ነቲ ኣብ እስራኤል ኣብ መንጎ` ደገፍትን ተቓወምትን ስርዓት ህግደፍ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘጋጠመ ጐንጺ ብዝምልከት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ኮሚሽነር ላዕለዋይ ኮሚሽ ጉዳይ ስደተኛታት ፊሊፖ ግራንዲ ንኣብ እስራኤልን ኩሉ ሓደገኛ ኩርነዓት ዓለምን ዘለዉ ሓለዋ ዘድልዮም ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝገብሮ ሓለዉኡ ከዛይድ ጸዊዑ።

ጸብጻባት ከም ዝሓበሮ፡ ደገፍቲ ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ እስራኤል ብዘሳወሮ ግጭት፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ከተማ ተልኣቪቭን ማላኪን ኣብ ልዕሊ መበል 27 ዓመት ዝኽሪ ናጽነት ኤርትራ ዘኽብሩ ዝነበሩ ኤርትራውያን ሓተቲ ዑቕባ ጉድኣት ኣጋጢሙ። ኣብቲ ጐንጺ ካራሩን ኣእማንን ከም ዝተዘውተረ እቲ ጸብጻብ ገሊጹ። ብ4 ሰነ 2018 ከኣ ቀጻሊ ናይ ገዛገዛ ምድፋእ ተኻይዱ። ካብ ቢቢሲ ዝተረኽበ ጸብጻብ ከም ዝሕብሮ ብሰንክቲ ግጭት ካብ ደገፍቲ ህግደፍ 13 ካብ ተቓወምቲ ከኣ 3 ስደተኛታት ንክሕተቱ ተኣሲሮም ኣለዉ።

ናይቲ ናብ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ዝተላእከ መዘክር ሰዲህኤ ቅዳሑ ናብ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ኣብ እስራኤል ናብ ዘለዋ ኤምባሲታት ኣፍሪቃ፡ ከምኡ እውን ኣብ ማእከላይ ቤት ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራት ጀነቫ ናብ ዝርከብ ልኡኽ እስራኤል ቅዳሑ ተላኢኹ እዩ። እዚ መዘክር ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ዝርከቡ ኤምባሲታት ኤርትራ ናይ ግጭትን ምፍልላይን ማሕበረሰብ ኤርትራ ጠንቂ ምዃኑ ጠቒሱ፡ ኣተሓሒዙ ከኣ ካብ ገበነኛታት ሓለዋ ምግባር ኣድላዪ ከም ዝኾነ ኣስፊሩ።

ምስዚ ሰዲህኤ ኣብዚ መዘክሩ፡ እስራኤላውያን ሓለፍትን ካለኦት እቲ ጉዳይ ዝምልከቶምን ኣብ ልዕሊ’ቶም “ስደተኛታት” ብዝብል ጉልባብ ንመንግስቲ ኣስመራ ዝድግፉ ናብቲ ዝቖጸሮም መንግስቲ ክመልስዎም መሰረታዊ ስጉምቲ ክወስዱ ከም ዝግበኦም ጠቒሱ።

እቲ መዘክር ጉዳይ ስደተኛታት ኣብ ካልእ ከባብታት’ውን ኣሻቓሊ ምህላዉ ኣመልኪቱ፡ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ንግዳያት ኣብ ሊቢያ ተዓጊቶም ንዘለዉ ብፍላይ ከኣ ነቶም ካብ ቅትለት ኣሰጋገርቲ ሰባት ኣብ ሊቢያ ባኒዋሊድ ዝበሃል ቦታ ዝደሓኑ 140 ኤርትራውያን ዝገብሮ ደገፍ ንከዛይድ ተማሕጺኑ።

ሰላም ምእንቲ ራህዋን ቅሳነትን፥ ጽቡቕ ድሌትን ኣደ ስልጣኔን እያ። ሰላም እንተዘየልዩ ኩሉ ነገር ኣሉታ እምበር እወንታ ዝሕሰብ ኣይኮነን። ሰላም ዝደሊ ከኣ ንክብሪ ሃገሩን ህዝቡን ዝሕሉ እምበር ንህዝቡ ዘዋርድን ዘካፍእን ኣይኮነን። ልክዕ እዩ ንሰላም ዝምነ ባእታ ዋጋ ከምዝኸፍል ርዱእ እዩ። ይኹን እምበር ሰላም ዝደሊ ንረብሓ ህዝቡን ሃገሩን ዝሓልን ዝሓስብን ንቕድሚት ክግስግስን ዝሕልን እዩ።

ስርዓት ኣሰመራ፥ ኣብ ስልጣን ተወጢሑ ንህዝቢ ኤርትራ ድከቱ ካብ ዘስትዮን ጅሆ ካብ ዝሕዞን እነሆ 27 ዓመታት ኣሕሊፉ። ኣብዚ 27 ዓመታት ንህዝቢ ኤርትራ ምስ ጐረባብቱ ከጻልኦን፥ መሬት ኤርትራ እውን ብሰንኪ ዘይውሕሉል ኣተሓሕዛ እቲ ጉጅለ ተሸርሚሙ ንጐረባብቲ ሃገራት ከም ዝተዋህበ ንኹልና ብሩህ እዩ።

እወ! ሰላም ኩሉ ዝኽፈል ዋጋ ከፊልካ ከምዝምጻእ ርዱእ ኮይኑ፥ እቲ ዋጋ እቲ ግና ብዋጋ ክብሪ መሰልን ፍትሕን ህዝቢ ክኸውን ኣይግባእን። ጨቋንን መላኽን ስርዓት ጉጅለ እሲያስ ነቲ ባዕሉ ዝሓንጸጾን ተመሊሱ ሞይቱ ዝበሎን ቅዋም”ኳ ከተግብር ድልው ኣይነበረን። ምኽንያቱ እታ ስልጣኑ ካብ ኢዱ ንኸይትወጽእ። ነዚ ንክገብር ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ካብ ምስሕሓብ ሓሊፉ ኣብ ውግእ ዘብጸሐ እሞ ደሓር ዝተፈርደ ዶብ ዘይምሕንጻጽ ከም ዓቢይ መሕብኢ ካርታ ክጥቀመሉ ጸኒሑ እዩ።

እቲ ንሱ ዝህቦ ምስምስ ድማ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ዶብ ዘይምሕንጻጹ ክብል እዩ ንህዝቢ ዝገፍዕን ዝጭቁንን ዝነበረ። እቲ ዶብ ዘይምሕንጻጽ ግና ሕጊ ንኸይትግበር ይኹን፥ ህዝቢ ገንዘቡ ንኸይጥቀመሉ፥ ፍትሕን ዲሞክራስን ዘትከለሉ ዝኽልክል ኣይነበረን። ንግሩሃት ግና ሓቂ ይመስሎም ስለዝነበረ ነታ ፍትሕን ዲሞክራስን ባዕሉ እቲ ንስርዓት ኢሰይያስ ዝድግፍ እውን ከይተረፈ ከይተረድኦ ይዓብጣ ነይሩ ማለት እዩ።

መንእሰያትና ብሰንክዚ ሃጽ ኢሎም ክጠፍኡሉ ዝመሃዞ ናይ ሳዋ ቤት ትምህርትን፥ ብምኽንያት ናይ ባድመ ኣብ ኢድና ዘይተመልሰት ብማለት ንመንእሰይ ሰሪሑ ከይዕንገል ተመርዕዩ ከይዝምድ ኣብ ጎዳጉዲ ክዳጉነሉ ግርም ምኽንያት ረኺቡ ነይሩ። ሎሚ ሕቑኡ እትሰብር ዕለት 05-06-2018 በቲ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝመርሕ ዘሎ ፖለቲካዊ ኣካል ዝተበጽሐ ውዕል ኣልጀርስ ክትግብር ምስምምዑን ኣብ ግብሪ ንምውዓል ድሉው ምዃኑን ብዘውጽኦ ውሳኔ ብማዕከናት ዜና ተዘርጊሑ ኣሎ። እዚ ናይ ዶብ ምሕንጻጽ ንዓሰርተ-ሓሙሽተ ዓመታት ደው ኢሉ ኣይውግእ ኣይሰላም ዝነበረ ኩነታት ንክልቲኡ ኣህዛብ ኢትይጵያን ኤርትራን ሃስይዎ እዩ።

ሎሚ ግን እቲ መጋረጃ “ኣይውግእ ኣይሰላም” ዝተቐንጠጠ እዩ ዝመስል እሞ፥ ጉራን ፈኸራን ዘድሊ ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ ሰላም ንኹሉ ዘርብሕ ብምዃኑ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ድሌት ህዝቢ ክንብርከኹን ባህርያዊ ስለ ዝኾነ። ኢሰይያስ ነታ ባድመ ንጥቕሙ ክብል ብወያነ ክመሓደር ዝፈሓሳ ተንኮል እነሃ ሎሚ ኣብ ክሳዱ ክትጥምጠሞ ትቀራረብ ኣላ።

ይኹን እምበር እቲ ናይ ዶብ ምሕንጻጽ ማለት እንተላይ እቲ ንኤርትራ ይኹን ንኢትጵያ ዝተዋህበ ብግቡእ እንተተግቢሩ መላኺ ስርዓት ኢሰያስ ዝሕበኣላ በዓቲ የላን። እታ መሸንቆቓ ድጊም ኣብ ክሳድ ኢሰያስ ዝያዳ እናተሸምቀቐት እያ ክትከይድ። ምኽንያቱ ብድሕሪ ሕጂኸ እንታ ምስምስ ከምጽእ። ደጊም ከም ኣመሉ ካልእ ክተዃቱኽ እንተዘይኮይኑ ኣኺልዎ እዩ። እሱራት ክፈትሕ፥ ኣብዝሓ ሰልፍታት ከፍቅድ፥ ዝህዝቢ ብዘጽደቖ ሕገመንግቲ ክመርሕ፡ ክሕተት እዩ። ነዚ ዘመልስ ባህሪ ከኣ የብሉን። ምርጫኡ በታ ዝነቐጻ ምንቃጽ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ምኽንያቱ ደጊም ኩሉ መሕብኢ በዓትታቱ ናይ ምፍራስ ዕድሉ ዝለዓለ ስለ ዝኾነ።

“ሰዲህኤ፡ ከም መቐጸልታ ናይ ቅድሚ ሕጂ ጻዕርታቱ፡ መስርሕ ምርግጋጽ ኣድማዒ ተሳትፎ ኤርትራዊ መንእሰይን፡ ምቅልጣፍ ምስግጋር መሪሕነታዊ ተራ ኤርትራዊ መንእሰይ፡ ናብ ክዉንነትን ምቕያር ዘኽእል መሳለጥያታትን ኣገባባትን ምፍጣር ሓደ ካብ ናይ’ዚ እዋን ቀዳምነታት ምዃኑ የረጋግጽ። ብግብሪ ክሰርሓሉ ድልዊ ምዃኑ ከኣ የረጋገጽ።” (ካብ ፖለቲካዊ ውሳነታት 2ይ ጉባአ ሰዲህኤ ዝተወስደ)

ብዛዕባ መንእሰይ ብሓፈሻ፡ ብዛዕባ ኤርትራዊ መንእሰይ ከኣ ብፍላይ ብቐጻሊ እዩ ዝዝረብን ዝጸሓፍን። ከምኡ ዝኾነሉ ምኽንያት ርዱእ እዩ። መንእሰይ ናይ ወለዶታት ምትኽኻእ ናይ ምርግጋጽ ሓላፍነት ዘለዎ ሞተር ሕብረተሰብ ስለ ዝኾነ። መንእሰይ ከም ኩሉ ክፍሊ ሕብረተሰብ ከካብቲ ዝነበረሉ መዋእል ፈሊኻ ዝረኣ ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ናይ ሎምን ናይ 70ታትን መንእሰይ ብሓደ ዓይኒ ክትርእዮ የጸገም እዩ። ዘይሩዘይሩ ግና እቲ ወለዶታት ናይ ምትኽኻእ ኣርዑት ኩሉ ግዜ ካብ እንግደዓ መንእሰይ ዝወርድ ኣይኮነን።

መንእሰይ ዳርጋ ኣብ ኩሉ ሃገራት ክበሃል ብዝኽእል፡ ካብቲ ሓፈሻዊ ብዝሒ ህዝቢ ዓብላሊ ግደ ዝሕዝ እዩ። ንኣብነት ኣብ ኤርትራ እቲ ዝረአ ዘሎ ስደትን ምብትታንን ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ካብቲ ህዝቢ ካብ 70% ዘይውሕድ ቁጽሪ ከም ዝሕዝ ብዙሓት ናይዚ ዓውዲ ክኢላታት ዝገልጽዎ እዩ። መንእሰይ ኣብ ልዕሊ ዝለዓለ ብዝሒ ዝሕዝ ምዃኑ፡ ንኡስ ዕድመን ሓያል ጉልበትን ዝውንን ምዃኑ ካብ ብልጫታቱ ሓደ እዩ። እቲ ቀንዲ ንመንእስይ መንእሰይ ከብሎ ዝኽእል ግና ዘለዎ ምዕቡልን ናብ ድሕሪት ምጽብጻብ ዘይኮነስ ናብ ቅድሚት ምምዕዳው ዘቐድም ራእይ ክውንን እንከሎ እዩ። መንእሰይ ብዕድመ ንኡስን ናብ ህልዊ ምዕባለ ዝቐረበን ክነሱ፡ ኣብ ንሓባር ዘየሰጉም ድሑር ዝንባለታት ክእለኽ እንከሎ ግና ዘምሕረሉ ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነ ተፈጥሮኣዊ ዕቤቱ ርኢኻ ጥራይ መንእሰይ ክትብሎ ኣጸጋሚ እዩ። ውድባትን ካልእ ፖለቲካዊ ትካላትን ኣማዕድየን ዝርእያን ሎሚ ኣብ ኢደን ዘሎ ዓላማ ዘቐጽለለን ሓይሊ ክረኽባ ሰለ ዘገድሰን ናይ መንእሰያት ተሳትፎ ይምሕጸና እየን። ምምሕጻንን ጥጡሕ ባይቶ ምፍጣርን ግና ይፈላለ እዩ። ሰልፊ ዲሞክራስያዊ ህዝቢ ኤርትራ፡ ከም ሓደ ኣብ ቀጻሊ ዕቤት ዘተኰረ ዕላማ ዘለዎም ውዳበ ምእንቲ ቀጻልነት ቃልስን ዓወትን ናይ መንእሰይ ተሳትፎ ከመዓዱ ግድን ስለ ዝኾነ፡ ነዚ ጉዳይ ንዝከታተል ኣካሉ ናብ ደረጃ ፈጻሚ ሽማግለ ኣበሪኹ ዝቃለሰሉ ዘሎ እዩ

መንእሰይ ናይ ቃልሲ መቐጸሊ ጥራይ ዘይኮነ፡ ቀንዲ ናይ ለውጢ ሓይሊ እዩ። መንእሰይ ነዚ ሓያልነቱ ዘዕዝዞ ብዘይካቲ በይኑ ተወዲቡ ዘካይዶ ቃልሲ፡ ኣብ ዝኾነ መንግስታዊ ኣካላት ዝርከብ ምዃኑ እዩ’ውን። ኣብ ሓደ መንግስቲ ብዝለዓለ ደረጃ ተወዲቡን ተጽዕኖ ዝፈጥር መሳርሒ ወኒኑን ናይ ሃገር ልኡላውነትን ናይ ህዝቢ ሰላምን ክብርን ናይ ምርግጋጽ ሓላፍነት ዘለዎ ወተሃደራዊ ክፍሊ ብመንእሰያት ዝተነድቀ እዩ። እዚ ከኣ ንዕማም መንእሰይ ካብ ዘኽብዱ ሓደ እዩ።

እዚ መጸዋዕታ ከም መቐጸልታ ናይ ቅድሚ ሕጂ ምሕጽንታና ናብ መንእሰይ ከነቕርብ እንከለና ናብ ኩሉ ኤርትራዊ መንእሰይ እዩ። ዕላማኡ ከኣ እቲ ኣብ መስርዕ ቃልሲ ምርግጋጽ ለውጢ ተሰሊፉ ዘሎ ወገን መንእሰይ ቃልሱ ምስቲ ብኹሉ ኩርነዓት ዝገሃድ ዘሎ ምዕባለታት ኣበርክቶኡ ንከበርክት እዩ። እቲ መንእሰይ ክንሱ ኣሪጉ ነቀይነቀይ ዝብል ዘሎ ጉጅለ ህግደፍ ክሕሉ ክብል ምስቲ ምእንቲ ህዝቢ ዝቃለስ ዘሎ መንእሰይ ዝጋጮ ዘሎ ከኣ፡ ኣብ ዘይቦታኡ ተሰሪዑ ከምዘሎ ንምዝኽኻሩን “ኣይፋልካን ናብ ልብኻ ደኣ ተመለስ” ንምባሉ እዩ። መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ሓደ ኮይኑ ምእንቲ ኩሉ መሰላትን ፍትሕን ዝብጆ ደጋፊ ህግደፍን ደጋፊ ናይ ለውጢ ሓይልን እንዳተበሃሃለ ክከፋፈልን ኣብ ጐንጺ ክበጽሕን፡ ብዓብይኡ ንዓኡ ኣብ ትዕዝብቲ ዘውድቖ ኮይኑ፡ ንኩልና ከም ኤርትራውያን’ውን መዓንጣ ከብድኻ ዘሕርር እዩ። ስርዓት ህግደፍ ብማዕረ ኣብ ባርነት ዘውደቖም መንእሰያት ገለን ኣገልገልቱ ገለን ድማ ተቓወምቱ ኮይኖም ከምዚ ኣብዚ ዝሓለፈ መዓልታት ኣብ እስራኤል ዝተራእየ ምውጣጥ ምግጣሙ “ከፋፊልካ ምግዛእ ፖሊሲ ህግዲፍ ይሰርሕ ከምዘሎ ዘርኢ እዩ። ስለዚ ነዚ ኣጋጣሚ ተጠቒምና ኤርትራዊ መንእሰይ ንንእስነቱ ዝምጥን ራእይ ኣምሪሑ ብሓባር ኣንጻር ህግደፍ ክስለፍ ንጽውዖ። መንእሰይ ኣንጻር ህግደፍ ምስላፍ ዘድልየሉ መሰረታዊ ምኽንያት ህግደፍ ኣንጻር መሰላት ህዝቢ ስለ ዝኾነ እዩ። መንእሰይ ኣንጻርዚ ጸረ-ህዝቢ ራእይ ክስለፍ ዝጽዋዕ ዘሎ ከኣ ንገዛእ ርእሱ ናይቲ ኣንጻር ህግደፍ ተቓሊስካ ዝረጋገጽ ዓወት ተጠቃሚ ስለ ዝኾነ እምበር፡ ናይ ካለኦት ረብሓ ንምርግጋጽ ኣይኮነን።

ንሓደ ኣካል ኣይኮነንዶ ናብዚ ንካይዶ ዘለና መሪር ቃልሲ፡ ናብ ካልእ ዕማም እውን ንክሳተፍ ክትጽወዖ እንከለኻ ዝጽበዮ ብደሆታት ከም ዝህሉ ፍሉጥ እዩ። እቲ ብደሆታት ካብ ህግደፍ ዝኣመሰለ ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ ካብቲ መቓልስተይ እትብሎ ኣካል’ውን ከም ዘጋጥም ከም ርዱእ ክወሰድ እዩ ዝግባእ። ምኽንያቱ ናብ ቃልሲ ምስታፍ ማለት ንብደሆታት ቅሩብ ምዃን ማለት ስለ ዝኾነ። ስለዚ እቲ መስርሕ ቃልሲ ንዝሰዓር እናሰዓርካ፡ ንዝዕረ ድማ እንዳዕረኻ እትኸዶ እምበር ኣበር ዘየብሉ ልሙጽ ጐደና ኣይኮነን።

ስለዚ መንእሰይ ናብዚ ትውልዳዊ ሓላፍነት ክበቅዕ ቅድምቀዳድም ክራኸብን ክውደብን ይግበኦ። ብንጹር ካብ ናብ ስርዓት ግደፍ ናብቲ ግዳይ ኩሉ ኣበሳታት ዝኾነ ህግደፍ ህዝቢ ወጊኑ ምእንቲ ገዛእ ርእሱን ምእንቲ ህዝቡን ብሓደ እምኒ ክልተ ኣዕዋፍ ኣብ ዝወቕዓሉ ቃልሲ ክስለፍ ሕጂ’ውን ግዜኡ እዩ።

Amid reports of serious clashes between Eritrean regime supporters and regime opponents in Israel, the Eritrean People's Democratic Party (EPDP) on 5 June urged the  UNHCR Chief, High Commissioner Filippo Grandi, to strengthen protection for Eritrean asylum seekers in Israel and other dangerous places including Libya.

Reportedly instigated by agents of the Eritrean Embassy in Israel, the clashes in Tel Aviv and Kiryat Malakhi during the past weekend, caused serious injuries affecting  many asylum seekers who were celebrating the 27th independence anniversary of their country. Knives and stones were used in the brawls. Further house-to-house scuffles took place on Monday, 4 June, and there were fears that they may continue. A BBC report said that 13 of the pro-regime assailants and three of the regime opponents were arrested for questioning.

The EPDP memorandum to UNHCR, which was also copied to the African Union, the African embassies in Israel and to the Israel envoy to the UN headquarters in Geneva, stated that embassies of the Eritrean regime in many countries are the source of divisions and clashes among Eritrean communities and asked enhanced protection from agents of the criminal regime in Asmara.

The EPDP appeal also called upon "the Israel authorities and all other concerned governments to identify the so-called "refugees" supporting the regime in Asmara and take drastic action of sending them back to their employer - the  Eritrean regime" itself.

The memorandum also alluded to the disquieting situation of Eritreans in other places, and urged the UNHCR  "to do more in support of the victimized Eritrean asylum seekers stranded in Libya, and in particular to the 140 survivors of the recent killings by human traffickers at Libya's Bani Walid".