ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ሳዋ ካብተን ክልተ ግዜ ዝተራእያ ከባብታት ሃገርና ሓንቲ እያ። ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ከም መደበር ርብዳን ካለኦት መሓዙታን፡ ብዙሓት ሓርበኛታት ወተሃደራውን ፖለቲካውን ስንቂ  ኣስኒቓን ኣዕጢቓን ዘሰለፈት ታሪኻዊት ቦታ ነይራ።  ድርሕሪ ናጽነት ግና፡ ስሙን ግብሩን ዘይሰማማዕ ሓላፍነት ተዋሂብዋ መሰረታዊ መሰላት ኤርትራውያን ዝገሃሰላን ናብ ባርነት ዝገማገም ምዝመዛ ዝካየደላን ብሕማቕ እትለዓል ቦታ ኮይና ኣላ።

ህልዊ መደብ ሳዋ ብ1994 ክጅመር እንከሎ፡ ሕገመንግስቲ ዝመሰረቱ ትካላዊ መሰረት ኣይነበሮን። ብዙሓት ወገናት ካብ ሽዑ ጀሚሮም፡ መቆጻጻሪ ንጹር ፖሊስን ግሉጽነትን ብዘይብሉ ኣገባብ ውልቀ-መላኺ ብዘንቀዶ ስለ ዝነቐለ፡ ናብዚ ደሓር ዝኾኖ ከም ዝምዕብ ስግኣት ነይርዎም እዩ። ከም ዝኽበር’ኳ ርግጸኛታት እንተዘይነበሩ ኣብቲ፡ “6 ኣዋርሕ መሰልጠኒ፡ 12 ኣዋርሕ ድማ ናይ ኣገልግሎት መውሃቢ ብድምር ናይ 18 ኣዋርሕ ዕድመ ክህልዎ እዩ” ዝብል ናይ ሓሶት ቃል ተስፋ ዘንበርሉን ብሓጐስ ዝተቀበልዎን እውን ነይሮም እዮም። ደሓር ግና ዝተፈላለዩ ምስምሳት እንዳተፈጥረ፡ ኩሉቲ ዝተባህለ ተጣሒሱ ናብ “ደረት ዘየብሉ ግዱድ ኣገልግሎት” ማዕቢሉ። በዚ ከኣ ኣብ ርእስቲ ኩሉ ዘይቅርዑይ ኣካይዳ ህግዲፍ፡ መድብ ሳዋ ኣብ ቅድሚ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም መርኣያ ሕማቕ ምስሊ ጉጅለ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኮይኑ ቀሪቡ።

መደባት ሳዋ፡ ጉልበት፡ ግዜን ዕድመን መንእሰያት ዘባኽን ጥራይ ዘይኮነ ብመሰረቱ እውን መጻኢ ዕድል መንእሰይ ኤርትራ ዘጸልመተን ኣብ ሓደጋ ዘውደቐን፡ ኮነ ኢልካ ኤርትራን ኤርትራውነትን ከዳኽም ዝተማህዘ ተንኮል ምንባሩ ሎሚ ብሩህ እዩ። ተስፋ መጻኢት ሃገር ዝኾኑ መንእሰያት፡ ክንድቲ ዝኽእልዎ ሃገሮም ከገልግሉ ወፊሮም ኩነታት ካልእ ኮይኑ ምስ ረኸብዎ፡ ሃገሮም ራሕሪሖም ክስደዱ ካብ ዘገደድዎም ጉዳያት፡ መወዳእታ ዘይብሉ ግዱድ ዕስክርና ሳዋ እቲ ቀንዲ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ስንብራት መደባት ሳዋ ኣብ ህይወት መንእሰያት ጥራይ ዝድረት ዘይኮነ፡ ኣብ ቐጻልነት ኤርትራ ከም ሃገር እውን ጽልዋኡ ከቢድ እዩ።  ብዛዕባ መደባት ሳዋ ዘጽንዑ ክኢላታት ከም ዝጠቕስዎ፡ ካብቲ ኣብ ግዜ ህግዲፍ ዝተሰደ ኣስታት 507,300 ኤርትራዊ፡ መብዛሕቱ ብዘይፍትሓዊ መደባት ሳዋ ዝሓለፈ፡ ካብ 18 ክሳብ 24 ዓመት ዝዕድመኡ እዩ። እዚ ጥራይ ኣይኮነን  “ጽባሕ ምስ ፈርዘና መደባት ሳዋ ከርክበናዩ’ሞ ከሎ ጋና ነብስና ከነውጽእ” ኢሎም ዝጠፍኡ ትሕቲ ዕድመ ህጻናት እውን ውሑዳት ኣይኮኑን።

ዋላ’ኳ ከምዚ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ህግዲፍ፡ ዝኽሪ መበል 25 ዓመት ምጅማር ሳዋን ምምራቕ መበል 32 ዙር ተዓለምትን  ብዝብል  ምስሉ ኣብ ጉዳይ ሳዋ ከመላኽዕ እንተፈተነ፡ ነዚ ጉዳይ ብነጻን ሻራ ዘይብሉን ኣገባብ ከጽንዕዎ ዝጸንሑ ክኢላታት ግና ከም ሓደ መርኣያ ዘበናዊ ናይ ባርነት መክዕ ዘለዎ ወጽዓ እዮም ክገልጽዎ ጸኒሖም። ዋላ’ኳ ህግዲፍ ጸማም እዝኒ እንተሃቦ ብዙሓት ዓለም ለኻዊ ትካላት እውን፡ እዚ መደባት ሳዋ ክስረዝ እሞ ኤርትራውያን ተላዚቦምን ረድዮምን  ብዝሕንጽጽዎ ሕጊ ዝቕለስ ፖሊሲ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክወጽእ፡ ንሱ ክሳብ ዝኸውን ከኣ ናብቲ ዝነቐለሉ 18 ኣዋርሕ ክምለስ ይጽውዑን ይምሕጸኑን ኣለዉ። ብዓብይኡ ከኣ ናይዚ ኣዕናዊ ተግባራት ግዳያት ዝኾኑን በቲ መደብ ዝሓለፉ ኤርትራውያን መንእሰያት ብዛዕባቲ ሓቀኛ ኩነታት ሳዋ ኣብ ብዙሕ መድረኻት ምስክርነቶም ይህቡ ኣለዉ። ህግዲፍ ግና ነቲ “ካብ ዝቐበረስ ዘላቐሰ” ወይ “መን ይንገር ዝነበረ፡ መንከ የርድእ ዝቐበረ” ዝብል ኣበሃህላ ዘንጊዑ ክሽፈን ዘይከኣል ክሸፋፍን  ንዕዘብ ኣለና። በዚ ዘይወድዓዊ  ኣበሃህላኡ ናይ ዝኾነ ልቢ ከረስርስን ኣተሓሳስባ ክቕይርን ከምዘይክእል ግና ርግጸኛታት ኢና።

ህግዲፍ ናይቲ ዘካይዶ ዘሎ ግዱድ ውትህድርና ርትዓውነት ንምግላጽ፡ ክሕበኣሎም ካብ ዝጸንሐ ምስ ኢትዮጵያ ዝነበረ ኩነታት “ኣይውግእ ኣይሰላም”ን ምስኡ ምትእስሳር ዘይነበሮ ማዕቀብን ምንባሩ ክንከታተሎ ዝጸናሕና እዩ። እንተኾነ እነሆ እዞም ህግዲፍ ካብ ብዙሕ ጉዳያት ክሕበኣሎምን ክሃድመሎምን ዝጸንሑ በዓትታት ካብ ዝፈርስዎ ዝያዳ ዓመት ኮይኑ። ብዙሓት ንህግዲፍ ብግርህናን የዋህነትን ዝርእይዎ ዝነበሩ ወገናት፡ ድሕሪ ምስ ኢትዮጵያ ዝጸንሐ ኩነታት ምቕያሩን ማዕቀብ ምልዓሉንስ፡ ብሓፈሻ ኣብ ብዙሕ ኩነታት፡ ብፍላይ ከኣ ኣብዚ ግዱድ ውትህድርና ለውጢ ክገብር እዩ ኢሎም ተጸብዮም ነይሮም። ኣቶ ኢሳይያስ ግና ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣብ ሳዋ ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ “ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይተርፍን ንኹሉ ዝምልከትን ስለ ዝኾነ ማሕበራዊ ፍትሒ ክሳብ ዝረጋገጽ ክቕጽል’ዩ”  ኢሉ። እዚ ማለት ከኣ ኢሳይያስ ክሳብ ዘሎ ክቕጽል እዩ። ምኽንያቱ  ኣብ ኤርትራ ብኢሳይያስ ዝምስረት ማሕበራዊ ፍትሒ ስለ ዘይህሉ። እዚ እምበኣር መደባት ሳዋ  ብጉልባብ “ሃገር  ምሕላውን ምምዕባልን” ንመንእሰያት ኤርትራ ብሞራል ድሂኽካ፡ ብትምህርቲ ኣደንቊርካ፡ ጉልበቶም መዝሚዝካን ክብርታቶም ግሂስካን ኤርትራ ተረካቢ ዘይብላ ንወራርን ድሕረትን ዝተቓለዐት ሃገር ከም እትኸውን ኮነ ኢልካ ዝተሃንደሰ ውዲት ምንባሩ እዩ ዘረድእ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ትምህርታውን ፖለቲካውን መዳያት ዘይርሳዕ ግደ ንዝነበረን 2ይ ደረጃ  ኣያተ-ትምህርቲ ሃገርና ጨፍሉቑ፡ “2ይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ዋርሳይ ይከኣሎ ሳዋ” ብዝብል ብወተሃደራት ብእትምራሕ እንኮ ማእከል ምትክኡ ናይቲ ትውልዲ ኣብ መዳይ ትምህርቲ ናይ ምቕታል ተግባሩ ኣብነት እዩ። እቲ ተስፋ ዝህብ ግና ኣብዚ እዋንዚ ኩሉ ኤርትራዊ ነዚ ውዲት ነቒሕሉ ክቃለሶ ድልዊ ምህላዉ እዩ።

መንእሰያት ኤርትራ ከምዚ ሎሚ ዝፍጸም ዘሎ፡ ኢደ-ወነናውያን ከም ድላዮም ብዝሰርሕዎን ዝፍንጥሕዎን ሕግን ኣፈጻጽማን ዘይኮነ፡ ብንጹር ሕግን ቅዋማዊ ኣተሓሕዛን ኣብ ህንጸት ሃገሩ ክሳተፍ ግቡእ እዩ። ብመንጽርዚ እዩ ሰዲህኤ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ “ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ብሞያውያን ሰራዊትን ብኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎትን ክቐውም ተደላይነት ከም ዘለዎ ብምግንዛብ: ቅዋም ዘፍቅዶ ስሩዕን ዝተጸንዐን መደባት ሃገራዊ ኣገልግሎት ከም ዝህሉ ክገብር ክጽዕት እዩ” ብዝብል ኣስፊርዎ ዘሎ።

Ms Adiam Haile Rufael from the USA, one of the youngest newly elected Central Council members of the unified EPDP, stressed in her address at the main Festival Panel in Frankfurt on 3 August 2019 that hadnet /unity in the opposition camp and wudeba/organized action are the sure pathways to speedy victory against the repressive regime in Eritrea.  

Speaking in English, interspersed with her favourite phrases in Tigrigna, young Adiam drew the attention of the festival audience by calling for a fast and renewed action for change based on knowledge and self criticism. She added: “to be fair, all blame cannot be laid on the regime [in Asmara]; we must own our faults as well.”   Unmistakably, she was referring to the unending bickering among all justice seekers, old and new.

Further emphasizing her call for unity and the importance of belonging to or building one’s own strong organization, Ms Adiam Haile said: “We are fighting against an organized political regime that has been able to stay in existence for so long due to our lack of doing what we have begun to do at this Congress together - [unity].”

She criticized some of her generation members who still believe that they should not join organizations led by “the old generation.”  Adiam went on advising her generation: “We must not allow ourselves to be fooled into this divisive political propaganda” which she said is being used  enemies of the struggle for change in order to keep it fractured. Talking about herself, she said she enjoyed working with senior members of the opposition camp “who have been through the struggle and understand Eritrean politics like no other.”

A long-time activist in the social media, Adiam also addressed a plenary session of the 3rd and Unity Congress held in Wiesbaden, Germany, between 29 July and August 12019 in which she expressed her optimism about the example being set by the unity

Young EPDP CC Member Adiam Addresses Festival Panel 2

attained  between the Eritrean National Salvation/Hidri and the EPDP. She also praised the sacrifices everybody made on his/her own to be at the unity congress from faraway places like Australia and remote parts of the USA and Canada.

Elected receiving  the highest number of democratic votes attainable at the congress, Ms Adiam Haile Rufael will soon be assigned a number tasks as member of the 35-member Central Council of the unified party, the EPDP.

ከም-ዝፍለጥ ብወገን ኣሥመራ፥  ጥዑም ዜና ካብ ዘይስማዕ ነዊሕ ኮይኑ’ዩ። ኣብ ሕጂ በጺሑ’ውን፥ ሠናይ ዜና ክስማዕ ትጽቢት ክግበረሉ ዝከኣል ኣይኮነን። ከምኡ ስለ-ዝኾነ ድማ’ዩ ሕጂ’ውን። ቤተ-ክርስቲያን ዘፍርስን ሃገር ዝበታትንን፥ ሓዲሽ ዘራጊቶ ንፋስ ክነፍስ ዝስማዕ ዘሎ። የግዳስ ንሕና ከም ሕዝቢ መጠን፥ እቲ ድሮ ተጻዒኑና ዘሎ ጸገም፥ ልዕሊ ዓቐን ኮይኑ ከቢዱና እናሃለወ ከሎ። ካልእ ተወሳኺ ጸገም ክህልወና ኣይምደለናዮን። ይኹን እምበር ንሳቶም እቶም ፀረ-ሕዝብን ፀረ-ሃገርን ዝኾነ ኣጀንዳ ሒዞም፥ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ወገናት ግና፥ ነቲ ሃገር ሰላም ክህቡዎ ዝደልዩ ኣይኮኑን። ከመይሲ ንሳቶም ኣብ ህውከትን ዕግርግርን እምበር። ኣብ ሰላም ዝረኽቡዎ ረብሓ የልቦን።

ከም-ዝፍለጥ ሕዝቢ-ኤርትራ ኣብዚ ግዜ’ዚ። ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ፥ ቆፍኡ ከም-ዝተተንከፎ ንህቢ ኮይኑ “-ይኣክል-!!! -” ኣብ ዝብለሉ ሰዓት’ዩ ዝርከብ ዘሎ። እዚ ኃያል ተቓውሞ’ዚ ከኣ። ንዓታቶም ነቶም ብመሰል ሕዝብን ሃገርን እናተጻወቱ፥ ክነብሩ ዝደልዩ ሰብ-ፖለቲካ፥ ቅሳነት ክህቦም ይኽእል’ዩ ዝበሃል ኣይኮነን። እዚ ፖለቲካዊ ረስኒ’ዚ ዝፈጠሮ ዘራጊቶ ንፋስ ከኣ’ዩ። ሕጂ ንቤተ-ክርስቲያን ተዋሕዶ ዕላማ ዝገበረ፥ ሓዲሽ ሕንፍሽፍሽ ክፍጠር ተዓጠቕ ተሸብሸብ ኣብ ምባል ዝርከቡ ዘለዉ። ብዝተረፈ ጉዳይ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ፥ ሕጂ ከም ኣርእስቲ ክለዓል ምንም ምኽንያት ኣይነበሮን። ከመይሲ ቅድሚ 15-ዓመት ሕሳቡ ተዓጽዩ ዝተቐመጠ መዝገብ ምዃኑ፥ ንሕና ጥራይ ዘይኮንና ማኅበረ-ሰብ ዓለም’ውን ይፈልጥ’ዩ።

ከመይሲ እቲ ብማእከልነት ዮፍታሔ ዲሜጥሮስ ዝምራሕ ዝነበረ ሲኖዶስ። ድሮ ኣብ 05/05/1998 ዓ/ም (15/01/2006) ንፓትርያርክ-እንጦንዮስ ካብ ሥልጣኖም ኣውሪዱ፥ ንመቑሕ ኣሕሊፉ ከም-ዝሃቦም እናተፈልጠ ከሎ። ስለምንታይ ሕጂ ድሕሪ 15-ዓመት። ኣብ ልዕሊኦም ከም-እንደገና ኵናት ክኽፈት ይድለ ከምዘሎ። ንዝኾነ ክሓስብ ዝኽእል ጥዑይ ኣእምሮ ዘለዎ ሰብ፥ ብቐሊል ምርድኡ  ዝከኣል ኣይኮነን። ከመይሲ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ምንም’ኳ ብማኅበረ-ሰብ ዓለም፥ ሕጋዊ ናይ ሃገረ-ኤርትራ ፓትርያርክ ምዃኖም ዝፍለጥ እንተኾነ።  እቲ ብተጽዕኖ-ፖለቲካ  ቤተ-ክርስቲያን ተቘጻጺሩ ዝርከብ ዘሎ ኃይሊ ግና። ን15-ዓመት መመላእታ ኣብ መቑሕ ኣእትዩዎም’ዩ ዝርከብ ዘሎ።

እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ እዚ ምዃኑ እናተፈልጠ ከሎ ግና። ሕጂ ብሃንደበት ነገር ኣለዓዒሎም “-መናፍቅነቶም ስለ-ዝተረጋገጸ ብውግዘት ክፍለዩ-” ኢልካ ውሳኔ ምሃብ። እንታይ ዝዓይነቱ ትርጉም’ዩ ከስምዕ ዝድለ ዘሎ-? ብርግጽ ድማ መልሲ ክርከበሉ ዘለዎ ሕቶ’ዩ። ከመይሲ እዚ ነገሩ ተወዲኡ መዝገቡ ዝተዓጽወ ጉዳይ። እንታይ ንምድላይ’ዩ ወይ ኣበይ ንምብጻሕ’ዩ “-ገበን ኣቡነ-እንጦንዮስ ዘቃልዕ ሰነዳት፥ ምስ ዝርዝር መግለጺታቱ ክንዝርግሕ ኢና-” ብምባል፥ ደም ከይነጥረኩም ዝዓይነቱ ምፍርራህ ክግበር ዝድለ ዘሎ-?! ንምዃኑ እንታይ’ዮም ኮይኖም እዞም ሰባት-? ወይ እንታይ’ዩ ወሪዱዎም -? ዘየብል ኣይኮነን። እሞ “-እቲ ንዓመታ ዝጽለልሲ፥ ሕጂ እምኒ ምድርባይ ይጅምርዶ ክንብል-”

ብዝተረፈ እቲ ሓቁ ክፍለጥ እንተደኣ ኮይኑ። እቲ ታሪኽ ከም-ዝብሎ። ንናይ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ካብ ሥልጣን ምውራድ። ናይ ግብጺ ኮፕቲክ ቤተ-ክርስቲያን ደገፍን ኣፍልጦን ክትህብ ተባሂሉ። ዮፍታሔ ዲሜጥሮስ ንኣባ-ዲዮስቆሮስን ኣባ-ማርቆስን ኣኸቲሉ። ኣብቲ እዋን’ቲ ንሃገረ-ግብጺ በሪሩ ከም-ዝኸደ ዝፍለጥ’ዩ። ከመይሲ ብዘይ ኣፍልጦን ምስምማዕን መንበረ-ማርቆስ፥ ሓንቲ ስጉምቲ’ኳ ክኸዱ ከም-ዘይክእሉ ኣጸቢቖም ዝርድኡዎ ጉዳይ’ዩ ነይሩ። መንገዲ ግብጺ ግና ንሳቶም ከም-ዝሓሰቡዎ፥ ብቐሊል ክሕለፍ ዝኽእል መንገዲ ኮይኑ ኣይተረኽበን።

ስለ-ዝኾነ’ውን እቲ ከምቲ ዝዓይነቱ ጸወታ ሒዝካ። ኣብ ቅድሚ’ቶም ታሪኽ ብኽብሪ ዝዝክሮም፥ ቅዱስ-ፓትርያርክ ሺኖዳ-3ይ ምቕራብ።  ዮፍታሔ ከም-ዝሓሰቦ ቀሊል ክኸውን ኣይከኣለን። ዘምጽኣኩም ጉዳይ ተዛረቡ ምስ-ተባህሉ ድማ። እቲ ሚዛኑን ዓቐኑን ዘይፈልጥ ዝነበረ ዮፍታሔ’ዩ። ንፓትርያርክ-እንጦንዮስ ብምውንጃል ክዛረብ ኢሉ ዝተላዕለ። ፓትርያርክ-ሺኖዳ ግና ነዚ ዓሻ ድፍረት’ዚ ክዕገሱዎ ስለ-ዘይከኣሉ  “.... ጳጳሳት ኣብዚ ከለዉ ንስኻ ክትዛረብ ኣይፍቀደካን’ዩ ....” ብምባል ገኒሖም ደው ምስ-ኣበሉዎ። እቶም ክልተ-ጳጳሳት’ዮም፥ ኣብቲ እንታይ ምዃኑ  ጫፉን ወሰኑን ዘይፈልጡዎ ጉዳይ  ኣትዮም። ዝሕዙዎን ዝጭብጡዎን ጠፊኡዎም፥ ነገር ክዘባርቑ ዝተራእዩ። ከመይሲ ንሳቶም ከም ዓጀብቲ ደኣዮም ካይሮ ከም-ዝኸዱ ዝተገብረ እምበር። እቲ ዓይኑ ተዃሒሉን ቀርኑ ተሳሒሉን ዝኸደስ ባዕሉ ዮፍታሔ’ዩ ነይሩ።   

እቲ ጉዳይ ፓትርያርክ-ሺኖዳ ምስ ሰምዑዎ ድማ  “....በዚ ትብሉዎ ዘለኹም ምኽንያት ፓትርያርክ ካብ ሥልጣኑ ክወርድ ኣይክእልን እዩ። ብዝኾነ ግና እቲ ጉዳይ ኣብ ቅሉዕ መጋባእያ ቀሪቡ ክርአ ክኽእል ኣለዎ። ወይ ንሕና ኣሥመራ ክንመጽእ፥  ወይ ከኣ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ናብዚ ናብ ግብጺ ክመጹ። እዚ ጉዳይ’ዚ ኣብ ቅሉዕ መጋባእያ ቀሪቡ ፣ ውሳኔ ከም-ዝረክብ  ከይተገብረ ግና። ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ካብ ሥልጣን ክእለዩ ኣይክእሉን እዮም። ስለዚ’ውን ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ንዓና፥ ትማሊ ኮነ ሎሚ ሕጋዊ  ፓትርያርክ እዮም....” ዝብል ኣቕዋም ብምሓዝ’ዮም፥ ፓትርያርክ-ሺኖዳ ቁርጹ ነጊሮም ዘፋነዉዎም። እዚ ከኣ ብቐሊል ተጣሒሱ ክሕለፍ ዝኽእል ውሳኔ ኣይነበረን። ኣብቲ ኣርሒቖም ክጥምቱ ዝኽእሉ ለባማት ዘይነበሩዎ ደምበ ግና። እቲ ከኸትሎ ዝኽእል ዝነበረ ሳዕቤን’ውን፥  ክርድኦን ክመዝኖን ዝኽእል ኣይነበረን።

ብመሠረቱ’ውን ቅድሚ’ዚ ዝተባህለ ኩሉ። ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ኣብ 02/05/1998 ዓ/ም (11/01/206) ዘመሓላለፉዎ ቃል-ውግዘት ነይሩ’ዩ። ከመይሲ ነቲ ዝቐረበሎም ክሲ፥ ዘይሕጋውን ዘይቀኖናውን’ዩ ብምባል ድሕሪ ምንጻጎም። ከምኡ’ውን እቶም ጳጳሳት “-ፓትርያርክ, ጳጳስ, ካህን ከይሾሙ፥ ብሥልጣነ-ኣብ  ወወልድ  ወመንፈስ-ቅዱስ-” ኣውጊዞም ምንባሮም ዝፍለጥ’ዩ። እዚ ቃል-ውግዘት’ዚ ከኣ፥ ብዝኾነ ተኣምር ተጣሒሱ ክሕለፍ ዝግብኦ ኣይነበረን። እቲ ብኃይሊ ፖለቲካ ተደፊኡን ተሳሒቡን ዝንቀሳቐስ ሲኖዶስ ግና። ምስ ከመይ ዝኣመሰለ፥  ከቢድ መርገም ከኸትል ዝኽእል ሓደገኛ ጉዳይ ገጢሙ ከም-ዝነበረ፥ ክርድኦ ዝኽእል ዝነበረ’ውን ኣይመስልን።

ንክንድቲ ዝኣክል ክብደት ዝነበሮ ውግዘት፥ ክርዳእ ዝኽእል ንቕሓት ግና፥ ኣብቲ ሲኖዶስ-ጳጳሳት ነይሩ ኢልካ ክዝረብ ኣይከኣልን። ስለዚ ድማ’ዩ ኣጀንዳ-ፖለቲካ ንምትግባር ክበሃል፥ ነቲ ዝተሓላለፈ-ውግዘት ተሰጊሩ።  ብዕብዳን ክግለጽ ኣብ ዝኽእል ውሳኔ ክብጻሕ ዝተራእየ። እዚ ማለት ድማ ኣብ ግንቦት 1998 ዓ/ም (2007) 4ይ-ፓትርያርክ ብምባል፥ ንናይ ሰራየ ሃገረ-ስብከት ጳጳስ። ማለት ንኣቡን-ዲዮስቆሮስ 4ይ-ፓርያርክ ኢሎም ክቕብኡዎም’ዮም ዝተረኽቡ።እዚ ሢመት’ዚ ብደረጃ ማኅበረ-ሰብ ዓለም፥ ከቢድ ወቐሳን ተቓውሞን ኣልዒሉ ከም-ዝነበረ ዝፍለጥ’ዩ። ነቲ ብዘይ ዝኾነ መምዘንን መዐቀንን ዝተመርጸ ሲኖዶስ ግና፥ እዚ ኩሉ’ዚ ዝኸብዶ ኮይኑ ክርከብ፥ እቲ ናይ ንቕሓቱ ደረጃ ዝፍቐደሉ ኮይኑ ኣይተረኽበን።

ብዝተረፈ ኣባ-ዲዮስቆሮስ ካብ ዝዓርፉ ድሮ ጥቓ ሓሙሽተ ዓመት ኮይኑ ኣሎ። እንታይ ደኣ’ዩ ክሳብ ሕጂ ካልእ መቐጸልታ ፓትርያርክ ካብ ምሻም ዓጊቱዎም ጸኒሑ-? ዝብል ሕቶ ክቐርብ ግቡእ’ዩ። እወ እቲ ውግዘት ጥሒሶሞ ካብ ዝኸዱ ድሮ ነዊሕ ኮይኑ’ዩ። እሞ ክሳብ ሕጂ ደኣ እንታይ’ዩ ዓዚሙዎም ዝጸንሐ-? ከም-ዝፍለጥ እቲ ነባ-ዲዮስቆሮስ ፓትርያርክ ንምግባር ዝወሰዱዎ ስጉምቲ። ካብ ማኅበረ-ሰብ ዓለም ብብዙሕ ከም-ዝኹነኑን ከም-ዝንጸሉን ገይሩዎም ስለ-ዝጸንሐ። ካልኣይ ግዜ ደፊሮም ክኣትዉዎ ክሕሰብ ዝኽእል ኮይኑ ኣይጸንሐን። ሕጂ ብሃንደበት ክለዓል ምኽንያት ክኸውን ዝኸኣለ ግና፥ ንኣተሓሳስባ’ቲ ሕዝቢ ከፋፊልካ መኣዝኑ ከም ዝስሕት ንምግባር ዝዓለመ ምዃኑ ምንም ዘጠራጥር ኣይኮነን።

ኣብቲ 10 ሓምለ 2011 ዓ/ም (17/07/2019) በቲ ሲኖዶስ ተዋሂቡ ዘሎ መግለጺ ግና “-ቅዱስ-ሲኖዶስ ብዘለዎ ልዑላዊ ሥልጣን፥ ንድኅነት ቤተ-ክርስቲያንን ዕቅበተ ሃይማኖትን-” ክብል፥ ኣብዚ ውሳኔ’ዚ ክበጽሕ ከም-ዝተገደደ’ዩ ተገሊጹ ዘሎ። እዚ ከኣ እቲ ኣዚዩ ዘገርም ትንታኔ’ዩ። እዚ ሲኖዶስ’ዚ ግና ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ እዋናት፥  ጉልባቡ ተቐሊዑ ወይ ተጋሊጹ’ዩ ክበሃል ይከኣል። ከመይሲ ኩሎም ጳጳሳት ኣብ ኣብ ዝተረኽቡሉ ጉባኤ መንበረ-ፓትርያርክ። ብሪጋዴር ጀረናል ኣብርሃ ካሣ ዝመርሖ ጉጅለ መንግሥቲ። እናተባራረዩ ነቲ መድረኽ መንበረ-ፓትርያርክ ክዋስኡሉ ተራእዮም እዮም። እሞ ኣበየናይ ቁም-ነገር ከም-ዝወዓሉ ደኣ’ዮም ሕጂ “-ብዘሎና ልዑላዊ ሥልጣን፥ ንድኅነት ቤተ-ክርስቲያንን ዕቅብተ ሃይማኖትን-”  ክብሉ ኣብ ባይታ ዘየሎ ሓቂ ክነግሩና ዝደልዩ ዘለዉ-? በዚ ክዕሸወሎም ዝኽእል ሕዝቢ ስለ-ዘየልቦ “-ነዚ ክትግዕታዶ ትርህጻ-” ክበሃል እንተ-ዘይኮይኑ። ንሳቶምሲ ያኢ-!! ሓለይቲ ቤተ-ክርስቲያን ኢሉ ኣሚኑ ዝቕበሎም ክረኽቡ፥ ፈጺሙ ክሕሰብ’ውን ዝከኣል ኣይኮነን።

ብዝተረፈ እቶም ሰብ ፖለቲካ፥ ነታ ዋና ዝሰኣኑላ ቤተ-ክርስቲያን ተዋሕዶ። ኣብዚ እዋን’ዚ ንፖለቲካዊ ኣጀንዳኦም ከም መጋበርያ ክጥቀሙላ ምድላዮም እንተ ዘይኮይኑ። ሕቶ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ከም ሓዲሽ ኣርእስቲ ኮይኑ፥ ክለዓል ዘግብር ምኽንያት ፈጺሙ ኣይነበረን። ድሮ ካብ ዝሓለፈ 15-ዓመት ኣትሒዞም፥ ኣብ መቝሕ ኣትዮም ዝርከቡ ዘለዉ ፓትርያርክ። ድሕሪ’ዚ ኩሉ ማእሰርትን ስቓይን ደኣ ሕጂ “-ንክሕደቶምን ገበኖምን ዘቃልዕ ሰነዳት፥ ምስ ዝርዝር መግለጺታቱ ክንዝርግሕ ኢና-” ብምባል ዝግበር ዘሎ ፈኸራ ደኣ፥ ንመን’ዮም ከፈራርሁ ወይ ክድህሉ ዝደልዩ ዘለዉ-? ግዳስ ንዓታቶም ደኣ ይመስሎም ይኸውን እምበር። በዚ ዝፈርሃሎም ወይ ዝደሃለሎም ይርከብ’ዩሲ ኣይንብልን ኢና።

ኩሎም ደቂ ቤተ-ክርስቲያን ብግልጺ ከም-ዝፈልጡዎ። እቲ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ብኣቦታት ገዳም ደብረ-ቢዘን ዝግበር ዘሎ ተሪርን ኃያልን ተቓውሞ። ነቲ ሕዝቢ ናብቲ ብፓትርያርክነት እንጦንዮስ ዝወረደ ሓዋርያዊ-ሰንሰለት። ጸኒዑ ደው ከም-ዝብልዩ ገይሩዎ  ዝርከብ ዘሎ። ከም ውጽኢት እዚ ኩሉ’ዚ ድማ “-ሊቀ-ጳጳሳቲነ እንጦንዮስ-” እናተባህለ’ዩ፣ ኣብ ማእከል ኣስመራ ቅዳሴ ክካየድ ዝርአ ዘሎ። እቲ ሕጂ ተበጺሑ ዘሎ ትብዓት ከኣ ነዚ’ዩ ዝመስል። እዚ’ዩ እምበኣርከስ ሕጂ ነቶም ካድረ-ፖለቲካ ተቐይሮም ዘለዉ ኣባ-ሉቃስ “- ንፓትርያርክ-እንጦንዮስ ዘቃልዕ ሰነዳት ክንዝርግሕ ኢና-” ብምባል። መኣዝኖም ስሒቶም ክርከቡ ኣገዲዱዎም ዘሎ፥ እዚ’ዩ ክበሃል ይከኣል።

ብዝተረፈ ኣብ በዓቲ ፖለቲካ ተሓቢኦም ዘይዝሩብ ኣብ ክንዲ ምዝራብ። እንተደኣ ሓቂ ኣልዩዎም ኣብ ነፃ መጋባእያ’ዮም ንፓትርያርክ-እንጦንዮስ ክገጥሙዎም ዘለዎም። ባዕላቶም ከሰስቲ ባዕላቶም ከኣ ፈረድቲ ኣብ ዝኾኑሉ መጋባእያ ግና። እቶም ድሮ ኣብ መቝሕ ተታሒዞም ዝርከቡ  ዘለዉ ፓትርያርክ። ምእንቲ መሰሎም ክከላኸሉ ዘኽእሎም ሕጋዊ ባይታ ክረኽቡ ዝኽእሉ ኣይኮኑን። በዚ ምኽንያት እዚ’ውን እቲ ቅድሚ 15-ዓመት፥ ኣብ ዕጽው ማዕጾ ዝፈጸሙዎ  ግፍዒ። ሕጂ’ውን ንዕኡ’ዮም  ክንደግሞ ኢና ኣብ ምባል ዝርከቡ ዘለዉ። እዚ ኩሉ ተዓጠቕ ተሸብሸብ ዝበሃል ዘሎ ከኣ፥ ምስ ሓደ ኣብ 93-ዓመት ዕድመ ዝርከቡ’ሞ፥ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ  ሒዞሞም  ዝርከቡ ዘለዉ ፓትርያርክ’ዮም፥  ኵናት ክንገጥም ኢና ብምባል ዝውጠጡ ዘለዉ።  

ይኹን እምበር ከምቲ “-ዓሻስ ከይስተር ይግተር-” ዝበሃል ክኸውን እንተ ዘይኮይኑ። ንሳቶምሲ ትንፋሶም ውሒጦምን ድምፆም ኣጥፊኦምን ደኣ፥ ድሕሪት ከይዶም ክሕብኡ ምተገብኦም እምበር። ሕጂ ኣይትሓዙና በሃልቲ ኮይኖም፥ ኣባትር ዘወጣውጡ ኮይኖም ምርካቦም፥ እምበርዶ ኣብ ጥዕና ኣለዉ’ዮም ዘየብል ኣይኮነን። ስለዚ ከኣ’ዩ ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ መራኸቢ-ብዙኃን።  ነቲ ፈጺሙ ክእመን ዘይክእል ዜና ጉድ እናበለ ክቀባበለሉ ዝርከብ ዘሎ። ብዝተረፈ እቲ ሕዝቢ ተረዲኡዎ ከም-ዘሎ። እቲ ብስም ሲኖዶስ ዝወሃብ ዘሎ መግለጺ። ናይቲ ፖለቲካዊ-ስርዓት እምበር፥ ናይ ቤተ-ክርስቲያን’ዩ ዝብል ርድኢት ኣብቲ ሕዝቢ ዘይምህላዉ እዩ።

ብዝተረፈ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ካብ መሠረቱ ኣትሒዞም። ንናይቲ ፖለቲካ ኢድ ምትእትታው’ዮም ክቃወሙ ጸኒሖም። መወዳእታኡ ድማ እቲ ሲኖዶስ፥ ብድፍኢት ፖለቲካ መስመር ሰጢጡ ከይሓልፍ ንምጥንቃቕ “-ብሥልጣነ-ኣብ፥ ወወልድ፥ ወመንፈስ-ቅዱስ’ዮም-” ቃለ-ውግዘት ከቐምጡ ዝኸኣሉ። እዚ በቶም ፓትርያርክ ዝተመሓላለፈ ቃለ-ውግዘት ከኣ፥ ብዝኾነ ተኣምር ክስዕሮ ዝኽእል ኃይሊ የልቦን። ከምኡ እንተዘይከውን ነይሩ፥ ነዚ ቃል ውግዘት’ዚ ተሓላሊፎም ፓትርያርክ መሪጽና ዝበሉሉ እዋን ነይሩ ‘ዩ።  እቲ ፓትርያርክነት እቲ ግና፥ ካብ ብሎኮ ጎዳይፍ ዝወጽእ ኮይኑ ኣይተረኽበን። እኳደኣ ብማኅበረ-ሰብ ዓለም ከቢድ ተነጽሎ ከስዕበሎም ከም-ዝጸንሐ’ዩ ዝፍለጥ።

እቲ መንገዲ’ቲ ዓዲ ዘየእትዎም ምዃኑ ስለ-ዝተረድኦም ግዲ ኮይኑ ድማ። ኣብቲ መንጎ ምስ መንበረ-ማርቆስ ምርድዳእ ክገብሩ ብማለት፥ ዝፈተኑዎ ፈተነ ነይሩ’ዩ። ማለት ኣባ-ሉቃስ ዝመርሑዎ ጉጅለ። ካይሮ በጺሑ ምንባሩ ዝፍለጥ’ዩ። እዚ ማለት ድማ፥ ምናልባት ድሕሪ ዕረፍቲ ቅዱስ-ፓትርያርክ  ሺኖዳ-3ይ። እቲ ተሪር ናይ መንበረ-ማርቆስ ኣቕዋም፥ ክቕየር ይኽእል’ዩ ዝብል ተስፋ ብምግባር’ዩ ዝነበረ። ንጉጅለ ኣባ-ሉቃስ ግና ዝተቐየረ ነገር ኣይጸንሖምን። የግዳስ ናይ ኤርትራ ሕጋዊ-ፓትርያርክ፥ ብጀካ ኣቡነ-እንጦንዮስ ካልእ ከም-ዘፈልጥ’ዩ፥ እቲ ቅዱስ ናይ ማርቆስ መንበር መግለጺ ዝሃበ። ኣቦታት ገዳማት ኤርትራን ምሉእ ውሉደ-ክህነት’ውን፥ ኣብዚ ኣቕዋም’ዚ ተሪሩ ዝረገጸ ብምንባሩ። እቶም ጳጳሳት’ውን ከምኡ ምስ’ዚ ሓሳብ’ዚ ሠሚሮም ይርከቡ ብምንባሮም። ኣባ-ልቃስን ጎይቶት ኣባ-ሉቃስን ኣብ ከቢድ ወጥሪ ዝኣተዉሉ’ዩ ነይሩ ክበሃል ይከኣል።

እቲ ብመሪሕነት ኣቦታት ገዳም ደብረ-ቢዘን ዝግበር ዝነበረ ተቓውሞ። እቲ ናህሩ እናዓበየ ከይዱ፥ እቲ ጸቕጢ’ውን እናኃየለ ምስ መጸ። እቲ ፖለቲካዊ-ሥርዓት ክከላኸሎ ኣብ ዘይክእለሉ ደረጃ’ዩ ክምዕብል  ዝተራእየ። ስለ’ዚ ከኣ’ዩ ንቁጥዓ-ማዕበል፥ ናይቶም ገዳማውያን-ኣቦታት ንምዕጋስ ተባሂሉ። እቶም ክልተ ከም ቁርዲድ ደም ቤተ-ክርስቲያን ክመጽዩ ዝነበሩ። ዮፍታሔ ዲሜጥሮስን ውጉዝ ሃብቶም ርእሶምን፥ ብዘሕፍር ውርደት ተደፊኦም ካብ ቀጽሪ ቤተ-ክርስቲያን ከም-ዝወጹ ዝተገብረ። እዚ ማለት ግና በቲ ፖለቲካዊ-ሥርዓት፥ በደል ተረኺቡዎም’ዩ ተባሂሉ ተኣሚኑሎም ዘይኮነ። ነቲ ዝተላዕለ ነድሪ’ቶም ገዳምውያን-ኣቦታት ንምዕጋስ። ተገዲዶም ዝወሰዱዎ ስጉምቲ ምንባሩ፥ እቲ ኣብ ባይታ ዝነበረ ህልው ኩነታት ባዕሉ ከረጋግጾ ዝኽእል’ዩ።

እቲ ምኽንያት ከምኡ እንተ-ዘይከውን ነይሩ።ንበዓል-ዮፍታሔ ብወገፈ ከም-ዘሰናበቱዎም ብምምሳል። ግልብጥ ኢሎም ከኣ ካልኦት ሓደስቲ ካድረታት ፖለቲካ፥ ብሕጓ ከእትዉ ኣይምተረኸቡን። እቶም ብፖለቲካ ዝተመልመሉ ካድራት ከኣ’ዮም፥ ሕጂ’ውን ንመድረኽ ቤተ-ክርስቲያን ተዋሕዶ ክዕንድሩሉ ዝርከቡ ዘለዉ። ከም ውጽኢት እዚ ኩሉ’ዚ ድማ’ዩ። እቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ብመራኽቢ ብዙኃን ጉዱ ተቐሊዑ። እቲ መንበረ-ፓትርያክ ጀረናላት ዝዋስኡሉ መድረኽ ኮይኑ ክርአ ዝቐነየ። እቶም ጳጳሳት ንሓዘን ዝተቐመጡ  ክመስሉ ተጐልቢቦም ኮፍ ኢሎም ክርኣዩ ከለዉ። እቲ ናይ ሃገራዊ-ድኅነት ሓላፊ ዝኾነ ብ/ጀረናል ግና። ነቲ መድረኽ ተቘጻጺሩዎ’ዩ ዝተራእየ። ልዕሊ’ዚ ክመጽእ ዝኽእል ሞትን ሕልፈትን ከኣ የልቦን።

ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ ፖለቲካዊ-ሥርዓት። ከምኡ ይኸውን ኢሉ ኣብ ዘይሓሰቦን ዘይጠርጠሮን ሰዓት።ዕርቃኑ ወጺኡን ጉዱ ተቓሊዑን ስለ-ዝተረኽበ። ካብዚ ተበጊሱ’ዩ ድሮ ተዓጽዩ ተቐሚጡ ዝጸንሐ መዝገብ ገላቢጡ። ኣብቲ ሕዝቢ መጋገዪ ክኸውን ዝኽእል ስእሊ ንምዝርጋሕ እንተሓገዘ ተባሂሉ’ዩ። ኣንጻር ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ሓዲሽ ኵናት ተኸፊቱ ዝርአ ዘሎ። እዚ ሕጂ ዝኸፍቱዎ ዝደልዩ ዘለዉ ኵናት። ከዋጽኦም ዝኽእል ከም-ዘይኮነ፥ ካብ ዝኾነ ካልእ ባዕላቶም’ውን ይፈልጡዎ እዮም። ንኹሉ ዝኸውን ግዜ ኣለዎም ዝበሃሉ’ውን ኣይኮኑን። ከምቲ “-ናይ ዕዳጋ ዕግርግርሲ፥ ንሰራቒ ይጥዕሞ-” ዝበሃል ግና። እንሆ ነቲ ሕዝቢ መኣዝኑ ከስሕቱዎ ምእንቲ፥ ነቶም ድሮ ኣብ ትሕቲ መቝሕ ኣእትዮሞም ዝርከቡ ዘለዉ ፓትርያርክ። ንኻልኣይ ግዜ ከነውግዞም ኢና ኣብ ምባል’ዮም ዝርከቡ ዘለዉ። ነገር ተዋቒዑዎም ስለ ዘሎ’ውን፥ ዝብሉዎን ዝገብሩዎን ክፈልጡ ዝኽእሉ ኣይመስሉን።

ኣብዚ እዋን’ዚ ካብ ዝኾነ ግዜ ንላዕሊ፥ ብዙሓት ውሉደ-ክህነት ኣብ መቑሕ ይኣትዉ ከም-ዘለዉ። እቲ ካብ ዓዲ ይመጽእ ዘሎ ዜና ይሕብር’ዩ ዘሎ። ናይ ገዳም ደብረ-ቢዘን ኣቦታት፥ ካብቶም ብዓይኒ ጽልኢ ዝጥመቱ ኮይኖም’ዮም ዝህደኑ ዘለዉ። ድሮ ኣብ መቝሕ ኣትዮም ዝርከቡ ዘለዉ’ውን ውሑዳት ኣይኮኑን። ዲያቆናት’ውን ብብዝሒ ይእሰሩ ከም-ዘለዉ’ዩ ዝንገር ዘሎ። ዓቕሉ ኣጽቢቡ ኣብ መወዳእታ ጫፍ ረጊጹ ዝርከብ ዘሎ ሥርዓት ድማ፥ ነቲ ዘሎ ጸገም ነቲ ሕዝቢ ኣጽቢቡ ብምሓዝ ክፈትሖ እንተደለየ ዘገርም ኣይኮነን። ብዝተረፈ ከምቲ “-ጥንስቲ ንፋስ እንተኸደላስ፥ ዝሓረሰት ይመስላ-” ዝበሃል። ንርእሶም ከተዓሻሽዉ እንተ ዘይኮይኖም፥ ደጊምሲ ክታለለሎም ዝኽእል ሕዝቢ ዝረኽቡ ኣይመስለናን።

ብዝተረፈ ቁርጹ ክፈልጡ እንተደኣ ደልዮም። ሕዝቢ ተዋሕዶ “-ዘኣበዮ ለእንጦንዮስ፥ ኣበዮ ለመንፈስ-ቅዱስ-” ኣብ ዝብል ኣቕዋም ረጊጹ ደው ካብ ዝብል፥ ነዊሕ ኮይኑ’ዩ። ዓቃቤ-መንበር ክንመርጽ ኢና እንተበሉ’ውን፥ ክልውጡዎ ዝኽእሉ ነገር የብሎምን። ካብቲ ሓዋርያዊ-ሰንሰለት ወጺኦም ክኸዱ ዝደልዩ እንተ-ዘይኮይኖም። ኣብ ትሕቲ ጽላል እቲ ቅዱስ-መንበር ክሳብ ዝሃለዉ። ብጀካ ፓትርያርክ-እንጦንዮስ ካልእ ፓትርያርክ ክህልዎም ዝሕሰብ ኣይኮነን። ብዝተረፈ እቲ ትማሊ ንኣባ-ዲዮስቆሮስ ከም መጋበሪ ብምጥቃም፥ ተፈቲኑ ዝነበረ ጸይቂ ዝኾነ ነገር። ሕጂ ድማ ክንደግሞ ኢና እንተበሉ። እቲ ብድሕሪኡ ክመጽእ ዝኽእል ሳዕቤን ደኣ ክስከሙዎ የኽእሎም እምበር። ሕዝቢ ተዋሕዶስ ንሰማይ ኣቢሉ ንብዓቱ ካብ ምንጻግ ሓሊፉ፥ ምስኣቶም ኣብ ቈይቍ ክኣቱ መደብ ኮነ ሓሳብ ዘለዎ ኣይኮነን።

እቲ ዘገርም ግና ኣቡነ-ሰላማ ንበይኖም ጥራይ።  ኣብዚ ናይ ጸይቂ መኣዲ’ዚ፥ ኢደይ ሓዊሰ ኣይርከብን በሃሊ ኮይኖም ክርከቡ ከለዉ። እቶም ካልኦት ጳጳሳት ግና፥ ኣብቲ ናይ ጥፍኣት ድግስ ከሳስዩ ብክታሞም ዘረጋግጹ ኮይኖም ምርካቦም’ዩ። ነየናይ ዕድመ ክብሉ’ዮም ኮን-? መጋበርያ ፖለቲካ ብምዃን፥ ንክብርን ቅድስናን ቤተ-ክርስቲያን ተዋሕዶ፥  ኣብ ዕዳጋ ኣውሪዶም ክሸጡዎ ዝደልዩ ዘለዉ-?! ብዝተረፈ ኣእምሮኦም ደንዚዙን ሕልንኦም ዓሪቡን እንተ-ዘይኮይኑ። “-ኦ ጐይታ-! ነዚ መባእ’ዚ እንታይና ክንገብሮ-? ናበይከ ክንወስዶ ኢና-? ቤት-መቕደስካ በሕዛብ ተረጊጹን ረኺሱን። ካህናትካ ድማ ተዋሪዶም ይበኽዩ ኣለዉዶ-” ኣይኮነን ዝበሃል ዘሎ። ታሪኾም ዝተበላሸወ ዘሕዝኑ ጳጳሳት ኢና ንርኢ ዘሎና። ኣቡነ-ሰላማ ግና በቲ ዝወሰዱዎ ስጉምቲ፥ ታሪኽ ቤተ-ክርስቲያንና ብሞሳን ሓበንን እናዘከሮም ክነብር እዩ። (መቃ. 3/50-51)

ስብሓት ለግዚኣብሔር ኣምላከ ኣበዊነ

ስቡሕኒ ውእቱ ወልዑልኒ ውእቱ ለዓለም

ሊቀ-ካህናት ተክለ-ማርያም ምርካ-ጽዮን

ሃገረ-ስብከት ኤውሮጳ

ኣብ ናይ ሎሚ ዘበን ፈስቲቫል ኤርትራውያን እውን፡ ሽወደናውያን ናይ ነዊሕ ግዜ ኣዕሩኽ ኤርትራ ተሳቲፈምዎ። እዞም ነባራት ኣዕሩኽ ኤርትራ፡ ሽወደናውያን፡ ወዲ 94 ዓመት ነባር ጋዜጠኛ ኣብ 1960ታት ናብ ሓራ መሬት ኤርትራ ዝበጽሑ ቦ ብጀልፍቨንስታንን፡ ነቲ ጉዕዞ ኣብ 1970ታት ዝተጸንበረኦን ብተደጋጋሚ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ዝበጸሓ ክርስቲና ብጆርክን እዮም። እዞም ሽወደናውያን ናብ ሜዳ ኤርትራ ክመላለሱ እንከለዉ ኣብ ገጠራት ንዝነብሩ ኤርትራውያን ዝውዕል ብዙሕ ሃገዛት የቕርቡ ነይሮም። 

ክርስቲና ኣብቲ ናይ 3 ነሃሰ 2019 ዓውደ-ዘተ ፈስቲቫል፡ ብስመንን ብስም ቦን ኣዝዩ ዓሚቕ ዝኽርን ትዝታን ዘንጸባርቐ መደረ ኣስሚዐን። ኣብቲ ዘረባአን “ሎሚ ኤርትራ ናጻ ሃገር እያ፡ እንተኾነ እታ ክትከውን ዝግበኣ ዝነበረት ኤርትራ ኣይኮነትን” ኢለን። ኣተሓሒዘን ድማ ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ምእንቲ መሰሉ ተላዒሉ፡ ነቲ ምልካዊ ስርዓት ከወግዶ እሞ፡ ናይ ነዊሕ ግዜ ሕልሙ ኣግሂዱ፡ ነቶም ኣንጻሩ ውዲት ዝኣልሙን ጠቕሞም ዘቐድሙን ከሕፍሮም ምዃኑ ዝለዓለ ትምኒተን ገሊጸን።

christina 2

 ክርስቲና ብዛዕባ እቶም ዕድመ-ጸገብ ግና ድማ ሓያል ዘለዉ ቦ ኣብ ዝሃበኦ ቃል ህዝቢ ሽወደን ኣብ ኤርትራ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ዘይቅኑዕ ውግእ ይካየድ ከም ዝነበረ ዝተረደአ ሳላ ቦ ምዃኑ ጠቒሰን። ቦ ብዛዕባ ቃልሲ ኤርትራ ጸብጻባት ጽሒፎም እዮም። ከምኡ እውን ፊልም ኣወሃሂዶም መደባት ተለቪዥንን ድራማታትን እውን ሰሪሖም። ምናልባት እቶም ቀዳማይ ምስ ንጉሰ ሃይለስላሴ ቃለ-መሓታት ኣካይዶም ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ኩነታት ዝሓተዎም ቀዳማይ ስዊድናዊ ጋዜጠኛ ንሶም እዮም።

christina 3

ቦ ካብቶም ኣብ 1970 “Eritrea Gruppen” ብዝብል፡ ምስ ኤርትርውያን ምሕዝነት ክፍጠር ዝነጠፉ እሞ ንክርስቲና ኣብዚ ምሕዝነት ክኣትዋ ሓቲተምወን ዝተቐበለኦ ነይሮም።  ክርስቲና ብወገነን ብ1980 “The Land by the Sea” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ፊልም ኣዳልየን እየን። ናይታ ዳሕረወቲ መጽሓፈን ናይ እንግሊ ቅዳሕ ኣብ ፈስቲቫል  ኤርትራ 2019 ቀሪባስ  ዓብይ ናእዳ ረኺባ።

ክርስቲና ነቲ መጽሓፈን ብዝምልከት ኣብ ዝሃበኦ ርኢቶ፡ ነቲ ኣብ ተሓኤ ዝካየድ ዝነበረ ቃልሲ ምእንቲ ዲሞክራሲ ኣደኒቐን፡ “እቲ ሰዓራይ ነቲ ታሪኽ ይጽሕፎ” ንዝብ ኣበሃህላ ዘኪረን፡ እንተኾነ ነቲ ታሪኽ በቲ ካልእ ኣካል ዝቐርብ ክሰምዕኦ ከም ዝደልያ ገሊጸን። እንተኾነ መጽሓፈን እቲ ገዳይም ተጋደልቲ ተሓኤ ዝብልዎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ምስ ሓያሎ ኣባላት ህግሓኤ ዝተገብረ ቃለ-መሓትት እውን ዝሓዘ እዩ።

ኣተሓሒዘን እቶም ዝሓተታኦም፡ ስለምንታይ ናብ ቃልሲ ከም ዝተሳተፉ፡ ኣብ ግዜ ውግእ ኣብቲ ሓራ መሬት ብኸመይ ይነብሩ ከም ዝነበሩን ስለምንታ ኤርትራ ዲክታተር ከም ዘማዕበለትን ከም ዝገለጹለን ጠቒሰን።

ካብቶም ዘዘራረበኦም፡ ስዉኣት ኣሕመድ መሓመድ ናስርን ዶ/ር ሃብተ ተስፋማአያምን፡ ከምኡ እውን ካብ ህሉዋት ዶ/ር ዩሱፍ ብርሃኑ፡ መስፍን ሓጐስ፡ ገ/እግዝኣብሄር ተወልደ፡ መንግስተኣብ ኣስመሮም፡ ኣድያም ተፈራ፡ ኣርሀ ሓመድናካ፡ ረዘነ ተስፋጼንን ካለኦት ብዙሓትን ይርከብዎም። እቲ ዝሃብዎ ታሪኽ ኣካል እቲ ኣንበብቲ ግቡእ ቆላሕታ ክህብዎ ዝግባእ ታሪኽ ኤርትራ  እዩ ኢለን።

Sunday, 11 August 2019 09:00

Radio Demtsi Harnnet Sweden 10.08.2019

Written by

This year’s Eritrea Festival in Frankfurt was once more honoured by the presence of long-time friends of Eritrea from Sweden: 94-year old Journalist Bo Bjelfvenstam, who visited Eritrea in the 1960s, and Christina Bjork who joined his team in the 1970s for repeated visits to liberated areas carrying lots of support to needy Eritreans in the countryside.

In her nostalgia-filled inspiring address to the main Festival Panel on Saturday, 3 August, Christina spoke on behalf of herself and Bo. She lamented that Eritrea today “is an independent country, but not the country it could have been,” and hoped that the people will rise up and become masters of their long deferred dreams by dislodging the dictatorship and foiling those “who conspire in the background and prioritize their own power and wealth.”

Swedish Old Friends of Eritrea at Festival 2019 2

Speaking about nonagenarian and still strong Bo, she said it was because of him that the Swedish people “understood that an unjust war was going on against the Eritrean people.” Bo wrote reports on Eritrea, produced films and TV programmes and a drama about the Eritrean struggle. He was probably the first Swedish journalist to interview Emperor Haile Selassie and ask him of what was going on in Eritrea!

Swedish Old Friends of Eritrea at Festival 2019 3

Bo was among the Swedish citizens in 1970 that became part of a solidarity outfit called Eritrea Gruppen and asked young Christina to join it, which she did.

Christina Bjork herself produced in the early 1980s a film on Eritrea called The Land by the Sea. The English version of her resent book, Eritrea: A Classic African Dictator Took Over, was launched at Eritrea Festival 2019 and attracted many buyers. 

Speaking about the book, Christina Bjork, who was appreciative of the dedicated struggle for democracy within the ELF, remarked: “the winner writes the history, but I wanted to hear the stories of those who belonged to the other side.” Hur ser deras historia ut ? However, her book contained not all what former ELF fighters had to tell but also included extensive interviews with former EPLF members.

She says: “They told me why they participated in the liberation struggle, how they were living in the liberated Eritrean areas during the war... aOch varför utvecklades Eritrea till en diktatur?nd why did Eritrea develop into a dictatorship?”

Över femtio år har gått sedan den väpnade kampen för ett fritt Eritrea inleddes och Eritrea har nu varit ett självständigt land i tjugo fem år.Her interviewees included Martyrs Ahmed Nasser,  and Dr. Habte Tesfamariam; and Dr. Yusuf  Berhanu; Mesfin Hagos; Gherezghiher Tewelde; Menghesteab Asmerom; Adiam Teferra, Arhe Hamednaka, Rezene Tesfazion and many others. Their story is part of the Eritrean history that deserves interested readers’ attention.

ኣቦመንበር ሰዲህኤ ተስፋይ ወልደሚካኤል (ደጊጋ)፡ ሓድነት ደንበ ተቓውሞ ንምርግጋጽ ብሓር ክንሰርሕ እንዳተማሕጸነ

ናይ ዝሰመረ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ሓድሽ ኣቦመንበር ብጻይ ተስፋይ ወልደሚካኤል (ደጊጋ)፡ ነቶም ኣብዚ ወሳኒ ግዜ ነቲ ኣብ ደንበ ተቓውሞና ዓብይ ብጽሒት ዘለዎ፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ክመርሕ ኣቦመንበር ብምዃኑ ብቴለፎን ኢመይልን ካልእ መራኸቢ ኣገባባትን ሰናይ ትምኒቶም ዝገለጽሉ ኣመስጊኑ።

ኣብ ርእሲ እቲ በቶም ኣብ ወይስባደን ዝተኻየደ 3ይን ሓድነታውን ጉባአን ፈስቲቫል ኤርትራ ፍራንክፈርትን ዝተሳተፉ ወከልቲ ኣሓት ኤርትራውያን ተቓወምቲ ውድባት ዝቐረበ፡ ናይ ምሕዝነትን ሰናይ መጻኢ ትምኒትን መልእኽታት፡ ብዙሓት ኣብቲ ኣጋጣሚ ዘይነበሩ ኣዕሩኽን መሓዙትን ናይ ሓጐስ መልእኽቲ ሰዲዶም።

New EPDP2 1ሓድሽ ኣቦመንበር ዝሰመረ ሰዲህኤ ምስቶም ናይ ቅድም ኣቦመንበራት መንግስተኣብ ኣስመሮምን ክፍለዝጊ ገ/መድህንን

 ካብቶም ተስፋይ ወልደሞካኤል (ደጊጋ) ኣቦመንበር ሰዲህኤ ኮይኑ ብምምራጹ ብዓብይኡ ከኣ በቲ ዝተረጋገጸ ሓድነት ሰዲህኤ ሓጐሶም ዝገለጹ ፍሉጣት ኤርትራውያን ባእታታት፡ ኣቶ ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ ነባር ኣባል ሰዲህኤ(ፖርቱሱዳን)፡ ኣቶ መሓመድ ኑር ኣሕመድ ናይ ነዊሕ ግዜ ዓርኪ (ኣወስትራልያ)፡ ዶ/ር ዩሱፍ ብርሃኑ (ህላንድ)፡ ዶ/ር ኣንገሶም ኣጽበሃ (ሕመኣ)፡ ኣቶ ዓብዱራሕማን ኣሰይድ ኣቡሃሽም፡ ( ዓባይ ብሪጣንያ)፡ ኣቶ ክብሮም ዳፍላ (ሆላንድ)፡ ኣቶ እስማዒል ዓሊ (ሆላንድ)፡ ወ/ሮ ገነት ተወልደ (ስዊዘርላንድ)፡ ኣቶ ነጋሽ ዑስማን (ስወደን)፡ ኣቶ ሰመረ ሃብተማርያም (ሕመኣ)፡ ኣቶ ስዩም ተስፋይ (ሕመኣ)፡ ኣቶ ብርሃነ ውልደገብርኤል (ዓባይ ብሪጣንያ)፡ ኣቶ ሰለሞን ኣሰፋው፡ ሓንቲ ሃገር፡ (ሕመኣ)፡ ኣቶ ሃይለማርያም ተስፋይ (ሕመኣ)ን ካለኦት ብዙሓት ኣዕሩኽ ኣቦመንበር ተስፋይ ደጊጋን ይርከብዎም።

ነባርን ሓርበኛን መራሒ ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ፡ ናብቲ ሓድሽ ኣቦመንበር ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ “ነቲ ሰንደቕ ቃልስና ምእንቲ ዲሞክራሲ ክብ ኣቢልካ ኣንበልብሎ፡ ከም እትዕወት ከኣ ርግጸኛ እየ” ኢሉ።

ካብቲ ካልእ መልእኽታት ንኣብነት ዝኣክል ከኣ እዚ ዝስዕብ ክንጠቅስ1!

እስማዒል ዓሊ ኣሕመድ፡ ነቲ ዝግበኦ  ኣቦመንበርነት ሰዲህኤ ዝተረከበ ሓው ተስፋይ ወልደሚካኤል ልባዊ ናይ ሓጐስ ቃላተይ እልግሰሉ። እዚ ሰብዚ ነዚ ኣብ ከም ኤርትራ ሃገርና ዘላትሉ ኩነታት ተሰኪምዎ ዘሎ ውድብ ናይ ምምራሕ ሓላፍነት ከተግብር ዘኽእል፡ ስብእና፡ ተመኩሮን ባህርን ዝውንን እዩ።

New EPDP3 1ኣብዚ ስእሊ፡ ኣድያም ተፈራ፡ ኣስገደት ምሕረተኣብ፡ መንግስተኣብ ኣስመሮም፡ ኣማኑኤል በራኺ፡ ወልደየሱስ ዓማርን ፍሰሃየ ሓጐስን ይረኣዩ፡                                                                    

ዓብዱራሕማን ኣሰይድ (ኣቡሃሽም)፡ ተስፋይ ደጊጋ ሓደ ካብቶም ናይ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ኤርትራ ሓርበኛታትን መራሕቲ ናይዚ ኣብ ወጻኢ ምእንቲ ዲሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ቃልስን እዩ። ንሱ ኣብ 5 ዓሰርተታት ዓመት ዝተዋህለለ ሃብታም ተመኩሮን፡ ኣብዚ ን3 ዓሰርተታት ዓመታት ውረድ ደይብ ቃልሲ ዝተመስከረሉ ናይ ምጽውዋር ጥበብን ዘለዎ እዩ። ኣነ ኣብዚ ዝሓለፈ 10 ዓመታት ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣምታት ረኺበዮ። ኣብቲ ርክባትና ከምቲ ምስ ናይ ቃልሲ ብጾቱ ዝርእዮ ምቕሉልን ምስታ ከምኡ ዓይነት ባህሪ ዘለዋ በዓልቲ ቤቱ ንናይ ሃገር ምድሓን ቃልሲ ውፉያት ኮይኖም ረኺበዮም። ስለዚ ብጻይ ተስፋይ ደጊጋ ኣቦመንበር ሰዲህኤ ኮይኑ ስለ ዝተመርጸ ዝለዓለ ናይ እንኳዕ ኣሕጐሰካ መልእኽተይ የመሓላልፈሉ። ንዕኡን ንብጾቱን ከኣ ኣብቲ ኣብዛ ፍትውቲ ሃገርና ስቪላዊ ዲሞክራሲ ንምርግጋጽ ዝግበር ዘሎ ቃልሲ ዓወት እምነየሎም።

ስዩም ተስፋይ፡ ነቲ ሓድሽ መዝነትካ እንኳዕ ደስ በለካ። ጽቡቕ መጻኢ ክኾነልካ ንክምነ ከኣ ፍቐደለይ። ናትካ ውህሉል ተመኩሮን ንህልዊ ኰነታት ሃገርና ዘለካ ተረደኦን ኣብዚ ንህዝብና ካብ ዲክታቶርያዊ ወጽዓ ንምንጋፉን ሓድሽ መድረኽ ንምምጻእን ንገብሮ ዘለና ቃልሲ ክሕግዘና እዩ። እንኳዕ ደስ በለካ።.

ሚርያም ሰፕተምበር፡ ንሰዲህኤን ኣቶ ተስፋይ ደጊጋን ስለቲ ዘይዕጸፍ መርገጽኩም ኣብ ዘይጐነጻዊ ኣገባብ ቃልስን ለውጢ ካብ ምሽጢ ኤርትራ እዩ ዝመጽእ ዝብል ራኢኦምን ክብሪ ኣለኒ። ተስፋይ ደጊጋ ናይቲ ዘይጐነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ ሃብታም ዓቕምን ሓይልን ከም ዝፈልጥ ኣብ ሓደ መድረኽ ንዓኡ ብዝምልከት ኣስተምህሮ ከቕርብ እንከሎ ተረዲኣ ኣለኹ። ሰዲህኤ እዚ መርገጹ ካለኦት ኣካላት ንክርድእሉ፡ ኣብ ደንበ ተቓውሞ፡ ብኣጸጋሚ ኩነታት እዩ ሓሊፉ። እንተኾነ ኣብኡ ጸኒዑ ሳላ ዝተቓለሰ፡ ሎሚ  በቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተራእየ ፖለቲካዊ ለውጥን፡ ኣብ ሱዳን ዝተኻየደ ህዝባዊ ሰውራን እዚ ፖለቲካዊ ስትራተጅኡ ቀንዲ መንገዲ ክኸውን በቒዑ

ብርሃነ ወልደገብርኤል፡ ዘሕጉስ ምዕባለ ዘግሃደ መልኽቲ! ደሞክራሲያዊ ጠባያት (ብሰላም፡በቢእዋኑ ምርጫታት መሪሕነት) ብዘትኣማምን ኣገባብ ክቕጽል ከም ዘለዎ ብተግባር ንካልኦት ኣርኣያ ስለ ዝኾንኩም፡ዮሃና! ሓውና ተስፋይወ ሚካኤል እንኳዕ ኣመጎሰካ።  ንዕማም  'ሓቢርካ ምስራሕ' ፍሉይ ቆላሕታ ሂብኩም፤ ከተዔውትዎ ምሉእተስፋ ኣለኒ።

ሰለሞን ገ/እየሱስ ኣስፋው፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰድህኤ) ኣብዘንዝሓለፋ መዓልታት ክልተ ዋሃዘብሉ ፍጻሜታት ሰኒዱ ይርከብ። እዞም ቀንዲ ፍጻሜታት ሰድህኤ ምስ ሃድኤ-ሕድሪ ስምረት ክገብር እንከሎ፤ንተጋዳላይ ተስፋይ ወልደሚካኤል (ደጊጋ) ድማ ንብጻዩ ተጋዳላይ መንግስተአብ ስመሮም ተኪኡ ከም ኣቦመንበር ሰልፊ ኮይኑ ክመርሕ መሪጽዎ ኣሎ።

ኩሎም ተጋደልቲ ተ.ሓ.ኤ ብህዝቢ ምንም ዝግብኦም ክብረት ከይረኸቡ በንጻሩ ክንደይ ዘለፋን ውርደትን ተጻዊሮም ነዚ ቃልሲ ናብ ቀጻሊ ወለዶ ምሕላፎም ክምስገኑ ይግባእ።ሓደ ኣብነት ናይዚ ተጋዳላይ ተስፋይ ደጊጋ እዩ ተስፋይ ኣብ ንኡስ ዕድሚኡ ካብ ሕቑፎ ስድርኡ ናጽነት ከምጽእ ናብ ሜዳ ኤርትራ ምስ ወፈረ ስጋብ እዛ እዋን ዳግማይ ሓመድ ዓዱን ኽስዕም ደምበ ዓዱ ክርእይ ዝተሓረሞ ሓርበኛ እዩ።ኤርትራ ብህዝባዊ ሰራዊት ማለት ህዝባዊ ግንባር ሓራ ምስ ወጸት ደጊጋን ብጾቱን ንዕርቅን ሰላምን ዳግመ-ህንጻ ሃገርን እጃሞም ከበርክቱ ድልዋት እኳ እንተነብሩ ዓማጺ መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ግና ማዕጾ ሰላም ረጊጡ ናብታ ንእስነቶም ዝመጠውላ ሃገሮም ከይምለሱ እዩ ዝገበረ።እንሆ ድማ ድሕሪ ናጽነትን 28 ዓመታት ደጊጋን ብጾቱን ንስለፍትሕን ደሞክራስን ይቃለሱ።

ደጊጋ ኣብ እዋን መስዋእቲ ተጋዳላይ መሓመድ ናስር ዝነበሮም ውድባዊ ፍልልይ ብዘየገድስ ነቲ ታሪኻዊ ኣወንታዊ ብጻይነት ጸቒጡ ዝገበሮ ታሪኻዊ መደረን እንታይነት ተስፋይ ደጊጋ ዝገልጽ እዩ።ተስፋይ ካብ ቂምታ ንዕርቂ ካብ ንኽመርሕ ንኽምራሕ ዘቐድም ገዲምን ምኩርን ተቓላሳይ እዩ።ተስፋይ ደጊጋ ካብቶም ብግድምና ዘይኮነስ ብንቕሓትን ርድኢትን ንነገራት ዘመዛዝኑ ተቓላሳይ ኢለ ክገልጾ ይኽእል።ተስፋይ ካብቶም ኣብ ሞንጎ ጀብሃን ሻዕብያን ዝነበረ ቅርሕንቲ ኣኽቲሙ ከም ኣሕዋት ደቂ ሃገር ክሰርሑ ሓድሽ ምዕራፍ ዝኸፈቱ ገስገስቲ መራሕቲ እንተተባህለ ዝተጋነነ ኣይኮነን።ተስፋይ ንብጾቱን ነቲ ቅድሚ ሕጂ ዘርአይዎ ብልጫን ድኻምን ኣብ ግምት ኣእትዮም ናይ ስምረት ስጉምቲ ምውሳዶም ክምስገኑ ይግባእ።

ከምቲ ተስፋይ ኣብ ቦኽሪ ናይ ኣቦመንበር መደርኡ ዝአተዎ መብጽዓ ምስቶም ካልአይ ክፋል ሰድህኤ ክላዘቡን ሽግራቶም ክፈትሑን ልቦም ክኸፍቱ እዮም ዝብል ግምት ኣለኒ።ነቲ ኣብ እዋን ንእስነተይ ናብ ቃልሲ ንዲሞክራስን ፍትሕን ምስተጸምበርኩ ካብ ዝጋጠሙኒ ኣዝዮም ውሑዳት ሸንኮለል ዘይፈትው ናይ ቃልሲ መምህራን ኣያና ተስፋይ ደጊጋ፤ነዚ ጉዳይ ስምረት ልዝብ ንምፍታሕ ግርጭትን ምስተመሳሰልቲ ራእይ ዝውንኑ ሃገራውያን ሰልፍታት ብትብዓትን ብርእሰ ተአማንነት ንክቕጽሎ ለበዋይ ከሕልፍ ይፈትው።ርግጸኛ እየ ሰድህኤ ንዝግብኦን ብቑዕን መራሒ እዩ መሪጹ ዘሎ እሞ ዓወትን ኣሳልጦን።ከምቲ ናይ ቅድሚ ሎሚ ንመጻኢ እውን ሓቢርና ምስ ደጊጋን ብጾቱክን ሰርሕ ወትሩ ሕጉሳትን ድሉዋትን ምዃንና ብስመይን ብስም ናይ ቃልሲ ብጾተይን ናብ ኣቦመንበር ሰድህኤ መልእኽተይ ይሰድድ።

ብዛዕባ ኣድላይነት ሓድነት ክዝረብ ወይ ክጸሓፍ እንከሎ፥ ኩሉ ዝኣምነሉ ሓሳብ ምዃኑ ምንም ጥርጥር የለን። እቲ ሽግር ኣብ ተግባር ናይ ምውዓል እምበር ነቲ ሓሳብሲ ዝነጽጎ ኣካል ፈጺሙ የለን። ነዚ ዘመልክት ኩልና፥ ብፍላይ ፖለቲካውያን ውድባት ኤርትራ፥ ነዛ “እንተሰመርና ንቕወም ወይ ደው ንብል ወይ ንጸንዕ፥ እንተተፈናጨልና ግና ረማዕ ንብል ወይ ንወድቕ” (united we stand divided we fall) እትብል ሓረግ ዘይሰምዓ ወይ ዘየንበባ ኣካል የለን።

እወ! ኣብ መንጎ ዝተፈላለየ ፖአልቲካዊ፡ ማሕበራውን ንግዳውን ስራሓትን፥ ዝግበር ስምረት ወይ ሓድነት ካብ በበይንኻ ኬድካ ንዕንወትትን ክሳራን ወይ ንስዕረት ካብ ምቅላዕ ዘድሕን ምዃኑ ርዱእ እዩ።  ህዝቢ ኤርትራ ንኣድላይነት ሓድነት ካብ ማንም ንላዕሊ ዝርደኦን ዝድግፎን እዩ። ነዚ መረዳእታ ዝኾነና፡ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ኣብ 1974 ኣብ ከባቢ ከተማ ኣስመራ ነተን ክልተ ውድባት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራን ንምትዕራቕ ዝወሰዶ ተበግሶ ህያው ምስክር እዩ።

እንታይ እዩ እቲ ቀንዲ ሕምረት ተደላይነት ናይ ስምረት ወይ ሓድነት? ልክዕ እዩ፥ ሓድነት መላእ ህዝቢ ልሕሉሕ እንተኾይኑ ብቐሊሉ ክፈናጣሕን፥ እንተተፈናጢሑ ከኣ ክድቆስ ምዃኑ ስለ ዝርዳእ፥ ነቲ ሰሚርና ደው እንብሎ ዝኾነ ዝትንክፈና ይኹን መሰልና ዝገፍፍ ኣይክህሉን እዩ፡ ካብ ዝብል መሪሕ ሓሳብ ስለዝነቅል እዩ። ብተወሳኺ  ሓድነት ናይ ትብዓት ሓይሊ ዝድርዕን፥ ሓቢርካ ብምስራሕ ተደራራቢ ዓወታት ዘጐናጽፍን ንህላዌ ኣገዳሲ እዩ። ስለዚ ሓድነት ማለት ትብዓት፥ ምትእምማን፥ ዕቤት፥ ህልውና፥ መወዳእታ ከኣ ዓወት ዘጐናጽፍን እዩ። ስለዚ ነቲ በበይንኻ ጉያ ናብ ስዕረትን፥  ንዝኾነ ይኹን ተጻባኢ ደጋዊ ይኹን ውሽጣዊ ሓይሊ ኣሕሊፉ ዝህብ፡ ሰላም፡ ምርግጋእን ፍትሕን ዝዘርግን እዩ።

ሓድነት ዘይብሉ ፖለቲካዊ ሓይሊ ይኹን ህዝባዊ ወይ ሲቪካዊ ምንቅስቓስ እምበኣር፥ ሃገርን ህዝብን ከድሕን ኣይክእልን እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ከኣ ነዚ ጉዳይ እዚ ብግቡእ ዝተረድኡ  ወድባት፡ ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድርን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን ዝወሰድዎ ተባዕ ስጉምቲ ሃገርን ህዝብን ናይ ምድሓን ዓብይ ምስክር እዩ። እዚ ውድባት እዚ ምስ መላእ ኣባላቱ  ሃገርን ህዝብን ንምድሓን ዝብል ብተግባር ዝወሰዶ ተባዕ ስጉምቲ ንህዝቢ ኤርትራ ንምብሳር እነሆ ኣብዚ ቀረባ መዓልቲ ብስምረት ክልቲኡ ወድባት ተደምዲሙ።  ናብዚ ስምረት ንምብጻሕ ከኣ እቲ ኣብነታዊ ስጉምቲ ሓድነት ዝወሰደ ውድባት፡ ነቲ ናይ ስም ይኹን ናይ መሪሕነት ጦብላሕታታት ወጊዱ፥ ሃገርን ህዝብን ንምድሓን እንተኾይኑ እቲ ዕላማ ስምን መሪሕነትን ዘገድስ ኣይኮነን፡ ኣብቲ ዕላማ እንተተሰማሚዕና ካብ ዝብል ቅዱስ ዕላማ ስለዝነቐለ እዩ ናብ ሓደነት ዝተበጽሐ።

ስምን መሪሕነትን ክቀያየር ዝከኣል ብምዃኑ ድማ ክልቲኤን ውድባት ፈጺመን ውረድ ደይብ ኣይተባህሎን። ንብድሕሪ ሕጂ እውን ውድባት ስምረት ክገብራ እንከለዋ ዘይመሰረታዊ ጉዳያት ካብ ምቕዳም፡ ነቲ ሃገርን ህዝብን ንምድሓን ዘዕኩዂ መገዲ ወይ መርሆ ምሓዝ ኣገዳሲ ተመኩሮ እዩ። ከምቲ ዝተጠቕሰ ኣድላይነት ሓድነት ኣብ ሕልና ነፍሲ ወከፍ ደላይ ለውጢ ኤርትራዊ ዘሎ ስለ ዝኾነ ነዚ ናይ ስሓድነት ኣብነት ብዙሓት ክስዕብዎ ተስፋና ልዑል እዩ።

ኩሉ ጉዳያትና ብምርድዳ፡ ብዓሚቕ ሓልዮትን ስምምዕን ስለዝተኻየደ ሓደ ዝኸሰረ ሓደን ዝኸሰበ ዘይብሉ ናይ ሓባር ዓወትና እዩ። ምኽንያቱ ቀዳምነት ምድሓን ሃገርን ህዝብን ናብ ዝብል ቅኑዕ ጐደና ዝመርሓና ስለ ዝኾነ። እዚ መሰረታዊ ጉዳያት ኣጽኒዑ ህዝቢ ብዝማእከሉ ተጸንቢሉ ዘሎ ሓድነትና ኣብቲ እንጽበዮ ውጽኢት ንክበጽሕ ከኣ ኣብ ቅድሜና ግብራዊ ዕማም ይጽበየና ኣሎ። በዚ ኣጋጣሚ ኩሉ ዝተወደበ ይኹን ዘይተወደበ ኤርትራዊ፡ ካብቲ በበይንኻ ምጭራሕ ወጺኡ ኣብቲ ንሃገርን ህዝብን ዘርብሕ ቀንዲ ዕላማታት ብምስምማዕ ኣብ ግብራዊ ናይ ሓባር ስጉምቲ ክኣቱ ይግባኦ ንብል።


Home World News News Wire
 

Eritrea's Military Service Still "Repressive" Despite Peace Deal -HRW

NAIROBI, Aug 9 (Reuters) - Eritrea is forcing thousands of students and teachers into indefinite national service, driving many into exile and frustrating hopes that a peace deal with Ethiopia might end conscription, Human Rights Watch said on Friday.

Teenage students are systematically subject to hard labour at an isolated military camp near the Sudanese border, with many also enduring physical abuse, the rights group said in a report.

"Eritrea's secondary schools are at the heart of its repressive system of control," Laetitia Bader, the report's author, said. "Now that peace with Ethiopia is restored, reforms on human rights, starting with the rights and freedom of the country's youth, need to follow."

A government spokesman did not respond to two requests for comment from Reuters.

The Horn of Africa country has run a system of universal conscription for more than two decades, with the government justifying mandatory national service by invoking a "no peace, no war" stalemate with neighbouring Ethiopia after a border conflict from 1998 to 2000.

The two countries signed a peace deal in July 2018.

But since then, despite expectations among new recruits that conscription would be significantly scaled back, Eritrea has "not made any meaningful changes to national service or to its system of repression," the HRW said.

Conscription drives thousands, including many unaccompanied children, to leave the country each year. Its population is around five million, and the United Nations estimated in late 2018 that a further 500,000 Eritreans were refugees.

The HRW report said students, some under 18, are sent to the Sawa military camp for their final year of secondary school. Officers sexually abuse some female students, food is limited, and the year ends with four months of military training, it said.

Graduates are either posted permanently to the military or given vocational training and assigned civilian professions, including teaching, for their whole working lives life on low wages.

One Eritrean refugee said he had attended the military camp at 17 and was jailed after trying to leave the country and his assigned job. "There is no escape ... unless you flee," he told Reuters on condition of anonymity. 

(Reporting By Maggie Fick; Editing by Katharine Houreld and John Stonestreet)

Source=https://www.haaretz.com/world-news/wires/1.7653617

Thursday, 08 August 2019 22:32

Radio Demtsi Harnnet Kassel 08.08.2019

Written by
Page 8 of 318