“ማእከል መሰልጠኒ ሕግን ምርምርን ኦሮሚያ” ዝተባህለ ትካል፡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት “ሕጋዊ መሰረት ዘለዎ ኣተሓሕዛ ሕቶ ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያ” ኣብ ትሕቲ ዝብል መሪሕ ቃል ናይ ምሁራት ሕጊ ኣኼባ ኣካይዱ። እቲ ነዚ ብዝምልከት ዝተዘርግሐ ዜናዊ ጸብጻብ፡ ኢትዮጵያ ዋና ኣፍደገ ባሕሪ ንምዃን እትገብሮ ጻዕሪ፡ ካብ ታሪኻውን ፖለቲካውን ዓውዲ ሓሊፉ፡ ዓለም ለኻዊ ሕጋዊ ደገፍ ክረክብ ዘኽእሎ ምምኽኻር እዩ ተኻይዱ ይብል።
እዚ ኣበሃህላ እቶም ናይ ሕጊ ምሁራት ዓለም ተማእዚዛ ትምርሓሉ ዘላ ሕጊ ናብ ረብሐኦም ንምቕያር ተላዚቦም ንምባል እንተኾይኑ፡ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ዘይጭበጥ ናይ ሕልሚ ዓለም ይሕንብሱ ከም ዘለዉ ዘመልክት እዩ።
ካብዚ ሓሊፉ እቲ ካብቲ ኣኼባ ዝተዘርሐ ጸብጻብ፡ “ኢትዮጵያ ኣባልቲ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኮንቨክሽን ማያዊ ሕጊ” ከምዘይኮነት ጠቒሱ፡ ልማዳዊ ሕግን ክልተኣዊ ስምምዓትን ከም ቀንዲ መከራኸሪ ብምውሳድ ኢትዮዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ናይ ምውናን ድሌታ ከተረጋግጽ እትኽእለሉ ዕድላት ሰፊሕ ምዃኑ ናይቲ ኣኼባ ተሳተፍቲ ምግላጾም ይጠቅስ። ካብዚ ኣበሃህላዚ ክትውሰድ እትኽእልን ብመንጽር ዓለም ለኻዊ ሕጊ ተቐባልነት ዝህልዋን ቁምነገር ፡እታ “ብክልተኣዊ ስምምዓት” እትብል ሓረግ ጥራይ እያ።
እቲ ዜና “ወድብ ኣልባ ምዃን ቁጠባዊ ተጽዕኖ ኣለዎ፡ ንኣገልግሎት ወደብ ዝኽፈል ወጻኢ ቢልዮናት ዶላራትዩ፡ ሕቶ ኣፍደገ ባሕሪ ንትዮጵያ መሰረታዊ እዩ፡” እናበለ ይዝርዝር። እዚ ኩሉ ዘይከሓድ ሓቂ እዩ። ዋንነት ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያ ናይ 130 ሚልዮን ህዝቢ ሕቶ ስለ ዝኾነ ክትግበር ኣለዎ ዝብል ድማ ይውስኽ። ኣብዚ ንምድኻም እንተዘይኮይኑ፡ ኢትዮጵያ ብዙሕ ህዝቢ ስለ ዘለዋን ቁጠበኣ ቅልጡፍ ዕቤት የርኢ ብምህላዉን ዘይናታት ኣፍደገ ባሕሪ ክትዕምጽ የኽእላ እዩ ዝብል ኣምር፡ ዝገንጸልካ መዝገብ እንተገንጸልካ ሕጋዊ ቅቡልነት የብሉን። እቲ ሓቂ ከምኡ እናሃለወ ምድግጋሙ እዩ ከኣ “ጸማምሲ ሓደ ደርፉ” ዝብል።
ካብዚ ዛዕባ ከይወጻእና፡ ነባር ኣባል መሪሕነት ህወሓት ዝነበረ ኣቶ ገብሩ ኣስራት፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን “ሊላይ ቲቪ” ምስ ዝተባህለ መመዲያ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ፡ “ናጽነት ኤርትራ ትድግፍ ዲኻ?” ተባሂሉ ምስተሓተ፡ “ናጻናት ኤርትራ እድግፎፍ እየ፡ እንተኾነ ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያ ብዘውሕስ ክረጋገጽ ነይርዎ ዝበሎ ጃላ መልሲንብዙሓት ዘገረመ ኮይኑሎ።
ምምሕዳር ፕረሲደንት ዶናልድ ትራምፕ ብዘውጸኦ ስድተኛታት ካብ ሃገሩ ናይ ምስጓግ መደብ መሰረት ግዳይ ዝኾኑ፡ ብ2 ማዝያ 2026 ናብ ኡጋንዳ ከም ዝኣተዉ፡ ጋዜጣ ዘጋርዲያን ሓቢራ። ሓደ ስሙ ክጥቀስ ዘይደለየ በዓል መዚ ኡጋንዳ እቶም ስደተኛታት ክሳብ ናብ ካልእ ሃገር ዝሰጋገሩ ኣብ ሃገር ኡጋንዳ ከም ዝጸንሑ ንሮይተርስ ከም ዝሓበረ እውን ተፈሊጡ።
ማሕበረሰብ ሕጊ ኡጋንዳ ብወገኑ፡ ብመሰረት ኣብ መንጎ ኡጋንዳን ኣሜሪካን ዝተገብረ ስምምዕ 12 መበቆላዊ ዜግነቶም ዘይጠቐሶም ስደተኛታት ካምፓላ ከም ዝኣተዉ ተኣሚኑ ነቲ ተግባር ኮኒንዎ። መንግስቲ ኣሜሪካ ንብዙሓት ሓተቲ ዑቕባ ነናብ ሃገሮም ዝሰጐጐ ኮይኑ፡ ብዝበጸሖ ስምምዓት ብዘይካ ናብ ኡጋንዳ፡ ዜጋታት ኩባ፡ ጀማይካ፡ የመን፡ ቬትናም፡ ላኦስን ሚያማርን ዝኾኑ ግዳያት ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ኢስዋቲኒ፡ ጋና፡ ሩዋንዳን ደቡብ ሱዳንን ዝሰጐጎም ከም ዘለዉ እውን ተጠቒሱ።
እቲ ማሕበረሰብ ሕጊ ኡጋንዳ፡ ነቲ ናይ ምስጓግ ተግባር ንምቅዋም፡ ኣብ ኣብያተ-ፍርዲ ኡጋንዳ ኮነ ዜጋዊ ትካላት ሕጊ ከም ዝምጉት ኣፍሊጡ። ኣተሓሒዙ ድማ ነቲ ተግባር ዘይሰብኣውን ክብሪ ወዲሰብ ዘይህብን፡ ኣብ ልዕሊ እንስሳ ካብ ዝውሰድ ጨካን ስጉምቲ ፈሊኻ ዘይረአ ከም ዝበሎ ድማ ጋዜጣ ዘጋርዲያ ጽሒፋ።
ኡጋንዳ ኣብ ዝሓለፈ ነሃሰ 2026 ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ስደተኛታት ካብ ኣሚሪካ ምስጓግ ኣብ ዝተሰማመዓትሉ ኣብ ኣሜርካ ተቐባልነት ዘይረኸቡ ዜጋታት ሳልሳይ ሃገር ክትቅበል ተሰማሚዓ ከተብቅዕ እንተኾነ ብዛዕባ ናብ መበቆል ሃገሮም ምምላስ ኣብ ዝምልከት ዝበለቶ ከምዘይነበረ ተፈሊጡ። ቁጽሪ ናቶም ካብ ኣሜሪካ ናብ ኡጋንዳ ክኣትዉ ትጽቢት ዝግበረሎም 12 ጥራይ ዘይኮኑ ብዙሓት ምዃኖም እውን ተሓቢሩ።
ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ፡ ብ1 ማዝያ 2026 ብዘውጸኦ “ደረጃ ኣርባዕተ” ዝበሎ፡ ናይ ጉዕዞ መጠንቀቕታ ዜጋታት ኣሜሪካ ከይንቀሳቐስዎም ዝበሎም ክልላት ኢትዮጵያ ዘርዚሩ። ከም ምኽንያት ናይቲ ስግኣት ኢሉ ካብ ዝዝጠቐሶም ጠንቅታት፡ ወተሃደራዊ ጐንጺ፡ ዝተፈላለዩ ገበናትን ሰባት ጠሊፍካ ምስዋርን ይርከብዎም።
ካብቶም ኣሜሪካውያን ዜጋታት ከይንቀሳቐስዎም ኢሉ ዝዘርዘሮም ናይ ዝለዕለ ስግኣት ከባብታት፡ ክልላት፡ ትግራይ፡ ዓፋር፡ ኣምሓራ፡ ጋምቤላን ቤንሻንጉል ጉምዝን ይርከብዎም። እቲ ናይ መጠንቀቕታ መግለጺ እቶም ዝተጠቕሱ ክልላት ብቕልጡፍን ግዜ ዘይህብን ወተሃደራዊ ጐንጽታት፡ ፖለቲካውን ዓሌታውን ጥሕሰታትን ይሕመሱ ከም ዘለዉ ኣስፊሩ።
ምስዚ ብምትሕሓዝ ብፍላይ ኣብ ክልላት ጋንቤላን ቤንሻንጉልን ከምኡ እውን ጐንጽታት ኣብ ዘለዎም ናይ ዶብ ከባቢታት ናይ ሰባት ጠሊፍካ ምስዋር እናገደደ ዝኸይድ ዘሎ ኣስጋኢ ገበን ምዃኑ ጠቒሱ። ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ እቲ “ደረጃ ኣርባዕተ” ዝበሎ ዝለዓለ ስግኣት ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ መላእ ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ “ደረጃ ሰለስተ” ስግኣት ከም እትርከብ ኣብቲ ዘውጸኦ መግለጺ ጠቒሱ። ምስዚ ብምትሕሓዝ ግና ኩነታት ዋና ከተማ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣበባ ብዝምድናዊ ዓይኒ ህድእቲ ኣላ ኢሉ።
ኣብ ብዙሓ ከባብታት ኢትዮጵያ ዜጋታት ኣሜሪካ ናብ ቤት ጽሕፈት ቆንስል ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ምውካስ ኣብ ዝደልይሉ ናይ ኢተርኔትን ካልእ ናይ ተሌ-ኮም ኣገልግሎታትን ስለ ዝቋረጽ ጸገም ከም ዝፍጠር ኣብቲ መጠንቃቕትኡ ሓቢሩ። መንግስታዊ ሰብ መዚ ኣሚሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ካብታ ዋና ከተማ ወጻኢ ክንቀሳቐሱ እንከለዉ፡ ፍሉይ መረጋግጺ ክሕዙ ከም ዝግበኦም ጠቒሱ፡ እቲ ኤምባሲ ነዚ ዝምልከት ኣድላይ ሓገዝ ክገብር ድልዊ ምዃኑ ገሊጹ። ኣተሓሒዙ ከኣ ከም ናይ ኢሚግረሽን ዝኣመሰሉ ሕግታት ምጥሓስ ክሳብ ምስጓግ ካብ ሃገር ከኸትል ከም ዝኽእል’ውን ኣጠንቂቑ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት 2026፡ መንግስቲ ዓባይ ብሪታንያ ብወገኑ ንኢትዮጵያ ዝምልከት ምስዚ ናይ ኣምሜሪካ ወጻኢ ጉዳይ ዝመሳሰል መጠንቀቕታ ኣውጺኡ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ።
ዋና ኮሚሽነር ኮሚሽን ምምኽኻር ኢትዮጵያ፡ ፕሮፌሰር መስፍን ኣርኣያ ኣብ መኽፈቲ ኣኼባ ተጋሩ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዘስመዖ መእተዊ ቃል፡ “ብዘይ ተሳትፎ ትግራይ ምሉእነት ናይቲ ሃገራዊ ዘተ ሸቶኡ ክወቅዕ ኣይክእል እዩ” ከም ዝበለ፡ ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ኣፍሊጣ። እቲ ፕሮፈሴር ኣተሓሒዙ ናይ ተጋሩ ኣብ መስርሕ ምምኽኻር ኢትዮጵያውያን ምስታፍ ኣብ ምፍታሕ ኣብቲ ክልል ዘሎ ጸገማት ብጽሒት ከም ዝህልዎን ተሳተፎ ተጋሩ ኣብ ሃገራዊ ጉዳይ ዘርእን ምዃኑ ሓቢሩ።
ምስዚ ብምትሕሓዝ ፕሮፈኤስር መስፍን፡ እቲ ኣኼባ ኣብ ትግራይ ንክጋባእ ዝተኻየደ ጻዕሪ ስለ ዘይተዓወተ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምክያዱ ናይ ግድን ከም ዝኾነ ድማ ኣመልኪቱ። ትግራይ ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ጽኑዕ ክብሪ ዘለዋ ክልል ምዃና ብምጥቃስ ከኣ ቀንዲ ዓላማ ናይቲ መድረኽ ኣብታ ሃገር ዝረኣዩ ናይ ሓባር ጸገም ብሓባር ምፍታሕ ምዃኑ ኣብሪሁ። ከምኡ እውን ብዝተፈላለየ ምኽንያት ኣብቲመድረኽ ናይ ዘይተሳተፉ ተጋሩ ሓሳብ ንምቕባል ኣብ መጻኢ ናይቲ ኮሚሽን ማዕጾ ክፉት እዩ ኢሉ።
ኣብቲ ዘተ ካብ ኩሉ ዞባታት ትግራይ ዝመፁ ተወከልቲ፡ ተጋሩ ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ተጋሩ፡ ላዕለዎት ወተሃደራዊ ኣዘዝትን ተወከልቲ ዝተፈላለያ ውድባት ናይታ ክልል ዝኾኑ ኣስታት 400 ተሳቲፎም። እዚ ቀዳማይ ዙር ኣኼባ ነቲ ኣብ መጻኢ ብደርጃ ኢትዮጵያ ክዝግበር ዝሕሰብ ኣኼባ ኣጀንዳ ዝኸውን ሓሳብ ናይ ምእካብ ኣኼባ ካብ 1 ክሳብ 3 ማዝያ 2026 ዝጸንሕ ኮይኑ፡ በቲ ኮሚሽን ምምኽኻር ዝተዳለወ ምዃኑ’ውን ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ሓቢራ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ኣቶ ኣማኑኤል ኣሰፋ ምክትል ኣቦመንብር ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ምክትል ፕረሲደንት ግዝያዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይን፡ እቶም ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ተጋሩ ዝኾኑ ተሳተፍቲ ንኣዲስ ኣበባ እምበር ንትግራይ ከምዘይውክሉ ብምጥቃስ፡ ንህዝቢ ትግራይ ዝምልከት ኣኼባ ኣይኮነን ብዝብል ተቓውመኡ ብትሪ ኣስሚዑ።
መጻብቦ ክልተ ሰፋሕቲ ማያዊ ኣካላት ዘራኽብ ጸቢብ ማያዊ ኣካል እዩ። ብመንጽርዚ ሆርሙዝ ንማያዊ ኣካላት ወሽመጥ ፐርሺያን ዖማንን እተራኽብ መጻብቦ እያ። ኣብቲ ዝጸበበ ቦታ ጎኒ ናይቲ ማያዊ ክፋል ኣስታት 33 ኪሎ ሜተር ምዃኑ ናይ ጀኦግራፊ መዛግብቲ የረድኡ። ኣብዚ እዋንዚ ብሰንክቲ ኣሜሪካን እስራኤልን ኣብ ልዕሊ ኢራን ዝኣጐድዎ ውግእ፡ መዓልታዊ መተሓላላፊት 20 ሚልዮን በርሚል ዘይተጸራየ ነዳዲ ዝጸዓና ካብ 138 ክሳብ 140 መራክብ ኮይና ዝጸንሐት ሆርሙዝ፡ ብሰንክቲ ውግእ ኣስጋኢት ስለ ዝኾነት ብደረጃ ዓለም እውናዊት ኣጀንዳ ኮይና’ላ።
ቅድሚቲ ውግእ ብደረጃ ዓለም ካብ ዝንቀሳቐስ ነዳድን ጋዝን 20% በዛ መጻብቦ ይመሓላለፍ ነይሩ። ብዘይካዚ ኣብ ገማግም ወሽመጥ ፐርሺያ፡ የማነ ጸጋም ናብ ዝርከባ ሃገራት ኣብ ርእሲ እቲ ምንቅስቓስ ነዳድን ጋስን፡ ዘድሊ መሰረታዊ ነገራት ዝኣትውን ዝወጽእን በዛ መጻብቦ እዩ ነይሩ።
ኣብዚ እዋንዚ ብመጻብቦ ሆርሙዝ ዝሓልፋ ዝነበራ መራክብ ስለ ዝተዓገታ ዋጋ ነዳዲ ብደርጃ ዓለም ንበርሚል ክሳብ 112-115 ዶርላር ስለ ዝበጸሐ፡ ብሓፈሻ ኩለን ሃገራት ግዳይ ናይቲ ቅልውላው ኮይነን ኣለዋ። ካብ ዝጥቀማሉ ነዳዲ 60-75% በዛ መጻብቦ ይሓልፍ ስለ ዝነበረ በዚ ቅልውላው ዝያዳ ተጨኒቐን ካብ ዘለዋ ሃገራት፡ ፍሊፕንስ፡ ጃፓን፡ ሲንጋፖርን ደቡብ ኮርያን፡ ይርከበአን።
ካለኦት መጻብቦታት ንምጥቃስ፡ መጻብቦ ታይዋን ንቻይናን ደሴት ታውይዋንን ፡ መጻብቦ ፓልክ ንህንድን ስሪላንካን፡ መጻብቦ ታርታሪ ንሩሲያን ደሴት ሳካሊንን፡ መጻብቦ ጹሺማ ንጃፓንን ወሽመጥ ኮርያን; መጻብቦ በሪን ንኣላስካን ሩሲያን ዝፈላሊ ከምኡ ከኣ መጻብቦ ባብኤል መንደብን ስዊዝ ካናልን ብኣብነት ዝጥቀሱ እዮም።
ኢራን ከም ግብረ መልሲ ናይቲ ብኣሜሪካን እስራኤልን ዝወርዳ ዘሎ መጥቃዕቲ ካብ ዝወሰደቶ ስጉምቲ ንመጻብቦ ሆርሙዝ ኣብ ባሕሪ ብዝቕበር ነታጒ ከይተረፈ ምዕጻው እዩ። በዚ መሰረት በዚ ዝሓልፋ መራክብ ንሓደ ናይ ምቅላዕ ዕድለን ኣዝዩ ዝለዓለ ኮይኑ፡ ዝኸፍለኦ ዋሕስ (ኢንሹራንስ) ዝለዓለ ኮይኑ ኣሎ። በዚ ሰጊአን ነዳዲ ዝጸዓና መራክብ ምንቅስቓስ ስለ ዘቋረጻ እዩ ድማ ዋጋ ዘይተጻረየ ነዳዲ ኣዝዩ ከቢሩ ዘሎ። ኣሜሪካ ንሆርሞዝ ካብ ኢራን መንዚዓ ከም እትቆጻጸር’ኳ እንተፈከረት ብቐሊሉ ኣይከለትን። ኣብ መወዳእታ ብኣጋር ሰራዊት ከይትጥቀም ከኣ ስግኣት ኣሎ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ እታ ኣዛራቢት ኮይና ዘላ ደሴት ካርግ፡ ካብቲ መሬታዊ ገማግም ባሕሪ ኢራን 25 ኪሎሜተር ርሒቓ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ባሕሪ ፐርሺያ እትርከብ እያ። ስፍሓታት እዛ ደሴት ካብ 20 ክሳብ 22 ትርብዒት ኪሎሜተር ኮይኑ፡ ነበርታ ከኣ መብዛሕትኦም ሰራሕተኛታት መጻረይ ነዳዲ ኮይኖም፡ ካብ 8 ክሳብ 10 ሺሕ ይበጽሑ።
ካርግ ናይ ኢራን 90% ነዳዲ ዝጻረየላ፡ ዘይተጻረየ ድማ ዝኽዘነላን ናብ ወጻኢ ዝለኣኸላን ቁጠባዊ ማእከል ኮይና ዝጸንሐት’ያ። እዛ ደሴት ካብ ወደብ ቡሸህር ኣስታት 55 ኪሎሜተር እትርሕቕ ኮይና፡ ካብ መጻብቦ ሆርሙዝ ንወገን ሰሜናዊ ምዕራብ 660 ኪሎሜተር ርሒቓ ትርከብ። ብሰንክ’ቲ ንጸጥተኣ ተባሂሉ ዝግበረላ ወተሃደራዊ ምቁጽጻር ከኣ “ዘይትፍቀድ ደሴት” ዝብል ስያመ ክወሃባ ጸኒሑ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኢራን ዝካየድ ዘሎ ውግእ ከኣ፡ በዚ ዝጸንሓ ወሳኒ ቁጠባዊ ብጽሒት ወተሃደራዊ ዒላማ ተገይራ ዘላ እያ።
ካብ ናይ X መዲያ ዝተወሰደ ስእሊ
ሰልፊ ብልጽግና “ናይ ህልውና ስግኣት ተንተናን ስራተጅያዊ መፍትሒ መማረጽታትን” ብዝብል ኣርእስቲ ኣዳልዩ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2026 ብምስጢር ናብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሰልፊ ብልጽግናን ፈደራል መንግስትን፡ ዝዘርግሖ ሰነድ ምውጽኡ ብዝተፈላለያ ማሕበራዊ መድያታት ተቓሊዑ። እቲ 12 ገጻት ዘለዎ ኣብ ጸጥታውን ፖለቲካውን ስግኣታት ኢትዮጵያ ዘተኮረ ሰነድ፡ ኣብ 4 ኣስጋእቲ ናይቲ ብኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ፈደራል መንግስቲ ዝበሎም ጉዳያት ዘተኮረ እዩ።
እቶም እቲ ሰነድ ዘተኮረሎም 4ተ ዛዕባታት፡ “ምትንሳእ ውድብ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ምብርባር ምሁራት ትግራይን፡ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዘሎ ምንቅስቓስ ፋኖ ካብቲ ተነጺልዎ ዝነበረ ናብ ቀጥታዊ ወተሃደራዊ ስግኣት ምዕራጉ፡ ናይቲ ብጀነራል ኣልቡርሃን ዝምራሕ ሓይሊ ጐረቤት ሱዳን ዓቕሚ ምድልዳሉን ምስ መንግስታት ግብጽን ኤርትራን ዝምድናኡ ምድልዳልን ቀጥታውን ዘይቀጥታውን ኢድ ኣእታውነት መንግስቲ ኤርትራን ፖለቲካዊ ጽልዋኡ ኣብ ኢትዮጵያን ብኢትዮጵያ ዝለዓል ዘሎ ግዜን ኣገባብን ዘየገናዘብ ሕቶ ቀይሕ ባሕርን ውደብን” ዝብሉ እዮም።
ብዘይካዚ እቲ ምስጢራዊ ሰነድ፡ መንግስቲ ብልጽግና ብሰንኪ ዘይዕቱብ ኣተሓሕዛኡ ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ካብ ህዝቢ ዝገጥሞ ዘሎ ተቓውሞ’ውን ኣብቲ ምስጢራዊ መጽናዕታዊ ሰነድ ዝተደህሰሰ እዩ። ኣብ ዝርዝር ትሕዝቶ ናይቲ ሰነድ ድማ ውዕል ፕሪቶርያ ብግቡእ ስለ ዘይተተግበረ ኣብ ትግራይን ኣምሓራን ፈጢርዎ ዘሎ ጸገም ይእመን። ከም መዋጸኦ ድማ ነቶም ኣብቲ ክልላት ኣንጻር ፈደራል መንግስቲ ዝዋስኡ ዘለዉ ፖለቲካዊ ሓይልታት፡ በቲ ሓደ ወገን ካብ ህዝቢ ናይ ምንጻሎም፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ኣብ ሕድሕዶም ዘይምትእምማን ፈጥሪርካ ዝከፋፈልሉ ስረሓት ምክያድ ከም ኣስፊሩ። ብሓፈሻ ናይ መንግስቲ ወተሃደራዊ መንገዲ ከም እንኮ መፍትሒ ምርጫ ጌርካ ምርኣይ ጌጋ ምዃኑ ጠቒሱ።
ንኤርትራ ኣብ ዝምልከት ከኣ እቲ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ በጺሑ ዝነበረ ስምምዕ ናብ ናይ ህልውና ስኣት ከም ዝተመለሰ ስፍሕ ብዝበለ ኣስፊሩ። ሕቶ ምውናን ኣፍደገ ባሕሪ ኤርትራን ወደብ ዓሰብን ግዜኡ ዘይሓለወን ልኡላውነት ኤርትራ ዝጻረር ዝመስል ህዉኽ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ቅድሚ ምውሳድን ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ዝስምዕዎ መደረታትን መንገሲ ኤርትራ ምስ ትግራይ፡ ፋኖን ሱዳንን ንክተሓባበር ከም ዝዓደሞ ጠቒሱ።
ከም ናይ መጻኢ መፍትሒ ከኣ ግዜ ወሲድካ ንመንግስቲ ኤርትራ ብዲፕሎማስያዊ መዳይ ኣዳኺምካን ካብ ህዝቢ ነጺልካን ምቕጻል ይብል። ብናይ ብዙሓት ግዱሳት ሚዛን፡ እቲ ገምጋማዊ ሰነድ መንግስቲ ፈደራል ብሰንክቲ ሒዝዎ ዘሎ መንገዲ ኣብ ጨንቂ ከምዘሎ ዘመልክት’ዩ ይባሃል ኣሎ።
More...
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋን’ዚ፡ “መውጽእ ኣፉ” ገይርዎም ካብ ዘሎ ዛዕባታት ጉዳይ ምምሕዳር ዓብይ ሓጽቢ ሕዳሰ ኢትዮጵያን ኣፍደገ ባሕርን እዮም። መራሒ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዞም ክልተ ዛዕባታት “እዋናውን ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ወሰንቲ ቀያሕቲ መስመርን እዮም” እናበለ እዩ ኣብ ፈቐዶ ኣጋጣሚታት “ጸማምሲ ሓደ ደርፉ” ክሳብ ዝበሃል ዝሓይኮም። ብፍላይ ንቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ ዝምልከት፡ ኣጋጣሚ ኣብ ዝረኸበሉ ከኮማሰዖ እንከሎ፡ ንኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንሕብረተሰብ ዓለም’ውን ኣስደሚሙ ዘሎ’ዩ።
ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ነዞም ክልተ ዛዕባታት ከልዕል እንከሎ፡ ሕጊ ተኸቲሉ ዘረጋግጾም መሰላቱ ኣምሲሉ እዩ ዘቕርቦም። ነቲ ምስ ግብጺ ዘለዎ ጌና ዘይተዓጽወ ፋይል ክጠቅስ እንከሎ፡ ነቲ ኣብ 1929ን 1959ን ኣብ መንጎ ግብጽን ኣብቲ እዋንቲ ንሱዳን ዘመሓድር ዝነበረ ስርዓት እንግሊዝን ብዝተፈራረምዎ መሰረት፡ ንግብጺ 55.5 ቢልዮን ንሱዳን ድማ 18.5 ቢልዮን ኪዩቢክ ሜተር ማይ ናይ ምጥቃም መሰል ኣፍቂዱ ንኢትዮጵያ ግና ዘይጠቕሳ ስምምዕ ብምዃኑ እዩ ዝቃወም። መሰረታዊ ምኽንያቱ ድማ ብገዛእ መግለጺ ልኡላውነታ ዝኾነ ማይ ሩባ ኣባይ፡ ኣብ ዘይተሳተፈትሉ ብዝተኸተመ ስምምዕ ኣይትቅየድን’ያ ዝብል ምዃኑ ደጋጊሙ ዝጠቕሶ እዩ።
ድሕሪ ምህናጽ ዓብይ ሓጽቢ ህዳሰ እውን፡ መንግስቲ ግብጺ ኣብ ኣመላለኣን ምስ ከጋጥም ዝኽእል ደርቅን ምልውዋጥ ኣየርን ክፍጠር ዝኽእል ዋሕዲ ማይ ተክኒካዊ ምምሕዳር ብቀዋምነት እንተዘይተሳቲፈ፡ ውሕስነት የብለይን፡ ከምኡ ከኣ ኢትዮጵያ ድሕሪ ሕጂ ኣብ ሩባ ኣባይ ተወሳኺ ሓጽቢ ከይትሃንጽ ንዝብሎ ዘሎ እዩ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝቃወም ዘሎ። ስለዚ መሰረታዊ መቃወሚኡ ምኽንያት “ኣብ ልኡላዊ መሰለይ ናይ ግብጺ ጣልቃ ኣየፍቅድን” ዝብል መጎት እዩ።
ናብ ጉዳይ ኣፍደገ ባሕሪ ክምጻእ እንከሎ ግና፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንልኡላውነት ካላኦት ዋጋ ከምዘይህብ ዘርኢ’ዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ እዩ ድማ፡ ነቲ ዞባዊ ኮነ ዓለምለኻዊ ሕጋዊ መሰረት ዘለዎ ንኣጠቓቕማ ውደብ ገማግም ባሕሪ ዘየብለን ሃገራት ዝምልከት ሕጊ ዓንቀጽ 125 ካብ ቁጽሪ 1 ክሳብ ቁጽሪ 3 ብምጥሓስ፡ “ስለ ዘድልየኒ ናይ ምውናን መሰል ኣለኒ” ኣብ ዝብል ስምዒት ጥሒሉ ዝሕንብስ ዘሎ። ነቲ 85% ናይ ኒል ማይ ካብ ኢትዮጵያ ዝምንጩ ስለ ዝኾነ፡ “ገደብ ዘየብሉ ልኡላዊ ተጠቃምነተይ ይከበረለይ” ኢሉ ክምጉት እንከሎ፡ ብኣንጻሩ ገማግም ቀይሕ ባሕርን ወደብ ዓሰብን፡ “100% ኤርትራዊ ልኡላዊ ምዃኑ ክዝንገዖ እንከሎ ከኣ የገርም። እዚ እዩ ከኣ ጉዳይ ልኡላውነት “ክውዕየካን ብማንካ ክዝሕለካን ብኢድካ” ኣይኮነን ዘብል።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ፡ ብምኽንያት መበል 1447 ዓመት ምጅማር ጾመ-ሮመዳን 2026፡ ብቋንቋ ዓረም ኣብ ዘመሓላለፎ ናይ “እንኳዕ ኣብጸሓኩም” መልእኽቱ፡ “ኢትዮጵያ ናይ ምስፍሕፋሕ ድሌት ዘየብላ ሃገር እያ፡ ከምኡ እውን ጸጥታ ጐረባብታ ኣይትዘርግን” ኢሉ። ካብቲ መልእኽቱ ከይወጸ ከኣ፡ “እንተ ብፍታው እንተ ብዘይፍታው ኣፍደገ ባሕሪ ወኒና፡ ህንጸት መደበር ሓይሊ ባሕርን ኣገልግሎት ወደብን ከነረጋግጽን ኢና” ክብል፡ ነቲ ዝበሎ ተመሊሱ ዘፍረሶ ምዃኑ ካልእ ኣገራሚ ’ዩ፡ ።
ናይቶም ብስምዒት ዘለዓዕልም ሰዓብቱ ተቐባልነት ንምዕዛዝ ከኣ፡ ቅድም ኣብ ቀላይ ጣና ኣብዚ ቀረባ ግዜ ድማ ኣብ ቀላይ ኣዋሳ “ፍሉይ ኮማንዶ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ” ናይ ዝብሎ ሰራዊት ምርኢት ይዕዘብ ነይሩ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ከኣ ነቲ ብዛዕባ ወደብ ዓሰብ ክቑዝሞ ዝጸንሐ፡ ከምቲ “ወሓጥዮ ተበልኩዋስ ትጐስሞ” ዝበሃል፡ ናይቲ ካብ ሶማሊያ ክሳብ ወደብ ምጽዋዕ ዘሎ ገማግም ጸጥታ ክሕልው እየ ክብል’ውን ተሰሚዑ። ክሳብ ክንድዚ ድፍረትን ንዕቀትን እናርኣየ “ናይ ጐረባብተይ ጸጥታ ኣይዘርግን’የ” ምባሉ ከኣ ነቲ ኣሽካዕላሉ ዝያዳ የግድዶ።
ናይ ኣብይ ኣፍደገ ባሕሪ ናይ ምውናን መጎት ደጋጊሙ ከም ዝነገረና፡ ካብ “ክቱር ዘይሓላፍነታዊ ድሌትን ብብዝሒ ህዝቢ ምጉብዕባዕን ሓሊፉ ካልእ ክብደት ዝወሃቦ መንቀሊ የብሉን። ብናይ ሃገራት ተፈጥሮኣዊ ጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ ተማእዚዝካ ዝተዋህበካ ጸጋ ናይ ዘይምቕሳን ዝተዘርገ መንፈስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ደረቱ ዝሓለፈ ምዃኑ እውን ንዕዘቦ ኣለና። ንኣብነት ኢትዮጵያ ኣብ ዓመት ብድምር 123.25 ቢልዮን ኩቢክ ሜትር ማይ ዝዓቑሩ 12 ዓበይቲ ኣፍላጋት ኣለዉዋ፡ ስዑድ ዓረቢያ ድማ ዋላ ሓንቲ ሩባ ዘየብላ ሃገር’ያ። እንተኾነ ስዑዲ ዓረቢያ ጀኦግራፊያዊ ኣቀማምጣኣን ተፈጥሮኣዊ ጸጋ ባሕራን ተቐቢላ ትነብር ዘላ ሃገር እምበር፡ ሩባ ንምውናን ናይ እንዳማታ ልኡላውነት ኣይትደናደንን።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣፍደገ ባሕሪ ኣብ ዘየብለን ሃገራት ዝነብር ህዝቢ፡ ኣስታት 640 ሚልዮን እዩ። እንተኾነ እዚ ኣሃዝ’ዚ ዝነብረን ሃገራት በቲ ንኣጠቓቕማ ወደብ ብመሬት ዝተኸባ ሃገራት ብዝምልከት ዝወጸ ዓለምለኻዊ ሕጊ ክምእዘዛን ምስ ጐረባብተን ኣሳንየን ቁጠባአን ክሰስናን እምበር፡ ልኡላዊ ሕግታት ናይ ምጥሓስ መሰል የብለንን። ክንድዚ ዝኣክል ካብ ህዝቢ ዓለም ንዝምእዘዘሉ ሕጊ ኣጠቓቕማ ወደብ፡ ኣስታት 120 ሚልዮን ዝኸውን ህዝቢ ስለ ዘለካ፡ ሕጊ ክትጥሕስ ምሓላን ንሓላሚኡ ዘነውር ተዘይኮይኑ፡ ዘንእድን ዝተባባዕን ኣይኮነን። ምናልባት እውን ከምቲ “ካብ ሰባ ዝነወሐት መሸላስ ወይ ንዑፍ ወይ ንእምኒ ወንጭፍ” ዝበሃል፡ ንኢትዮጵያ ካልእ ናይ ምብትታን መዘዝ ከይጐተላ ናይ ብዙሓት ስግኣት’ዩ።
ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ፡ ብሓይሊ ኣጽዋር ናይ ምምካሕ ዝንባለ የንጸባርቕ ኣሎ። ዩኩረይ፡ ጐቦታት ጐላንን ፍልስጤምን ግዳይ ንዝኾናሉ ኩነታት እናነኣደ ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ኤርትራ ከምኡ ዝኣመሰለ ዓመጸኛ ስጉምቲ ናይ ምውሳድ ህርፋን ከም ዘለዎ’ውን የመላኽት’ዩ። ኣብ ኣጽዋር እምበር፡ ኣብ ፍትሓውነት ናይቲ ከዕውቶ ዝህንጠየሉ ዘሎ ወራር ግዲ ዘለዎ ኣይመስልን። ከምቲ ግቡእ እቲ ናይ ዓወት ወሳኒ ኣጽዋርን ብዝሒ ሓይሊሰብን ዘይኮነ፡ ፍትሓውነት ናይቲ ትቃለሰሉ ዓላማ ምዃኑ፡ ካልእስ ይትረፍ ካብቲ ታሪኽ ግጥሚያ መንግስታት ኢትዮጵያን ሰውራ ኤርትራን’ኳ ዝተማህረ ኣይመስልን።
ባህግና Eri Bahgna Media 29.03.2026 ውዑል ኣልጀርስ ሕጂ'ውን ዘይስገር'ዩ፡ ህዝብና እንታይ'ዩ ዝደሊ
Written by Eri Bahgna MediaMedia
من الديكتاتورية إلى الديمقراطية
الانتقال من الديكتاتورية إلى الديمقراطية ودور الشعب الواعي في استخدام جميع أدوات النضال
يمثّل الانتقال من الديكتاتورية إلى الديمقراطية واحدة من أعقد وأهمّ المراحل في تاريخ الشعوب، إذ لا يقتصر الأمر على تغيير نظام حكم، بل يمتد ليشمل إعادة بناء الوعي السياسي، وترسيخ قيم الحرية، والمشاركة، وسيادة القانون. وفي هذا السياق، يبرز دور الشعب الواعي كعامل حاسم في إنجاح هذا التحول، من خلال استخدام أدوات النضال السلمي بفعالية ومسؤولية
إن الأنظمة الديكتاتورية تقوم في جوهرها على احتكار السلطة، وقمع الحريات، وإقصاء المواطن من دائرة الفعل السياسي. ومع مرور الزمن، يؤدي ذلك إلى تراكم الإحباط، وتراجع الثقة، وتفكّك الروابط الاجتماعية. لكن التاريخ أثبت أن إرادة الشعوب لا يمكن كبتها إلى الأبد، وأن لحظة التغيير تأتي عندما يتشكل وعي جماعي بضرورة الانتقال نحو نظام أكثر عدلاً وإنصافاً
الشعب الواعي هو ذلك الذي يدرك حقوقه وواجباته، ويؤمن بأن التغيير الحقيقي لا يتحقق بالعنف، بل عبر النضال السلمي المنظم. ومن أهم أدوات هذا النضال: المظاهرات، والاعتصامات، والعصيان المدني، وحملات التوعية، واستخدام الإعلام التقليدي والحديث لنقل صوت الشعب ومطالبهم. هذه الأدوات، عندما تُستخدم بشكل منضبط وواسع، تساهم في إضعاف شرعية النظام القائم، وتعزز في المقابل شرعية الحراك الشعبي، وخاصة عند استخدام هذه الوسائل في دول المهجر، حتى لا تأتي بنتائج عكسية تضرّ بقضية الشعب العادلة وتعرضنا للمساءلة القانونية
المظاهرات السلمية، على سبيل المثال، تُعدّ وسيلة قوية للتعبير عن الرفض الجماعي، وإيصال رسالة واضحة للداخل والخارج بأن الشعب لم يعد يقبل بالوضع القائم. أما الاعتصامات، فهي تمثل شكلاً أكثر استمرارية في الضغط، حيث تُظهر إصرار المحتجين على تحقيق مطالبهم. وعندما تتسع رقعة المشاركة الشعبية، يصبح من الصعب على أي نظام تجاهل هذه الأصوات
غير أن نجاح هذه الأدوات يعتمد بشكل كبير على وعي المشاركين، وقدرتهم على الحفاظ على سلمية الحراك، وتجنب الانجرار إلى العنف أو الاستفزاز. فالعنف غالباً ما يمنح الأنظمة الديكتاتورية ذريعة لقمع الحركات الشعبية، ويشوه صورتها أمام الرأي العام. لذلك، فإن الالتزام بالسلمية ليس مجرد خيار أخلاقي، بل هو استراتيجية فعالة لتحقيق التغيير
من جهة أخرى، تلعب مسألة الشرعية دوراً محورياً في عملية الانتقال. فالنظام الديكتاتوري يستند في بقائه إلى فرض الأمر الواقع، لكنه يفتقر إلى الشرعية الحقيقية المستمدة من إرادة الشعب. في المقابل، يكتسب الحراك الشعبي شرعيته من حجم التأييد الجماهيري، ومن قدرته على تمثيل تطلعات الناس بمختلف فئاتهم. وكلما ازداد هذا التأييد، تآكلت شرعية النظام، وازدادت فرص التغيير
وهنا تبرز أهمية مخاطبة “الأغلبية الصامتة”، وهي تلك الفئة من المجتمع التي قد لا تشارك بشكل مباشر في الحراك، لكنها تراقب وتقيّم. هذه الأغلبية تمثل وزناً حاسماً، إذ إن انضمامها إلى صفوف المطالبين بالتغيير يمكن أن يغيّر موازين القوى بشكل جذري. لذلك، ينبغي على القوى الساعية إلى التحول الديمقراطي أن تخاطب هذه الفئة بلغة عقلانية، وتطمئنها، وتوضّح لها أن التغيير لن يقود إلى الفوضى، بل إلى الاستقرار والعدالة
وفي الحالة الإرترية، يكتسب هذا الموضوع أهمية خاصة، نظراً لطبيعة النظام السياسي القائم، والتحديات التي يواجهها المجتمع. إن الانتقال إلى الديمقراطية يتطلب بناء جسور الثقة بين مختلف مكونات الشعب، وتعزيز ثقافة الحوار، ونبذ الانقسامات وخطاب الكراهية. كما يتطلب وجود رؤية واضحة للمستقبل، تتضمن احترام حقوق الإنسان، وضمان المشاركة السياسية، وبناء مؤسسات قوية ومستقلة
ولا يمكن إغفال دور النخب الثقافية والإعلامية في هذه العملية، حيث يقع على عاتقها نشر الوعي، وتقديم خطاب مسؤول، يبتعد عن التحريض وفكرة (نحن وهم)، ويركز على القيم المشتركة. كما أن الشباب يمثلون قوة دافعة للتغيير، لما يمتلكونه من طاقة وحماس وقدرة على استخدام الوسائل الحديثة في التنظيم والتعبئة
في الختام، فإن الانتقال من الديكتاتورية إلى الديمقراطية ليس مساراً سهلاً أو سريعاً، لكنه ممكن عندما تتوفر الإرادة الشعبية، والوعي، والتنظيم. والشعب الواعي، الذي يستخدم جميع وسائل النضال بذكاء، ويعمل على كسب التأييد الجماهيري، ومخاطبة الأغلبية الصامتة، هو القادر على قيادة هذا التحول نحو مستقبل أفضل، تسوده الحرية والكرامة والعدالة
