“ትሪቡን ደ፡ ጀነቫ” ዝተባህለ ብቋንቋ ፈረንሳይ ዝሕተም ዕለታዊ ጋዜጣ ካብቶም 700,000 ዝግመቱ ኣብ ሊቢያ ዘለዉ ስደተኛታትን ተመዛበልትን 19, 370 ነናብ ሃገሮም ከም ዝተመልሱን ኣብ 2018 ድማ 30,000 ክምለሱ መደብ ከም ዘሎ ሓቢሩ። እዚ ከምዚሉ እንከሎ ጉዳይ ስደተኛ ዝምልከቶም ትካላት ከም ዝሓብርዎ ኤርትራውያንን ሱርያውያንን ዝምለስሉ ውሑስ ሃገር የብሎምን።

ኣብ ሊቢያ ኣስታት 50,000 ሰተኛታት ብላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ምዝጉባት እዮም። እንተኾነ እቲ ናብ 3ይ ሃገር ናይ ምስግጋሮም መስርሕ ከምቲ ዝድለ ስሉጥ ኣይኮነን። ካብቶም ስደተኛታት 1,342 ናብቲ ኣብ ኒጀር ዘሎ ህጹጽ መሰጋገሪ መደበር ኣብ ዝሓለፈ ሕዳር ከም ዝተሰጋገሩን ኣብ 2018 እውን 5,000 ከም ዝተሰጋገሩን ተፈሊጡ። እንተኾነ ሰብመዚ ኒጀር ካብ ሕጂ ንድሕሪት ተወሳኺ ስደተኛ ክቕበሉ ከምዘይክእሉ ጉዳይ እቶም ስደተኛታት ንዝምልከቶም ትካላት ይሕብሩ ኣለዉ።

ክሳብ ሕጂ ካብቶም ኣብ ኒጀር ዘለዉ ስደተኛታት 322 ጥራይ እዮም ናብ ኤውሮጳ ናይ ምስጋር ዕድል ረኺቦም። ካብዚኣቶም 40 ኤርትራውያን ኣብ ስዊዘርላንድ ኣትዮም ኣለዉ። ኤደን ሓንቲ ካብቶም ኣብ ስዊዘርላንድ ዝበጽሑ ናይ ንጀር ስደተኛ መንእሰይ እያ። ንሳ ንጋዜጠኛታት ስዊዘርላንድ ኣብ ዝሃበቶ ቃል፡ ኣብ ኤውሮጳ ከም ትበጽሕ ርግርጸኛ ከምዘይነበረት ሓቢራ። ኣብ ኒጀር ኒያሚ ንምብጻሕ ዘጋጠማ ዘጨንቕ ጉዕዞ ካብቲ ቅድም ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ዝነበረ ኩነታት ጀሚራ ደሓር ድማ ናብ ሱዳንን ሊቢያን ክትበጽሕ ዝነበረ ከቢድ ኩነታት ኣብሪሃ።

ጸብጻባት ከም ዘመልክቶ እዞም ኣብ ሊቢያ ተዓጊቶም ዘለዉ፡ 700,000 ዝኾኑ ስደተኛታት መናገዲ ዓመጸኛታትን ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ሰባትን ኮይኖም ከም ዝጸንሑ ጠቒሶም፡ ነናብ ሃገሮም ክምለሱ ዝለዓለ ድሌት ከም ዘለዎ ገሊጾም። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት 200 ናጀርያውያንን 100 ሶማላውያንን ነናብ ሃገሮም ተመሊሶም ኣለዉ። ናጀርያ ቅድሚ ሕጂ ኣብ 2017 እውን 5,000 ዜጋታታ ናብ ሃገሮም መሊሳ እያ።

ኢትዮጵያ ኣብ ሊቢያ ዘለዉ ዜጋታታ ናብ ሃገሮም ክትመልስ ቃል ኣትያ ኣላ። ብኣንጻሩ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዓመጸኛ ጉጅለ ኣብ ዝኾነ ኩርናዕ ናይ ዓለም ብዛዕባ ዘለዉ ኤርትራውያን ዋላ ሓንቲ ዝግደስ ኣይኮነን

ህዝቢ ኤርትራ እቲ ቅያ ስርሒታቱ ናብ ዓወት ዘብጸሖ ነጥቢ እንተልዩ ሃገራዊ ስምዒት እዩ። እዚ ሃገራዊ ስምዒት እዚ ግን ሱቕ ኢልካ ብሃቦ ተረከቦ ዝመጸ ዘይኮነ ሓባራዊ ታሪኽ ብምስራሕ፡ ነዛ ሃገር ብዘይ ኣፈላላይ ከድሕንዋ ድግድጊት ስለዝተዓጥቁ እዩ። ሽዑ ከምዚ ሎሚ ብኣውራጃ፥ ብሃይማኖት ወይ እውን ብብሄር ተፈላሊዮም ነይሮም እንተዝኾኑ እዛ ሎሚ ካብ ኣፍ ሓራግጽ መግዛእቲ ተላቒቓ ዘላ ሃገር ኣይምተላቐቐትን ነይራ። ልክዕ እዩ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ ነዛ ናይ ሎሚ ሃገርና ምስቲ ናይ ዝሓለፉ መግዛእትታት ከወዳድሩ ከለዉ፥ ሓደ ካብቲ ሓደ ዝበላለጸሉ መግለጺ ይህቡ እዮም። ንኣብነት “ግዝኣት ቱርኪ” ክብሉ ንሰምዕ ነርና ንኸውን። እዚ ማለት ቱርኪ ሕማቕ ከምዝነበረ ዝሕብር እዩ። ንጣልያን፥ ንእንግሊዝ፥ ንኢትዮጵያ፥ ንኹሎም ነናቶም እንተስ ብእወንታ ወይ ኣሉታ መግለጺ ኣለዎም።

ሃገርና ካብዚኦም ናጻ ምዃና፥ ግን ከኣ እቲ ህዝቢ ዝመሓደረሉ ምሕደራ ምስዞም ዝተጠቐሱ መግዛእቲ ብምውድዳር ዋላ ሓንቲ ዝፍለ ነጥቢ የብሉን። እታ እንኮ ነጥቢ እታ ንፈትዋ ሃገርና ብደም ደቅናን ኣሕዋትናን ዝተረጋገጸ ዋንነት ህዝቢ ምዃና እዩ። እቲ ውጽኢት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ነሲቡ (ትዕድልቱ) ስለዝኾነ ብናይ ምልኪ ስርዓት ተዛዚሙ። እዚ ከኣ ሃገርናን ህዝብናን ካብ ባዕዳዊ ኣርዑት ኣብ ናይ ወዲ ሃገር ኣርዑት ምውዳቓ እዩ ዘመልክት። ስለምንታይ እያ ኤርትራ ካብቲ ኩሉ መዓት ንኽትወጽእ ንሰላሳ ዓመታት ደማዊ ኲናት ኣካያዳ ኣብ ጨቋኒ ስርዓት ወዲቓ? ዝብል ከቢድ ሕቶ ክቕልቀል ይኽእል እዩ። ምስኡ ሕውስ ኣቢልካ ድማ ናይ መን ሕመቕ እዩ ኣብዚ ኣውዲቕዋ ዝብል ውን ኣብ ኣእምሮ ለባማት ቅጅል ይብል ይኸውን፥ ክብል ድማ ናይ ግድን እዩ እምበር።

ጭቁን ሕዝቢ፥ ንነፍሱ፡ ንሃገሩን ንህዝቡን ሓራ ከውጽእን፥ ሰላም፡ ርግኣትን ፍትሕን ከንግስን እዩ ዝቃለስ። እቲ ጭቁን ህዝቢ ግን ድሕሪ ዓወት እንታይ ዓይነት ምሕድራ እዩ ዘዋጽኦ ከይተመራመረሉ ስለዝተጓዕዘ እቲ ውጽኢት ወይ ንጥቕሙ ወይ ኣንጻሩ ክኸውን ዝኽእል ነሲብ (ትዕድልቲ) ኢዩ። ነዚ ከኣ ንፍቶ ንጽላእ ክንቅበሎ ዝግበኣና እዩ። ስለዚ ነቲ ሰውራ ዝጨወየ መሓውራት ኣብ ምልጋስ ክንዲ ምቅላስ ብዛዕባ እቲ ኣሉታዊ ውጽኢት ክንቁዝም ንውዕልን ንሓድርን ኣሎና። እዚ ጥራሕ ዘይኮነ ነቲ ስርዓት እነልግሰሉ ኣገባብ እውን ብምፍልላይና ኣብ ዘየሳኒ ውደባታት ክንወዳደብ ንርከብ። እዚ ግን ነቲ ስርዓት ኣስመራ ብምንም ዓይነት ዝሃስዮ ኣይኮነን። እኳ ደኣ ንሱ ባዕሉ መታን እቲ ደምበ ተቓውሞ ኣብ ነንሓድሕዱ ምትእምማን ከጥፍእ ነዳዲ ይንስንሰሉ።

ንኣብነት ኣብ ዝሓለፉ ሸሞንተ ዓመታት ኣብ ፓልቶክ ተቓወምቲ መሲሎም ንደምበ ተቓውሞ ዘየሳኒ ዝነዝሕዎ ዝነበሩ መናፍሓት ተመሊሶም ናብቲ ስርዓት ኢዶም ዝሃቡ ብዙሓት እዮም። ካብቲ ዝውንጭፍዎ ዝነበሩ መናፍሓት ሓደ “ውድባት ኣይረብሓን እየን፥ ሰሚረን ዘይቃለሳ፥ ውድባት ንስልጣን እየን ዝቃለሳ፥ እዛ ባንደራ ናትና ኣይኮነትን፥ ኤርትራ ናጻ ዝወጸትሉ ዕለት ምኽባር ኣየድልን፡ ስውኣት ምልኪ ንምንጋስ እዮም ተቓሊሶም ወዘተ” ዝብሉ ሓረጋት እዮም። እቲ ደምበ ተቓውሞ ድማ ነዘን ሓረጋት ትቕብል ኣቢሉ ኣብ ነንሓድሕዱ ይጠቓቓዕ።

እቲ ብታሕተታሕቲ ዝፍንውዎ ግን፡ ከምቲ ልዕል ኢሉ ዝተገልጸ፡ እቶም ዘርጋሕቲ፡ ተመሊሶም ናብቲ ስርዓት ኢዶም ክህቡ ከለዉ፡ በቲ ስርዓት ዝተዋህቦም መምርሒ ኣተግቢሮም ከም ዝወድኡ እዩ ዘመልክት። ገሊኡ ተቓዋማይ ፈሊጡ ዲዩ ከይፈለጠ፡ እቶም ካብ ኣርበዓታት ኣትሒዞም ሃገርና ኤርትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ሃገር ንኽትከውን ዝተሰውኡ ከም ጠላማት፥ ጨቈንቲ፥ ንባርነት ከምተቓለሱ ኢሎም ይገልጽዎም። ኣብ ዓለም ካብ ኣሉታ ናጻ ኮይኑ ብኣወንታ ጥራይ ዝተደምደመ ታሪኽ ክሳብ ለይቲ ሎሚ የለን።
ስለዚ፡ ንታሪኽካ ብኹሉ እወንትኡን ኣሉታኡን ተቐቢልካ አቲ ናብ ኣሉታዊ ሸነኽ ዘብጸሐ ንከይድገም ምእራም ተሪፉ ሃገርን ስርዓትን ሓደ ከምዘይኮኑ ክንርዳእ ተጸጊምና ዘሎና ንመስል፡፥ ከምኡ እውን ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሓቢሩ ዝተጐናጸፎ ልኡላውነት ሃገርና ብምኽሓድ ሎሚ ብዘይካ ንወገንካ ጠርኒፍካ እምበር ናይ ሓባር ቃልሲ ዝበሃል ከምዘይእመን እውን ኢዩ ዘመልክት። ስለዚ ደምበ ተቓውሞ ነቲ ስርዓት ኢሰያስ ዝደልዮ ናይ ምፍልላይን፥ ምጥርጣራትን፥ ዘይምትእምማንን ምስፋን ግርም ገይሩ ይፍጸመሉ ኣሎ። እዚ ማለት ደድሕሪ ስትራተጂ ጨቋኒ ስርዓት ኢሰያስ ብምኻድና ንዕምሪ ምልኪ ነናውሖ ምህላውና ክንዝንግዕ ኣይግባእን።

The daily French- language Tribune de Genève of 30 May 2018 reported that of the estimated 700,000 migrants and refugees stranded in Libya, 19,370 were repatriated to their home countries and 30,000 more are scheduled to be repatriated within 2018. However, according to refugee agencies, Eritreans and Syrians have no safe home-country to be repatriated to.

Some 50,000 persons in Libya have been registered with UNHCR as asylum seekers but the process of obtaining third-country resettlement is not progressing well. It was reported that 1,342 asylum seekers were evacuated to the emergency transit camp opened in Niger last November, and 5,000 more are be sent there in 2018. However, Niger authorities are informing refugee agencies that the camp is already saturated and may not receive many in the future.

So far, only 322 of those evacuated to Niamey, Niger, were given third-country resettlements in Europe, 40 of them were Eritreans received in Switzerland. Eden, one of those youthful Eritrean refugees in Niger, told a Swiss journalist that she was not sure that she would make it to Europe. She was in Niamey after traumatic travels starting with her risky escape from Eritrea and the hazardous passages to Ethiopia, then to the Sudan and then to Libya.

Reports indicate that the migrants stranded in Libya have become human merchandize for criminal gangs of traffickers and that that many of those 700,000 would wish to return home soon. In the last few days alone, over two hundreds of Nigerians and 100 Somalis were repatriated. Nigeria had repatriated 5,000 of its nationals in 2017.

Ethiopia is promising to repatriate its citizens in Libya willing to return home. But the regime in Asmara has never ever cared about Eritrean refugees in any place in the world.