ሃገርና ኤርትራ  ብተባዕን ውፉይን ህዝባ ናጻ ወጺኣ ልዑላውነታ ኣረጋጊጻ ክንብል እንከለና፤ ብኸቢድ መስዋእቲ ናይ ኣማእት ኣሽሓት ደቃ ዝተረኽበ ዓወት ምዃኑ’ውን ከነስምረሉ ዝግብኣና ታሪኻዊ ሓቂ እዩ። ዕላማ ዝተኸፍለ መስዋእትነት፣ ኤርትራ ካብ ጭቆናን መግዛእትን ሓራ ዝወጸት፣ ብፍትሓውን ደሞክራስያውን ስርዓት እትመሓደር፣ ሰላምን ርግኣትን ዝሰፈና ብልጽግቲ ሃገር ብምምስራትን ምህናጽን መጻኢ ወለዶታት ተሓጕሶም ብሓበን ዝነብሩላ ንኽትከውን እዩ ነይሩ።

ኣቃውማ ሕብረተሰብና ብብዙሕነት ናይ ባህልታትን እምነታትን ዝግለጽ ምዃኑ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ እዩ። ናይ ኵሎም ባህግን ድልየትን ሓደ ብምንባሩ ድማ ንልዑላውነት ኤርትራ ኵሎም ተቓሊሶምን መስዋእቲ ከፊሎምን  ዘረጋገጽዎ ዓወት ምዃኑ ታሪኽ ዝመዝገቦ እዩ ኢልካ ጥራይ ዝሕለፍ ዘይኰነስ፣ ህሉዊ ወለዶታት’ውን ህያው ምስክር’ዩ። እቲ ዘሕዝን ውጽኢት ግን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ውልቀ-መላኺ ስርዓት ይሕመስን ይሳቐን ምህላዉ፣ ብሰንኩ ዝሰዓበ ዋሕዚ ስደት፣ ህልቀት ኣብ ባሕርን ምድረበዳን ንምሉእ ህዝቢ ዓለምን መንግስታትን ዘስካሕከሐን ዘሻቕልን ኮይኑ ምህላዉ እዩ።

ሰንሰለታዊ ገዛእቲ ሓይልታት፣ ኤርትራ ንምግዛእ ክጥዕሞም ዘዘውትርዎ ዝነበሩ መቓቓልን ጻሕታርን ሃይማኖታዊ ሽርሕታት፣ ክሳብ ሸፋቱ እናዕጠቑ ንዘይዓጠቐ ህዝቢ ከርዕዱን ከንበርክኹን ዝፍትንዎ ዝነበሩ ግፍዕታትን ምዝማት ንብረትን፡ ህዝብና ከይተደናገረ ሓድነቱ ሓልዩ መኪቱዎን ኣፍሽልዎን እዩ። ኣብ እዋን ተጋድሎ ንናጽነት’ውን ኣብ ጎድኒ ሰውራኡ ብምስላፍ ልዑላውነቱ ብሓባር ዘረጋገጸ ተባዕ ህዝቢ እዩ። ሕጂ’ውን ከምወትሩ ከይተደናገረ ንስርዓት ምልኪ ንምልጋስ ሓድነቱ ኣትሪሩ ክቃለስ’ዩ።

መንቀሊ ናይዚ ዓንቀጽ’ዚ እቲ ብዕለት 31 ጥቅምቲ 2017 ብውልቀ-መላኺ ስርዓት ዚተፈጸመ ምዕጻው ናይ ኣብ ኣኽርያ እትርከብ ቤት ትምህርቲ “ኣልድያእ ኣል እስላምያ “ ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊን ሳዕበናቱን እዩ።

ከምቲ ናይ ሲቪካዊ ምንቅስቓስ መራሒ ኣመሪካዊ ስዉእ ዶክተር ማርቲን ሉተር ኪንግ  “ኣብ ሓደ ክፋል ሕብረተ-ሰብና ጭቆና እንተልዩ፣ ኣብ መላእ ሕብረተ-ሰብና ጭቆና ከም ዘሎ ኢና ንቖጽሮ” ዝበሎ፤ እዚ ኣድማሳዊ ሓቂ’ዚ ነቲ ኣንጻር ምዕጻው ቤት ትምህርቲ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ንምብታን፣ ብበትርን ተዅስን ዝተፈጸመ ግፍዕን ዝወረደ ጉድኣትን ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ዘቖጥዐን ዘላዓዓለን ኣጋጣሚ ኰይኑ ተረኺቡ ኣሎ። እዚ ምሉእ ዓለም ዝተኸታተሎ ግጉይን ግፍዓውን ስጉምቲ ንምልካዊ ስርዓት ኢሳያስ ራዕዲ ኣእትዩሉ ከምዘሎ ምስጢር ኣይኰነን።

ስርዓት ኢሳያስ እቲ ሰላማዊ ሰልፊ ብዘይ ገለ ሓደጋ ተረጋጊኡ ከምዘሎ ናይ ሓሶት ዜና ክፍኑን ደገፍቱ ድማ ጻሕታሪ ሃይማኖታውን ወገናውን መደረታት ብስቱርን ብጋህድን ኣብ ናይ ምዝርጋሕ ወፈራ ይርከቡ። ኣብዚ እዋን’ዚ ነዚ ድሑር ፈተነ’ዚ ዝቕበል ባይትኡ ዝጸበበ ወይ ዘይብሉ ምዃኑ በቲ ብደለይቲ ፍትሕን ደሞክራስያውያን ሓይልታትን ኣብ ድያስፖራ ዝካየድ ዘሎ ዓበይቲ ሰላማዊ ሰልፍታት፣ ዝጸሓፍ ዘሎ ናይ ኩነነ ኣዋጃትን መግለጽታትን፣ ኣብ ፓልቶክ ገዛውቲ ዝካየድ ምይይጥን ክትዓትን ነቲ ስርዓትን ግፍዕታቱን ዘወግድ ለውጢ ዝጠልብን እዩ። ኣቦ መንበር ሰ.ደ.ህ.ኤ ኣቶ መንግስትኣብ ኣስመሮም ሓደ ካብቶም ብቕጽበት ነቲ ግፍዒ ዝዀነኑ ካብ ዝሃቦ መግለጺ እዚ ዝስዕብ ንጠቅስ፡ “ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ  ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ነዚ ጥርዓንን  ተቓውሞኡን ብሰላማዊ ኣገባብ ኣብ ልዕሊ ዝገልጽ ዝነበረ ኣጽዋር ይኹን ዕጥቂ ዘይብሉ ህዝቢ ብወተሃደራት ህግደፍ ዝተፈነወሉ ናይ ጠያይቲ ተዅስን ማህረምትን ይኹንን። ስርዓት ህግዲፍ ነቶም ኵሎም ኣሲርዎም ዘሎ መምህራንን ወለድን ተመሃሮን ብህጹጽ ክፈትሖም ድማ ይጠልብ። መላእ ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ግዳም ዘሎ ህዝቢ ኤርትራን ሓይልታት ምክልኻሉን ድማ፡ ኣብ ጐድኒ እቶም ግፉዓቱን ውጹዓትን ደው ክብሉን ንኣውያቱ ከቃልሑን ይምሕጸን።” ብምባል ብመርበብ ሓርነት ዶት ኦርግ መልእኽቱ ንህዝቢ ኣመሓላሊፉ።

ስርዓት ኢሳያስ ዕምሪ ስልጣኑ ንምንዋሕ ንዅለን እምነታት ኣብ ትሕቲኡ ንምእታውን ክቆጻጸረንን በብተራ ኣብ ምሕደራአን ኢዱ ብምእታው መራሕተን ክኣስርን ከሳቕን ጸኒሑ፣ ሕጂ ኣብ ኣኽርያ ክገብሮ ዝፈተነ ግን ገንፊሉ ናይ ተቓውሞ ባርዕ ወሊዑ ኣሎ። እዚ ተርእዮ’ዚ እምበኣር ውድቀት ስርዓት ኢሳያስ ርሑቕ ከምዘይኰነ ኣብሪሁ ዘርኢ እዩ።

ኢሳያስ ብቕዋም ንኸይሕተትን ከይቅየድን ነቲ ኣጽዲቐዮ ዝበሎ፡ ናይ 1997 ቅዋም ወንዚፍዎ ድሕሪ ምጽናሕ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ሞይቱ እዩ ካልእ ክንነድፍ ኢና ክብል ኣዊጁ። እታ ኣዋጅ ንቕዋም ቅበጽዋ ብዛዕባኣ ኣልዒሉ ዝዛረብ ድማ ኣብኣ ይረኽባ ማለቱ ምንባሩ ህዝብና ኣይሰሓቶን።

ቅዋም ንመንግስታውን ብሕታውን ትካላት ዘመሓድር ዝለዓለ ሕጊ እዩ። ቅዋም እንተዝነብረና እዚ ኣብ ኣኽርያ ይኹን ኣብ ናይ ኵለን እምነታት ዝተራእየ ዓመጻዊ ስጉምትታት ከቶ ክርአ ኣይምኸኣለን። ናይ ሃይማኖት ትካላት ኣብያተ ጸሎትን ትምህርትን ዋላ ብገዛእቲ ሓይልታት’ውን ክሳብ ክንድዚ ተደፊሩ ኣይፈልጥን፡ ህዝብና ምስ ኣብዝሓ እምነታቱን ባህሉን ተኸባቢሩን ኣሳንዩን ዘንብሮ ያታዊ ሕጊ እንዳባ’ውን ነይሩዎ እዩ።

ኤርትራ ሎሚ ንመዋእሎም ዝተቓለሱ መራሕቲ፣ ካድራት፣ ጋዜጠኛታትን ዜጋታትን ዝተኣስሩላ ሃገር እያ። እሱር ኣብ ሕጊ ቀሪቡ ናይ ምክልኻል መሰሉ ዘይረኽበላን፡ ኣብ ክንዲ “ክሱስ ወይ እሱር  ኣብ ቅድሚ ሕጊ ቀሪቡ ገበኑ ክሳብ ዘይተረጋገጸ ንጹህ’ዩ” ዝብል ኣድማሳዊ ሕጊ ምኽባር፡ “ክሱስ ወይ እሱር ክሳብ ንጽህንኡ ዝረጋገጽ ገበነኛ እዩ” ብዝብል ህግደፋዊ ሕጊ፣ ዜጋታት ዕድሜኦም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይበሊ ኣሎ። ሎሚ ኤርትራ ካብ ኣብያተ ትምህርትን ሕክምናን፣ ኣብያተ ማእሰርቲ ዝበዝሓ፣ እታ ሃገር ንርእሳ ዳርጋ ከም ቤት ማእሰርቲ እትግለጽ፣ ካብተን ዜጋታተን ሰብኣውን ፖሊቲካውን መሰል ዘይረኽቡለን ገፋዕቲ ስርዓታት ምስ ሰሜን ኮርያ ኣብ ጭራ እትስራዕ እያ።

ኤርትራ ሓጋጊ፡ ፈጻምን ፈራድን ቅርጻ ዘለዎ መንግስቲ ዘይብላ፣ ብህዝቢ ዝተመርጸ ባይቶ ዘይብላ፡ ብውልቀ-መላኺ ስርዓት ተሓሚሳ እትነብር ሃገር እያ ኰይና ዘላ።  ኣብ ኤርትራ ሰላም፣ ብልጽግና፡ ራህዋን ቅሳነትን የለን ጥራይ ዘይኰነ ኣይተጀመረን’ውን። ህዝቢ ዝዓስሎ ፖሊትካውን ስቪካውን ሓይልታት ጠርኒፍና ነዚ ስርዓት በትሪ ኣልጊስና ብቅዋማዊ ሕጊ፣ ፍትሓውን ደሞክራስያውን ስርዓት ተኪእና፣ መሰረታዊ ፍታሕ ከነረጋግጽ ቃልስና ከነሕንን ንለዓል።

ዕንወት ንምልኪ

ዓወት ንፍትሓውን ደሞክራስያውን ስርዓት

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ነቲ ኣብ ኤርትራ ከተማ ኣስመራ ኣብ ከባቢ ኣኽርያ ብፍላይ ከኣ ኣብ ቤት ትምህርቲ “ኣልድያእኣልእስላምያ “ ዝተራእየን ናብ ህዝባዊ ናዕቢ ዝማዕበለን ተረኽቦ ኣብ ዝምልከት ኤርትራውያን ቁጠዐኦም ኣንጻር ስርዓት ህግደፍ ይገልጹ ኣለዉ። መርበባት ሓበሬታን ካልኦት ናይ ተቓውሞ ሚድያታትን ከኣ ብናይ ሰልፍታት መጸዋዕታታትን ዜናዊ ጸብጻባትን ኣዕለቕሊቐን ኣለዋ። ጌና እውን እቲ ናይ ቁጠዐን ተቓውሞን ማዕበል ይቕጽል ኣሎ።

ህግደፍ ኩለንተናኡ ኣብ ዓመጽን ግህሰትን ዝተመስረተ ስለ ዝኾነ፡ ወርትግ በደል ዘሪኡ በደል ዝዓጽድ ስርዓት እዩ። ባህሪኡ ከምኡ ክሳብ ዝኾነ ድማ ካብኡ ብሰናይ ዜና ዝስነ ተግባር ምጽባይ ኣይከኣልን’ዩ። እንተኾነ ከምቲ “ነቲ ሕማቕ ዝሓመቐ ኣለዎ” ዝበሃል እንዳዘንግዑ ዝኽሰቱ ዝያዳ ዘቖጥዑ ናይቲ ስርዓት ተግባራት ኣለዉ። ኣብ ማይሓባር ኣብ ልዕሊ ምእንቲ ህዝቦምን ሃገሮምን ክፋል ኣካላቶም ዘወፈዩ ሓርበኛታት ዝተወስደ ስጉምቲ፡ ኣብ ልዕሊ ፖለቲካዊ መራሕቲ ዝነበሩን ጋዜጠኛታትን ብኣልማማ ዝተወስደ ማእሰርትን ምዕጻው ዘይመንግስታዊ ሚድያን፡ ኣብ ደሴት ኢጣልያ ላምፓዱሳ ንዝሃለቑ ኤርትራውያን በቲ ስርዓት ዝተራእየ ሕጫጨን፡ እዚ ናይ ትማሊ ኣብ ኣኽርያ  ኣብ ልዕሊ ክብርታትን ትካላትን እምነት ዝወስዶም ስጉምትታት ወሲኽካ  በሪኾም ዝረኣዩን ነቲ ወትሩ ጉሁይ ኤርትራዊ ልቢ መሊሲም ዘቑስሉ ተግባራት እዮም። እዞም ዝተዝርዘሩ ተግባራት ዘጉህዩ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ነቲ ኣብ መስርሕ ቃልሲ ዘሎ ናይ ለውጢ ወገን መሊሶም ዘንህሩ እዮም።

ህግደፍ ህዝቢ ንምርዓድ ኢሉ ዝምህዞም እከይ ተግባራት፡ ብኣንጻሩ ወኒ ተቓለስቲ ከም ዘበርኹ፡ ኣብ ግዜ ፈተነ ዕላዋ በዓል ወዲ ዓሊ፡ ተረኽቦ ህልቂት ደሴት ላምፓዱሳን ሕጂ ኣብ ጉዳይ ቤት ትምህርቲ ኣኽርያን ዝረአ ዘሎ ምብርባር ብኣብነት ዝጥቀስ እዩ። ኣብዚ እቲ ቀንዲ ጉዳይ እቲ ሕጂ ብውዕዩ ዝካየድ ዘሎ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታትን ኣኼባታቱን ዘይኮነ “ድሕሪኡኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ ክትምልስ ምኽኣልን ዘይምኽኣልን እዩ። ህግደፍ ሓደ ኣዕናዊ ፍጻመ ምስ ደርበየ፡ ነቲ ኣንጻሩ ዝለዓል ማዕበል ይዕዘቦ’ሞ ቁሩብ ምስ ቀሃመ ድማ ኣዘንጊዑ ካልእ ስጉምቲ ይወስድ። ስለዚ እቲ ዝጅመር ረስኒ ብቐጻሊ ዝኸደሉ ጉዳይ ክረኣይ ናይ ግድን እዩ። ናይ ጀነቭ ሰላማዊ ሰልፊ ክሳብ ክንደይ ሰፊሕን ዓለም ዘነቓነቐን ከም ዝነበረ ንዝክሮ ኢና። እንተኾነ ስለ ዘይቀጸለ ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ክንዲ ትጽቢትና ኣየድመየን።

እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ነቲ በብኩርናዑ ዝውደብ ዘሎ ሰልፍታት ንምንእኣስ ኣይኮነን። እኳደኣ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣባላቱ ኣብ ዘዘለዉዎ ኩርነዓት ዓለም ኣብ ከከባቢኦም ምስ ዘለዉ ናይ ለውጢ ሓይልታት ብሓባር ብተወፋይነት ንክሳተፉ ኣቦመንበር ሰዲህኤ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ዘካየዶ ሰፊሕ ናይ ኣባላት ኣኼባ ኣተንቢሁ እዩ። እንተኾነ  ዘዝተፈጥረ ባርዕ ኣብ ምጥፋእ ጥራይ ከይተወሰና፡  ሓንስብን ንሓዋሩን ነቲ ጠንቂ ባርዕ ካብ መሰረቱ ምቕሃም ዘኽእል ነባሪ ፍታሕ ምትኳር ናይ ግድን እዩ። ኣብ ከምዚ ኣጋጣሚ ነቲ ኩሉ ግዜ እንጭረሓሉ ግና ንምትግባሩ ዘይበቓዕናዮ ብሓባር ስርዓት ህግደፍ ናይ ምውጋድን ልዕልና ህዝቢ ብዘውሕስ ምትክኡን ክንሰርሓሉ ዝግበኣና መሰረታዊ ጉዳይ እዩ። እቲ ምንጪ ወጽዓ እንተዘየወጊድና ግና እቲ ወጽዓ ግዜ እንዳተጸበየ ወትሩ ፈኸም ክብል ናይ ግድን ስለ ዝኾነ።

ስርዓት ህግደፍ ነዚ ግዜ ሓልዩ ወሲድዎ ዘሎ ስጉምቲ ከም መቃነዪ ክጥቀመሉ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። እቲ ስርዓት “ነቲ ሓደ ኣጆኻ ነቲ ካልእ ከኣ ወይለኻ” እንዳበለ ንምፍልላይ ዝጥቀመሉ ሜላታት ብዙሕ እዩ። ሓደ ካብኡ እቲ ናይ ብዙሕነት መመልክዒና ሃይማኖት እዩ። ህግደፍ ኣብ ሓደ ግዜ ነቲ ሓደ ዝድግፍን ዝከላኸልን መሲሉ ይቐረብ። ኣብቲ ካልእ ግዜ ድማ ብኣንጻሩ። እዚ መጻወድያ’ዚ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ዝጻወድ ዘሎ ሎሚ ኣብ ግዜ ህግደፍ ንመጀመርያ ኣይኮነን። ኣብ ዝሓለፈ ተኸታታሊ መግዛእታዊ ስርዓታት እውን ህዝብና ንከፋፈልቲ እናገጸበ፡ ክበታትኾ ዝጸንሐ ማሕለኻታት እዩ።

ኣብዚ ክንጥንቀቐሉ ዝግበኣና ኣገዳሲ ጉዳይ እምበኣር፡ ናይቲ ህግደፍ ዘጻወዶ ዘይቅዱስ መፈንጠርያታት ግዳይ ከይንኸውን እዩ። ብስምዒት ተላዒልና ንህግደፍ ዘጉሃናዮ መሲሉና፡ ንኤርትራ ናይ ሓዲኡ እምነት ሰዓብቲ ሃገር ጥራይ ክንገብራ ክንዋጠጥ ኣይግበኣናን። ከምዚ እንተጌርና’ሞ ህግደፍ ብኮራርምቱ ክስሕቕ እዩ። እቲ ሓቂ ኤርትራ ብኹሎም ኤርትራውያን ህልውነኣ ዘረጋገጸት ናይ ኩሎም ደቃ እያ። ኣብ ልዕሊ ሰዓብትን ትካልን ሓደ ሃይማኖት ዝተፈጸመ በደል ኣብ ልዕሊ ኩሉ ኤርትራዊ ክብሪ ከም ዝተፈጸመ ኣረጋጊጽና ህግደፍ ንክፈላሊ ዝኣትወሉ መዓጹ ኣጽኒዕና ክንዓጹ ይግበኣና። እዚ ከኣ ብሰላማዊ ሰልፍታት ጥራይ ዘይኮነ “ድሕሪቲ ሰላማዊ ሰልፍታትከ እንታይ ንግበር?” ንዝብል ግቡእ ኣቓልቦ ክወሃቦ ይግባእ።