜ፡ ወዮ ዲክታተር ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን፡ ኣይኮነንዶ ናይ መራሒ ሃገር፡ ናይ ሓደ ተራ ጥዑይ ሰብ ክትብሎ ዘይትኽእል መደረታት ኣስሚዑ ነይሩ። ኣብቲ መደረታቱ ቀንዲ ካብ ዘጉለሖም ሓረጋት ከኣ “ድሕሪ ሕጂ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ እዮም ዝብሉ ነቲ ሓቅን ታሪኽን ዘይፈልጡ እዮም፡ ደጊም ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘልዕሉ ወገናት ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ጀሚርናዮ ዘለና ሰላም ክስምሙ ዝደልዩ እዮም፡ ኣብቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘካየድናዮ ደማዊ ውግእ ኣይከሰርናን፡ ካብ ሕጂ ንድሕሪት ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ክመርሓና ወኪለዮ ኣለኹ …..ወዘተ” ዝብሉ ነይሮም። ገለ ነዚ ሰሚዖም ኣእዛኖም ምእማን ዝሰኣኑ ደግፍቱ፡ “እዋእ መሊቑዎ እንተዘይኮይኑ ካብ ልቡ ኣይኮነን” ዝብል ግምት ነይርዎም። ንሱ ግና “ከምዚ ዝብል ዘለኹ ንቃለ-ዓለም ዘይኮነ ናይ ብሓቀይ እየ” ብዝብል መሊቑዎ ዘይኮነስ ናይ ብሓቁ ምዃኑ ኣረጋጊጽሎም። ድሕሪ እዚ ካብ ቀደሙ እውን ብኣኡ ሕጉሳት ዘይነበሩ ኤርትራውያን፡ በዚ ብንዕቀትን ብደዐን ዝተላዕጠጠ መደርኡ ኣዝዮም ሓዚኖም። ምሕዛን ጥራይ ዘይኮነ ተቖጢዖም። እቲ ቁጠዐ ከኣ እነሆ ነቲ ኣንጻሩ ክካየድ ዝጸንሐ ናይ ለውጢ ቃልሲ ዘህጥር ጭረሖ “ይኣክል” ተወሊዱ።

ከምቲ “ወዮ ዘይገልባስ ደርጓዕ ኣብለለን” ዝበሃል፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ናይ ኢሳይያስ ዘርባዕባዕ ምስ ተዓዘበ፡ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ኣፉ መሊኡ፡ “ምናልባት ናይ ኤርትራ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ኮይነ እንተሰራሕኩ ሓድሽ ከይኮነኩም ኢሳይያስ ሓላፍነት ሂቡኒ እዩ” ኢሉ። ዘረባ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ኤውሮጳ ከይዱ ክሳብ ብስም ኤርትራን ኢትዮጵያን ውዕላት ናይ ምኽታም ስጉምቲ ወሲዱ። ጽንሕ ኢሉ ከኣ እንታይ ማለቱ ምዃኑ ምርድኡ ብዘጸገም “ኣነን ኢሱን ክንድመር እንከለና ዓሰብ ንኸውን” ዝብል በዚ መጸ ዘይተባህለ፡ ናይ ሕሳብ ቀጥዒ ኣስሚዑና።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ በዚ ኣየብቀዐን፡ ኣብ ቤተመንግስቲ ካለኣይ ንጉስ ምነሊክ ኣዲስ ኣበባ፡ መናፈሻ ኣስሪሑ ብ10 ጥቅምቲ 2019 ከመርቕ እንከሎ፡  መራሕቲ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዓዲሙ፡ ነቶም ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝተሳተፉ መራሕቲ ሃገራት ከላሊ እንከሎ፡ ኣብ ኤርትራ ምስበጸሐ            “ንኤርትራ ዝምልከት ኢሳይያስ ንስኻ ወኪልካ ቃል ኣስመዓለይ ኢሉኒ እዩ” ኢሉ ብስም ኤርትራ ከኣ በቲ ዝጥዕሞ ኣገባብ ሓጺር መደረ ኣስሚዑ።

ብዙሓት ነዚ ዝተዓዘቡ ወገናት ከኣ “ሕራይ ንሱስ ኣይምጻእ ስለምንታይ፡ ከምቲ መራሒ ጅቡቲ ዝገበሮ በቶም ናቱ ተለኣኽቲ ሚኒስተራትከ ዘይውከል?፥ ካብኡ ሓሊፉኸ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክልተ ኣንበሳድራት፡ ሰመረ ርእሶም ኣንበሳድር ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያን ዶ/ር ኣርኣያ ደስታ ኣንበሳደር ኤርትራ ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃን እንዳሃለዉስ ብሓዲኦም ዘይውከል? ምናልባት ክሊትኦም እንተዘይሃለዉኸ ኣብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣሎ ዝበሃል ኤምባሲ ዝተመደቡ፡ ኤርትራከ የለዉን ድዮም?” ዝብሉ ሕቶታት የቕርቡ ኣለዉ። ነዚ ሕቶዚ ዘቕርቡ ኤርትራውያን፡ ወዮ ዲክታቶር ካብቲ ሓንሳብ ዝጀመሮ ጽላለ ኮንደኾን ናብ ልቡ ይምለስ ዝብል ተስፋ ዝነበሮም እዮም። ነቶም ኮነ ኢሉ ኤርትራዊ ክብሪ ከራኽስ ዘንቀደ ንድሕሪት ዘይምለስ ዕብዳን ዘንጸላልዎ ዘሎ ምዃኑ እንግንዘብ ግና፡ በዚ ናይ ዶ/ር ኣብይ ናይ ውክልና መደረ “ወረ ጋና” ደኣ ንብል እምበር ኣይተገረምናን። ብዛዕባዚ ተረኽቦ ብዙሕ ከም ዝበሃል ርዱእ ኮይኑ፡ በቲ ፊትንፊት ዝረአ ትርጉሙ፡ ኢሳይያስ ካብዞም ዝጠቐስናዮም ኤርትራውያን ንዶ/ር ኣብይ ዝኣምንን ዘቕርብን ምዃኑ ዘማትእ ኣይኮነን።

እዚ ተግባር ብመጀመርያ፡ ከምቲ ሓደ ኣባል ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ኣብዚ ቀረባ ግዜ “ተናዒቖም ህዝቢ ዘንዓቑ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ፡ “ እቲ ንመጀመሪያ ዝተሃርመ ውሳኔ፡ ናይ ህዝባዊ ግንባር ካልኣይ ውድባዊ ጉባኤ ውሳኔታት ኢዩ።” ዝበሎ፡ ነቶም ከም መራሒ ህግዲፍ “ናትና እዩ” ኢሎም ዝስዕብዎ ዘለዉ ወገናት ኣዝዩ ዘሕፍር እዩ። ብዓብይኡ ከኣ ነቲ ፍረቃልሱን መስዋእቲ ደቁን ዝተጠልመ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዘዋርድ እዩ። ከምቲ “ዓሻ ሰበይትስ ወዲ ሓሙታ ዘይወዳ ይመስላ” ዝበሃል፡  ደቁ ስለ ዘይሞቱ “ኣይከሰርናን” ዝበሎ ከይኣኽሎ፡ ሎሚ ድማ ብኸምዚ ዓይነት ውርደት ክድብሶ እንከሎ መዓንጣኡ ዘይሓርርን ዘይሓፍርን ኤርትራዊ የለን ዝብል እምነት ኣለኒ። ናይ ወለዶ ሓረግ ብምምዛዝ ዘይኮነ፡ ብኣተሓሳስባ “ዲክታቶር ኢሳይያስ ኤርትራዊ ኣይኮነን” ምባል ነቲ ኩነታት ብግቡእ ዝገልጾ እምበር ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ጸለመ ኣይኮነን።

እዚ ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ ዘሎ ኩነታት፡ ከቢድ ንምቕያሩ ዝግበር ቃልሲ ከኣ መሪር ምዃኑ ዘመልክትን ከቢድ ሓላፍነት ዘሰክመናን እዩ። ኢሳይያስ ቀጻልነቱ ንምርግጋጽ ሓሓሊፉ ዘይኤርትራዊ ማዕጾታት ይኩሕኩሕ ከም ዘሎ ዘመላኽት’ውን እዩ። ንኤርትራዊ ልኡላውነት እንዳጓሰየ ኣብ ከባቢና ስጋ ከም ዝረአየ ሽላ ክዝንቢ ዝውዕል ዘሎ እውን ናይ ጥዕና ኣይኮነን። ብመንጽር እዚ ንሱ ርኹስ ዕላማኡ ንምዕዋት ስርሑ እዩ ዝሰርሕ ዘሎ። ንሕና ነዚ ክንምክቶ እንኽእል ከኣ፡ ናቱ ቆጺርካ ዘይውዳእ በደላት ብምጽብጻብ ዘይኮነ፡ ንዓና ዝምልከት ብምስራሕ ጥራይ እዩ። ስለዚ ብዙሓት ክንስና ሓደ ኮይና ክንትንስእ ኩነታት ደጋጊሙ ይጠልበና ከምዘሎ ነስተውዕል።

Sunday, 13 October 2019 11:53

Radio Demtsi Harnnet Sweden 12.10.2019

Written by

 

 

ኣብ ሰሜናዊ ሶርያ ዝርከብ ከተማ Image

 

ቱርኪ ነቲ ኣንጻር ኩርዳውያን ንእትወስዶ ዘላ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ደው ከተብሎ፡ ኣሜሪካ ጸቕጢ ክትገብር ጻውዒት ይቀረብ ኣሎ።

ጸሓፊ ምኒስትሪ ምክልኻል ኣሜሪካ ማርከ ኣስፐር፡ ቱርኪ ኣብ ልዕሊ ኩርዳውያን እትወስዶ ዘላ ወደሃደራዊ መጥቃዕቲ "ሓደገና ሳዕቤን ከስዕበላ" ምዃኑ ሓቢሩ።

ጸሓፊ ተሓዝ ገንዘብ ኣሜሪካ ስቲቨን ሙኒቺን'ውን ብወገኑ፡ ኣብ ልዕሊ ቱርኪ ሓዲሽ እገዳ ክንበር ከም ዝኽእል ኣተንቢሁ።

ሰራዊት ቱርኪ፡ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ሰራዊት ኣሜሪካ ካብቲ ዓሪዶምሉ ዘለው ቦታ ክወጽኡ ድሕሪ ምእዛዙ'ዩ እቲ ወግእ ተወሊዑ።

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ መንጎ ቱርክን ኩርዳውያንን ሰለማዊ ዘተ ክካየድ ጸዊዑ'ሎ።

እንተኾነ ፕረዚደንት ቱርኪ ጣይብ ኦርዶጋን፡ እቲ ወደሃደራዊ ስጉምቲ ክቕጽል ምኳኑ ሓቢሩ። ኩርዳውያን ብወገኖም፡ እቲ ብኣሜሪካ ዝተወስደ ውሳነ ምስሓብ ሰራዊት ኣሜሪካ ''ከም ጥልመት'' ከምዝርእይዎ ገሊጾም።

ኩርዳውያን ሓይልታት፡ ንዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ኣብ ሶርያ ኣብ ጐኒ ኣመሪካ ብምስላፍ ኣንጻር ዕጡቕ ጉጅለ ዳዕሽ ክዋግኡ ከምዝጸንሑ ይፍለጥ።

እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኣብ ኮባነ ዝብሃል ቦታ ዓስኪሩ ዘሎ ሓይልታት ኣሜሪካ፡ ዓርቢ ምሸት ካብ መዳፍዕ ቱርኪ መጥቃዕቲ ከም ዝወረዶ ወሃብ ቃል ፐንታጎን ገሊጹ። በቲ ዝወረደ መጥቃዕቲ ግን ዝወረደ ጉድኣት የለን።

ብመሰረት ጸብጻብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣስታት ሓደ-ሚእቲ-ሽሕ ሰላማውያን ሰባት ካብቲ ኲናት ዝካየደሉ ዘሎ ከባቢታት ሰሜናዊ ሶርያ ከም ዝተፈናቐሉ ገሊጹ።

እቲ ብሮቡዕ፡ ብሰራዊት ቱርኪ ኣንጻር ኩርዳውያን ሓይልታት ዝተፈነወ ወታሃደራዊ ስርሒታት ይቕጽል ከምዘሎ ጸብጻባት እቲ ውድብ ጠቒሱ።

ዛጊት፡ 11 ሰላማውያን ሰባትን ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ዕጡቓትን ተቐቲሎም ኣለዉ።

ፕረዚደንት ቱርኪ ጣይብ ኦርዶጋን ከም ዝሓበሮ፡ እቲ ወተሃደራዊ ስርሒት ንኩርዳውያን ሓይልታት ኣውጺእካ ''ውሑስ ዞባ'' ንምፍጣር ዝዓለመ እዩ ክብል ይገልጽ።

ንዓለምለኻዊ ማሕበረሰብ ኣሻቂሉ ዘሎ ግና፡ ሃለዋት እቶም ብሓይልታት ኩርዲ ተማሪኾም ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሶርያ ተሓዪሮም ዝርከቡ ኣባላት ዳዕሽን ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ወጻእተኛታት ዕጨኦም እንታይ ክኸውን'ዩ ዝብል እዩ።

እቲ ብኩርዳውያን ተቓለስቲ ዝቘመ ዴሞክራስያውያን ሓይልታት ሶርያ፡ ካብ ኣጋር ሰራዊት ቱርክን ደብዳብ ነፈርትን ሓያል መጥቃዕቲ ይገጥሞ ከምዘሎ መዕከናት ዜና ዓለም ይሕብራ።

ክሳብ ሕጂ፤ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኩርዳውያን ሓይልታትን ብቱርኪ ዝደገፉ ዕጡቃትን ክሞቱ እንከለው፡ ሓደ ወተሃደር ቱርኪ ከምዝሞተን፡ ሰለስተ ካልኦት ከም ዝቆሰሉን ሰራዊት ቱርኪ ሓቢሩ።

በቲ ዝካየድ ዘሎ ውግእ፡ ብዓሰርተታት ኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰለማውያን ሰባት ገዛውቶም ራሕሪሖም ይሃድሙ ከምዘሎው ጸብጻባት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይገልጹ።

Saturday, 12 October 2019 09:57

እንታይ ዶ: ተሪፉና እዩ?

Written by

ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ቅድሚ ኣማእት ዓመታት ዝነበሮ ሃለዋት፥ ሎሚ ኣብታ ኣፎይ ኢሉ ኣስተርሕዩ ክነብረላ ዝነበሮ ግዜ ናጽነት፡ ኣብ ኣዚዩ ዝኸፍአን፥ ዝመረርን ኩነት እዩ ዝርከብ ዘሎ። ኣብቲ ቀደምሲ እቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ ንህዝቢ ከብሳብስን፥ ኣርዒዱ ጂሆ ክሕዝን እትጽበዮ እዩ ነይሩ። ካብ መግዛእቲ እትጽበዮ መስተርሆት ስለ ዘየለ። ስለምንታይ ደኣ እዩ ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ብደቁ ክመሓደር ኣብ ዝጀመረሉ ካብቲ ናይ ግዜ ባዕዲ ዝኸፍአ ጭቆናን ተራእዩን ተሰሚዑን ዘይፈልጥ ሕማቕ ምሕዳራን ዝሳቐ ዘሎ? ነፍሲ ውከፍ ኤርትራዊ ነዛ ሕቶ እዚኣ ክምልስ ክበቅዕ ኣለዎ። ድሕሪዚ እቲ መፍትሒ እንታይ ክኸውን ከምዝለዎ ክሓስበሉ ይግባእ።

ኤርትራ ሃገርና ደጊም ኣብ ጉዳይ ሓንቲ ዝተረፋ የብላን። ህዝቢ ብገዛእ ገንዘቡ ብቁንጣሮ ክስለዓሉ ካብ ዝተገብረ፡ ህዝቢ ጠምዩ ዘዕንግሎ ካብ ሰኣነ፥ ሓሚሙ ዝሕከመሉ ሃዋህው ካብ ዘየለ፡ እንታይ ተሪፍዎ ደኣ ክንብል ንኽእል። እታ ሃገር ብቑጠባ ከይትብልጽግ ኣብቲ ድሕሪ 1952 ዝነበረቶ ኣዝየኡ ዝደሓረ ምንቁልቋል እያ ትርከብ ዘላ። ካብ ኩሉ ዝኸፍአ ድማ ፥ እታ ራኢ ናይ ህዝብናን ሃገርናን ኣብ ኢድ እቲ ተካኢ ወለዶ ክንሳ፡ እግሪ ዝተኸለ ዘበለ ናብ ስድት የምርሕ ኣሎ። እዚ ከኣ ነታ ሃገር ደው ዘብላ ዓንዲ ይፈርስ ምህላው ዘመስክር እዩ።  ሃገር ብዘይ መንእሰያት ማለት ዘራእቲ ተሓሪሱ እቶት ዘይብሉ ቀውዒ ከም ማለት እዩ። እቲ ተካኢ ወለዶ ንርእሱን ነታ ሃገርን ህዝባን ናብ ዝሓሸ ከሰጋግር ዝኽእል ሓይልን ጉልበትን ዝውንን እዩ።

እዚ ማለት ግን መንእሰይ ነቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ዋጋ ከምዘይብሎም ገይሩ ዝርዳእን ከቆናጽብን ማለት ኣይኮነን። እንታይ ደኣ እቲ ተካእቲ ወለዶ፡ ነቲ ሓላፍነት ካብ ቅድሚኡ ዝነበሩ ክቕበልን ሓላፍነት ክወስድን ክጽዕሩ ይግበኦ። እዚ ተካኢ ወለዶ ዝበሃል ዘሎ  በቲ ንሱ ዘርከበሉ መድረኽ ናይ ምህዞን ምርምርን ኣቢሉ ነቲ በቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ዝተሰርሐ ታሪኽ ክመዝንን ክፈርድን እንተኮይኑ ግን ነፍሲ ወከፍ ነናቱ መድረኽ ከምዘለዎ ዘይምፍላጥ እዩ። መንእሰይ ወለዶ ንሃገሩን ህዝቡን ጠንጢኑ ንስደት ሃጽ ክብል ከሎ፥ ንሃገሩን ህዝቡን ንሓዋሩ ክርስዕ ኣይግበኦን። ዋላ እውን እቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ጉድለታትን ኣሉታታን እንተሃለወ፡ ብኡ ኣመሳሚሱ ኣብ ክንዲ ነታ ናቱ ራህዋ፡ ረብሓን ቅሳነትን መጻኢ ዕድሉ ዝሃንጸላ ሃገር ንኽምስርት  ብምሕሳብን ክቅላስን እዩ ዝግባእ። ወያ ሃገር ኣናተዳኸመት ትኸይድ ከምዘላ እናረኣየ፥ ካብቲ ድኽመት እቲ ከውጽኣ ኣብ ክንዲ ምጽዓር ምስቶም ቀዳሞት ኣያታቱ ጥራይ ክቆራቘስ እንተኾይኑ ግን መፍቶ እቲ መላኺ ስርዓትን ጥራይ እዩ ክኽውን።

ሎሚ ሃገርና ኤርትራ ናተይ እትብሎም ብጉልባብ ግዳማውን ዞባውን ዛዕባታት ነቐዝ ኮይኖማ፡ ዝደኸመት ሃገር ንኽትክውን ፍሕሶታትን ሸርሕታትን ይመሃዛ ከምዘሎ ክርደኣና ይግባእ። መጀመርያ እቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ስማዊ ስርዓት፡ እንታይ ተልእኾ ከምዘለዎ’ኳ እንተዘይፈለጥናዮ፥ ግን ድማ እቲ ምልክታት ንህዝቢ ኤርትራ ኣድኪኻ፥ እታ ሃገር ኣብ መዳያት ቁጠባውን ማሕበራውን ከምዘይትምዕብል ይገብራ ከምዘሎ ዝሕብር ወስታታት ንዕዘብ ኣለና።

እቲ ኣብ ኣስመራ ዘሎ ስርዓት  በቲ ባዕሉ ዝወለዖ ኲናት ፍርቂ መሬት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዝኣቱ ገይሩ፥ ህዝብና ሓሪሱ ከይዕንገል ዝፈጠሮ ሓደ ውዲት እዩ። እቲ ካልኣይ ውዲት ድማ፥ ዋላ’ኳ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ዶብ ንኸይሕንጸጽ ጅሆ እንተሓዘቶ፥ ኣብ ክንዲ እቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዶብ ክትግበር ኣለዎ ኢሉ ዝንቀሳቐስ፡ ኪኖ ዶብ ክንጥምት ኣሎና ብዝብል ሸፈጥ ተፈላሲፉልና። ካብዚ ዝገደደ ድማ ንኣብይ ኣሕመድ ወኪለካ ኣሎኹ ንዝበሎ ድማ፥ ትማሊ ኣብ ናይ ፓርክ ምረቓ ኣብ ክንዳይ ኰንካ ክትዛረብ ወኪለካ ኣለኹ ኢሉ ምድጋሙ እዛ ኤርትራስ እንታይ ደኣ ተሪፍዋዶ ኣየብልን።

መንእሰይ ዓዱ ጠንጢኑ ካብ ወጸ፥ ኤርትራ ብቑጠባ መሬት ካብ ዘበጠት፥ እቲ ተካኢ ወለዶ ድማ ምስ ቅድሚኡ ዝነበሩ ወለዱ ክነሓናሕን ክጻረፍን ኢትዮጵያ ድማ ብቑጠባን ብዓለም ለኻዊ ዲፕሎማሲያዊ ርኽክባታን ኣማዕቢላ ጸላዊት ሃገር ንኽትከውን ትጽዕር ኣላ። ስለዚ መጻኢ ዕድል ኤርትራ እንታይ ኮነ ክኸውን እዩ? እቲ ባድመ ናብ ኤርትራ ክትምለስ ብዓለም ለኻዊ ቤት ፍርዲ ዝተፈርደን፡ ዝምልከት ዶብ ንምሕንጻጽ’ውን ቅሩበንት ካብዘይሃለወን፥ ቀስ ብቐስ ጉዳይ ዶብ ክርሳዕ ደኣ እንታይ ተሪፍዎ።

Thursday, 10 October 2019 22:08

Radio Demtsi Harnnet Kassel 10.10.2019

Written by
Thursday, 10 October 2019 09:33

ቃልስና ሕቶ ወለዶ ድዩ?

Written by

 ኣብ ሓደ ሕብረተ-ሰብ ከም ህዝቢ ኩሉ ግዜ ዝነብር ስለዘየለ፡ እቲ ዝተወልደ ይዓቢ ይኣርግ ይመውት እዚ ዝነበረን ዘሎን እዩ።

ኣብ ኤርትራን ህዝቢ ኤርትራን ከም ኣብነት እንተወሲድና ብፍላይ ምስ ምምጻእ ግዝኣት ኢንግሊዝ ኣብ 1941 ድሕሪ ስዕረት መግዛእቲ ጥልያን፡ ነቲ ዝነበረ ወለዶ ናብ ቃልሲ ኤርትራዊ ሃገራውነት ዝዛዘወን ዘበገሰን ነይሩ።  ነቲ ድሕሪ 20 ዓመት ዝተወለዐ ሰውራ ኤርትራ መንጸፍ እውን ንሱ እዩ ነይሩ። እቲ ንመግዛእቲ እንግሊዝን ምምሕዳር ፈደረሽን ዝተቓለሰ ወለዶ እውን ብሓቒ ዓቢ ኣስተዋጽኦ ዝገበረ ምንባሩ ዝዝንጋዕ ኣይመስለንን።

ሓደ ወለዶ ነቲ ዝተረከቦን ዝጸንሖን ኩነታ ክቕይር እዩ ዝደሊ። እዚ ነቲ ንሱ ከም ተካኢ ወለዶ ዘልዕሎ ሓሳብን ዘጓንፎ ዕንቕፋታትን ንምእላይ ዝገብሮ ኣብ ሚዛን ብምእታው እዩ ዝትግበር እንተተባህለ ካብ ሓቒ ዝረሓቐ ኣይኮነን።

ኣብ ሰውራ ኤርትራ ምልስ እንተ ኢልና  ናይ ገድሊ ወለዶ ዝብሎ ሓደ ካብ'ቲ ቐንዲ ዝጠመቶ ክእርሞ ዝተበገሰ ነቲ ኣብ ግዜ ፈደረሽን “እወ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ” ንዝብል ኣደራዕ ከም መበገሲኡ ኢዩ ወሲድዎ። ብእኡ መሰረት ከኣ እቲ ናይ ትማሊ ወለዶ ኤርትራ ከም ሃገር ክትከውን ዝኸፈልና ንኽፈል ባዕዲ ከልግስ ዘለዎ እዩ ኢሉ።

ድሕሪ ነዊሕ ጉዕዞ ናይ 30 ዓመት ብረታዊ ቓልሲ እቲ ዝተደልየ ማለት ንኤርትራ ነጻን ልዕላዊትን ሃገር ናይ ምግባር መስርሕ  ተደምዲሙ። ጎድኒ ጎድኒ ናይ እቲ ቐዳማይ ዕላማ ኣብ'ታ እትፍጠር ኤርትራ ህዝቢ ኤርትራ ሓራ ንኽኸውን እዩ ነይሩ። እዚ ድማ እቲ ዝቕበል ወይ ተካኢ ወለዶ ዝቕጽሎ መስርሕ እዩ ነይሩ።

ሎሚ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ እንኸዶ ዘለና መንገዲ ንበይኑ ሓደ ወለዶ ጥራይ ዘካይዶ ቓልሲ ኣይኮነን። ብከምኡ ክኸይድ ኣይክእልን እዩ። ምኽንያቱ ብባህሪቲ ቃልሲ ወለዶታት እናተሓጋገዙን እናተማሃሃሩን ነቲ ዘጋጥም ኩነታት ስለ ዝምክትዎ። ኣብዛ ዘለናያ ኩነታት እንተጠሚትና እቲ ዝጐበዘን ዝሸምገለን ዝኣረገን ማለት  እቲ መንእሰይን እቲ ዝዓቢ ዘሎን እናተጸላለዉ እዮም ዝጐዓዙ።

እንበኣር ሎሚ “ይኣክል” እንብሎ ዘለና፡ ናይ ሓደ ወለዶ ዕማም እዩ ወይ ንሓደ ወለዶ ጥራሕ ዝምልከት እዩ  ምባል ዝዓበየ  ጌጋ ምዃኑ ምግንዛብ የድሊ። ኣብ ደንበ ተቓውሞ ነዚ ብሂል ዝደግሙ ስለዘለዉ ብህድኣት ምክታዕን ምምይያጥን የድልየና ኣሎ። ንሱ እዩ ድማ ነቲ ዘፈላልየና “ይኣክል” እንብለሉ።

ልክዕ እዩ ከም ሓደ ኣባል ናይቶም ናይ ገድሊ ወለዶ፡ እቲ ንዓና ዝትክእ ወለዶ ነቲ ግድነት ኮይንዎ ዝቕበሎ ሓላፍነትን ሕድርን ተሰኪሙን ነቲ ቕድሚኡ ዝነበረ ተመክሮ ቀሲሙን ነቲ ሓላፍነት ክስከሞ፥ እንተዘይከኣለ ድማ እቲ ዝስዕቦ መንእሰይ ወለዶ ክትክኦ ምዃኑ ከይዘንጋዕኩ፡ እቲ ነቲ መንእሰይ፡ “ምስ እዞም ዓበይትን ኣረግቶትን ኣይትኺድ” ዝብል ርእይቶታት ቅቡል ኮይኑ ኣይረኣየንን። ሓደ ክዝንጋዕ ዘይብሉ ሓቂ ድማ ንሕና እቶም ናይ ገድሊ ወለዶ ኢና ኣብ'ዚ ሕማቕ ኩነታት ኣውዲቕናዮ ዘለና ነዚ መንእሰይ።  ስርዓት ኢሰያስ ብዓብይኡ ኮይኑ ንሓና እውን እጃም ኣለና። ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ኣብ ዝግበር መስርሕ እምበኣር፡ ንሕና እቶም ናይ ትማል ወለዶ ነታ “ምልኪ ምልጋስ” እትብል እንተረኣናያ ጽቡቕ እዩ። እታ ናብ ድሞክራሲ ምሰጋገር ዘረጋግጻ ግን እቲ ተካኢ ወለዶ ምዃኑ ይኣመን።

Page 1 of 321