http://ascenteq.com/project/epdp

ንሕና ኤርትራውያን፡ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን፡ ጽላላት፡ ሲቪላዊ ማሕበራት፡ ንጡፋት ተንቀሳቐስቲ፡ ምሁራትን ናይ ዜና ማዕከናትን ኮታ መላእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ልዕሊ ጨቛኒ ጉጅለ ህግደፍ መሰረታዊ ሕቶ ከም ዘለና ስምዕታን ተቓውሞን ካብ እነቕርብ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ ኣሎ። ገሌናስ ጌና ቅድሚ ናጽነት ሃገርና እውን ናይ ሎሚ ጉጅለ ህግድፍ ኣካይዳ ባህ ስለ ዘይበለና ከነተንብህ ዝጸንሕና’ውን ኣለና። ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ እውን ንዝተወሰነ ግዜ ምስ ተዓዘብናዮ ከምቲ “ክሳብ እትኣመን ኪድ ካብ ዘይተኣምን ግና ተመለስ” ዝበሃል ኣብ መስርሕ እዚ ጉጅለ ጸረ ልዕልና ሕግን ኩሉ መሰላትን ምዃኑ ምልክታት ምስ ረኣና ራሕሪሕናዮ ኣብ መስርዕ ደንበ ተቓውሞ ተሰሊፍና ንቃለሶ ዘለና ውሑዳት ኣይኮናን።

ሕቶታትና ናብ ህግደፍ ብሩሃትን ተደጋጊሞም ክቐርቡ ዝጸንሑን እዮም። እዞም ሕቶታት ኣይኮነንዶ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ቅድሚ ደለይቲ ፍትሒ፡ ሰላምን ዕቤትን ሕብረተሰብ ዓለም እውን ፍሉጣት እዮም። እንተኾነ እቲ ክምልሶም ዝግበኦ ኣካል፡ ባህርያቱ ስለ ዘይፈቕደሉ ኣይመለሶምን። ክሳብ ዘይተመለሱ ደጋጊምና ከቐርቦም ከኣ ንቡር እዩ። እነሆ ከኣ ክሳብ ዝምለሱ ቃልስና ቀጻሊ እዩ። ናይቶም ህዝቢ ኤርትራ ናብ ህግደፍ ዘቕርቦም ሕቶትታት ዝርዝር ነዊሕ እዩ። ኣብዚ ኣጋጣሚ ንኣብነት ኢና ክንጠቅስ እንኽእል።

ሕቶና ሕቶ ምውሓስ ልኡላውነት ኤርትራ ብዘየዳግም ዓለም ለኽእዊ ተቐባልንት ብዘለዎ ውሳነ እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ብዲሞክራሲያዊ ተሳትፎ መላእ ህዝቢ ተነዲፉ ብዝጸደቐ ሕገመንግስቲ ምምሕዳር እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ምዕቃብ ኩለመዳያዊ ብዙሕነት ኤርትራ እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ምርግጋጽ ኩሉ መሰረታዊ መሰላት ህዝብና እዩ፡ ሕቶና ሕቶ መሰል ምውዳብ፡ ሓሳብካ ምግላጽን ዝኣመንካሉ ሃይማኖት ምኽታልን እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ብህዝቢ ተመሪጹ ብህዝቢ ዝወርድ መሪሕነት ምርካብ እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ፍልሰት መንእሰያት ተጠው ክብልን ቅድሚ ሕጂ ዝተሰዱ ናብ ሃገሮም ዝምለስሉ ኩነታት ምፍጣርን እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ካብን ናብን ኤርትራ ብናጻ ምንቅስቓስ እዩ፡ ሕቶና ሕቶ ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዘትከለ ኣብ ናይ ሕድንሕድ ጉዳይ ምሽጣዊ ምትእትታም ዘየፍቅድ ጉርብትና ምድንፋዕ እዩ። ከምቲ ዝተባህለ ዝርዝር ሕቶታትና ብዙሕ እዩ እሞ ንኣብነት ዝኣክል ኣብዚ ከብቅዕ።

ትርጉም ተቛውሞና ኣንጻር ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወቅን ንሱ ዝመርሖ ስም ጥራይ ሒዙ ዝተረፈ ህግደፍን እምበኣር ንጹር እዩ። ጠለብ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃገር ይሃሉ ኣብ ወጻኢ፡ እዞም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ በዂሮም ዘለዉ መሰረታዊ ሕቶታት ክምለስሉ እዩ። እዚ ሕቶታት’ዚ ንናይ እንዳ ህግደፍ ኣብ ስልጣን ናይ ምቕጻልን ዘይምቕጻልን ፖለቲካዊ ሕሳብ ዝትንክፉ ስለ ዝኾኑ፡ ህግደፍ ፈትዩን ረድዩን’ኳ እንተዘይመለሶም ኣየሻቕልዎን ማለት ኣይኮነን። ወረ መሰረታውን ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ስለ ዝኾነ ብዛዕባኡ ድምጺ ከስምዕ ናይ ግድን እዩ። እንተኾነ እዚ ሕቶታት ብጽቡቕ ድሌት ህግደፍ እንተዘየለ’ውን ከይተመለሰ ከምዘይነብር ፍሉጥ እዩ። ቀጻልነት ናይ ለውጢ ቃልስና ናይ ግድን ዝኸውን ከኣ ምእንቲ’ዚ እዩ።

ጉጅለ ህግደፍ ህዝቢ ኤርትራ “ኤህ ዕድመኻ የሕጽሮ” ይብሎ ከምዘሎ ተረዲኡ ምስ ረዓደን ናይ ግዳም ተጽዕኖን ግነዖትን ምስ ኣህረፎን፡ እነሆ ካብዚ መጻብቦ የውጸኣኒ ኣብ ዝበሎ ሓድሽ ዝመስል ግና ድማ ዝኣረገሉ ተዋሰኦ ኣትዩ የኹድድ። ምስቲ ዝደህሰስ ኣብ ባይታ ዘሎ ናይ መሰል ሕቶ ዘቕረበሉ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ሓንቢሱ ለውጢ ከምጽእ ዘኽእል ዓቕምን ጽሮትን ስለ ዝሓጽሮ፡ ዘቤታዊ ገበናቱ ሓቢኡ ምስ በዓል ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ከኽመስምስ ይውዕል ኣሎ። እዚ ክበሃል እንከሎ ቀንድን መሰረታውን ቀዳምነትና ኣይኮነን ንምባል እንተዘይኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ ምስ መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ካለኦት ጐረባብቲ ሃገራትን፡ ብፋላይ ከኣ ምስቲ ብጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣን ካለኦት ባህላውን ማሕበራውን መምዘንታት ዝቐርቦ ህዝቢ ትግራይ ክህልዎ ዝግባእ ዝምድና ንድግፎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ክንቃለሰሉ ዝጸናሕና ስለ ዝኾነ እነተባብዖ እዩ። እዚ ዞባዊ ምትሕብባር ተጎልቢቡ ዝመጽእ ዘሎ ጉርብትናዊ ዛዕባ ካብቲ ቀንዲ ኤርትራዊ ጉዳይና ከየልግሰና ግና ንጠንቀቕ። ጉጅለ ህግደፍ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባን ኤርትራዊ ሃልዮትን ንዘለዎም ናይ ለውጢ ሓይልታት ጸረ ሰላምን ጸረ ጽቡቕ ጉርብትናን ኣምሲሉ ከቕርቦም ዝፍትኖ ከኣ ርሑቕ ከይከደ ዝርኹመሽ ሓሶት እዩ።

ብእምንቶይ፡ እቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መሰረታዊ ናይ ለውጢ ሕቶታት ነቶም ህግደፍ ብተግባር ኣርእዩ ዘይኮነስ ኣርዒዱን ብዘይትግበር መብጸዓታት ሰሊቡን ደገፍቱ ኣምሲልዎም ዘሎ ኤርትራውያን ከይተርፈ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝምልከት እዩ። ናይቲ መሰረታዊ ሕቶታትና መሰረታውን ዘተኣማምንን መልሲ ንምርካብ ከኣ፡ ኩልና ናይቲ ብቓልስና ዝመጽእ ለውጢ ተጠቀምቲ ኤርትራውያን፡ ጉጅለ ህግደፍ መሰረታዊ ዘይኮኑ ብዙሕነትና ዝወለዶም ፍልልያትና ኣባሊሑ ግዳይ ጭቆናኡ ንክገብረና ዕድል ክንህቦ ኣይግበኣናን። ህዝቢ ኤርትራ ኣስኒቑ፡ ኣዕጢቑን ደቁ መሪቑ ብምሃብን ኣብ ዓወት ዘብጸሖም ኢሳይያስን ውሑዳት መዳኽርቱን ብጎቦ ዓይኖም እንተረኣይዎ፡ ክቃለሶም እምበር ኣስቆርቊሩ ካብ ቃልሲ ክዝሕትል ኣይግበኦን።

ጉጅለ ህግደፍ ናይ ገሌና ኤርትራውያን ፈታዊ ናይ ገሌና ድማ ጸላኢ መሲሉ ክቐርብ ከም ዝፍትን ኣብ ተመኩሮ ተዓዚብናዮ ኣለና። እንተኾነ ህግደፍ ብባህሪኡ ጸረ-ህዝቢ ስለ ዝኾነ፡ እቶም ሎሚ ፈተውቱ ኣምሲሉ ዘቕርቦም ወገናት’ውን ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኮይኑ ጸላኢኦም ከም ዝኾነ ክርድኡ ይግበኦም። ህግደፍ ፈታውን ጸላእን ወይ ተቓዋምን ደጋፍን ኣምሲሉ ከቕርበና ክፍትን እንከሎ በዚ ከይተዳህለልና ኩልና “ናይ ኩልና ጸላእን ገፋፊ መሰላትናን ኢኻ” ክንብሎ ሓደራ። ኣብ ሎሚ በጺሖም፡ ብናይ ጉጅለ ህግደፍ ሓድሽ ዝመስል ሓድሽ ዘይኮነ ተዋስኦ ተሰሊቦም ምእዙዛቱ ክኾኑ ዝፍትኑ ወገናትና ከኣ ብመሰረታዊ መሰሎም ይዋገዩ ምህላዎም ክግንዘቡ ይግበኦም። በዚ እጋጣሚ ካብ ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ብዝውሕዝ ናእዳ ምስሊ “ኢሱ” ናይ ምስናዕ ምስምስ ካብቲ ቅኑዕ መንገድና ከይተኣለና፡ ኢሳይያስን ዕስለኡን ሎሚ፡ ትማልን ጽባሕን ዓመጽቲ ምዃኖም ንገንዘብ። “ኣብ ዘይሰምዓካ ደብሪ ኣይትማህለል” ከምዝበሃል ካብ ኢሳይያስ ድምጺ ህዝብና ዝሰምዕ ለውጢ ክርከብዩ’ሞ ግዜ ንሃቦ ዝብል ብሂል ከኣ መደንዘዚ’ዩ እሞ ብኣኡ ከይንድህለል።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

“ኣብ ዞና ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ሰላምን ቅሳነትን ሓባራዊ ምጣኔ ሃብታዊ ዕብየትን ብምድግጋፍ ክረጋገጽ ምቅላስ፤” (9፡1፡2 ካብቲ ኣብ 2ይ ጉባአኡ ዝጸደቐ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ሰዲህኤ ዝተወስደ)

መረረ ህዝቢ ኤርትራ ክለዓል እንከሎ ንዘይምስማዕ ንሓንሳብ ባጽዕ ንሓንሳብ ከኣ ዓዲ ሃሎ ምሕካል ክመርጽ ዝጸንሐ ኣቶ ኢሳይያስ ኣብዚ እዋንዚ እቲ ናይ ቀደም ህርፋኑ ግዲ ደጊስዎ ናይ ዞባ ቅርኒ ኣፍሪቃ ኣባጓይላ መሲሉ ክቐርብ ጸፋዕፋዕ ይብል ኣሎ። ምስ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ኣጀማምራኡን መዓልብኡን ዘይፍለጥ ዝምድና፡ ምምጻእ መራሕቲ ደቡብ ሱዳንን ሶማልያን ናብ ኤርትራ ከኣ ናይዚ መርእያ ተገይሮም ይውሰዱ ኣለዉ። ምናልባት ከሎ ጋና ብዛዕባ ስፍሓቱ፡ ኣተሓሕዛኡን መጻኢ ዕድሉን “ከምዚ ክኸውን እዩ” ኢልና ምዝራብ’ኳ እንተዘይከኣልና እዞም ዝጠቐስናዮም መራሕቲ ኣብ ሃሃገሮም ዘካይድዎ ናብ ጠለብ ህዝቦም ዝቐረበ ጽገናታትን ምምሕያሻትን ከምዘሎ ተዓዚብና ኣለና። ንኣብነት መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራን ካልእ ከባብታትን ዝጸንሑ ተቓወምቱ “ተወዳደርቲ” ዝብል ስም ሂቡ ናብ ዓዲ ይመልሶም ኣሎ። ኣብ ደቡብ ሱዳን ድሕሪ ነዊሕ ኮለልን ጻዕርን ኣብ ሕድሕዶም ክቃተሉ ዝጸንሑ ኣካላት ተስፋ ዝተነብረሉ ናይ ሰላም ስምምዕ ተፈራሪሞም ኣለዉ። ኣብ ሶማልያ ናብ ርግኣት ንምምጻእ ጻዕሪ ይካየድ ኣሎ። እዞም ኩሎም ትማሊ ኣቶ ኢሳይያስ ንገዛእ ርእሱ ከይርኢ ዓዊሩ ክነሱ ዝጥቅወሎም ዝነበሩ በብናይ ሃገሮም ቀጥዒ ብኣፍልጦ ህዝቦም ናብ ሓላፍነት ዝመጹ መራሕቲ እዮም።

እዚ ናይዘን ሃገራት ሓቢርካ ምውሳእ ዞባዊ ጽልዋኡ ርዱእ ኮይኑ፡ ውሽጣዊ ጉዳያተንን ዕለታዊ ህይወት ህዝበን ምቕናይን ከኣ ዝያዳ ዝምልከተን ሓላፍነት እዩ። መንግስታት ኣብ ውሽጣውን ከባብያውን ምናልባት እውን ኣብ ዓለም ለኻዊ መድረኻት ክዋስኡ ንቡር እዩ። እቲ ቀንዲ ዝምዘንሉ መሰረት ናይ ዞባዊ ኣበርክተኦም ዝኸውንን ግና ኣብ ሃገሮም ምስ ህዝቦም ዘለዎም ርክብን ዝምድናን እዩ። መንግስታት ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያቶም ከመይ ይዋስኡ፡ ብኸመይ ናብ ስልጣ ከም ዝመጹ ይውስን እዩ። ብዘይ ናይ ህዝቢ ድሌትን ኣፍልጦን: ሓይልን ጉርሕን ብዝኣመሰሉ ኣገባባት ዝመጹ፡ ንህዝቢ ክድልዮም እንከሎ እምበር፡ ክደልዮም እንከሎ ኣይግደስሉን እዮም። ኣብ ስልጣን ንምቕጻል ኣብቲ ዘምጸኦም ዘይሕጋዊ ኣገባብ እምበር ኣብቲ ዝመርሕዎ ህዝቢ ኣይምርኮሱን። ዲሞክራስያዊ ተሳትፎን ተጠቃምነትን ህዝቢ፡ ልዕልና ፍትሕን ግሉጽነትን ንዝኣመሰሉ ናይ ቅኑዕ ምምሕዳር ኣዕኑድ ፈጺሞም ኣይግደሱን። ሎሚ ኣብ ኤርትራ ሃገርና ምስ ዘሎ ብቓላት ኤርትራዊ በዓሉ ግርማ ሚኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ “ዘራጊቶ” ህሞት ዝመሳሰል እዩ።

እቶም ህዝቢ ኤርትራ ደልይዎም ዘይኮነ ከይፈተወ ለሚድዎም ምስኣቶም ዝነብር ዘሎ፡ ስግኣት፡ እግርኻ መሊእካ ዘይምርጋጽን ኣፍካ መሊእካ ዘይምዝራብን፡ ስደት፡ ብኩራት ነጻነት ምዝራብ፡ ግህሰት ምምላኽን ምንቅስቓስን፡ ምስዋር እሱራት ኩሎም ኣብቲ ባይታ ኣለዉ። ሰባት ብተግባር ብዝሰትይዎ ይረውዩ፡ ብዝበልዕዎ ከኣ ይዕንገሉ፡ ካብዚ ሓሊፉ “ኣብ ዓዲ እገለ ከምዚ ይግበር ኣሎ” ዝብል ወረን ፈኸራን ንናይቲ ዝካየደሉ ከባቢ ህዝቢ እምበር፡ ናይቲ ብማዕዶ ዝሰምዕ ህዝቢ ርውየትን ዕግበትን ከምጽእ ኣይክእልን እዩ። ብመንጽር እዚ ንናይ ህዝቢ ኤርትራ ናይ ኩሉ ቅኑዕ ኣካይዳታት ጽምኢ፡ ብማዕዶ ንውሽጣዊ ኩነታትካ ጓሲኻ ብጉልባብ ዞባዊ ምትሕብባር ብዝግበር ዳንኬራ ከተርውዮ ኣይከኣልን እዩ። ህዝቢ ኤርትራ እውን “እቲ ዞባዊ ምትሕብባርስ ሕራይ ጉዳይናኸ” ዝብል ድምጹ ወርትግ ክብ ከብል ይግበኦ።

ከምዚ ናይ ዲክታተር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝረአ ዘሎ ካብ ውሽጣዊ ጉዳይካ እንዳሃደምካ፡ ኣብ ዞባዊ ዛዕባ ጥራይ ዝግበር ላዕልን ታሕትን ጉድኣቱ ናይ ህዝቢ ኤርትራ መሰረታዊ ናይ ለውጢ ሕቶ ዘይምምላሱ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ብኸምዚ ንዕዘቦ ዘለና ንጉዳያት ብርእሱ እንዳሓዝካ ዝግበር ዞባዊ ስምምዓት ኣብ ህዝባዊ መሰረት ዘይተሰረተን ናይ ርሑቕ ዓንገልቲ ትንፋስ ዝቋመትን ስለ ዝኸውን ቀጻልነቱ ዘተኣማምን ኣይኮነን። ስለዚ እቶም ዞባዊ ምርግጋእን ቁጠባዊ ዕቤትን ከነምጽእ ኢና ኢሎም ዝጽዕቱ መንግስታት እውን ቀንዲ ዋኒኖም’ኳ እንተዘይኮነ “ምስ መን እየ ዞባዊ ዝምድና ዝገብር ዘለኹ” እቲ መዛምድተይ ንጉዳይ ህዝቡ ብኸመይ ይሕዝ ኣሎ፡ ኣእዳዉ ካብ ደም ንጹሃትን ስርቅን ንጹህ ድዩ?” ክብሉ ይግበኦም። ምኽንያቱ ነዚታት እንተዘኣቕሊበምሉ ናይቲ ዝድኩንዎ ዞባዊ ምሕዝነታት ዕድል ዘይውሑስ እዩ ዝኸውን። ንኣብነት ንእቶ ኢሳይያስ ምስ መራሒ ጅቡቲ ቅድሚ ምዕራቖም “ምስ ህዝብኻ ተዓረቕ” እንተዝብልዎ ክንደይ መምሓረሎምን መመልከዓሎምን። እዚ ከባሀል እንከሎ ውሽጣዊ ጉዳዩ ግቡእ ቆላሕታ ንክረክብ ናይቲ ኣብ ጭቆና ተጐዳእን ኣብ ራህዋ ተጠቃምን ዝኸውን ህዝቢ ኤርትራ መተካእታ ዘየብሉ ሓላፍነት ምዃኑ ኣይዝንጋዕን።

ምናልባት ደኣ ሓንሳብ ዓይንኻ ብጨው ተሓጺብካ ጥልመት ምስ ጀመርካ ይስበለካ እዩ እምበር፡ ኣቶ ኢሳይያስ ምስዞም ካብዚ ቀረባ ግዜ ጀሚሩ ምስኣቶም ዝውዕል ዘሎ መራሕቲ ሃገራት ክዛረብ እንከሎ፡ ሕገመንግስቲ፡ ልዕልና ፍትሒ፡ መስርሕ ምርጫ፡ ናይ ኣረኣእያ ብዙሓነት፡ ናይ እምነትን ሓሳብካ ምግላጽን ናጽነት፡ ዝምድና ሓገግቲ፡ ፈጸምትን ፈረድትን ኣካላት መንግስቲ …. ወዘተ ዝብሉ ቃላት ክለዓሉ እንከለዉስ ኣይስከፍንዶ። ብግምትና ምናልባት ደኣ እቶም ከምዚ ዓይነት ዕላል ዘምጽኡ ኣካላት ካብ ፈቓድ ህዝቦም ወጺኦም ናብቲ ናቱ መላኺ ስልቲ ክመጹ ይሕንክር ይኸውን እምበር፡ ናይ ህዝብኻ ድምጺ ቀሪብካ ብምስማዕን ተሳትፎ ህዝቢ ብምውሓስን ቅንኢ ይሓድሮ ኢልካ እትጽበዮ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ሓንሳብን ንሓዋሩን ካብቲ ብንጹር ፖሊሲ ክትመርሕን ክትምራሕን ዝብል ቅኒት ወጺኡ፡ ኣብቲ ብሓይሊ እንዳዳነኻ ኣብ ስልጣን ምንባር ዝብል ዓመጽኛን ሓደገኛን ባሕሪ ስለ ዝጠሓለ።

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና መዋእል ንኣገዳስነት ኩለ-መዳያዊ ዞባውን ዓለማውን ምትሕብባርን ምትሕግጋዝን ግቡእ ቆላሕታ ሂቡ ከም ዝቃለሰሉ በቲ ካብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ ተወሲዱ ኣብ መእተዊ’ዚ ጽሑፍ ሰፊሩ ዘሎ ንኡስ ዓንቀጽ ምርዳእ ይከኣል። እዚ ክብል እንከሎ ግና ከምዚ ህግደፍ መሪጽዎ ዘሎ ኤርትራዊ ጉዳይ ደፊንካ ዘይኮነ፡ ኣብ ድሌትን ናጻ ተሳትፎን ህዝቢ ኤርትራ ዝተሰረተ ክኸውንዩ ዝቃለስ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብዚ እዋንዚ ብኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝካየድ ዘሎ ዞባዊ መስርሕ መሰረታዊ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ቀቢርካ ደገደገ ንምምዕዳው ዝዓለመ መዳህለሊ ምዃኑ ስለ ዝርዳእ፡ ህዝቢ ኤርትራ ክርደኦን ክቃለሶን ከም ወትሩ ይጽውዕ።