ኣይኮነንዶ ክንድዚ ኣብ ትግራይ ካብ ዝጅምር 4ይ ወርሑ ሒዙ ዘሎ ጽዕጹዕ ውግእ፡ ኣብ ንኡስ ጐንጺ እውን ኣሉታዊ ሳዕቤንን ክሳራን ከጋጥም ባህርያዊ እዩ። ደረጃታቱ ደኣ ይፈላለ እምበር ኩሎምቶም ተዋሳእቲ ናይ ውግእ፡ ግዳያት ኣሉታዊ ሳዕቤናት ከም ዝኾኑ ፍሉጥ እዩ። ናይዚ ኣብ ትግራይ ዝካየደ ዘሎን ጌና መዕለቢ ዘይረኸበን ውግእ ዝኸበደ ሳዕቤኑ ብሓፈሻ ኣብ ኢትዮጵያ ብፍላይ ከኣ ኣብ ትግራይ ዝዓርፍ ምዃኑ ርዱእዩ። እዚ ከኣ ካብቲ ዓለም ለኻዊ ሰብኣዊ ትካላትን ፍሉጣት ማዕከናት ዜናን ብኣካል ኣብቲ ውግእ ዝተኻየደሉ ተረኺቦም ዘቕርብዎ ዘለዉ ምስክርነት ምርዳእ ይከኣል።

ኤርትራ ናብቲ ውግእ ዝካየደሉ ዘሎ ቦታ ቀረባ ብምዃና ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ውግእ ሰራዊታ ዘሰለፈት፡ መሬታ መዋፈሪ ሰራዊት ኢትዮጵያ ክኸውን ዝፈቐደትን መራሒ ናይቲ ንህዝባ ዝገዝእ ዘሎ ጉጅለ፡ ነቲ ውግእ ከም ጉዳዩ ወሲዱ ይምድረሉን ይመርሖን ስለ ዘሎን ካብ ኢትዮጵያን ትግራይን ቀጺላ ናይቲ ውግእ ኣሉታዊ ሳዕቤን እትጐስም ዘላ ሃገር ምዃና ንህዝቢ ኤርትራ ኮነ ንሕብረተሰብ ዓለም ከም ሓድሽ ዝሕበሮም ዘይኮነ፡ ባዕላቶም ዝዕዘብዎ ዘለዉ እዩ። ኤርትራ ሓይልሰባ ይመውት ንብረታ ይበርስ፡ ምስ ህዝቢ ትግራይ ናይ ጽልኢ እሾኽ ይዝረኣን፡ ኣብ ትግራይ ዝነበሩ ስደተኛታት መንእሰያታ ምክልባቶምን  ናይቲ ኣሉታዊ ሳዕቤን ግብራዊ መግለጺ እዮም። እቲ ውግእ ጌና ቀጻሊ’ዩ ዘሎ። ቀጻሊ ክሳብ ዝኾነ ከኣ እቲ ኣሉታዊ ሳዕቤን እውን መልክዑ እንዳቀያየረ ምናልባት እውን ንኤርትራዊ ሃገርነት ኣብ ሓደጋ ብዘውድቕ መልክዑ ናይ ምቕጻል ዕድሉ ዕጽዊ ኣይኮነን።

እዚ ሎሚ ኣብ ትግራይ ኣጋጢሙ ዘሎ ሓደጋ ውግእ፡ ከም ዝመጽእ ኣብቲ ብ2018 ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድን ዝገበርዎ ናይ መጀመርያ ርክብ ምልክቱ ተራእዩ እዩ። ብፍላይቲ ሽዑ ኢሳያስ “ጸወታ ወያነ ተወዲኡ” ዝበሎ፡ ሓባሪ ጥይት ናይቲ ሎሚ ሰማይ ዓሪጉ ዘሎ ህውከት እዩ። ኣብቲ እቲ ዘይግሉጽ ዝምድና ዝጀመርሉ “ኣብ ምንታይ ጉዳያት እዮም ተሰማሚዖም?”  ዝብል ናይ ብዙሓት ሕቶ ነይሩ። ምስዚ ኩሉ ግና እቲ ሓድሽ ዕርክነት ብፍላይ ብወገን ኢሳያስ ኣብ ዙርያ “ምጥፋእ ህወሓት” ዝተሰረተ፡ ኣብ ምፍዳይ ሕነ ዘትከለ ምንባሩ ምግማቱ ዘጸግም ኣይነበረን። እቲ “ድሕሪ ንህወሓት  ምድኻምከ?”  ዝብል  ግና ኣይኮነንዶ ሽዑ ሕጂ እውን መመሊሱ ዝደፍእ ዘሎ ዘይተመለሰ ሕቶ እዩ።

ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝመርሖ ኤርትራዊ ጉጅለ ህግደፍን ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝመርሖ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ኣብ ምድኻም ህወሓት ብሓደ ክወፍሩ ዘገደድዎም ምኽንያታት ካብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ዝነቕሉ እዮም። ኢሳያስ ካብቲ ዘይግሁድ ግና ከኣ ነዊሕ ሱር ከም ዘለዎ ዝንገረሉ፡ ካብ ቂምን ቅርሕትን ምስ ህወሓት ዝነቅል እዩ። እንተ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ቅርሕንቲ ኮነ ካብ ውግእ ክሳራ እምበር መኽሰብ ከም ዘየብሉ ብሩህ እዩ። ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ድሕሪቲ “ናይ ዶብ” ተሰይሙ ዝተኻየደ ናይ 1998-2001 ውግእ ክፍትሑ ዝግበኦም ጉዳያት ከም ዘለዉ ግና ርዱእ እዩ። እንተኾነ ነዚ ኢሳያስ ዝመረጾ ናይ ልፍንቲ ውግእ ዝዕድሙ  ክኾኑ ምኽኑይ ኣይኮነን። ፈድራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከኣ ነብሱ ዝኸለ ናይ “መን ንመን ኣንበርኪኹ ናይ ስልጣን ልዕልና ኣረጋገጸ”  ምትህልላኽ ዘንቀሎ ኣንጻር ህወሓት ዘሰለፎ ምኽንያት ነይርዎ። እዚ እውን ካልእ ሕቡእ ኣጀንዳ እንተዘይድረቦ፡ በቲ ኢሳያስ ዝፈሓሶ ናይ ቂም መንገዲ ክተሓዝ ዘገድድ ኣይነበረን።

በዚ ኮነ በቲ፡ ናይ ግዜ ጉዳይ እዩ እምበር፡ እቲ ናይዞም ክልተ ሓቢርካ ኣንጻር ሕወሓት ምኽታት ንካልእ ዛዕባ መድረኽ ከረክብ ናይ ግድን እዩ። ኢሳያስን ኣብይን፡ ኪኖ በዚ ዝተጠቕሰ ምኽንያታት ሓቢርካ ንህወሓት ምውቃዕ ዝጥምት፡ ናይ ሓባር ዕላማ ኣለዎምዶ የብሎምን? ዝገሃደሉ ግዜ ባዕሉ ክመጽእ እዩ። “እንተልይዎምከ ኣብ ምንታይ እዩ?” ዝብል ሕቶ ክኽተል እዩ። ኩልና ከም እንዕዘቦ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ፖለቲካዊ ሜዳታት በበይኑ እዩ። ፖለቲካዊ ሜዳ ኤርትራ ካብቲ ዝዓበየ ዓንዲ ዲሞክራሲ ዝኾነ ሕግመንግስቲ ጀሚርካ፡ “ናይ ህዝቢ እዩ” ዘብል ምልክት ዘየብሉ መላኺ እዩ። ፖለቲካዊ ሜዳ ኢትዮጵያ ግና ምስ ኩሉ ሕጽረታቱን ዘንጸላልዎ ዘሎ ሓደጋታትን ብዝምድናዊ ዓይኒ ካብ ናይ ኤርትራ ዝሓሸ ህዝቢ ክጻወተሉ ዝኽእል እዩ። ብመንጽርዚ ኢሳያስ ካብዚ ዝለመዶ ጸቢብን ብሕትውን በይኑ ዝጻወተሉ ሜዳ ወጺኡ ኣብ ካልእ ሜዳ ክጻወት ኣይክእልን እዩ። ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ’ውን ዋላኳ ኣብ ከምቲ ናይ ኤርትራ ጽምዋ ሜዳ ናይ ምጽዋት ድሌት ከም ዘለዎ ምልክታት እንተለዉ፡  ንመጻውቱ ኣብ ከምዚ ዓይነት ሜዳ ኣዕጊቡ ከሰልፎም ዘለዎ ዕድል ካብ ኣዝዩ ጸቢብ ናብ ዘይከኣል ዝምጠጥ እዩ። ስለዚ ክሳብ ክንድዚ ናይ ሓባር መጻወቲ ሜዳ ካብ ዘይሃለዎም፡ እታ ኣንጻር ሕወሓት ዝቐንዐት ተልእኮኦም ወዲኦም ናብ “ደሓን ኩን ደሓን ትረፍ” ኩነት ዝኣትውሉ ዕድል ዕጽዊ ኣይከውንን።

“ኣብቲ ናይ ክሳብ ሕጂ ናይ ፖለቲካ ቁማር መን ተዓዊቱ? ኣብ ቀጻሊ ቁማርከ?” ዝብል ብዙሓት ዝዛረብሉ ዘለዉ እዩ። በቲ ሓደ ወገን ክሳብ ሕጂ ኣብ ዘሎ መስርሕ ኢሳያስ ቁማር በሊዑ ንመንግስቲ ኣብይ ኣብ ዘይወጾ ዓዘቕቲ ደቕዲቕዎ ዝብሉ ኣለዉ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ፡ እቶም  ንህወሓት ከም ዓንዲ ሕቖ ኤርትራ ንደርጊ ስዒርካ ናጽነት ኣብ  ምርግጋጽ ቆጺሮም፡ ብጥልመት ዝኸሱዋ ዝነበሩ ኢትዮጵያውያን ዝተፈልየ ርኢቶ ኣለዎም። ንሱ ከኣ፡ ድሕሪ ሕጂ እቲ ካብ ኣንጻር ደርጊ ምቅላስ ጀሚርካ ክሳብ ምርግጋጽ ልኡላውነት ኤርትራ ሓቢሩ ዝተቓለሰ ሓይሊ ኤርትራን ትግራይን ኣብዚ ውግእዚ ተዳምዩ እዩ።  ድሕሪ ሕጂ ሓቢሩ ኣንጻርና ናብ ዘይስለፈሉ ደረጃ ኣብ ምውራዱ ስለ ዝተዓውትና ነቲ ቁማር ንሕና ኢና በሊዕናዮ በሃልቲ እዮም።  ወገን ኣብይ ኣሕመድ ምስዚኣቶም ኣሎዶ የሎን ኣብ ምዕባለ ዝረአ እዩ። ናይ ኤርትራ ልኡላውነት ብኤርትራዊ ዝመጸን ዝዕቀብን ምዃኑኳ ርዱእ እንተኾነ፡ እዚ ምህዞዚ’ውን ብዓይኒ ስግኣት ዘይረአ  ኣይኮነን።

ኣብዚ ውጽኢቱ ኣብ መጻኢ ዝረአ ሕልኽልኽ፡ ኢሳያስ ኣብ ዝበለዖ ቁማር ህዝቢ ኤርትራ ረብሓ የብሉን። ኢሳያስ ቁማር ክብላዕ እንከሎ ከኣ፡ ሳዕቤኑ ኣብ ኢሳያስን ጉጅለኡን ዝድረት ዘይኮነ፡ ናብ ልኡላዊት ኤርትራን ህዝባን ዝመጣጠር ምዃኑ ከቶ ክንዝንገዖ ኣይግበኣናን። ንእኩይ ኣተሓሳስባ ኢሳያስን ጉጅለኡን ኣብቲ ንሱ ዝመርጾ ሜዳ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ኩሉ ዘዝኣተዎ ኣቲና ክንቃለሶ ዝግበና ከኣ ካብዚ ብምንቃል እዩ።

ኣብ  ጥሩፍ ኣተሓሳስባ እንተ ኲንካ  ወይ’ውን ብክቱር ጽልኢ እንተተዋሒጥካ ንዝፍጠር ተረኽቦታት ሚዛናውነት ብዘለዎ ክትግምግሞ ኣጸጋሚ ኢዩ። እዚ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ተረኽቦ ኣብ ምምዛኑን ኣብ ኣተሓሕዛኡን ኣብ  ኤርትራውያን ፍልልይ ዝፈጠረሉ ዘሎ ምኽኒያት’ውን ብዛዕባቲ ኩነታትን ተዋሳእቱን ቅኑዕ መረዳእታን ሚዛንን ዘይምህላው ምዃኑ ክንግንዘቦ ዝከኣል ኢዩ።

ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ረርእሶም ዝኸኣሉ ክልተ ናጻ ህዝብታት ኢዮም። ንርእሶም ጥራይ ዘገድሶም፡ ማንም ክኣትዎ ዘይክእል ናይ ባዕላቶም ልዑላውነትን ክብርን ኣለዎም። ሃገራቶም ከመይ የመሓድሩን የማዕብሉን ናይ ባዕላቶም ጉዳይ ኢዩ። ነዚ ሓቅታትዚ ኩሉ ሰብ ክኣምነሉን ከኽብሮን ዝግባእ ኢዩ ድማ። ነዚ ጥሒሱ ዝኸይድ ውልቀ-ሰብ ዲዩ ጉጅለ፡ ውድብ ዲዩ መንግስቲ ነዚ ንምኽባር ተባሂሉ ብዝተቐመጠ ሕጊ ተሓታቲ ኢዩ ዝኸውን።

ከም ኤርትራውያን፡ ኣየናይ ሃይማኖት ንኣምን፡ ኣየናይ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ንኽተል፡ ኣየናይ ቋንቋ ንዛረብ፡ ወድና ጓልና፡ ሰብኣይና ሰበይትና ንልዑላውነት ሃገርናን ንወሳንነት ህዝብናን ኣብ ጉዳይ ሃገር ዝግህስ ግዳማዊ ሓይሊ ምስ ዝመጽእ መከትቱን ተቓወምቱን ኢና። ብዓንደ- ርእሱ እቲ ከቢድ መስዋእቲ ዝኸፈልናሉ ቃልሲ ነዚ ክብሪ'ዚ ኢዩ። በዚ ልክዕ ድማ፡ ከምቲ ኣብ ልዕሌና ክፍጸም ዘይንደልዮ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ህዝብታት እውን ክፍጸም ኣይንደልዮን።  ንነብስኻ እትደልዮ ፍትሒ፡ ንካልኦት ክንፈጎም ከሎ ክትርኢ ትም ምባል ዘይፍትሓዊ ኢዩ ዝኸውን።

ዝተፈላለያ መንግስታት ኣብ ሓድሕደን ንመትከል ጣልቃ ዘይምእታው ዝሰማማዓሉ ምኽንያት ንልዕልነት ህዝቢ ኣብ ጉዳይ ሃገር ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘይኣቱ ከምዝኾነ ንምርግጋጽ እየን። እዚ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ክልል ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ጉዳይ ኢትዮጵያውያን ኢዩ። ንኢትዮጵያውያን ባዕሎም ክፈትሕዎ ክግደፍ ይግባእ። እቲ ዝኸውን ዘሎ ግን መራሒ መንግስቲ ኤርትራ ጉዳይ ኢትዮጵያ ጉዳይና ኢዩ ብማለት ብሙሉእ ዓቕሙ ኣትይዎ ይርከብ። በየናይ መለክዒ ኢዩ ጉዳይ ኢትዮጵያ ጉዳይ ኤርትራ ክኸውን? ክልተ ናጻ ሃገራት? ክልተ ናጻ ህዝብታትዶ ኣይኮናን? እቲ ሓቂ ከምኡ ክነሱ መንግስቲ ኤርትራ በዚ ኣትይዎ ዘሎ መጠን ኣብ ጉዳይ  ኢትዮጵያ ምእታዉ ሰብኣውን ሕጋውን ግህሰት ኢዩ ዝፍጽም ዘሎ። ነዚ ንህዝቢ ኤርትራ ዘየርብሕን ዘነውርን ተግባር ብቐዳምነት ክቃወሞ ዘለዎ ድማ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ። ብዓይኒ ህዝባውን ሰብኣውን መሰል ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ዘነውር ተግባራት ብኹሉ ኤርትራዊ  ክኹነን ዘለዎ ኢዩ።

መሰረታዊ ድሌታትን መነባብሮን ናይ ህዝቡ ውሑስ ክገብር ዘይከኣለ መንግስቲ፡ ክንደይ ናይ  ሃገር ምምራሕ ዋኒን ከሰላስልስ ይትረፍ ክጅምሮ ውን ዘይበቕዐ ከምዚ ዝኣመሰለ መጠነ-ሰፊሕ ኢድ ኣእታውነት  ከካይድ ናይ ኣእምሮ ዘለዎ ተግባር ኣይኮነን።  ናይ ዝሓለፈ ውግእ ቁስሊ በሰላ ንዘየሕወየ ህዝቢ መሊስካ ናብ ዘይረብሓሉ ኲናት ምጥባስ ኣብ ህዝቢ ሓልዮት ዘይምርኣይ ኢዩ። ነቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዘውርዶ ዘሎ በደል ዶብ ሰጊሩ ንከቐጽሎ ክንደይ መንእሰይ ገንሸል ከም ዝኸውን  መሳኪን ወለዲ ዝጽብጽብዎ ጥራይ ኢዩ ዝኸውን። ብዓይኒ ቁጠባ ክረአ ከሎ ውን እዚ መንግስቲ ኤርትራ ንግጉይ ፖሊሲኡ ኣብ ትግራይ ንምትግባር ዘባኽኖ ዘሎ ቁጠባ ብዋጋ ምምሕያሽ መነባብሮ ህዝቢ ኤርትራ ዝኸዶ ዘሎ ምዃኑ ዘይርድኦ ሰብ ክህሉ ኣይክእልን። እዚ ዝጠፍእ ዘሎ ገንዘብ ብሰንኪ ስእነት ሕክምና ንዝሞቱ ዘለዉ መድሃኒት ተገዚእሉ እንተዝኸውን ህዝቢ ክንደይ ምስተጠቕመ። ህዝቢ ግብሪ ከፊሉ ዝኣከቦ ገንዘብ ኣብ ዘይመዓልኡ ክጠፍእ ክንዕዘብ ከሎና፡ ኩልና ንሃገርና እንሓሊ ኤርትራውያን  ክንቃወሞ ዝግባእ ተግባር ኢዩ።

እዚ ብሓፈሻኡ ንኹሉ ኤርትራዊ ዝምልከት ኮይኑ፡ ብፍላይ ኤርትራውያን ተዋሳእቲ ፖለቲካ ክጥምትዎ ዝህልዎም ካልእ ጉዳያት ውን ኣሎ። ከምቲ ዲክታቶር ኢስያስ ስልጣኑ ንምድልዳልን ንምስፍሕፋሕን ብዞና (ንሱ ክምዝብሎ ድማ ጎደቦ) ዝሓስብ፡ ፖለቲካዊ ተቓወምቲውን ብክንድኡ ደረጃ ክሓስቡ ክኽእሉ ኣለዎም። ተቓወምቲ ሓይልታት እግሮም ዝረግጽሉ እሙን ቦታ ምርካብ ክጽገምሉ ካብ ዝጸንሑ ጉዳያት እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ነዊሕ ዓመታት ናጽነታዊ ቃልሲ፡ ሱዳን ከም ሓንቲ መናሃርያ ቃልሲ እትውሰድ ሃገር ኢያ ነይራ። ድሕሪ ናጽነት ግን፡ ከምኡ ኮይና ክትቅጽል ኣይከኣለትን። ከም መርገጺ እግሪ ኮይና ክትርከብ ዝኸኣለት ኢትዮጵያ ኢያ። ተቓወምቲ ሓይልታት ኤርትራ ዓቕሞም ብዘፍቀደሎም ካብ መሬት ትግራይ እናወፈሩ ፖለቲካዊ ስራሓቶም ከካይዱ ጸኒሖም ኢዮም።  ናይ ተቓወምቲ ሓይልታት ኣብ ትግራይ ምንባርን ካብኡ ወወፊርካ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ምክያድን ንመንግስቲ ህግድፍ ካብ መንጸሮር ዝፈጥርሉ ጉዳያት ኢዩ ነይሩ። ነዚ ኣብ ውሽጢ ትግራይ ዝነበረ ኤርትራዊ ተቓዉሞ ንምብታን ናቱ ሃሱሳትን ሰለይትን ብምልኣኽ ፈተነታቱ ኣካይዱ ኢዩ።

ምምሕዳር ህግደፍ ኣብ ልዕሊ'ቲ ዝነበሮ ካልእ ቅርሕንታቱ፡ መንግስቲ ትግራይ ንተቓወምቲ ብዝሃቦ ሓገዝ ብኢሰያስ ከም ቀዳማይ ጸላኢ ኣቑጺርዎ ኢዩ። ኢሰያስ ምስ  ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ንመንግስቲ ትግራይ (ህወሓት)  ክድምስስ ክብገስ ከሎ፡ ንእግረ መንገዱ ኣብ ትግራይ ንዘለዉ ተቓወምቲ ሓይልታት ኤርትራ ውን ከምኡ  ንምጥፋእ ኢዩ። ፖለቲካዊ ተቓወምቲ  ከስተብህልሉ   ዘለዎም ነገር ትግራይ ሰፈር ተቓወምቲ ምንባራ እዩ። መዕቆቢት ናይ ካብ ስቓይን ሞትን ሃዲሞም ዝመጹ፡ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ኤርትራውያን እውን  ነይራ። ገዝኡን ስፍርኡን ከፍርስ ንዝመጽእ ጸላኢ ኣንኳይ'ዶ ወዲ ሰብ፡ እንስሳታት ከይተረፉ ይከላኸሉ ኢዮም። ንምልካዊ ስርዓት ኢሰያስ ዝቃወም ውልቀ ሰብ ዲዩ ውድብ ነዚ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ጽዩፍ ተግባራት ካልእስ ይትረፍ እሞ ብሰብኣውነት ክንኩንኖን ክንምክቶን ዝግባእ ኢዩ። እዚ ድማ ንትግራይ ኢልና እንገብሮ  ዘይኮነስ ከም ኤርትራውያን ንርእስና  ኢልና ኢና እንገብሮ።

ይቕጽል