ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ድሕሪ ምዝዛም ካልኣይ ውግእ ዓለም፡ ኤውሮጳዊ መግዛእቲ ኣብ ኣፍሪቃ ክፈርስ ከሎ መብዛሕትአን ሃገራት ኣፍሪቃ ናጽነተን ክረኽባ ከለዋ፡ ኤርትራ ግን ነዚ መሰል'ዚ ኣይተዓደለትን። ናይቲ እዋን'ቲ ጎብለል ሃገራት ጠቕመንን ጠቕሚ መሻርኽተንን ልዕሊ መሰል ርእሰ-ውሳኔ ህዝቢ ኤርትራ ገይረን ስለ ዝረኣየኦ፡ ሓለይቲ ህዝቢ ኤርትራ ንምምሳል፡ "ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ኢዩ ዝሕሻ፡ በይና ክትነብር ዓቕሚ የብላን" ብዝብል መመኽነይታታት ምስ ኢትዮጵያ ክትቁረንን ኣብ መወዳእታ ድማ ከምትጉበጥ ገይረነኣ። እዚ ኣብቲ እዋኑ ኣዝዩ ኣዘራራቢ ነይሩ፤

ኤርትራ ናይ ዓለምና መዘራራቢት ኣጀንዳ ዝኾነትሉ ኣጋጣምታት ብዙሕ እዩ። እቲ ኣዛራብነታ ንሓንሳብ ከም ናይ ጽቡቕ ኣብነት ይኸውን ንሓንሳብ ድማ ከም ናይ ሕማቕ መርኣያ ኮይኑ ክቀያየር ዝጸንሐን ዘሎን እዩ። ድሕሪ ናይ 30 ዓመታት መሪር ቃልሲ ናጻ ወጺኣ፡ ብውሳነ ህዝባ ልኡላዊት ኮይና ባንዴረኣ ኣንበልቢላ ኣብ መዝገብ ሕቡራት ሃገራት ምምዝጋባ፡ ናይ ጽንዓት፡ ትብዓትን ተወፋይነትን ኣውንታዊ ኣብነት ኮይና  ኣዛሪባ ቀልቢ ብዙሓት ተመራመርቲ ስሒባ። እዚ ዘረጋግጾ ሓቂ እንተሊዩ ድማ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ናቱ ሓይሊ ንላዕሊ፡ ኣዚዩ ዝተዓጻጸፈ ዝሰዓረ፡ ኣብ ሰላም ርእሱ ክመርሕን ከማዕብልን ከሸግሮ ዝኽእል ነገር ከም ዘይህሉ ኢዩ።

እንተኾነ ግና ብሰንክቲ “እመርሓ ኣለኹ” ዝብል ብግብሪ ግና ሃገር ኣብ ምብራስ ዝዓዪ ዘሎ፡ ሃሰስ ኢልካ ኣወንታ ዘይትረኽበሉ ዝተጐርበሰ ጉጅለ፡ ናይ ሕማቕን ሕሰምን መዛረቢት ሞዴል/ቅዲ ኮይና። እቶም ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ኤርትራን ህዝባን ዝደርሱን ዝመራመሩን ወገናት ዝበጽሕዎ መደምደምታታት ዝተፈላለየ ደረጃን ክብደትን ዘለዎ ኮይኑ፡ ሓፈሻዊ ትሕዝትኡ ኤርትራን ህዝባን ኣብ ኣዝዩ ሕማቕ ኩነታት ከም ዘለዉ ዝሕብር እዩ። ከከምቲ ውጽኢት ምርምሮም ዝመርሖም ከኣ፡ “ኣብ ቀራና መንግዲ ዘላ፡ ዝቖሰለት፡ ዝፈሸለት …….. ወዘተ ሃገር” ኢያ ክብሉ ይመዝንዋ። ነስተውዕል እቲ ሓደ ግዜ “ኣይኮነንዶ ሰባ እምና’ውን ዝዋጋእ” ዝብል ዝነበረ ጽንዓትን ብሩህ ተስፋን ኤርትራ እዩ ናብዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ሚዛን ወሪዱ ዘሎ። ገለ ካብቶም ነቲ ንኤርትራ ናብዚ ኣዝዩ ዝሓመቐ ደረጃ ኣውዲቕዋ ዘሎ  መሰረታዊ ጠንቂ ኣድቂቖም ዘይረኣይዎን ምናልባት እውን ፍሉይ ሕሳብ ስለ ዘለዎም ኮነ ኢሎም ዝሰግርዎን፡ ናይ ኤርትራ ዋሕዲ ህዝቢ፡ ዕሸልነት ተመኩሮ ህዝባ ኣብ ምምሕዳር ልኡላዊት ሃገርን ዘይእኹል ተፈጥሮኣዊ ጸጋታትን  ከም ጠንቂ ናይዚ ትሓልፎ ዘላ ሃለዋት ኣምሲሎም ዘቐልቅልዎ ዘይቅቡል መጐት ኣሎ። ምስ እዚ ኩሉ ግና ዕምቆታቱ ደኣ ይፈላለ እምበር፡ ናይ ጉጅለ ኢሳያስ ኣፍራሲ ተግባራት ጓስዮም ዝሓልፉስ የለዉን።

ንህልዊ ወድዓዊ ኩነታት ኤርትራን ህዝባን ዳህሲሶም ኣዕሚቖም ዝመምዩ  ርትዓውያን ወገናት ግና፡ መደምደምታኦም ብሱልን ኣብ ዙርያ “ህግዲፍ እምበር፡ ኤርትራ ኣይፈሸለትን ” ዘትክልን ንዓኡ ዘዕሙቕን ዘስፍሕን እዩ። ኤርትራ ናይ ጉጅለ ህግዲፍ፡ ዘይሕገምንግስታዊ፡ ዘይህዝባዊ፡ ዓመጸኛን ሸፋጥን ባህርያት ናብዚ ሕጂ ዘላቶ እንተዘየውድቓ፡ እቲ ፍሽለት ዝበሃል እሞ ይትረፍ፡  ልኡላዊትን ብልጽግትን ሃገረ ከይትኸውን ዝዕንቅጻ ተፈጥሮኣዊ ህያብ፡ ዘይምቹእ ኣቀማምጣ ኮነ ተጸባይን ሃካይን  ህዝቢ የብላን።

ኣብዚ እቲ ፍሽለት ናይቲ ጉጅለ ምዃኑ ምርድኡ ዘጸግም ኣይኮነን። ፍሽለት ንኤርትራ ከም ልኡላዊት ሃገር ጥቓኣ ዘይቀርብ ምዃኑ ንምብራህ ንክሕግዝ፡ ኤርትራ እኹል ቁጽርን ህርኩትን ህዝቢ ኣለዋ፡ ምስቲ ቁጽሪ ህዝባን ስፍሓታን ዝመጣጠን ንሕርሻ ዝኸውን ስቡሕ መሬትን፡ ንምርባሕ እንስሳን ምግራብን ዘብህግ ከባብን ትውንን፡ ኣብ ዓመት ካብ ሓደ ግዜ ንላዕሊ ሓሪስካ ምህርቲ ምሕፋስ ዘኽእል ዝተፈላለየ ክሊማ ይነፍሳ፡ ምልክታቱ ይረአ ከም ዘሎ ዕቑር ናይ ማዕድን ሃብቲ ኣለዋ፡ ምስቶም ውሑዳት ኣብ ዓለምና ዘለዉ ሰሓብቲ ገማግም ዝወዳደር ባሕሪ ምስ ወደባቱ፡ ወሳኒ ናይ ንግዲ ኣሳላጥነቱን ዝተፈላለዩ ሃብቲ ማዩን ኣለዉዋ። ስለዚ ኤርትራ ነዚ ጸጋ'ዚ ሒዛ ምስ ጥዑይ ምምሕዳር  እቲ ፍሽለት ጥቐኣ’ውን ከም ዘይሓልፍ ርዱእ እዩ። ነዚ ጸጋ'ዚ ወኒና ምስ ህዝባዊ፡ ሕገ-መንግስታውን ትካላውን ምምሕዳር “እቲ ርእሳ ኣይትኽእልን” ዝብል'ሞ ንረሰዓዮ፡ ንህዝባ ኮይና ንካልእ ክንዲ ህዝባ ዝኸውን እትዕግልን ናብ ዝያዳ ዕቤትን ምዕባለን እትስጉምን ሃገር ዘይትኾነሉ ምኽንያት የለን። ነዚ ተገንዚብካ ብርትዓዊ ሚዛን እቲ ፍሽለት ናይቲ ጉጅለ ምዃኑ ብሩህ እዩ።

ናይ ህግደፍ መግለጽታት ፍሽለት ብዙሓት እዮም፡ ካብኣቶም፡ ብዘይ ሕገ-መንግስቲ ዝመርሕ ዘይኮነስ ዝገዝእ፡ ንኤርትራዊ መንእሰይ ምስምሳት ብምፍጣርን ህውከት ብምጽሕታርን ብዘይ ክፍሊት ኣብ ባርነት ኣውዲቑ  መወዳእትኡ ዘይፍለጥ ምዝመዛ ዘካይድ፡ ናይ ኣብ ዝኣመንካሉ ሃይማኖት ምምላኽ፡ ሓሳብካ ምግላጽን ምውዳብን መሰላት ዝእግድ፡ ደርሆ ጻሕቲራ እትረኽቦ ውዲት ምሂዙ “ደጊም ናብ ንቡር ተመሊስና ውሽጣዊ ኣሰራርሓና ነመዓራሪ፡ ኣብ ደጋዊ ተረኽቦታት ምሕባእ ይኣክል” ስለ ዝበሉ ንዝኣሰሮም ኣብ ቤት ፍርዲ ዘየቕርብ፡ ብቤተ-ሰቦምን ማሕበር ቀይሕ መስቀል ወሲኽካ ብዓለም ለኻዊ ሰብኣዊ ትካላት ከይብጽሑ ዝሕንግድ፡ ህዝቢ ብገዛእ ገንዘቡ ኣብ ወርሒ ካብ ባንኪ ዘውጽኦ ገንዘብ ብመቑነን ዝቐጽዕ፡ እቲ ድሕረትን ድንቁርናን ናብ ወለዶታት ምእንቲ ክመሓላለፍ ዩኒቨርስቲ ዝዓጹ ምዃኑ ናይ ምፍሻሉ መርኣያታት ኢዮም

ናብ ኢትዮጵያ ከይዱ ነቶም ተቐበልቱ እውን ብዘደንጸወ ናይ ፍኹሰት ኣካላዊ ምንቅስቓሳት፡ ካብ ሓደ ጫፍ ናብቲ ካልእ እንዳነጠረ፡ “ምሳኹም ኢና እምበር ነናትና  ሃገራት እንብሎ የብልናን”፡ ደሓር ከኣ ኣብቲ ምሳኹም ዘካየድናዮ ውግእ ኣይከሰርናን…..ወዘተ ምባሉ ካብ ፍሽለት ሓሊፉ እንታይ መግለጺ ቅጽል ክውህቦ ይኽእል?  ምናልባት ነዚ ዘይርጉእ ኣካይዳኡን ጽላለኡን “ናይ ምሕያሉ ምልክትዩ እዩ'ዶ ሜላ እዩ” ኢሎም ከመላኽዕዎ ዝደልዩ ኣካላት እንተልዮም፡ ንሳቶም እውን ምስኡ ሓቢሮም ይፈሽሉ ከይህልዉ ኣብ ጽምዋ ኮይኖም ነብሶም ክሓቱ ይግበኦም። ናይ ገዛእ ርኡሱ ጸወታ ናበይ ገጹ ይኸይድ ከም ዘሎ ክርዳእ ዘይከኣለ፡ ናብ ናይ ካልኦት ጸወታ እናኣማዕደወ “ጸወታ ተወዲኡ (Game is over)” ክብል ዝሰምዐ ኣካል ኢሳያስ ከም ዝፈሸለ ክርዳእ ኣይጽገምን።

ደራሲ ወንድሙ ኣሳምነው፡ ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት 2020፡ “ከኣደባባይ ባሻገር፡ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ተስፋና ስጋቶች/ ኪኖ’ቲ ኣደባባይ፡ ናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካ ተስፋን ስግኣታትን” ብዝብል ኣብ ዘሕተምዎ መጽሓፍ፡ ንካልእ ደራሲ ዳንየል ቢል ጠቒሶም ኣብ ዘስፈርዎ፡ ካብ ህዝቢ ቻይና 85% ኣብቲ ሃገሮም ዝሓዘቶ መንገዲ  እምነት ኣለዎ። ኣብ ኣሜሪካ 26%፡ ኣብ ዓባይ ብሪታንያ 19% ካብቲ ህዝቢ እውን ከምኡ መንግስታቶም ንዝመርጽዎ መንገዲ ይኣምንዎ እዮም” ይብል። እሞ ኸድኣ ጉጅለ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ብዘይካቶም ግዝያዊ ንዋትን ስልጣንን ኣስዲዕዎም፡ እቲ ጉጅለ ናበይ ገጹ ይኸይድ ከም ዘሎ ከይተረድኡ “ንኺድ ጥራይ ምሳኻ ኣሎና” ዝብልዎ ሒደት  ባዕሉ እውን ክጸልኦም እንከሎ “መዋቓዕቲ” ዝብሎም፡ ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ሒዝዎ ዘሎ መንግዲ፡ ኣይኮነንዶ ክኣምኖ ዘይፈልጦ ምዃኑ፡ ብዘይካ ብፍሽለት ብምንታይ ክግለጽ ይከኣል።

ስለዚ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝረአ ዘሎ ናይ ፍሽለት ምልክታት፡ ናይታ ነባሪት ኤርትራን ህዝባን ዘይኮነ፡ ነቲ ጽባሕ ብቃልሲ ቁልቁል ኣፉ ዝድፋእ ህግዲፍ ዝምልከት እዩ። ኤርትራ ምስ ህዝባ ናብቲ ፍሽለት ብጥቓኡ ዘይሓልፍ ክቡር ቦታኣ ንክትምለስ እምበኣር፡  ነቲ ናይ ፍሽለት ቫይረስ ዘራብሕ ጉጅለ ምውጋዱ ግድን እዩ። እዚ ከኣ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራን ዝተወደበ ናይ ለውጢ ሓይልታቱን ግዜ ዘይህብ ዕማም ምዃኑ ንካልኢት’ውን ክዝንጋዕ ዘይግበኦ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ብረታዊ ቃልሲ ዝጀመረሉ ምኽንያት፡ ንሃገራዊ ነጻነትን ማሕበራዊ ፍትሕን እምበር፡ ንእዋኑ ዝሓለፈ ባርነት ኣይነበረን። ነዚ ዕላማ‘ዚ ንምዕዋት እዩ ከኣ፡ ክትሰግሮስ ይትረፍ ክትሰምዖ‘ውን ዘደንቕ ማእለያ ዘይነበሮ ተጻብኦታት ሰጊሩ፡ ካብ ዝግባእ ንላዕሊ መስዋእትን ዕንወትን ከፊሉ ነጻነቱ ክጭብጥ ዝበቕዐ። ንከምዚ ዝኣመሰለ ትርጉምን ክብርን ነጻነት ተረዲኡ፡ በዅሪ ወፍዩ ሕሳስልደ ዝደግም ጅግናን ንኩሉ ዝጸውርን ህዝቢ ሓለፋስ ይትረፍ፡ ዝግብኦ ዋጋ ነጻነቱን ጸጋ መሬቱን ዘይገሃስ ሰብኣዊ ክብሩን ዕድል ክረክብ ምግባሩ ዝግብኦ‘ምበር ግንዖ ኣይኮነን።

እንተኾነ ከምቲ ዘይሓሰብካዮ ርኸብ ኣይመርገም ኣይምርቓ ዝበሃል ምስላ ኣበው፡ ምስቶም ሰውራ መሪሖም ዓወት ዘረጋገጹ ጀጋኑ ተጸጊዑ ዝኣተወ ጸላእ ሰናያት ብዝሓደሮ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ፡ ነጻነትና ተጨውያ ብልጭ ኢላ ስለ ዝዓረበት፡ ክሳብ ሎሚ ንሳቐ ኣሎና። ከም ውጽኢቱ ከኣ ኤርትራ ሎሚ ብዘለዋ ኩሉ መዳያዊ ጸጋን ዓቕምን፡ ኣብ ውሽጢ‘ዘን ናይ ነጻነት ዓመታት ሓጥያታ ተወዲኡ፡ ምስ ምዕቡላት ሃገራት ክትስራዕ ዝግብኣ፡ ናይ ድሕረትን ዕንወትን ግህሰት ሰብኣዊ መሰልን ናይ ሕማቕ መመሰሊ ኰይና‘ላ።

ሎሚ ጠንቂ ናይ‘ዚ ኩሉ ሕሰምናን መከራናን ብቀዳምነት ዝሕተተሉ ኣካል ኢሳያስ እኳ እንተኾነ፡ ከም ድላዩ ክዘርግ ዘፍቀደ ግን፡ እቲ ኩሉ ከፊሉ ነጻነት ዘምጽአ ህዝብና ምዃኑ ክእመንን፥ ሕጂ‘ውን ሕሉፍ ናይ ዓወታት ታሪኹ ዳግማይ ክደግሞ ዝግብኦ ባዕሉ‘ምበር ዝትኰብ ወይ ዝምጽወት ኣይኮነን። ከምኡ ስለ ዝኾነዩ ድማ እቲ ድሕሪ ዘይቅዱስ ቃል ኪዳን ዶ. ኣብይን ኢሳያስን ዘርእየና ክሕደትን ነጻነት ኣሕሊፍካ ምሃብን ዝፈጠሮ ፍሉይ ናይ ይኣክል ተበግሶ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ኩነት ብናህሪ ክቕጽል መተካእታ ዘየብሉ ኣማራጺ ዝኸውን።

ልክዕ‘ዩ ሰብ ኣማሚ እዝጊ ፈጻሚ ከም ዝበሃል፡ እዚ ይኣክል ኢሉ ነዲሩ ዝተበገሰ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኩሉ ድኽመታቱ ኣመሓይሹ፡ ዓቕምታቱ ኣስሚሩ፡ ነዚ ገበነኛ ስርዓት ኣልጊሱ፡ ነዛ ሎሚ ዘብዕላ ዘሎ ስማዊት ነጻነት ናብ ግብራዊት ነጻነት ለዊጡ ከብዕላ ባህግን ድልየትን ነይሩዎ‘ዩ። ኣምላኽ ዝመደቦ ግን ንብዓለማ ዘጨንቕን ቀዛፍን ሕማም ኣውሪዱ፡ ደቂ ሰባት ብሓደ ክሰርሑስ ይትረፍ ካብ ገዛ ከይወጹ ዝእግድ ኩነታት ብምፍጣሩ፡ ቃልስና ክተዓናቐፍ እኳ እንተኸኣለ፡ ዕላማና ካብ ምዕዋት ክዓግተና ከም ዘይክእል ዝእምቱ ግን ሓያለይ ምልክታት ምቕራብ ይከኣል‘ዩ።

ካብ ብዙሓት ብውሑዱ፡-

1 - ዕብዳንን ጽላለን ኢሳያስ ካብ ዝተሓብኣሉ በዓቲ ኣብ ቃልዕ ምውጽኡ፤

2 - ብመስዋእቲ ብሉጻት ደቃ ዝተረጋገጸት ነጻነትና ምኽሓዱን፡ ኣሕሊፉ ኣብ ናይ ምሃብ ሕሱርን ዘይትግበር ተዋስኦ ምጽዋቱን፤

3 - ብህዝቦምን ሃገሮምን ዝግደሱ መራሕቲ ዓለምና ኣንጻር ለበዳ ሕማም ኮረና ፍሉይ ባጀት መዲቦም ንህዝቦም ዘድሊ ገንዘባውን ንዋታውን ሞራላውን ሞያዊ ምኽርን ብምሃብ ምስ ህዝቦም ክረባረቡ ከለዉ፡ ንሱ ግን ነታ ዝተሓተት መሰረታዊት ቀረብ ማይ‘ኳ  ከቕርብ ዘይምኽኣሉ፤

4 - ደቂ ሰባት ኣብ ቤቶም ተዓጽዮም ኣብ ዘለዉሉ እዋን፡ ንኢትዮጵያ ከይዱ መስኖ ልምዓት እንዳማቱ ክምርቕ ምርኣዩን፤

5 - ህዝቢ ኤርትራ ካብ መራሒኡ ዝነበሮ ትጽቢት መሬት ዘቢጡ፡ ንህላወኡ ሓላፍነት ክወስድ ከም ዘለዎ ዘመልክት፡ ንሕማም ኮረና ንምክልኻል ኢድንኢድ ተተሓሒዙ ነዛ ሕማቕ እዋን ክሰግራ ብዘርእዮ ዘሎ ናይ ኣሎና ዘስምዕ ግብረመልሲ፡ ካብ ደገን ውሽጥን ዝልገስ ዘሎ ዝምስገን ወፈያታትን ምጥቃስ ይከኣል።

እዞም ልዒሎም ተዘርዚሮም ዘለዉ ሓቅታት ዘነጽርዎ ሓቂ እንተልዩ፡ እዚ ኣብ ጐዳጉድ ሳሕል ተሓቢኡ ገበኑ ሸፊኖም ኣብ ስልጣን ንክበጽሕ ልዑል ኣበርክቶ ዝነበሮም ጀጋኑ እናበልዐ፡ ካልኦት ብዝፈጸሙዎ ታሪኽ ተጐልቢቡ ንስልጣኑ ዝቃለስ ዝነበረ ጋኒን በዓቲ ዓምበርበብ ኢሳያስ፡ ሃገር ክመርሕን ከመሓድርን ፍጹም ብቕዓት ዘየብሉ ፍሹል ውልቀመላኺ ምዃኑ‘ዩ።

ዘይሕረስ ጥንስን ዘይቅላዕ ጉድን ስለ ዘየሎ ድማ‘ዩ፡ ነቶም ተሰኪሞሞን ሰቲሮሞን ዝነበሩ ብጾቱ ሚንስተራት ምስ ኣሰሮም ዕርቃኑ ወጺኡ መኣዝኑ ስሒቱ፡ ኣብዚ ሓልዮትን ሓላፍነትን መራሕቲ ዝፍተነሉ እዋን ኣስቂጡን ተሓቢኡን ዝሓልፎ ዘሎ። እዚ ምሕባእ‘ዚ ግን ከምቲ ልሙድ ናይ ክፍኣት ኣመሉ፡ ንህዝቢ ዝስተ ማይ ዘይቀረበስ ብምኽንያት ኣንበጣን ሕማም ኮሮናን ክዝቲ ኣመኽንዩ ንኢትዮጵያ ከይዱስ ፕሮጀክት ልምዓት ኢትዮጵያ ክምርቕ ምርኣዩ ንዘይፈልጡኻ በሎም፡ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ግን ከምዚ ዝበለ  ሽጣራ ዝወሃብ፡ መልስና ግን “ንዓይ ነንጭዋስ ኣብ ለቖታ“ እዩ። ምስጢር ናይ‘ቲ ዘይቅርዑይ ሽጣራ እንታይ ምዃኑ ስለ ንፈልጥ ከኣ፡ ካብዚ ኣንጊህና ዝቐበጽናዮ ናይ 1991 ሓደጋ ኮሮና ዝኾነ ሳዲስት ኢሳያስ ከይተጸበና፡ ኣብ ኣምላኽናን ውሽጣዊ ዓቕምናን ተመርኲስና፡ ናይ ውሽጥን ናይ ደገን ዓቕምና ብሓደ ጸሚድና ንኩሉም ጸገማትና ጉሒፍና ሰላም ከነንግስ ኢና።

ናይዚ ጭቡጥ መልሰተግባር ከኣ፡ እዚ ብግዜ ራዕዲ ዝጭክን ብግዜ ጸገም ዘይደንን ሓርበኛን ሓቦኛን፡ ካብዚ ፈታኒ ደረት ኣልቦ ለበዳ ሕማም ኮሮና ንምስዓር ዝውሕዝ ዘሎ ዘደንቕ ገንዘባውን ንዋታውን ሞራላውን ወፈያታት እኹል ምስክር‘ዩ። እዚ ከኣ ነቲ ጉዳዩ ገዲፉ ኣብ ጉዳይ ካልኦት ኣትዩ ዝምድርን ህውከት ዝጽሕትርን፡ ኣብ ሰላምን ራህዋን ክነብር ውሽጣዊ ባህርያቱን መዘና ኣልቦ ገበናቱን ንዘይፈቕደሉ ጕሒላ ኢሳያስ ዓቢ ፖለቲካውን ሞራላውን ጽፍዒት‘ዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ንኩለን ነዚ ፋሉል ጉጅለ ዝሕግዛ ሰብ ጸጋ ሃገራት፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ገበን ይፍጽማ ምህላወን ኣሚነን እቕሬታ ክሓትታን፡ ካብ ዘለዎ ሕሱም መግዛእቲ ንክገላገል፡ ምስ ደለይቲ ፍትሒ ወጊነን ዓጸፋ ክኽሕስኦን ታሪኻዊ ሓላፍነተን ክስከማ ብኣኽብሮት ንሓተን። እቲ ንምንዋሕ ገበን ኢሳያስ ዝወሃብ ሓገዝ ንደምበ ፍትሒ እንተፈሲሱ ግን፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ መዓት ስለ ዝገላገል ንእኣተን ክብሪ ካብ ህዝብና ድማ ምስጋናን ሞጐስን ከም ዝረኽባ ክፈልጣ ይግባእ። በዚ ከኣ ኩሉ ብጉጅለ ህግደፍ ዝሓዘነ ህዝቢ ክድበስ፡ ዝተረመሰ ህይወት ክሕደስ፡ ዝዓነወት ሃገር ናብ ንቡር ሂወት ክትብገስ፡ ዝተበተኑ ደቃ ሓቚፋ ንዝመጽእ ዓመት ጽንብል ነጻነት ብሓባር ክንሕጐስ ዝህልዎ ኣስተዋጽኦ መዘና ኣይህልዎን። እዚ ዝፈጠሮ ሓቀኛን ግብራውን ሓርነት ከኣ ንዕቑር ጸጋ ሃገርና በርቢርናን ኣፍሪናን ነብስና ክኢልና፡ ካብ ምጽወታ ተገላጊልና ክንልግስ ኣብ እንኽእለሉ ቦታ ናይ ምስግጋርና ዝህልዎ ተኽእሎ ዘጠራጥር ኣይኮነን።

ነዚ ብሩህ ተስፋ እናጠመትና ኢና ድማ፡ ነዛ ናይ 2020 መወዳእታ ዕድመ ህግደፍን ድልዱል መሰጋገሪት ፍጹም ሓርነትናን ንምግባራ ቃልስና ብምሕዳስ ነብዕል ዘሎና። ኣብዚ ምስ እንዕወት ከኣ ኣኺሉ ንዝተርፍ ሽሻይናን ጻዕራምን ተበላሓትን ዓቕሚ ህዝምና ተጠቒምና፡ ሓንቲ ብልጽግትን ኩሉ ዝብህጋን ፍትሓዊትን ደሞክራስያዊትን ሃገር ሃኒጽና፡ ምስተን ዝማዕበላ ሃገራት ክንስራዕ ዘሎ ተኽእሎ ዘካትዕ ኣይኮነን። ነዚ ዓቐብዚ ንምድያብ ግን፡ ቅኑዕን ውሁድን ኣሳታፍን ሕጋዊ ውክልና ዘለዎ መሪሕን ዝምርሓሉ መገድን ምሕንጻጽ፡ ኣብ ቀዳማይ ቦታ ዝስራዕ ኮይኑ ብቕዓት ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ዝፍተናሉ መድረኽ‘ዩ። ተሳትፎ ዝተፈላለያ ሲቪካዊ ማሕበራትን፡ ሞያውያን ትካላትን ምሁራትን፡ ኒሕን ሓቦን ንቕሓትን ዝዓጠቐ ተሳትፎ ህዝብን ከኣ፡ ልዑል ተራ ከም ዘለዎ ክዝንጋዕ ዘይግብኦ‘ዩ። እዚ ማለት ግን ተደራቢ ሓይሊ ናይቲ ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ዝሑልን ውዑይን ኩነታት ዋልታ ኮይኖም ብጥራሕ ከብዶም ሃገር ዝሕልዉ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ‘ምበር መተካእታ ከም ዘይከውን ብምርዳእ፡ ብልቦና ክተባብዑን ክምኮሩን እምበር ክዋሰኑ ኣይግባእን። እኩብ ድምር ናይዚ ኩሉ ዓቕምታት‘ዚ ከኣ፡ ነታ ኣብ ከውሒ ዝተሰረተትን ኩልና እንብህጋን፡ ወሊድና ነዕብየላን ዘሪእና ነፍርየላን፡ ሜትና እንቕበረላን፡ ቀሲንና እንሓድረላ ፍረ ሰማእታትናን ጻማ ጻዕርናን እነስተማቕረላ ሓራ ሃገር ከነረጋግጽ ዘብቅዓና።

ኣብ መደምደምታ ነዛ ሎሚ ብጐቦ ልብና እነብዕላ ዘሎና ዕለት ነጻነት እንቋዕ ኣብቅዓና፡ከምኡ‘ውን ንኩሎም ኣመንቲ ምስልምና ዒድ ሙባረክ እናበልኩ፡ ንዝመጽእ ዓመት ንኩሉ ብድሆታት ሰጊርና ማንም ዘይሽቝረረላ ከም ባህግናን ድሌትናን ምስ ምሉእ ጥዕና እነብዕላ ኤርትራ እምነ። ነዚ ልግሲ ዝኣመሉ ለዋህን ሓላይን ዝኾነ ህዝብና ብዝገብሮ ዘሎ ልዑል ወፈያ ክብርን ኣድናቖትን እናሃብኩ፡ ትሕዝቶ ኢድካ ይባርኽ ድሕሪ ምባል፡ ክሳብ እዚ ቀዛፊ ለበዳ ሕማም ዝስገር ነቲ ዝወሃብ ናይ ሕክምና ሞያዊ ምኽሪ ብጥብቂ ክትከታተል እመክር።

ኣብ መወዳእታ ንኩሎም በዚ ቀዛፊ ሕማም ህይወቶም ዝሰኣኑ መንግስተሰማይ፡ ንቤተሰቦምን ፈተውቶምን ጽንዓት፡ ንመላእ ህዝቢ ዓለም ከኣ ምሕረትን ድሕነትን እምነ።

ክወግሕዩ ሻማሻማ ክሳብ ሙሉእ ናጽነት!

ዓወት ንፍትሓዊ ቓልስና

ውድቀት ንሓይልታት ጭቖና።

ዓንደጽዮን ግርማይ

ጀርመን 22.05.2020

ኤርትራዊ ሓይልታት ለውጢ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ከቢድ ዕማምን ሓላፍነትን ንፈልጦ ኢና። ምኽንያቱ ሃገርና ብሰንኪቲ ንሕስያ ዘየብሉ ጭቆና፡ ዘላትሉ ሕሱም ኩነታት ብሩህ ስለ ዝኾነ። ብኽንድኡ ደረጃ ከኣ ነዚ ኩነታት ናይ ቀይርካ ናይ ራህዋ ምዕራፍ ምኽፋት ሓላፍነትና ንጹርን ከቢድን እዩ። ዕማምና ነቲ ንህዝብና እንዳጨቆነ ብኣኡ ዝሕጭጭ ዘሎ ሕሱም ጉጅለ ምውጋድ እዩ። ናይዚ ንርከበሉ ዘለና መድረኽዚ ዕማምና ለውጢ ምርጋጽ ኮይኑ፡ ቅድሚት ደኣ ኣይንሰርዖን እምበር ዘይንዝግዖ ናይ ጽባሕ ድሕሪ ውድቀት ጉጅለ ኢሳያስ ዕማም እውን ኣለና። እቲ ናይ ጽባሕ ዕማምና ልዕልና ህዝቢ ኤርትራ ብዘረጋግጽ ስርዓት ኣብ ውሑስ ባይታ ምትካል እዩ። ናይ ጽባሕ ዕማሙ ዘይፈልጥ ሎሚ እንተተዓወተ እውን ናብቲ ዝነበሮ ዕንክሊል ስለ ዝምለስ ብዛዕባ ንጽባሕ ዝጽበየና ክንሓስብን ከሎ ጋና መንገዲ ክንጸርግን ግድን እዩ።

በቲ ድሕሪ ምውጋድ ህግዲፍ ዝፍጠር ራህዋ፡  ብዘይካ እቶም ውሑዳት ሎሚ ምስቲ ጉጅለ ኮይኖም ህዝቦም ዝጠለሙ፡ እንጥቀምን እንርባሕን፡ ኩልና ኤርትራውያን ኢና። “ሰላምን ራህዋን ኤርትራ ሰላምና እዩ” ዝብሉ ዘይኤርትራዊ ወገናትውን ከምኡ ተጠቀምቲ እዮም። እቲ “ኩልና” ዝብል ሓሳብ ኣብ ናይ ጽባሕ ተጠቃምነት ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ናይ ሎሚ ኣብቲ ናብ ለውጢ ዘብጽሕ ቃልሲ ምብርካት እውን ህያው እዩ። እቶም ኩሎም ከበርክቱ ይግበኦም ንብሎም ዘለና ኣካላት ለውጢ፡ ኣበርክተኦም ብሃቦ ተረከቦን ዘይተጸንዐን ዝኽየድ ሕዝግድፍ ዘይኮነ፡ ብግቡእ ዝተወሃሃደን ቀጻልን፡ ናይ ሎምን ናይ ጽባሕን ዕላምኡ ዘነጸረን ነቶም ዕማማት ከከም ቀዳምነቶም ኣብ ምትግባር ዘኽእሎ ንጹር ራኢ ዘለዎን ክኸውን ናይ ግድን እዩ። ካብዚ ብምንቃል ኢና ድማ ወትሩ “ብሓባር ከቃልሰና ዝኽል መድረኽ ምፍጠር መተካእታ ስለ ዘየብሉ ኣብኡ ነትክል” እንብልን ንምዕዋቱ ቅድሚት ሰሪዕና እንቃለስን። እዚ ብሓባር ምቅላስ ክንድቲ ኣገዳስነቱ መተካእታ ዘየብሉ፡ ከም ኤርትራዊ ውድባት፡ ሰልፍታት፡ ማሕበራትን ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን ብቕዓትና፡ ሓላፍነትናን ድልውነትናን ዝፍተነሉን ምዃኑ ብግብሪ ንርእዮ ዘለና እዩ።

እዚ ምጥጣሕ ናይ ሓባር መቃለሲ መድረኽ ፈታኒ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ጉዳያት ከምቲ እትደልዮ ዘይኮነስ፡ ከምቲ ክኾኖ ዝኽእል ከም ዝኸውን ኣሚንካ ምሓዝ ከም ዝግባእ ክንርዳእ ዘይምጽናሕና እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ህጹጽን ናይ ሎምን ዕማም፡ ካብቲ ግዜ ዝህብን ጽባሕ ክዕመም ዝግበኦን ፈሊና ኣብ ክንዲ ንሕዝ፡ ንክልቲኡ ደዋዊስካ ክትከይድ ናይ ምድላይ ስምዒት እውን ካብቶም ክዕንቅጹና ዝጸንሑ ምኽንያታት እዩ። ብዘይካዚ ከም ውድብ፡ ሰልፊ፡ ማሕበርን ህዝባዊ ምንቅስቓስን እንታይ እየ ክገብር ዘለኒ? ኢልካ ዘይምንጻር በቲ ሓደ ወገን፡ ናይ ሎሚ ናይዚ ዝተወደበ ኣካላት ሓላፍነት እንታይ እዩ? ሎሚ ዘይውዳእ ጽባሕ ህዝቢ ብሕገመንግስታዊ ውሳነ ናይ መወዳእታ መልክዕ ከትሕዞም ዝግደፉኸ ዛዕባታትከ ኣየኖት እዮም? ኣብ ዝብል ንጹር ግንዛበ ዘይምሓዝ እውን ኣብቲ ጸገማትና ዝጽብጸብ ሎሚ ግና ኣቓልቦ ዝረክብ ዘሎ ዝመስ ዘሎ ሕጽረት እዩ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ኣብ መስርሕ ናይ ሓሳባት እንካን ሃባን ዘለና ትዕግስቲ፡ ምጽውዋርን ምክእኣልን ካብ ቅድም ጀሚሩ ከምቲ ክኸውን ዝግበኦ ዘይምጽንሑ  ክሳብ ክንደይ ከጸግመና ከም ዝጸንሐ ርዱእ እዩ። ንተበግሶታት ኣብ ክንዲ ብትሕዝተኦም ብመንጽርቲ ዘበገሶም ኣካል ምምዛን እውን ሓጋዚ ከምዘይጸንሐ ንፈልጦ ኢና።

ኣብዚ ዳሕረዋይ ግዜ ብፍላይ ዲክታተር ኢሳያስ ኣብ ኢትዮጵያ ከይዱ፡ ኣይኮነንዶ ንዓና፡ ንዘይኤርትራውያን  ተዓዘብቲ እውን ኣዝዩ ብዘደንጹ ኣገባብ “ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝፈልየን የብለንን” ብዘስምዕ ቃና ተጠሊዖ እሞ ከኣ ናይ ሗጐስ ኣፍልቡ እንዳወቐዐ፡ ከም ዝመደረ ዘይንዝገዖ እዩ። እዚ መርዛም ተግባሩ ነቲ  ብመስዋእቲ ኣሸሓት ደቃ ኣብ ዝተመድመደ ጽኑዕ ባይታ ስለ ዝተድኮነት ዝንቕንቓ የለን ኢልና ዘይንስከፈሉ “ልኡላውነት ኤርትራ” ዘራኽስን ዝዋገን ካብ ምስ ቀልቡ ዘሎ ሰብ ዘይትጽበዮ፡ ዕዉር ድፍረት እዩ። እዚ ከኣ ነቲ ካብ ቅድም እውን ኣብ ሕልና ኩልና ዝጸንሐ፡ ንተጸዋዊርካ ብሓባር ምቅላስ ካልእ መተካእታ ከምዘየብሉ ናይ ምርዓም ዓቕምናን ልቦናናን ዝያዳ ከም ዝዛየዶ ክንዕዘብ ክኢላን ኢና።

ኣብዚ ቀረባ ግዜ ንዕዘቦ ዘለና ናይ መብዛሕተአን ኤርትራዊ ጽላላት፡ ግንባራትን ውድባትን ኣብ ተስፋ ዝህብ ዘተ ምህላወን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንዝኽሪ መበል 29 ዓመት ናጽነት ኤርትራ ወሲኽካ ኣብ ብዙሓት ንኤርትራን ህዝባን ዘገድሱ እዋናዊ ዛዕባታት ናይ ሓባር መግለጽታትን መዘክራትን የውጸኣ ምህላወን ናብቲ ንቡር ሓቢርካ ናይ ምቅላስ መንገዲ ይመጻ ምህላወን ዘመልክት እዩ። እቲ “ሓቢርካ ምቅላስ” ዝብል ኣምር ደረጃታት ዘለዎን ክሳብ ምጽንባር ውድባት በጺሕካ ዘይተደላይ ምርባሕ ውድባት ናይ ምውጋድ ተልእኮን እውን ስለ ዘለዎ፡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ መንጎ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ (ህዲምሓኤ)ን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)ን ድሕሪ ተኸታታሊ መስርሕ ዝተ፡ ተሓናፊጾም ሓደ ሰልፊ ክኾኑ ምስምምዖም ብኣውንታዊ ኣብነት ዝጥቀሰን ኩልና ውድባትን ሰልፍታትን ክንስዕቦ ዝግበአናን እዩ። በቲ ኮነ በዚ፡ ነዚ ተተሓሒዝናዮ ዘሎና  ናይ ሓባር መቃለሲ መድረኽ ምፍጣርን ፍጹም ምጽንባራት ናይ ፍልልይ ዘየብሎም ኣካላትን ክድፈኣሉ ዝግበኣና እዩ።

ኣብዚ ናብ ብሓባር ዘቃልሰና መድረኽ ንገብሮ ዘለና ጉዕዞ፡ ክልተ መሰረታዊ ጉዳያት ብግቡእ ከነተዓርቕ ይግበኣና። እቲ ሓደ ሓድነትን ልኡላውነትን ኤርትራን ህዝባን እዩ።  እቲ ካልእ ከኣ ነፍሲ ወከፍና ብውዱብ ይኹን ብውልቂ እንውንኖም ናይ ኣተሓሳስባን ካልእ መንነትን ፍሉይነት እዮም። እቲ  መንነት ንብሎ ዘለና፡ ብዘይካቲ ኣብ ክሊ ኤርትራውነት ዝሕቆፍ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት፡ ንባህላዊ፡ ሃይማኖታዊ፡ ቋንቋውን ካልእ ብዙሕነትናን ኣብ ግምት ዘእትው እዩ። ኣብዚ ዕዉታትን ሓድነትና ስጡምን ክንከውን ከኣ፡ ንኤርትራዊ ሓድነት ነዚ መግለጺ ብዙሕነትና ብዘሕቅቕ ዘይኮነ፡ ዝያዳ ብዘሕይልን ዘሰስንን ኣረዳድኣ ክንግንዘቦ ክንበቅዕ ይግበኣና። በቲ ኮነ በዚ ከምቲ ወለድና “ብልቢ እንተሓዚንካ ንብዓት ኣይኣብን’ዩ” ዝብልዎ፡ ንጉዳይ ህዝብን ሃገርን ውልቃውን ጉጅላውን ስምዒትና ኣመሓዲርና፡  ብቅንዕናን ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ቅድሚት ተሰሪዕና ብሓባር ዘቃልሰና መድረኽ ካብ ምፍጣር ዝዕንቅፈና ጉዳይ የለን። ግዜ ናይ ገዛእ ርእሱ ዋጋ ስለ ዘኽፍል ከኣ፡ ሕጂ እውን በዛ ሒዝናያ ዘለና መንገዲ ብቕልጡፍ ናህሪ ንቕድሚት ክንስጉም ይግበኣና።