http://ascenteq.com/project/epdp

ብመንእስይ በረኸት ዮውሃንስ ኣብ ዋዕላ ምህናጽ  ሓድሕድ ምትእምማን ናይ ዕለት 10-08-2016 ዝቐረበ መደረ  ጠንቂ ስደት ኤርትራውያን ዝምልከት እዩ። መንእሰይ በረኸት ናይቲ ኣብ ሃገረ ካናዳ ዝርከብ ኤርትራዊ ማሕበር ምትእስሳር ንለውጢ ሰሜን ኣመሪካ ዝብል ማሕበር ኣቦ-መንበር እዩ።

************************** 

ጠንቂ

ብሓቂ ስደት ዲና ክንብሎ እዚ ናይዚ እዋን ዋሕዚ? ኣይፋሉን፣ ከምቲ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዝበሎ እታ ሃገር ናብ ዓቢ ቤት ማእሰርቲ እያ ተቐይራ ስለዚ እንኳዕ መዋጽኦ ፈጠረሎም ነቶም ተሪፎም ዘለዉ አንታይ እዩ ጠንቂ መጽኒሒኦም ኢና ክንብል ዘሎና ዶስ…..

እንተኾነ ግን ካብ ዐደቦኦም ናብ ሰላማዊ ናብርኦም ይወጹ ስለዘለዉ ስደት ምዃኑ ኣይተረፎን። እሞኸ ደኣ እንታይ እዩ ጠንቁ እንተኢልና፣ ናጽነት ዘይምህላው- ኤርትራዊ ኣብ ዓዱ ብሰላም ወፊሩ ብሰላም ናብ ቤቱ ክምለስ ተሓሪማቶ፣ ፍጹም ምልኪ ነጊሱ ፍትሒ በሪሱ ይርከብ። እዛ ሃገርና ንብላ ኤርትራ ቅድሚ ለውጢ ናይ 1991 ህዝባ ነቲ ሰላምን ራህዋን ቅሳነትን ከምጽኣልና እዩ ዝብሎ ዝነበረ ብረታዊ ቃልሲ ብሃንቀውታን ትስፉው መንፈስን ይጽበዮ ነበረ። እንተኾነ ግን እቲ ኣብ 1991 ዝተራእየ ለውጢ ኣሽንካይዶ እቲ ሃንቀውትኡን ተስፍኡን ክዉን ኪኸውን ካብቲ ኣብ ዘበነ ደርጊ ዝነበሮ ኩነታት ዘይሕይሽ ኩነታት እዩ መጽእዩዎ። እኳ ደኣ ናብ ዝገደደ ፍጹም ሰብኣዊ መሰሉን ሰብኣውነቱን ምግሃስ ዝተቆረነ ምልኪ ተኸተተ።

እዚ ዘሎ ስርዓት ነቲ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ምዕባለ ዕሽሽ ብምባል ሕዝቢ ዕለትዊ መነባብሮኡ ብሰላም ከይመርሕ ኣብ ውግእን ዘይርጉእ ህይወትን ኣዐንዚሩ እቲ ምልካዊ ስርዓቱ ኣብ ምንዋሕ ይርከብ። ስርዓት ኢሰያስ ዘሎ ጸጋ ሃገር ኣብቶም ንዑኡ መሲሎምን ተማእዚዞም ዝኸዱን ነቲ እኩይ ተግባራቱ ዘፈጽሙን ተረባሕቲ ብምግባር ንህዝቢ ኣብ ምብስባስን መነባብሮኡ ገልታዕታዕ ኣብ ምባል ደይመደይ አሉ ተትሓሒዝዎ ይርከብ። እቲ ናይ ወዲ ሰብ መሰረት ምዕባለ ዝኾነ ቅዋም ብፍጹም ኣይተተግበረን ከምኡ ድማ ዜጋታት ዝተፈላልየ ፖሊቲካዊ ኣረኣእያኦም ዝገልጹለን ፖለቲካውያን ውድባት ኣብታ ሃገር ባይታ ተኸልኪለን ይርከባ። ምርጫ ዝበሃል ዘይሕሰብ እዩ። መጋበሪያ ስርዓት ኢሰያስ ዝኾናን ዕምሪ ምልኩ ኣብ ምንዋሕ ካብ ዝጥቀመለን ትልማታት እታ ብኽረምታዊ ማእቶት ትፍለጥ መደብ ትሕተ ዕድመ ቆልዑ ኣብ እዋን ክራማት ካብ ስድርኦም ፈሊኻ ኣብ ፍቆዶ ጎላጉል ምክልባትን ምምዝማዝን፣ ከም`ኡውን እታ 1991/1995 ዝተኣወጀት ብሃገራዊ ኣገልግሎት አትፍለጥ መደብ ሃገራዊ ጊልያነት ክርቁሓ ይኽእላ።

ኣገደስቲ ረቃሒታት

መንግስቲ
ኣብ ኤርትራ ዘሎ መንግስቲ ብህዝቢ ዝተመርጸ፣ ካብ ህዝቢ ዝወጸ፣ ንህዝቢ ዘገልግል ኣይኮነን። እቲ መንግስቲ እንኮ ውልቀ መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቂ እዩ። ኩሉ መዓልታዊ ኣብታ ሃገር ዝግበር ምንቅስቃሳት ካብ ማንካ ክሳዕ ጭልፋ ንሱ ኢዱ ከንብረላ ኣለዎ። ከምቲ ኣማኑኤል ሳህለ ተጋደልትን ህዝብን ማይን ዘይትን ኮይኖም ዝበሎ ስርዓት ውልቀ-መላኺ ኢሳያስን ህዝቢ ኤርትራን ዘይትን ማይን እዮም። ንይምሰል ካቢነ ብስማውያን ሚኒስተራት ዝቆመት ኣላ፣ እንተኾነ ግን እታ ገባሪትን ሓዳጊትን ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ዝብልዋ እያ። ባጀት ብወከልቲ ህዝቢ ጸዲቁ ኣይፈልጥን። ባጀት ከምቲ መብዛሕትኡ ሰብ ዝርድኦ ብዛዕባ ቁጽሪ ዘይኮነ ዲሞክራስያዊ ከይዲ እዩ። ስርዓት ኢሰያስ እትው ካብ ዝብል ጀሚሩ ብባጀት ሰሪሑ ኣይፈልጥን። መንግስታዊ መግለጽታት ኮነ ውሳነታት ካብ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ይወጹ። ኣብ ኤርትራ መንግስቲ ኣሎ ክትብል ኣዝዩ እዩ ዘጸግም። እቶም ስላሴ ኣካላት መንግስቲ ኣብ ሓደ ኣካል ተገቢቶም ንህዝቢ ተሓታትነት ዘይብሉ ኣሰራርሓ እዩ ዘሎ። ውልቀ መላኺ ኢሰያስ ኣብ ኩሉ ኣሎ፣ ኩሉ ይከኣሎ፣ ኩሉ ከኣ ኪፈልጦ ኣለዎ። ትካላዊ ኣሰራርሓ ዝበሃል የልቦን።

እንተኾነ ግን ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ ንህዝቢ ኤርትራ ከም ህዝቡ ወገኑ ሓሲብዎ ኣይፈልጥን። ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ንህዝቢ ኤርትራ ገና እግሩ ከይኣተወ ብጊሓቱ ድኻ ህዝቢ ካብ ድኻ መንግስቲ እንታይ ይጽበዩ፣ ላምባ ክንወርደሎም ቀዳም ቀዳም በጊዕ ክንሓርደሎም ኢሉ ዘቃናጸበ፣ ንስንኩላን ሓንቂቅኩም፣ ንመንእሰያት ድማ ማዳ ሃገር ኢሉ ዝዘልፍ ብኢደ ወነኑ ስልጣን ገቢቱ ዘሎ ብዱዕ ምኩሕ ሰብ እዩ። 

ካብ ደባይ ተዋጋአቲ ናብ ደባይ መንግስቲ

ጃንዳ ስርዓት ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ ሃገራዊ ረብሓ ኮነ ንህዝቢ ውሕስነት ኣብ ምሃብ ዘይኮነ ዝሰርሕ ነቲ ውልቀ መላኺ ዕምሩ ዝነውሓሉ ረብሓታቶም ዝስስነሉ እዩ። እዚ ብምኻኑ ከኣ እዩ ድማ ኣብ ናይ 1998-2000 ኩናት ኢትዮ- ኤርትራ ርብዒ መሬት ኤርትራ እሞ ድማ ዳርጋ ብሙሉኡ ዝሕረስ ስቡሕ መሬት ከም ኡውን ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ዚኣክሉ ዜጋታት ካብ መነባብርኦም ተመዛቢሎም ከለዉ ውልቀ መላኺ ኢሰያስ ኣብ ክንዲ ስልጣነይ ኣረኪበ ኣለኹ ዝብል ነቲ መጋበርይኡ ዝኾነ የማነ ገብረኣብ ብምልኣኽ ሕጂውን ኣድላይ እንተኾይኑ ናብ ሳሕል ከነዝልቅ ኢና ዝበለ። መንግስቲ ዝኣክል ዶ ህዝቡ ኣብ ሓደጋ ራሕሪሑ የዝልቅ እዩ?

ስርዓት ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ ንኤርትራዊ መንእሰይ ስራሕ ክፈጥረሉ ኣይርአን እንትርፎ ክምዝምዞ። እዚ ብምኻኑ እዩ ድማ ዝተጸንዐ መደብ ኣብ ዘየልቦ መንእሰይ ንሃገራዊ ኣገልግሎት ክወፍር ዝተገብረ። እታ ሓንቲ ዕላማ ነቲ ሽቅለት ኣልቦ መንእሰይ ካብ ከተማታት ኣውጺእካ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽርካ ምእታው። ክንዮ አዚ ድማ ከም ጊልያ ጉልበቱ መዝሚዝካ ማሕፉዳ እታ ጃንዳ ምህጣር እዩ። ኣብ 1991-1993 መንእሰይ ብወለንተን ኡ ተበጊሱ ኣብ ምዕዋት ረፈረንዱም ኮነ ካልእ ረብሓ ህዝብን ሃገርን ዘለዎም መደባት ተሳቲፉ። እንተኾነ ግን ኢሳያስ መጀመርያ እዚ ሚኒስትሪታት ብ ኢደ ዋኒነን ዝሃባኹም ባጀላታት ከም መንግስቲ ከም ኣገልግሎት ኣይሓቦን እዩ ኢሉ ከብቅዕ ናይ መንእሰያት ተቃውሞ ምስተቃልሐ ኣብ ውሽጢ ሰሙን ሓሳቡ ቐይሩ ኣብ ሲነማ ካፒቶል መንእሰያት ኣኪቡ ከሞግስ ዝተሰምዐ።

ሃገራዊ ኣገልግሎት ነቲ ስርዓት ተደራራቢ ረብሓ አዩ ዘለዎ። ሓደው ጉልበት መስእሰይ መዝሚዝካ ሃብቲ ምድላብ፣ ካልኣይ ድማ እቲ ዝመረሮ መንእሰይ ሃጽ ኢሉ ናብ ስደቱ ንምምራሕ ይንውንዎ። እሞ ዝስደድ ደኣ ክሳራ እንድዩ ነቲ ስርዓት ይበሃል ይከውን እንተኾነ ግን መኽሰብ እዩ። እቲ መንታይሲ እቲ መንግስቲ ነቲ መንእሰይ ካብ ስራሕ  ምፍጣር ዘሎ ገድሊ ይገላገል ኣሎ፣ ካልኣይ አቲ ዝተሰደደ መንእሰይ ንስድራ ቤቱ ይጠውር ኣሎ፣ ሳልሳይ እቲ ዝተሰደ መንእሰይ 2% ክኸፍል እዩ፣ ራብዓይ እቲ ዝተሰደደ መንእሰይ ዶላር ሒዙ መጽዩ ኽሕሽሽ እዩ (ብምኻኑ እዩ ድማ ጣዕሳ መሊእኩም ክትኣትዉ ትኽእሉ ዝበለ) ነቲ መዛንኡ ድማ ናይ ምስዳድ መንፈስ ከስርጸሉ እዩ። ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ እምበኣር ብዕሊ ኣይኹን እምበር እቲ መስርሕ ስደት ከም መናውሒ ዕምሪ ምልኩ ብስዉር ከምዝሰርሓሉ ኣየማትእን። ሰለዝኾነ ከኣ እዩ ጀነራላት ኣብ ስግረ ዶብ ተዋፊሮም ሃብቲ ክድልቡ ዝረኣዩ።

ናይ 1998-2000 ኩናት ኢትዮ- ኤርትራ ኣብ 2000 ምስ ኣብቀዐ ኣገልግሎት ንኸይጣየስ ትርጉምን ዕላማን ዘይብሉ ሰራዊት ኣብ በረኻታት ኣስፊርካ ንምቁጽጻር ወፍሪ ዋርሳይ ይከኣሎ ዝብል መደብ ከምቲ ኣምባስሳዶር ኣድሓኖም ዝበሎ ወፍሪ ባርነት ኣወጀ። እዚ ከኣ ነቲ ተጣይሱ ናብ ሰለማዊ መነባብሮኡ ዝምለስ መንእሰይ ኣብቲ ዘሎ ብልሽው ኣሰራርሓ ከምጽኦም ዝኽእል መዘዛት ኣምኪንካ ዕምሪ ስልጣንካ ምንዋሕ ዝተማሕዘ ፍሕሶ እዩ።

ህዝቢ

ኣብዚ እዋን እዚ ህዝቢ ኤርትራ ምረት ሕሰም ናብራ ኣብ ዝለዓለ ጠርዙ ይርከብ። ህዝቢ ዕለተ እንጀርኡ ከይምእርር፣ ሓሪሱ ከይበልዕ ጃንዳ ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ ዓቢዩ ንኡሱ ኩሉ ብረት ኣዕጢቑ ጊልያ ጌርዎ ይርከብ። እንተኾነ ግን ህዝቢ ኤርትራ ንደቁ ኣንጻር ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ ክለዓል ኣየታባብዐን። ብኣንጻሩ እኳ ደኣ ገንሽል ውልቀ መላኺ ክኾኑ መሪቁ ድሒሩ ድማ ኣግዲዑ ኣፋነዎም። ካብ ምጅማር ናይ 1998-2000 ኢትዮ-ኤርትራ ኩናት ወለዲ ነቲ ብኩናትን ሕሰም ናብራ ውትህድርናን ተማሪሩ ሩፍታ ክረክብ ኢሉ ናብ ቤቱ ዝተመልሰ መንእሰይ ኣብ ክንዲ ይኣክል ሕጅስ ከርፋሕ ናብራ ውትህድርናን በረኻን ተልዓሉ ደኣ ኣንጻር አዚ ውልቀ-መላኺ ኣደዳ እዚ ኩሉ ሕሰም ናብራ ጌሩኩም ዘሎ ምባል እንታይ ደኣ ቦታኻ ኣይትምለስን ዲኻ ከይተለክመና ከይተእስረና ቦታኻ ኪድ ተባሂሉ። ብፍላይ ኣዴታት ምስ ኣምልኮ ዝዳረግ ምስቲ  መንግስቲ ምድንጋጽ ዝተራእየሉ ኩነታት እዩ ኔሩ።

መንእሰይ ኤርትራ ድሕሪ 1991 ኣብ ነጻ ሃገር ኣሎና ካብ ምባል እቲ ደሞክራስያዊ መሰሉ ንምጥቃም ንፖሊሲ መንግስቲ ብምቅዋም ሰላማዊ ሰልፊ ከገብር ጀመረ። ንኣብነት ብመንእሰያት ዝተበገሰ ሰላማዊ ሰልፊ ንዕቃበታት ኣዋጅ ኤርትራዊ ዜግነት ኣብ 1992 ኣብ ኣስመራ ተኻየደ።  ኣብቲ እዋን ኮማንዶ ዝበሃሉ ኣሃዱ ክድርዑን ክድከሩን ዓገብ ኣይበለን። ብድሕሪኡ ድማ ብሰራዊት ብፍላይ ድማ ኣሃዱ ከቢድ ብረት ዝተበግሰ ዕቃበታት ኣካይዳ መንግስቲ ከምኡውን እምብይታ ንምዝመዛ ነጻ ጉልበት ተጋደልቲ ዝቃወም ምንቅስቃስ ኣብ ኣስመራ ንዘሎዓዓሎ ናዕቢ ናይ ጉንበት 1993 ህዝቢ ብዕሊ ኣይደገፎን ኣይተጸንበሮንውን ገሊኡ ድማ “ውራይ ክዝርጉ”  ጸጊቦም እናበለ ክዘልፍን ከነኣእስን ተሰምዐ። ህዝቢ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ደቁ መመንጢሉ ንከረምታዊ ማአቶት ኮነ፣ ንኣገልግሎት ዋላውን ንኩናት ክወስደሉ ከሎ ድኻ መንግስቲ ደኣ ካብ ድኻ ህዝቢ እንታይ ይጽበ ኢሉ እምብለይ ደቀይ ኣብ ሑቅፈይ ክብልውን ኣይተራእየን።

መንእሰያት
ተሰካም ናይዚ ኩሉ ሕሰምን መከራን ኮይኑ ከም ጊልያ ዘገልግል ዘሎ መንእሰይ ነብሱ ካብ ጊልያነት ንምግልጋልን ሕሰም ናብራ ንምቅንጣጥን ዘላቶ ኣማራጺት እግሩ ኣብ ዝመርሓቶ ናብ ስደት እያ። እንተኾነ ግን ኣብ ስደት ሰላም ኣብዝረኸበሉ እዋን እቲ ዝሓለፎ ሕሰምን መከራን ረሲዑ ነቶም ኣብ ጊልያነት ዝገደፎም ብጾቱ ዝገላገልሉ ብልሓት ካብ ምንዳይ ዓዲ ውዒሉ ይርከብ። ካብዞም ኣማኢት ኣሽሓት ዝተሰደዱ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሕሰም ንመርማሪት ኮሚሽን ግህሰት ሰብ ኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ምስክርነቶም ዝሃቡ ኣዝዮም ውሑዳት እዮም። ንዓድና ክንምለስ ንደሊ ኢና እንታይ ኣእተወና ዝብሉ ከም ኡውን ተበዲሎም ከልዉ በዲልና ኢና መቅጻዕቲ ኣብ ዝባንና ኢሎም ናይ ጣዕሳ ፎርም መሊኦም ኣብታ ኣስመራ ከይዶም ጥውይ ጥውይ ዝብሉውን ኣይተሳእኑን። እዚ ከኣ ነቲ ኣብ ዓዲ ዘሎ መንእሰይ ኣብ ክንዲ ንለውጢ ዘበግሶ ንስደት ምምራሕ እዩ ዝደፋፍኦ።

ዲያስፖራ/ ደለይቲ ፍትሒ/ ኣብ ስደት ዘለዋ ውድባት( ፓትርትታት)
እዘን ተጠቂሰን ዘለዋ ኣካል ናይቲ ሕብረተሰብ ኣብቲ ጠንቂ ቀጥታዊ ኢድ እኳ ተዘይብለን ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ውልቀ-መላኺ ስርዓት ኣብ ምእላይ ዝገብሮኦ ኣስተዋጽኦ ኣዝዩ ውሑድ ብምዃኑ ብኢድ ኣዙር ተራ ኣለወን።  ኣባላት እቲ ስርዓት ብዝተዓጻጸፈ ኣብ ዝጉስጉስሉን ንዓለም ዋጭ ዋጭ ኣብ ዝብሉሉን እዋን ነዚ ናይ ሓሶት ዋጭዋጮም ኣብ ምዕባስ ዝግበር ጻዕርታት ኣዝዩ ኣዝዩ ኣሰካፊ እዩ። ማሕበረ ሰብ ዓለም ብፍላይ ድማ ውድብ ሕቡራት ሃገራት እቲ ዕዮ ገዛና ትዓሞ ኣላ ምባልውን ምግናን ኣይኮነን። ኣዳኸርቲ እቲ ስርዓት ኣብ ኤሮጳን ኣመሪካን ክዕንድሩ ምርኣይ እቲ ስርዓት ዕምሩ ኣብ ምንዋሕ ዓቢ ተራ ኣለዎ።

ሳዕቤናት ከይዲ ስደት

ሳዕቤናት ከይዲ ስደት ኣብ ሕብረተሰብና ሰብኣውን ንዋታውን ክሳራታት የጠቃልል። ኣብዘን ዝሓለፋ 15/16 ዓመታት ኣብ ታሪኽ ስደት ኤርትራዊ ንኽትኣምኖ ዘጸግምን ኤርትራውነትካ ዘጽልእን ኩናታት እዩ ሓሊፉ። ካብ ኣማኢት ኣሽሓት ከፊልካ ስግረ-ዶብ ክሳዕ ተዘልዚልካ ውሽጣዊ ኣካላት ተጋሕጊሕካ ምድርባይ ዝተራእየሉ እዋን አዩ።

እቲ መስደመም ከይዲ ኣብ ኤርትራ ዝጅመር ኮይኑ ዶብ ንኽትሰግር ኣሽሓት ከፊልካ ህይወትካ ኣብ ኢድካ ሒዝካያ ምጉዓዝ እዩ። እቶም ብስግረ-ዶብ ናብ ስደት ዘምርሕሑ ከጋጥሞም ዝኺእል ሕማቅ ኩነታት ንምጥቃስ ድራር ጥይት ናይ ኣሃዱ ምክትታል ዶባት ምኻን፣ ወይ ተጨዊኻ ከም ባሮት ምሻጥ ምልዋጥ፣  ብሰራዊት ተታሒዝካ ኣብ ኢድ ሓለፍቲ ናይቲ ምልካዊ ስርዓት ብምውዳቅ  ትሕቲ መሬት፣ ኣብ ኮንተይነራት ምሕያር። ኣብ መገዲ ሊብያ ድማ ኣብ ሃፈጽ ዝብል ምድረበዳ ሰሃራ ህይወቶ ምሕላፍ፣ኣብ  ማእከላይ ባሕሪ ድማ ድራር ዓሳ ኮንካ ምትራፍ።  ኣብ ብሲናይ ዘጋጥሙ ኩነታት ድማ ገዚፍ ገንዘባዊ ጠለብ ካብ ጨወይቲ፣ ምዝልዛል ናውቲ ከብዲ ንምሻጥ፣ ኣብ ዶብ እስራኤል ብሓለዋ ዶብ ምስሪ ምቕታል ኮይኑ ኣብ እስራኤል ከም ስደተኛታት ምዕንጋል ዘይኮነ ከም ዶብ በዘይሕጋዊ መገዲ ዝጠሓሰ ተቆጺርካ ምሕያርን ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ምጥራዝን የጠቃልሉ።

መፍትሒታቱ

እታ ሓንትን ዘይተማትእን መፍትሒ ንምግታእ ዋሕዚ ኤርትራዊ ናብ ስደት ምልኪ ኣፍሪስካ ሕጊ ምንጋስ እያ። እዚ ከኣ ንውልቀ-መላኺ ኢሰያስ ካብ ስልጣኑ ብምእላይ ግህዶ ይኸውን። እንተኾነ ግን ካብቶም ረቃሒታት ናይቶም ጠንቅታት ተበጊስና ብተናጸል ምቅራፎም ውን ካልእ ኣማራጺ መፍትሒ ክኸውን ይኽእል። ደረጃ ንቅሓት ሕዝቢ ክብ ብምባል ህዝቢ ወዲብካ ኣንጻር እቲ ዘሎ ምልኪ ምልዕዓል። እዚ ሰራዊት ከምኡውን ዲያስፖራ የጠቃልል።

 ዲፕሎማስያዊ ጻዕርታት ምፍሕሓም

ብመርማሪት ኮሚሽን ግህሰት ሰብ ኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ዝተዋህበ ጸብጻባት ኣብ ባይቶ ጸጥታ ተቀባልነት ረኺቡ ጉዳይ ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ናብ መጋባኣያ ቤት ፍርዲ ሓድነት ኣፍሪቃ ንኽምራሕ ምስ ዝምልከተን ሃገራት ዲምፕሎማሰኛታት ምርኻብ፣ ፐቲሽን ምልኣኽ

ካብ መላእ ጨናፍራት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ሃገራት ኤውሮጳ ዝተወከሉ ኣባላት ዝተሳትፍዎ ጉባኤ ዞባ ኤውሮጳ ብዕለት 11/08/2016 ንሁር ናይ ቃልሲ መንፈስ ኣብ ዝዓሰሎ ”ትካላዊ ኣስራርሓን ዲሞክራስያዊ ተመክሮን ንምሕያል ንቃለስ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ ተኻይዱ። እዚ ንፈስቲቫል 2016 ኣብ ዝተዳለወሉ ኣዳራሽ ዝተኻየደ ጉባኤዚ፡ ኣብ ግዚያት እቲ ብርክት ዝበሉ ምሁራት ኤርትራውያን መጽናዕትታቶም ዘቕረብሉ፡ ኣብ መንጎ ተቓለስቲ ውድባት ሓድ-ሕድ ምትእምማን ንምፍጣር ንክዓዝዝ ብሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተዳለወ ዋዕላ ብምንባሩ ብኣወንታዊ ጽልዋን ኣታባባዒ ፍናን ቃልስን ተስፋን ዝህብ ተሓጊዙ ኢዩ።

3ይ ጉባኤ ዞባ ኤውሮጳ፡ ብኣቦመንበር ኣሰናዳኢት ሽማግለ፡ ብናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ቃል ተኸፊቱ። ምልኣተ-ጉባኤ ከም ዝተረኽበ፡ ድሕሪ ምርግጋጽ ድማ፡ ኣቦ መንበር ዞባ ሽማግለ ኢውሮጳ፡ ብስም መሳርሕቱ ንጉባኤ ሓጺር መግለጺ ኣቕረበ። ኣብ መግለጺኡ ድማ፡ ንካባና ዝተፈልዩ ገዳይም ተቃለስቲ ሓብትና ጻዕዳ.... ስዉእ ኣልኣዛር ቀለተን ክብሪ ናይ ሓደ ደቒቅ ሕልናዊ ዝኽሪ ገይሩ ። ቀጺሉ ኣብ ጉዕዞ ሽማግለ ብዙሕ ኣሳልጦታት ከምዝተጨበጡ እናኣመልከተ ጉባኤ ብዕቱብ ከስተብህለሎምን ክቃለሰሎምን ዘለዎም ዕንቅፋታት ከም ዝነበሩ ውን ኣመልኪቱ።

ካብዚ ቀጺሉ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ውድባዊ ጉዳያት፡ ሓው ተስፋይ ወልደሚካኤ (ደጊጋ) መሳጥን መሃርን መግለጺ ንጉባኤኛ ኣቕሪቡ። ኣገዳስነት ዞባ ኤውሮጳ ኣብ ፖለቲካውን ቁጠባውን ሂወት ሰልፊ ወትሩ ዕዙዝ ከምዝኾነን፡ ነቲ ከነዐዉቶ ዘሎና ዕላማ ከነዐዉት ክቕጽልን ክሓንን ከምዝግባእ ኣዘኻኺሩ። ከምቲ መሪሕ ጭርሖ ጉባኤኹም ዝብሎ ዘሎ ጌና ዝስራሕ ከም ዘሎና ስለ ዝሕብር ኣብ ኩሉ ትካላዊ ጽፍሒታት ሰደህኤ.፡ ንጉባኤታት ከም መሳርሒ ዲሞክራስያዊ መስርሕና ከምዝኾነ ኣርእዩ። ኣብ ብቅዋም ዝተወሰነሎም ግዜ ክካየዱ ዝግባእ ምዃኑ ኣረዲኡ። ኩሉ ጉድለታትናን ምልኣታትና ብዘይ ንሓፍነት እንበሃለሎም ክኾኑን፡ ኩሉ ርስሓትና እንሓጽበሎምን ጸሪና ብሓደ ሓዲሽ መንፈስ እንወጸሎምን ክኾኑ ስለ ዘለዎም ጉባኤኹም ውን ነዚ መሲሉ ክወጽእ ዘሎኒ ተስፋ ወሰን የብሉን ብማለት ዘረባኡ ደምዲሙ።

ኣብ ምምራሕ ዝነበረት ዞባ ሽማግለ ሙሉእ ጸብጻባ ድሕሪ ምቕራባ፡ ጉባኤኛ ንስራሓት ጉባኤ እተማሓድር ሰክረታርያ ካብ ውሽጡ መሪጹ። እዛ ብሓው ዓንደጼን ግርማይ እትምራሕ ሰክረታርያ ጉባኤ ዝምረሓሉ ቅጥዒታት ኣውጺኣ ንጉባኤ ብጽፉፍ ትካላዊ ኣገባብ መሪሓቶ።

ጉባኤኛ፡ ንዝቐረበሉ ጸብጻብ ሽማግለ ዞባ ገለ ምእራማት ብምግባር ከም ዘለዎ ተቐቢልዎ። ሽማግለ ዞባ ንኹሉ ኣብ ጉዕዞኣ ዝነበሩ ሓጎጽጎጻት ሰጊራ ንዞባ ናብ ጉባኤ ምብጻሓ ተሞጒሳ። ኣቀራርባ ጸብጻብ ሽማግለ ብሩህን ግዜ ዘየባኽንን ኮይኑ ምቕራቡ ውን፡ ጉባኤ ኣብ ልዕሊ ዝነበረት ሽማግለ ዞባ ዘለዎ ናእዳ ኣመዝጊቡ።

ጉባኤኛ፡ ”ትካላዊ ኣስራርሓን ዲሞክራስያዊ ተመክሮን ንምሕያል ንቃለስ” ንዝብል ጭርሖ ሳልሳይ ጉባኤ ዞባ ኤውሮጳ ንምትግባር እሙን ኮይኑ ክርከብ ከምዝግባእ ኣረጋጊጹ። ውድባዊ ዓቕሚ ሰልፊ ንምዕባይን፡ ራእይ ሰልፊ ንምስፋሕን ከይተሓለለ ክሰርሕ ምዃኑ ውን ደጊሙ ኣረጋጊጹ።እዚ ታሪኻዊ ሙዉቅ ልዙብ ጉባኤ ዞባ ኤውሮጳ ዓመተ 2016 -2017 ካብ መሰረታት ዝቀረቡ ኣገደስቲ ለበዋታት መሊኡን ኣትሪርሩ ክትግበሩ ዘሎዎም ስርዒታውን ምጣኔ ሃብታውን ዉሳኔታት ብሙሉእ ድምጺ ኣስሚርሉ። ብፍላይ ከኣ ሰዲህኤ. በቲ ንቑሕ መትከላዊ ቅዋሙን ራኢኡን ሰላማዊ ኣገባብ ብልዝብ ምስ ኩሉ ኤርትራዊ ደላይ ፍትሒ ንምዕኳኽ ዝጻወቶ ዘሎ ተባዕ መሪሕነቱን ኣሞጒሱ። ኣስዒቡ ከኣ ነቲ ብሰንኪ ዉልቀ መላኺ ስርዓት ኣስመራ ብሓፈሻኡ ኣብ ልዕሊ ዉጹዕ ህዝብና ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ልዕሊ ተቐበልቲ ሕድሪ ዝኾኑ ዝተበደሉ መንእሰያትና ዝወርድ ዘሎ ሕሰም፥ ዓዛብ፥ ጭውያን ህልቂትን ብትሪ ኮኒኑ፡ ክሳብ ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝብና ዝዕወት ዕጥቁ ክድርብ ወሲኑ።

ኣብ መወዳእታ፡ ንመሪሕነት ዞባ ዝወዳደሩ ብሓጻይት ሽማግለ ዝቐረበ ናይ 11 ዝርዝር ኣስማት ቀሪቡ። ካብ ዉሽጢ እቶም ዝቐረቡ ሕጹያት ድማ ጉባኤ ክልተ ደቀ-ኣንስትዮን መንእሰያትን ዝርከከብዎም ሸውዓተ ቀወምቲ ኣባላትን ክልተ ቀዳማይን ካልኣይን ተጠባበቕትን ንዓመተ 2016 -2017 ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ መሪጹ ብዝኽረ ስዉኣት ጉባኤኡ ዛዚመ።

”ትካላዊ ኣስራርሓን ዲሞክራስያዊ ተመክሮን ንምሕያል ንቃለስ”

ነባሪ ክብርን ዝኽርን ንጀጋኑ ስዉኣትና !!!

ውድቀት ንዉልቀ መላኺ ስርዓት ህግደፍ.

ፍራንክፎርት ዕለት 11-08-2016

ዝኸበርኩም ኣቶ መንግስተኣብ ኣስመሮም ኣቦ መንበር ሰዲህኤ
ዝኸበርኩም ኣቶ ቶማስ ኪርሽነር ልኡኽ ሰልፊ ሰደኡ
ዝኸበርኩም ኣቶ ሚካኤል ሩቢን ልኡኽ ሰልፊ ኤፍደፐ
ዝኸበርክን ልኡኽ ሓምላይ ሰልፊ
ዝከበርኩም ኣቶ ቶማስ ማግኑሶን ካብ ሽወደን
ዝኸበርኩም ዕዱማት ኣጋይሽ ብሓበራ
ዝኸበርኩም ኣባላት ኣሰናዳኢ ሽማግለ ፈስቲቫልን ኣባላት ኤዲማን

ክቡር ግዜኹም ከፊልኩም ንዕድሜና ኣኽቢርኩም፡ ኣብዚ ኤርትራዊ ፈስቲቫል እዚ ብኣካል ምስታፍኩም ዝተሰማዓኒ ሓጎስ ድሕሪ ምግላጽ፡ ብስመይን ብስም እቲ ንነዊሕ እዋን ኣብ ምድላው ዝጸንሐ፡ ኣሰናዳኢት ሽማግለ ፈስቲቫል 2016ን፡ እንዃዕ ብደሓን መጻእኹም እናበልኩ ክብ ዝበለ ምስጋናን ሰላምታን የቕርበልኩም።
ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ማሕበር ጀርመን፣ ዓመት ዓመት ነዚ ፈስቲቫል እዚ ከሳሲ እንከሎ፡ ንኹሉ ኤርትራዊ ዜጋ ብዘይ ኣድልዎ ከዋስእ ከም ዕላማ ኣብ ፕሮግራሙ ስለዘቐመጠ እዩ። እዚ ከኣ ካብቲ ዘለዎ ማሕበራዊ እምነትን ሰብኣዊ ሓልዮትን ተበጊሱ ንኤርትራዊ ስደተኛ ከገልግል ቀዳማይ ቦታ ስለ ዘትሓዞ እዩ። ስለዚ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ ብዓል ውራይ ምዃኑ ተገንዚቡ፡ ብዛዕባ ሃገሩን ህዝቡን፡ ናይ ገዝእ ርእሱ ናይ ስደት ሃለዋቱን መሰረት ገይሩ ንኽላዘብ ዝተኸፍተ ማዕጾ እዩ ።

ኤደማ ከም ማሕበር ነዚ መደብ ፈስቲቫል እዚ ክሰርዕ እንከሎና፡ ዝረኽቦ ገንዘባዊ ደገፍ ስለዘለዎ ዘይኮነስ፣ ኣብ ጉልበትን ተውፋይነትን ኣባላቱ ተኣማሚኑ ዝዕጠቐሉ ሃገራዊ ውራይ እዩ። ስለዚ ክናኣድን ክምስገንን ዝግበኦ ንህዝቢ ዘገልግል ትርፊ ኣልቦ ትካል እዩ ። ኩሉ ተጠቃሚ ናይዚ ፈስትቫል እዚ፡ ካብ ውልቀ ሰብ ክሳብ ፖለቲካዊ ሓይልታትን ማሕበራትን ዝደመረ፡ እዚ ማሕበር እዚ ካብ ዝህቦ ዘሎ ኣገልግሎት ተጠቅሚ ምዃኑ ተገንዚቡ ቆላሕታ ክትገብርሉ ንእግረ መንገደይ እጽውዕ። ማሕበር ዘሕልፎ ዘለኹ ጸዋዒት ሓላፍነት ናይ ነፍሲ ወከፍና እዩሞ፡ ኣብ ማህደር ልብኹም ኣስፊርኩም መልካዓቱ ብዘየገድስ ሓገዝኩም ከተበርክቱ የዘኻኽር ።

እዚ ኤርትራዊ ፈስቲቫል እዚ ተግባራዊ ንክኸውን ዘኽእሎ ሰናይ ድልየት ምምሕዳር ከተማ ፍራንክፎርት ስለ ዝተሓወሶ እዩ። ብጠቕላልኡ ሃገረ ጀርመን ሰብኣዊ መሰላት ዘኽብርሉ ሕግታትን ዲሞክራሲያዊ ምሕደራን ስለዝውንን ኢና፡ ተጠቀምቲ ናይዚ ብቓልሲ ዝተረጋገጸ ጸጋታት እዚ ክንከውን ዝኻኣልና። ኣብ ሃገርና እዝን ከምኡ ዝኣመሰለ መላእ ሓርነታት ስለዝቦኸረ ድማ ኢና፣ ወገሐ ጸብሐ ናብ ስደት እንውሕዝ ዘሎና።  ስለዚ ብክብ ዝበለ ድምጺ ንከንቲባ ፍራንክፎርት ፐተር ፈልድማንን ምምሕዳሩን ብስም ማሕበርናን ተሳታፋይ ናይዚ ፈስቲቫልን ምስጋናን ነማሓላልፍ። ዋላውን ብኣካል ምሳና ኣይሃልዉ ደኣ እምበር፡ ምስጋናና ብድምጽን ብጠቓዒትን ነሰንዮ።
ኤደማ ፡ ነጻነት ማሕበራዊ ልዝብ ኣብ ሃገሩ ንዝተሓሮሞ ህዝቢ፡ ኣብ ሓደ መኣዲ ተራኺቡ ብጉዳዩ ክዛተ ዕድል ብምኽፋቱ ከም ዓቢ ህያብ ኢና እንቆጽሮ። ብሓባር ዝተላዘበ ህዝቢ ናይ ሓባር ራኢ ሒዙ፡ ንናይ ሓባር ዕላምኡ ክምክትን ከዐውትን ይኽእል እዩ ዝብል ዕግበት ስለ ዘሎና፤ ኤርትራዊ ስደተኛ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ፤ ፖለቲካውን ማሕበራውን ጸገማቱ ብስኒትን ብምክብባርን ኮፍ ኢሉ ክላዘብን ዝመስሎ ፍታሓት ክድህስንን ከናድን መሰረታዊ ሃንቅውታና ስለዝኾነ መልእኽትና ካባካትኩም ጀሚሩ ኣብ ኩሉ ክባጻሕ ንጽውዕ። ኣብ መላእ ዓለም ፋሕ ኢሉ ዝነብር ዘሎ ኤርትራዊ ስደተኛ ጸገማቱን ፍልልያቱን መምዩ ከማሓድርን፡ ኣብቲ ቀንዲ ሰረት መለለይኡ ዝኮነ ማሕበራዊ እምነታቱን፡ ባህሉን፡ ዝምድናታቱን ግን ክፈላለ ስለዘይግባእ፡ ሓድነቱ ኣደልዲሉ ንረብሑኡ ክሰርሕ ግዜ ይጠልቦ ምህላዉ ከየገንዘብና ክንሓልፍ ኣይንደልን።

ሎሚ፡ ዝተፋላለየ ዛዕባታት ሒዞም ኣብ መኣዲ ልዝብ ዝቐርቡ ምሁራትን ምኩራት ተቓለስን ኣብ መንጎና ምህላዎን ደስ እንዳበለና፡ ተሳተፍቲ እዚ በዓል፡ ነዚ ዕድል እዚ ክትጥቀምሉ ተስፋ ንገብር ። ብተውሳኺ ኣሰናዳኢት ሽማግለ ፈስቲቫልና ንዓኻትኩም ንምእንጋድ ዘዳለዎ ሽሻይ ስለ ዘሎ ባዕልኹም ንነብስኹም ዓንግሉ። ብሩኽ ምጅማርን ምውዳእን ፈስቲቫል 2016 ይግበረልና።

ጽን ኢልኩም ብምስማዕኹም የመስግን።

13.08.2016

في الرابع والعشرين من يوليو 2016م من الساعة الثانية الي الرابعة والنصف ظهراً عقد فرع حزب الشعب الديمقراطي الارتري بفرانكفورت وضواحيها اجتماعه الدوري الشهري بنجاح. افتتح الاجتماع السيد/ تدسي أسملاش رئيس الفرع.

استعرض الاجتماع بنوده الواحد تلو الآخر وناقشها بالتفصيل، ابتــُــدِرَ النقاش بتقرير الشؤون التنظيمية والداخلية للفرع، وقد تم تسجيل نقد ونقد ذاتي عن أوجه القصور سواء من قبل قيادة أو أعضاء الفرع. ثم طرح موضوع مؤتمر الفرع الدوري، وقد اتفق المجتمعون علي ضرورة بذل كل الجهود الممكنة لعقد المؤتمر في موعده المحدد الموافق للحادي والعشرين من أغسطس 2016م.

أشاد الاجتماع بالدور النشط لقواعد الفرع في جميع أعمال ونشاطات مكونات المعارضة الارترية وخاصةً مشاركتها المميزة في تظاهرات جنيف وغيسن، واحتفالها بعيد الاستقلال مع قوى وطنية وصديقة خارج الحزب. ثم انتقل الاجتماع الي أهم موضوع للفرع من حيث الزمان والمكان، ألا وهو قيام مهرجان ارتريا السنوي لهذا العام ( 2016م )، حيث جرت العادة أن يتخذ المهرجان من مدينة فرانكفورت الألمانية مقره السنوي الدائم، لذا بحكم المقر المشترك للفرع والمهرجان يعتبر المهرجان أحد الهموم الرئيسية للفرع وأنه، أي الفرع، صاحب النصيب الأكبر من أعمال التحضير له والسهر علي نجاحه من البداية الي النهاية.

السيد/ نقوسي طقاي عضو قيادة الحزب ورئيس اللجنة التحضيرية للمهرجان شرح بإسهاب كيفية إسهام الفرع في إنجاح المهرجان، ثم أوضح وظائف ومهام المهرجان باعتباره منبراً سياسياً وثقافياً للتلاقي بين جميع أطراف المعارضة والمجتمع الارتري، فضلاً عن كونه مكاناً لتضييق شقة الخلاف بين فصائل المعارضة الارترية. وأضاف أن المهرجان ظل من الحزب واليه لذلك يتطلب علي الدوام تسخير كل الطاقات الحزبية الممكنة لإنجاحه. كما أعرب عن ثقته التامة بأن أعضاء هذا الفرع بالذات قد قاموا مبكرين بدورهم المميز والمشهود في إنجاح مهرجان العام الحالي الذي سوف تجري فعالياته في الفترة من 12 – 14 أغسطس 2016م.

لقد كان من محاسن الصدف أن تصادف أثناء الاجتماع وجود المناضل/ تسفاي ولد ميكائيل ( دقيقة ) عضو القيادة التنفيذية للحزب، وقد حظي منه الشباب بالذات بإرشادات عميقة ومعلومات ثرة، نورد ملخصها في السطور التالية:

عن الوضع الراهن في ارتريا ذكر تسفاي أن النظام الدكتاتوري الحاكم وصل درجةً من العجز والهرم أصبح معها غير قادر حتى علي الدفاع عن نفسه، والدليل علي ذلك أن روائح تعفنه واهترائه قد أزكمت أنوف المجتمع الدولي مما اضطره الي إدانته بارتكاب جرائم ضد الإنسانية بحق شعبه وبلاده. كما أن شعبنا قد برهن عبر تنظيمه تظاهرة جنيف علي نفض يده من أي مراهنة علي النظام، مما يدل علي تنامي المعارضة في أوساط الشعب كماً ونوعاً، ولكي تبلغ المعارضة مراميها المطلوبة يجب أن تنظم وتؤطر الشعب بصورة جيدة وناجعة، وذلك لأن التجارب أثبتت نجاح القوى المنظمة في تحقيق أهدافها وفشل القوى المبعثرة وغير المؤطرة في تحقيق ذات الأهداف، وبما أن جدار النظام اليوم في تداعٍ مستمر وجب علينا نحن في المعارضة الاستعداد للحلول محله بصورة مشرِّفة ومأمونة الجانب.

أوضح للشباب أنه في الوقت الذي تعمل فيه المعارضة علي استقطاب الشعب بالداخل الي صفوف النضال المعارض لابد للشباب المتواجد بالخارج من عكس صورة مشرفة لمستقبل بلادنا في العالم الخارجي، وذلك عن طريق الاستفادة من الفرص المتاحة لشبابنا في الخارج. وأضاف أن النظام الأخرق قد سرق زهرة عمر شباب البلاد بإبقائهم عبيداً لبرنامج العبودية السافرة المسمى زوراً بالخدمة الوطنية التي لا قانون ولا عرف يحدد مدتها وكيفية أدائها، وبسبب من سوء تعامل النظام مع الثروة الشبابية وقع الشباب فريسةً لضياع العمر بين خنادق ومعسكرات القتال والموت غرقاً في البحار وعطشاً في الصحاري والتعرض لمخاطر الهجرة ومذلة الحصول علي حق اللجوء في شتى أصقاع العالم. ووجه الحديث اليهم قائلاً: إنكم لو توفرت لكم في بلادكم الحياة المستقرة والبيئة الملائمة للتعليم والعمل لأصبحتم اليوم في وضعٍ مغاير لما أنتم عليهم اليوم من حياة القلق والمذلة. لذلك عليكم مضاعفة جهودكم في تعويض ما فاتكم من حياة هانئة لكم ولشعبكم عبر العمل والتعلــُّــم والتطوير المستمر لقدراتكم المادية والبشرية. كما أوصى الشباب بضرورة الالتفاف حول الحزب وامتلاك زمام أمره والإخلاص في تطويره عبر التعلم منه والدفاع عنه. وأكــَّـــد الشاب كبروم عندوم معقباً علي حديث تسفاي الثر علي ضرورة امتلاك الشباب لجرأة المبادرة والمشاركة الإيجابية والشجاعة في العمل الوطني العام.

وختاماً وبعد تسجيل توصيات الاجتماع أنهى الاجتماع أعماله كالعادة بالوقوف مدة دقيقة حداداً علي أرواح الشهداء.         

1. ትርጉም ዕርቂ

2. ግደ ባህሊ ኣብ ዕርቂ

3. መስርሕ ዕርቂ

4 .ግደ ወጻእተኛታት ኣብ ዕርቂ

5. ውጽኢት ዕርቂ

6. ምኽባር ዕርቂ

ትርጉም ዕርቂ፡ ኣብ መንጎ ደቂሰባት ዘየሰማምዕ ነገራት ክርከብ ባህርያዊ እዩ።ብዙሕ ዓይነት ማሕበራውን ሞያውን ፖለቲካውን ዝምድናታት ከም ዘሎ መጠን እተፈላለየ ብዙሕ መልክዓት ዝሓዘ ፍልልያት ክህሉ ግድን እዩ። ሰብ ነገር እንተስ ባዕላቶም እንተስ ብመንጎኝነት ካልኦት፣ ነቲ ዘየሰማሞዖም ጕዳያት ኵላቶም ዝረድዩሉ ስምምዕ ክብጻሕ እንከሎ ዕርቂ ተጌሩ ይብሃል። እቲ እዚ ጽሑፍ እዚ ዘተኵረሉ ዕርቂ ብዛዕባ እተን ኣብ ኤርትራ ንዘሎ ምልካዊ ስርዓት ብሰብኣዊ መሰል ዝኸብረሉ፡ ኣብዝሖ-ሰልፍታት ዘፍቅድ ቅዋማዊ፡ ዕልማናዊ፡ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ንምትካእ ዝቃለሳ ዘለዋ ውድባት ክበጽሕኦ ዘድሊ ፖለቲካዊ ዕርቂ እዩ።ዕርቂ ከም ቃል ወይ ሓሳብ ንኽራኸባን ክላዘባን ጸገም ዘይብለን ውድባት እንተዘይተጠቐምናሉ ይሓይሽ ከመይ ዕርቂ ኣብ ነንሓድሕዶም ዝዳመዩን ከም ፖለቲካዊ ሓይልታት ንሓድሕዶም ዘይፋለጡን ወይ እውን ምቹእ ኵነታት ክርከብ እንከሎ ኣብ መንጎ ጨቋኒ ስርዓትን ጭቁናትን ከም ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ እተራእየ እንተ ተጠቐምናሉ ይሓይሽ ዝብል ርእይቶ ሓሓሊፉ ይቃላሕ ምንባሩ እዚ ፅሓፋይ ይዝክር። ስለዚ ድማ ኣቐዲሙ እቲ ዕርቂ ብልዝብ ኣብሊካ ክብጻሕ ዘለዎ ስኒት፡ ሓቢርካ ምስራሕ ክሳብ ምሉእሓድነት ዝዕላማኡ ነቲ ንሕናን እዚኣቶምን ዝብል ሓቢርካ ንከይትሰርሕ ይኹን ንከይትሓብር ዝጋርድ ዘሎ ስነ-ኣእምሮኣዊ ሓጹር ንምስባር ዝሓለነ ምዃኑ ጽሓፊ ከስምረሉ ይደሊ።

ምስተን ዘይዕልማናውያን ውድባትክ? እንታይ ዓይነት ዝምድና ከድሊ እዩ ንዝብል ሕቶ ኣብ ዝርዝር ከይኣቶ፤ ዕቱብ ስሙር ግንባር ምፍጣር ከም ዘድልን ናይ ጽባሕ ዘይኰነስ ናይ ሎሚ ሕቶ ምዃኑን ይኣምን።

ግደ ባህሊ ኣብ ዕርቂ፣ እዚ ኣብ ታሕቲ ሰፊሩ ዘሎ ብሓው ብርሃነ ረዳ እተቐናበረ ጽሑፍ ዕርቂ ኣብ ሕግታት እንዳባ ርኣሱ ዝኽኣለ ቦታ ከም ዘለዎ የመልክተልና፡

ስርዓት እንዳባ ንዝኾነ ይኹን ገበን ኮነ ሕብረሰብኣዊ ምትእስሳራት ሕጊ ኣቚሞሙሉ ኣለዉ፣ እዚ ሕግታትእዚ ሕብረተሰብኣዊ ሰላምን ጸጥታን ንምሕላው ዝተፈላለየ ሽግራት ብኹሉ ኲርናዓቱ ብምዕዛብ ኣቕሪቦሞእዮም። ኮይኑ ግን ብዳኛ ጥራሕ ከይውሰን ብዕርቂ ክውዳእ ኣብ ጐኒ ሕጋዊ ኣገባብ ካልእ መንገዲ ማዕሪኡ « “ሽምግልና “ዝብሃል መስርሕ ፈጢሮምእዮም።

ሽምግልና ኣብ ሞንጎ ክልተ ኣካላት ማለት ስባት፡ ዓድታት፡ እንዳታት ወይ ቀቢላታት፡ ሓደ ሓደ እዋንእውን ወረዳታት ብፍትወት ክልቲኦም ኣካላት ዝኣሊ ኣካልእዩ። ኣብ ሽምግልና ካብ ክልቲኡ ነጻ ዝኾኑ (neutral)፡ ኣብቲ ጉዳይ መኽሰብ ዘይብሎም ሰባት፣ ብክልቲኦም ወገን ዝእመኑ ዋሕሳትን እቶም ክልተ ሰብ ጉዳይን ይቐውም። ንኣብነት ኣብ ቢለን ካብ እንዳታት ቤት ታውቀ ዘይምስምማዕ ምስ ዝርከብ ቤት ታርቀ ወይ ካብ ቤጁ ኮነ ካልኦትን ክሽምግሉ ይመጽኡ። ኣብ ኣከለ-ጒዛይእውን እቲ ኣብ ሞንጎ ጦርዓን ጸንዓ-ደግለን ዝነበረ ባእሲ ካብ ዓድታት ናይ ኣከለ-ጒዛይ ዝተዋጽኡ ሽማግለታት ክዓርቁ ዪፍትኑ ከም ዝነበሩ ዓብይ ኣብነትእዩ።

መብዛሕትኡ ሕግታት እንዳባ ኣብ ዕርቂ ዝተሞርኮሰ ሕንጻጻትእዩ። እቲ ሽምግልና ወይ ዕርቂ ናይ መርዓ፣ ፍትሕ፣ መሬት፣ ኣምባጓሮ፣ ቅትለት ሰብ፣ ወዘተ... ዝምልከት ኮይኑ ምሉእ ሓላፍነት፡ ብዓይኒ ሕጊ ዝስከምእዩ። ኣብ መብዛሕቲአን ኣውራጃታት ኮነ ቢሄራት ኤሪትራ ነዚ ነገራት ዝፈትሑ ሽማግለታት ዝተመዘዙ ኣለዉ፣ ገበን ዝገብረ ሰብ ክይተታሕዘ ኣብዞም ሽማግለታት እዚኦም ዑቕባ ምስ ዝሓትት ዝትንክፎ የብሉን። እዚ ማለት ግን ጉዳዩ ኣይረኣይንእዩ ማለት ኣይኮነን።

ሽማግለታት ኣብ፣- ከበሳ             ዳኛታትን ዓበይቲ ዕድን

              ኣብ ኲናማ        ሰንገነነ ከምኡ ድማ ዳኒመታ

              ኣብ ናራ         ቶርጉዳ

              ኣብ ብዳውየት     ሓሰቢብ ዝበሃሉ ዓብይቲ ናይ ሃይማኖት መራሕትን ዓ. ዓድን

              ኣብ ዓፋር፡        መካቦ

በኒዓምር፡ ሳሆ፡ መንሳዕ ከምኡእውን ካልኦት ቢሄራትን ዓበይቲ ናይ ቀቢላታት መራሕቲ ነቲ ሽምግልና የካዪድዎ።

ቅትለት ሰብ እቲ ዝዓብየ ገበንእዩ። ሕግታት እንዳባ ነዚ ጒዳይእዚ ሕግታት ኣስፊረናሉ ኣለዋ። ሞት ኩሉ ጊዜ ሞት ስለ ዘስዕብ ግን ደም ንምንቃጽ ኢሎም ገሊአን ኣብ ሕገን ሕነ ምፍዳይ ዝኽልክል ዓንቀጽ ከስፍራ ከለዋ ገሊአን ግን ብዕርቂ ክፍትሕኦ ይፍትና። ኣብ ሕጊ ናይ ብኒዓምር ዓንቀጽ 1 «ዝኾነ ይኹን ቅትለት ሰብ ብጋር ነብሲ ክፍታሕ ኣለዎ » ። ከምኡእውን ኣብ ሕጊ ታርቀን ታውቀን 12 ነገድን ብተመሳሳሊ ኣብ ዕንቀጽ 5 ኣስፊሮሞ ኣለዉ። እተን ካልኦት ሕጊ እንዳባታት ግን ሽማግለ እንዳመዋቲ ብምልኣኽ ነቲ ገበን ከፈትሕኦ ይፍትና። እዚ ናይ ዕርቂ ስጉምቲ ክግበር ዝከኣል እቲ ገበነኛ ኣብዞም ኣብ ላዕሊ ተሰምዮም ዘለዉ ሽማግለታ ምስ ዝዕቈብ ወይ ድማ ኣብ ኢድ መንግስቲ ማለት ፖሊስ ምስ ዝኣቱ ወይ ሃዲሙ ምስ ዝጠፍእእዩ (ብርሃነ ረዳ ኢመይል 29 ሓምለ 2016) ።

መስርሕ ዕርቂ፡ እዘን ኣዚዩ ዝመሳሰል ፖለቲካዊ ዕላማታትን ባህግታትን ዘለወን ውድባት ኤርትራ ሓቢረን ንክሰርሓ ወይ እውን ክሳብ ፍጹም ሓድነት ክገብራ እንተዀይነን እንታይ ክማላእ የድሊ? ብቐዳምነት ንዕርቂ ዝሰማማዕ ባይታ ንምፍጣር ብደረጃ መሪሕነት ኮነ ካድራትን መሰረታትን ንምርድዳእ ዝዓለም ርክባት ክካየድ የድሊ። ብድሕርዚ ንተመኵሮአን ብቕንዕና ብግልጺ ሓቢረን ምግምጋም የድልየን። ጥቕሚ ናይ ብግልጽን ቅንዕናን ምግምጋም ብውሑዱ ዝፈላለየካ ወይ ሓቢርካ ንከይትሰርሕ ዝዓንቀፈካ፡ ከካብ ኣየናይ መበገሲ ተበጊስካ ከም ዝርኣኻዮን፡ እቲ ኣርኣእያታት እቲ ዘኸተሎ ስነ-ኣእምሮኣዊ ምርሕሓቕን ምንጽጻግን ንምፍላጥ ክሕግዝ ይኽእል። ዕላምኡ ጕድለት ተለልዩ ንከይድገም መምሃሪ ክኸውን ድኣ እምበር ንምኽሳስን ቍስሊ ምጕዳእን ክኸውን ኣይግባእን።  

ካልኣይ እቶም ንዕርቂ ዝዝትዩ ኣብ ምግምጋም ኮነ ኣብ ካልእ ዝስዕብ ዛዕባታት ዝሳተፉ ባእታታት ብልቢ ንዕርቂ ዝደልዩን ዝሕለቁን ክኾኑ ዓቢ ተደላይነት ኣለዎ። ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዘርኣዊ-ኣድልዎ (Apartheid) ወዲቑ ብዲሞክራስያዊ ስርዓት ንኽትካእ ኣብ ዝካየደሉ ዝነበረ ግዜ ካብ ጽዓዱ ኰነ ጸልምቲ ደቡብ ኣፍሪቃውያን መስርሕ ዕርቂ ንምስንኻል ሓያሎይ ናዕብታት የክይዱ ከም ዝነበሩ እንተዀነ ግን ብሳላ ብቑዕ ኣተኣላልያ ናይ ማንደላን ደ ክለርክን ነቲ ብድሆታት ክሰግርዎ ከም ዝኻኣሉ ብሓያሎይ ደረስቲ ተመዝጊቡ ኣሎ። <<ብዕራይ ናብ ዘበለ የብል ዕርፊ ኣጽንዕ>> ከም ዝብሃል፡ ንኵሉ ዘጋጥም ዕንቅፋታት ክኣልዩ ዝኽእሉ ተዛተይቲ ምውካል ዋሕስ ናይ ዕዉት ልዝብ እዩ ክብሃል ይክኣል።

ሳልሳይ ሓዳጋት ማለት ይቕረ ብሃልቲ ክንከውን የድሊ። ይቕረ በለለይ ክትብሃል ከይደለኻ ንዝበደለካ ይቕረ ምባል ንባዕሉ ንገዛእ ርእስኻ መድሃኒት እዩ። ኣብ ናይ ቃልስና ጕዕዞ ኣብ ርእሲ ሕድሕድና ብዙሕ ግፍዕታት ኢና ፈጺምና። እቶም ንእተበደልናዮ ኣብ ስንና ነኺስና፡ ብቕርሕንቲ እንጕዓዝ ንጥዕናና ኰነ ነቲ ክረጋገጽ ዝድለ ናይ ሓባር ቃልሲ ማዕረ ክንደይ ከም እንሃስዮ ብግቡእ ዝርድኣና ኣይመስለንን። ኣብ ባህልና ብዛዕባ ነብስኻ ምዝራብ ከም ትሕትና ዝጐደሎ ሰብ ስለዘቝጽረካ፣<<ተበዲለ ክነሰይ፡ ይቕረ ኢለ ክቃለስ መሪጸ ኣሎኹ>> ዝብል ዘረባ ዝውቱር ኣይኰነን። ዘይዛረቡሉ ድኣ ኮይኖም እምበር፣ ይቕረ እንዳበሉ ዝቃልሱ ከም ዘለዉና ዝክሓድ ኣይኮነን። ንዝብሎ ዘሎኹ ነጥቢ ብጭብጢ የረጋግጽ እዩ ኢለ ስልዝኣምን ካብ ባህልና ወጺኤ ካብ ተሞክሮይ ብዛዕባ ክልተ ፍጻሜታት ከዘንትወልኩም ትዓገሱኒ። ኣብ ሚያዝያ 1967 ብስርዓት ሃይለስላሴ ተኣሲረ። ናብ ቤተይ መሪሑ ዘእሰረንን ኣብ ቤት ፍርዲ ኣብ ልዕለይ ዝመስከረን፡ ስሩዕ ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ነይሩ። ኣብቲ ንሱ ተኻርይዎ ዝነበረ ቦታ ተጋደልቲ ነዕቍበሉ ስለዝነበርና ንጡፋት ተንቀሳቐስቲ ምንባርና ይፈልጥ ነይሩ። ምሳይ ካልእ ስሪዕታዊ ምትእስሳር ስለዘይነበሮ፡ ንነብሱ ክውጽእ ንዓይ ኣሕሊፉ ሂቡኒ ኢለ ብዙሕ ጕህየን ሓሪቐን። ጸኒሐ ግን ኣነስ በዲለ እንድየ ኣብ ገዛይ እንተዘይጸንሕ እኮ ኣይምትኣሰርኩን ነይረ። ትኣሲሩ ምንባሩ እፈልጥ ነይረ ግን ናብ ገዛና ክመርሖም ከምዝኽእል ዘይምግማተይ ተጋግየ እየ። ስለዚ ድሕሪ ደጊም ብዛዕባኡ ኣይሓስብን እየ ምስ በልኩ ከም ዓቢ ጾር ካብ መንኩበይ ዝወረደለይ ኰይኑ ተሰምዓኒ። ካብ ሕርቃንን ቅርሕንትን ድማ ተገላገልኩ። እዚ ሰብዚ ቅድመይ ናብ ካናዳ ኣትዩ ይቕመጥ ስለዝነበረ፣ ካናዳ ምእታወይ ምስ ሰምዐ ስልኪ ደዊሉ ሰላም ይብለኒ ከም ዋላ ሓንቲ ነገር ዘይብልና ከኣ ጽቡቕ ኣዕሊልና። ክሳብ ክልተ ሽሕን ሓደን ንህግደፍ ክድግፍ ድሕሪ ምጽንሑ ሓደ ካብቶም ካብ ሽዑ ንድሓር ደገፎም ዘቛረጹ ኤርትራዊ ዜጋ ስለዝኾነ ብዛዕባ ሃገርና ምስኡ ክላዘብ ድሉው እየ።ኔርና ኔርና እውን ነዕልል ኢና።

እቲ ካልኣይ ፍጻሜ ምስዚ ቀዳማይ ዝዳረግ ኣይኮነን። ግን ብግልጺ ዝስምዓካ ተዛሪብካ ንናይ ሓባር ዕላማ ሓቢርካ ኣብ ምስራሕ ግን ኣብነታዊ ክኸውን ይኽእል እዩ እብል፡ ኣብ ሽወደን ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ወኪል ኰይነ እጋደል ኣብ ዝነበርኩሉ ግዜ ኣብ ልዕሊቲ ሽዑ ዝካየድ ዝነበረ ናይ ወጻኢ ቅዋም ዕቃቤታት ነይሩኒ። ኣባላት ሰውራዊ ባይቶ ሓበሬታ ይጎድሎም እዩ ዝብል ዕግበት ስለዝነበረኒ፣ ኣብቲ ሳልሳይ ስሩዕ ኣኼባ ባይቶ ክካየድ ተመዲቡሉ ዝነበረ ግዜ ናብ ኣባላት ባይቶ ንክበጽሕ ዝዓለመ ዝሰደድኩዎ ምዝጉብ መልእኽቲ፡ ናብቲ ዝልኣኽኩሉ ብጻይ ከይበጽሐ ኣብ ኢድ ሓላፊ ወጻኢ ጕዳያት ማለት ናይቲ ተመዲበሉ ዝነበርኩ ቤት ጽሕፈት ወደቐ። ንሱ ድማ ብኡ ንብኡ ናብ ሱዳን ምጻእ ዝብል ትእዛዝ ኣመሓላለፈለይ። ትእዛዝ ኣኽቢረ ናብ ሱዳን ካብ ሱዳን እውን ናብ ሜዳ ኣቶኹ። እቲ ንፈጻሚ ሽማግለ ወኪሉ ብዛዕባዚ ጕዳይ ዘዛራረበኒ ባእታ<<ሽግር ክትፈጥር ኢልካ ከም ዝይልኣኽካዮ ይርድኣና ኢዩ። ኣብ ኢድ ሽግር ክፈጥሩልና ዝደልዩ ባእታታት እንተዝወድቕ ግን ምፈጠረልና ነይሩ። ንስኻ ምሳና ኴንካ ከም እትቃለስ እውን ጥርጥር የብልናን። ከም መቕጻዕቲ ካብ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ናብ ምክትል ሓላፊ ኣውሪድናካ ኣሎና እንተ ኢልናካ ኣውን ከም እትቕብሎ ንኣምን ኢና። ስለዚ በዚ ዝልኣኽካዮ ጽሑፍ ምኽንያት ዘይኰነ ኣብ ህዝባዊ መዳይ ከተፍሪ ከም እትኽእል ብምዕጋብ፡ ፈ/ሽ ኣብ ካርቱም ከም ሓላፊ ህዝባዊ ጕዳያትን ምክትል ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ካርቱም ኴንካ ከተገልግል ወሲና ከም ዘላ እሕብረካ>> በለኒ። ብውሽጠይ ንሜዳ ቐረበለይ ጽቡቕ መደብ እዩ ኢለ ብዘይ ነግ ፈረግ ነቲ ውሳኔ ተቐቢለ፣ <<ዝልኣኽክዎ መልእኽቲ ምዝጉብ እዩ ነይሩ መን ከም ዝሃበኩም ክፈልጥ እደሊ እየ። ኣይ ንነግረካን ኢና እንተ ኢልካ ብቤት ቡስጣ ኣቢለ ክረኽቦ እኽእልእ እየ፤ ነቲ ሰብ ግን ጽቡቕ ኣይኮነን>> በልክዎ። ሓበረኒ ድማ። ናይ ካርቱም መደብ ኣብ ግብሪ ከይውዓለ፣ ድሕሪ ኣስታት ሓደ ዓመት ምስቲ ነታ ምዝግብቲ ደብዳበ ዝሃቦም ሰብ ኣብ ሓደ ቤት ጽሕፈት ክሰርሕ ተመደብኩ። ክሳብ ሽዑ ብዛዕባዚ ጕዳይዚ ኣይተዛሪብኩዎን ነይረ። ሓቢርካ ምስራሕ ካብ መጸ <<ትዕዝብቲ እንተ ነይሩካ ኣብቲ ዝልኣኽዎ ምዝጉብ ደብዳበ፣ ስለምንታይ ደዊልካ ዘይሓተትካኒ? ብተወሳኺ ናባኻ ኣይኮነን ተላኢኹ ስለምንታይ ከፊትካዮ?>> ክብል ተወኪሰዮ። ንሱ ድማ <<ነቲ መልእኽቲ ካብ ቤት ቡስጣ እከለ ኣምጺኡዎ። ኣጋጣሚ ኣብታ ስዓት እቲኣ ሓላፊ ወ/ጕ/ቤ/ጽ ምሳይ ኣብ ቤት ጽሕፈት ነይሩ፡ ካብ ወኪልኩም እተላእከ መልእኽቲ ድማ ኣሎ ምስ በልኩዎ እስከ ኢሉ ባዕሉ እዩ ከፊትዎ>> ክብል ገለጸለይ። እቲ ጕዳይ ኣብኡ ዓሪፉ ስራሕና ብስኒት ነሰላስል ነበርና።

ኵሉ በብሸነኹ ይቕረ እንተ ኢሉ ወይ ይቕረ ክብል ንነብሱ እንተኣዳልዩ ንከይትሓብር ወይ ብውሕዱ ሓቢርካ ንከይትሰርሕ ዝእግድ ሽግር ከም ዘየሎ እዚ ጽሓፋይ ይኣምን።ዝበደለ ይቕሬታ ክሓትት እንከሎ ሓጋዚ ከምዝኸውን እውን ፍሉጥ ኢዩ።

Desmond Mpilo Tutu ኣብ No Future without Forgiveness መጽሓፉ pp 152-153

ብዛዕባ Amy Biehl, a Fulbright scholar from Californiaካብ ነዊሕ ግዜ ኣትሒዛ ጸረ ዘርኣዊ ኣድልዎ ኣብ Stanford University, California ኣብቲ ብተማሃሮ ዝካየድ ዝነበረ ምንቅስቓስ ተሳታፊት ዝነበረት ንትምህርቲ ኣብ University of the Western Cape, South Africa ክትምሃር ዝመጸት ናብ Gugulethu እተባህለ ጸለምቲ ዝነብሩሉ ንእሽቶ ከተማ ንተማሃሮ የዕሩኻ ብማኪና ከተብጽሕ ምስ ከደት፣ ብኢድ እቶም ናጻ ክኾኑ ኣለዎም እትብሎም ጸለምቲ መንእሰያት ብግፍዒ ኣብ ወርሒ ንሓሰ 25, 1993 ድሕሪ ምቕታላ፣ ቀተልታ ምሕረት ምስ ሓተቱ ወለዳ ሕነ ክፈድዩ ኣይደለዩን። ምሕረት ክግበረሎም ንዝሓተትዎ ደጊፎሞ ጥራሕ ዘይኮነስ መንእሰያት ናይታ ንእሽቶ ከተማ ካብ ኣብ ናይ ገበን ዓመጽ ከይጥሓሉ ሓላፍነታውያን ሰባት ንክዀኑ ኣብ ምምራሕ ዘገልግል Amy Biehl Foundation እተባህለ ትካል ኣቚሞም ንቈልዑ እታ ጓሎም እተቐትለትላ ከተማ ከገልግሉ ሓያሎይ ካብ ግዜኦምን ገንዘቦምን እንዳ ኣውጽኡ፣ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ናብታ ከተማ ከም ዝማላለሱ ሰኒዱዎ ኣሎ።

ናይ ኤሚ ስድራ ክሳብ ክንድዚ ዝኣክል ርህራሄን ተወፋይነትን ከርእዩ እንከለዉ፣ ንሕና ስለ እቶም ተስፋ ስኢኖም ወግሐ-ጸብሐ ዝስደዱ፡ኣብ ምድረ በዳታትን ማእከላይ ባሕርን ዝጥሕሉ ዘለዉ መንእሰያትናን ዘልዕሎም ስኢኖም ወሊዶም ከም ዘይወለዱ ኣብ ስቓይ ዝነብሩ ዘለዉ ሽማግለታት ወለድናን ኵሉ ጓል-ነገር ንጐድኒ ገዲፍና ኢድ ንኢድ ተተሓሒዝና ክንቃለስ ቈሪጽና ክንልዓል ዶ ኣይግባኣናን?

ግደ ወጻእተኛታት ኣብ ዕርቂ፡ ናይ ወጻኢ መንግስታት ሰልፍታት ኣህጉራዊ ትካላት ኣብ ዕርቂ እወታዊ ወይ ኣሉታዊ ግደ ክህልዎም ይኽእል። ካብ ባይቶ ሕቡራት መንግስታት ክሳብ ሕብረት ኤውሮጳን ሕብረት ኣፍሪቃን ኣብ ሓያሎይ ሃገራት እወታዊ ግደ ኣብ ኒካራግዋ፡ ጓታማላ ሩዋንዳ እወታዊ ግደ ከም ዘበርከቱ ዝሕብሩሎም ኣለዉ። ኣብ ከባቢና ገሌና ብእወታ ገሌና ባኣሉታ እንገልጾ ናይ ሰንዓ ፎርም ነይሩ። ኵላትና ከም እንፈልጦ ሕጂ የመን ንባዕላ ኣብ ቅልውላው ከም ዘላ ካብ ኵላትና ስዉር ኣይኮነን። ንግደ ኢትዮጵያ እውን ካብቲ ኣብ ልዕሊ ናይ ሰንዓ ፎርም ኣርኣእያ ዝፍለ ኣይኮነን፤ ከመይ ገሌና ብእወታ ገሌና ብኣሉታ ኢና እንገልጾ። ሱዳን ኣብዚ እዋን እዚ ምስ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ወጊና ምህላዋ ዘካትዕ ኣይኮነን። እንተዀነ ግን ነባሪ ረብሓታት እምበር ነባሪ ፈታውን ጸላእን የልቦን ከም ዝብሃል ኵነታት ክቕየር ከምዝኽእል ዘይምስሓት። ስለዚ ምስ ኢትዮጵያ፡ ሱዳንኰነጅቡቲ ክህልወና ዝኽእል ዝምድና ከም ጐረባብቲ ሃገራት ጥራሕ ዘይኮነ ባህላውን ሃይማኖታውን ዘርኣውን ዝምድናታት ስለዘሎ ኤርትራውያን ውድባት ንሓባራዊ ረብሓታት ናይ ሰለስቲአን ሃገራት ንምዕቋብ ዝዓለመ ክምዝመዝ ዝኽእል ነቓዓት ዘይብሉ ስጡምን ብሱልን ሓባራዊ ናይ ወጻኢ ፖለቲካዊ-መርሓ/ሜላ (ፖሊሲ) ክነድፋ ዓቢ ተደላይነት ኣለዎ።

ውጽኢት ዕርቂ

ነንሓድሕድካ ብኣሉታ እትህቦ ዝነበርካ መግለጽታት ብእወታዊ መግለጺ ሓቢርና እዝን እዝን ክንሰርሕ ኢና፤ ሓባራዊ ኣርኣእያና ድማ ከምዝን ከምዝን እዩ ዝብል ተስፋ ዝመልኦ ሓዲሽ ኣርኣያን እምነትን ንምትካእ ብዕቱብ ምስራሕ የድሊ። ኣብ ጕዕዞ ድማ ምትእምማን ይፍጠር። ተሳዓሪ ዘይብሉ ኵሉ ዕዉት ኰይኑ ዝስምዓሉ ዓይነት ስኒት ምርግጋጽ ናይ ኵሉ ተዋሳኢ ዕላማ ክኸውን ከሎ፣ እንተድኣ ነፍሲ-ወከፍ ተሳታፊ ካብኡ ዝጥለብ ዘበለ ነብሱ ሓኺኩ ከማልእ ድሉው ኰይኑ ዘይረጋገጸሉ ምኽንያት የልቦን።

ሓድነት ሓይሊ እዩ ተፈላሊኻ ንኽትነብር ዘገድድ ብቑዕ ምኽንያት እንተዘይብልካ ኴንካ ብልዝብ ሓደ ውድብ ብምቛም ወይ ድማ መሰረታዊ ፍልልይ ሃልዩካ ስሙር ግንባር ጌርካ ብሓባር ብምስራሕ እዩ ዝረጋገጽ። ሕቶ ስልጣን ብብቕዓት ብሰሪ ዘይምምላስና ቃልስና ንድሕሪት ክጕተት ምጽንሑ ዘካትዕ ኣይኮነን። ብዕትበት ክርአ ዘለዎ ጕዳይ እዩ። ደጋጊምካ ሓደ ነገር እንዳገበርካ እተፈልየ ውጽኢት ክትረክብ ምጽባይ ጽላለ እዩ ከም ዝብሃል ከይኮነናስ፣ ሓዲሽ ነገር ንፈትን፤ ኣብ ዕጹው ነገር እንተበጺሕና ድማ ኪኢላታት ንጸውዕ።

ምኽባር ዕርቂ እተበጽሐ ስምምዕ ክኸብር ይግባእ። ስምምዕና ናይ ምኽባር ባህሊ ከነተኣታቱ ድማ ንሎሚ ኣብ ስደት ኮነ ንጽባሕ ኣብ ሃገርና ኣዚዩ ክጠቕመና እዩ።ኣብ ግብሪ ከውዕልዎ ትጽቢት ዝግበረሎም ኣባላትን ከቃልሕዎ ዘለዎም ናይ ዜና ማዕከናትን ካብ ሓባራዊ ምንጪ ሓበሬታ ክዝርግሓሎም ይግባእ። ብውሑዱ እቲ ናይ መጠረሽታ ስምምዕ እንተስ ብጽሑፍ እንተስ ብቴፕ እንተስ ብስእልን ድምጽን ተቐሪጹ ክስነድ ከም ዘለዎ ተዛተይቲ ከም ዕማሞም ጌሮም ክቆጽርዎን ክትግብርዎን ትጽቢት ይግበረሎም።

ቅዋማዊ ስርዓት ምትካል ከም ማእከላይን ቀንድን ዕላማና እንተወሲድናዮ፣ ቅዋም ኣብ ወረቐት ስለዝሰፈረ ኣይኮነን ዝኸብር እንታይ ድአ ንዕኡ ዘኽብር ባህሊ ምስ ዝህሉ እዩ ዝኸብር። ንናይ ገዛእ-ርእሱ ቅዋም ዘየኽብር ውድብ ወይ ሰልፊ ጽባሕ ንናይ ሃገር ቅዋም ከኽብር እየ ኢሉ እንተ ተዛረበ መን ክኣምኖ ይኽእል? ርግጽ ሓደ ካብ ጸገማትና ኣብ ስደት ስለ ዘሎና ንሕጋዊ ኣወዳድባ ዝገዝእ ሕግታት ስለዘይብልና ብኣጻብዕ ዝቝጸሩ ካብ ሓደ ውድብ ተፈንጪሎም ብስም እቲ ውድብ ክጽውዑ ኣይስከፉን።

ነዚ ዘተባብዕ ካልኣይን ቀንድን ነቲ ከነተግብሮ እንደልዮ ዕማማት ኣብ ግብሪ ከነውዕለሉ እንኽእል ፖለቲካዊ ሃዋህው ስለዘየሎ እዩ። ከም ፖለቲካዊ ሓይሊ ስልጣን ንምጭባጥ ኣብ ኤርትራ ውድድር እንተዝግበር ተጐጃጂልካ ስልጣን ክትሕዝ ከምዘይክኣል ብግብሪ ግልጺ ምኾነ። ካብኡ ነቒለን እውን እተን ክቀራረባ ዝኽእላ ምቅርራብ አረ ሓድነት እምበር ካልእ መተካኣታ ከም ዘየሎስ ሽዑ ንሽዑ ምተገንዘባኦ። እሞ ስጋብ ኣብ ከምኡ ኵንታት እንርከብ ዲና ከም ዘሎናዮ ክንጸንሕ ወይስ ካብ ሕጂ ነቲ ናይ ለውጢ ኵነታት ከነቃላጥፍ ብቕንዕና ብግልጺ ቈሪጽና ንልዓል? ኵላትና ክንምልሶ ዘሎና ሕቶ እዩ።

ኣብ መደምደምታ ምልካዊ ስርዓት በሪሱ ኣብ ቦታኡ ቅዋማዊ ስርዓት ተተኺሉ ኣብ ሃገርና ሰላምን ፍትሕን ክሰፍን ስደት ከብቅዕ ኵሉ ኤርትራዊ ዜጋ ሰብኣዊ መሰሉ ትሓልይሉ ምእንቲ ክሰርሕ ክምሃር ክነግድ መስርሕ ዕርቂ ንምቅልጣፍን ክዉን ንምግባርን ነፍሲወከፍና አእጃምና ከነበርክት እጽውዕ።

ዓወት ንዓውደ-መጽናዕቲ!

ዘለዓለማዊ ዝኽሪ ንስዉእት!

ውድቀት ንዲክታቶያዊ ስርዓት!

ፍትሕን ሰላምን ዲሞክራስን ንሃገርና!

ክቡር አቦ መንበር አሰናዳኢት ሽማግለ

ክቡር አቦ መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ

ኩቡራንን ኩቡራትን መራሕትን አባላትን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ

ክቡራንን ኩቡራት ተሳተፍቲ ፈስቲቫል ፍራንክፈርት 2016

ስልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ ወኪለ አብ ፈስቲቫልኩም ክሳተፍ ምኽአለይ ዝስመዓኒ ሓበን ገዚፍን ዓሚቕን ኢዩ። አዚ ኣብ ትሕቲ "ዓወት ውጸዕ ህዝብና ብሓባራዊ ቃልስና " ዝብል ቴማ ዝካየድ ዘሎ ፈስቲቫል ብ ዓወት ክዛዘም ይምነ።

ክቡር አቦ መንበር

ኣብ ድሮ አዚ ፈስቲቫል ዝተኻየደ ዋዕላ ምሁራትን ንጡፍትን"ምህናጽ ምትአምማንን" ኣብ ዝብል ቴማ ኣብ ኣገደስቲ አዋናዊ ጉዳያት ሃገርና ዘቲዩ አዋናዊ ለበዋታት ከመሓላልፍ ትጽቢትና ወሰን የቡሉን።

ኩቡር አቦ መንበር! ኩቡራንን ኩቡራትን ተሳተፍቲ ፈስቲቫል!

ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን ኣብ ኣዚዩ ፈታኒ ኩነታት ምህላዉ ቡዙሕ ተባሂሉን ተዘቲዩሉን ኢዩ። ምድግጋሙ ቡዙሕ ፋይዳ የቡሉን፡ አቲ ተሪፉና ዘሎ ነቲ ዓመታት ዝወሰደ ቃልሲ ብኸመይ ንዛዝሞ ኢዩ። ብርግጽ ኣብዚ ጉዳይ አዚ ቡዙሕ ዓበይቲ ጉዳያት ተሰሪሖም ኢዮም፡ ግና ዓድና ከአትዉና ኣይከኣሉን። ስለምንታይ ኢልና ክንሓትት ጉቡአ ይመስለና፡ ዝኸድናዮም መገዲን ዝሓንጸጽናዮም ሕንጻጻት ክንምርምሮምን ብደቂቕ ክንግምግሞምን ይግባአ።

ብእምነትና እቲ ሽግር እዚ አብ ላዕሊ ዝገለጽናዮ ኢዩ። መጀመርታ ናይቲ ፍታሕ ድማ፡ ኩሉ ነዚ ስርዓት ዝቋወም ዘሎ አካላት፡ አብ ስርዓት አስመራ አብ ምእላይ ተሰማሚዑ ብሓንሳብ ክሰርሕ ከሎ ኢዩ። ኣማራጺታት ዝተሓንኮኹ ይመስለና፡ አታ ሓንቲን ናይ መወዳአታን ሓድነት ኢያ።ሓድነት ፖለቲካውያን፥ ሓይልታት፡ ሓድነት ሲቪካዊ ማሕበራትን ሓድነት ህዝቢን። ነዚ ምቹእ ሃዋሁ ናይ ምፍጣር ሓላፍነት አብ እንግድዓ እቶም ሃገራውያን ሓይልታት ክጸዓን ከሎ ኢዩ። እዚ ሓላፍነት እዚ ምውሳድ ድማ ወዓል ሕደር ክንብለሉ አይግባእን።

ጽን ኢልኩም ዝሰማዕኩምኒ የመስግን።

ዘልአለማዊ ዝኽሪ ንስውአትና!

ዓወት ንህዝቢ!

ዝኸበርኩምንዝኸበርክንን ተኻፈልቲ ዋዕላ ምህናጽ ሕድሕድ ምትእምማን

ኣቐዲመ፡ ንዕድመና ኣኽቢርኩምን ኣኽቢርክንን ካብ ርሑቕን ቀረባን ዝመጻእኩምን ዝመጻእኽንን ኣጋይሽና ብሓበራ፡ ነቶም ወረቓቕቲ ዘቕረብኩምን ንውድባትኩም ወኪልኩም ዝመጻእኩም ኣባላት መሪሕነትን ድማ ብፍላይ ብስመይን ብስም ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) እንቋዕ ደሓን መጻእኩም እንቋዕ ድሓን መጻእክን ክብል እፈቱ። ቀጺለ ነዚ ዎርክሾፕ እዚ ኣብ ምድላዉ ክነጥፉ ንዝጸንሑ ኣባላት ኣሰናዳኢት ሽማግለ ክብ ዝበለ ምስጋናይ እናቕረብኩ፤ ካብ’ዚ ብምቕጻል መደረይ ንኽልቲኡ ጾታታት ዘመልክት ምዃኑ ጠቒሰ ናብ ዘዳለኽዎ ቃል ክኣቱ ኣፍቅዱለይ።

ክቡራንን ክቡራትን

ኣዳሊናዮ ዘለና ዋዕላ/ዎርክሾፕ ከመይ ይመስል?

ኣብ ናይሮቢ ዝተኻየደ ዋዕላ፡ ንኵሎም ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ሓይልታት፡ ኣብ ክሊ ሓባራዊ ራኢ ንምጥርናፍ ዝሕልን መስርሕ ወይ መድረኽ ኢዩ። ብኻልእ ሸነኽ ድማ፡ ንተቓወምቲ ፖለቲካውን ሲቪላውን ማሕበራት ንምጥርናፍ ዝዓለመ፡ ብኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ዝፍለጥ ምንቅስቓስ ክካየድ ጸኒሑን ኣሎን። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣዳልይዎ ዘሎ ዋዕላ ወይ ወርክሾፕ ግን፡ ካብ ክልቲኡ ፍልይ ዝበለ ኰይኑ፡ ተመሳሳሊ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ኣለዎም ኢሉ ንዝኣመነሎም ውድባትን ሰልፍታትን ብምቅርራብን ብምጥርናፍን ሃገራዊ መደብ ዕዮ ናይ መሪሕ ግደ ክጻወት ንምግባር ዝሕልን ኢዩ።

ሓቢርካ ምስራሕ ሓይሊ ምዃኑ ኵላትና እንሰማምዓሉ ጕዳይ ኢዩ። ነዚ ዘረጋግጽ ምስላታት ህዝብና እውን ማእለያ የብሉን። ገለ ንምጥቃስ ዝኣክል፡ ኣሕዋት ምስ ዝፋቐሩ ጸላኢ የባርሩ፤ ሓቢረን ዝጸመዳ ኣጻብዕ፡ ኣርቃይ የጸምብዓ፤ ኣድቂቕካ ዝመተርካዮን ሓቢርካ ዝመኸርካዮን፡ እቲ ነይሓንቕ፡ እቲ ከኣ ነይሓምቕ ዝብሉ ኢዮም።

ብርእይቶና፡ ኵሉም ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት ኣብ ዝተሓተ ናይ ስምምዕ ነጥቢ ተመርኵሶም ብሓባር ክሰርሕሉ ዝኽእሉ መድረኽ ክፍጠር ኣለዎ ዝብል እምነት ኣሎና። ስለ’ዚ ኢና እውን ኣካል ናይ’ቲ ኣብ ናይሮቢ ዝካየድ ዘሎ ዋዕላ ተቓወምቲ ውድባት ዝዀና።

ብኻልእ ሸነኽ ከኣ፡ ሰዲህኤ፡ ፖለቲካውን ሲቪላውን ውድባት/ማሕበራት ንተመሳሳሊ ዕላማ ዝቖሙ ኰይኖም ኣገባብ ኣቀላልሳኦም ግን ከምዝፈላለ ይኣምን። ፖለቲካዊ ውድባት ንስልጣን ዝቃለሱ ኣካላት ክዀኑ ከለው፡ ሲቪላውያን ማሕበራት ግን ንዲሞክራስያውን ሰብኣውን መሰላት ደቂ ሰብ ዝጣበቑ፡ ብሰብ ሰርሖ ይኹን ባህርያዊ ምኽንያታት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ንዝወርዱ ጸገማት ዘቃልሉ፡ ዘይመንግስታውያን ናይ ጾታ፡ ሞያን ንቓባውያን ማሕበራት ምጥርናፋት ኢዮም ዝብል ርድኢት ኣሎና።

ስለ’ዚ፡ ፖለቲካውን ሲቪላውያን ውድባትና፡ መሰላት ደቂ ሰባት ዝኽበረሉ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ኣብ ምህናጽ ተማላላኢ ግደ ዝጻወቱ ደኣ’ምበር ተታኻኻእቲ ወይ ተጻረርቲ ከምዘይኰኑ ኢና እንግንዘብን ተዋሃሂዶም ክሰርሑ ድማ ነተባብዕን ንድግፍን።

ብኻልእ ሸነኽ፡ ደምበ ተቓውሞና ዝሳቐየሉ ከቢድ ዝዀነ ብኵራት ናይ ሕድሕድ ምትእምማን ከምዘሎ ኢና ንግንዘብ። እዚ ኵነታት’ዚ ሓንሳብ ሃይማኖታዊ፡ ሓንሳብ ብሄራዊ፡ ሓንሳብ ኣውራጃዊ መልክዓት እናለበሰ ኣብ ህዝብና ክልሑኽ ውን ንዕዘብ ኣሎና። ንረብሓኦም ክብሉ፡ ነዚ ናይ ዘይምትእምማን መንፈስ ዘሳውሩ ውሽጣውያንን ግዳማውያንን ሓይልታት እውን ምህላዎም እውን ክንዝንግዕ ኣይግባእን።

ብርእይቶና፡ ንዲክታቶርያዊ ስርዓት ኤርትራ ኣውዲቕና፡ ብቅዋማዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ክንትክኦ እንተደኣኰይና፡ ንህዝብና ዝጥርንፍን ዝመርሕን ሃገራውን ዲሞክራስያውን መደብ ዕዮን ውደባን ክንውንን ይግብኣና። ነዚ መደብ ዕዮ’ዚ ድማ፡ ብልፍንቲ ይኹን ከም ውልቀ-ውድባት ንምዕዋቱ ከይተሓለልና ክንሰርሕ የድሊ። ናይ ብሄር፡ ናይ ሃይማኖት ወይ ናይ ከባቢ/ኣውራጃ መደብ ዕዮታትን ውደባን ንመልኣ ህዝቢ ዝጥርንፍ ስለዘይኰነ፡ ሃገር ዝምርሓሎም ፕሮግራማት ክዀኑ ኣይክእሉን ኢዮም። እቲ ዝመርሕ ፕሮግራም፡ ንዅሉ ዜጋ ብዘይ ኣፈላላይ ዝጽውዕን ዘካፍልን ክኸውን ኣለዎ ዝብል መርገጽ ብንጹር ቃላት ኣስሚረ ክገልጾ እፈቱ።

ሎሚ ተኣኪብና ብዕምቈት ክንዛረበሉ ዝመረጽናዮ ቴማ ወይ ኣርእስቲ “ምትእምማን ምህናጽ” (Trust Building) ዝብል ክኸውን ኢዩ። ነዚ ቴማ’ዚ ንምሕጋዝ ተባሂሎም ድማ፡ ገለገለ ኣርእስታት መሪጽና ብምሁራትን ክኢላታትን ክቐርቡ ጌርና ኣሎና። እቶም ኣብ’ዚ ወርክሾፕ ዝቐርቡልና ኣርእስታት ድማ፡

1. ዕርቂ
2. ኣፈታትሓ ግርጭት
3. ሃለዋት ክብርታትናን ባህልታትናን
4. ተራ ሚድያ ኣብ ምህናጽ ምትእምማን
5. ስደት፡ ጠንቁን መፍትሒታቱን
6. ጠንቂ ዘይምትእምማና እንታይ ኢዮም? ዝብሉ’ዮም።

ስለምንታይ ኢና ናይ’ዚ ዎርክሾፕና ቀንዲ ቴማ “ናይ ምትእምማን መንፈስ ምህናጽ” ዝብል ክኸውን ዝመረጽና?

እወ፡ ፖለቲካውያን ውድባትና ይኹና ሲቪላውያን ውድባትን ብስእነት ምትእምማን ይሳቐዩ ምህላዎም ኵላትና እንከታተሎ ዘለና ጕዳይ ኢዩ። ዋላ እውን እዞም ኣብ’ዚ ዎርክሾፕ ተዓዲምና ዘለና ፖለቲካዊ ውድባት ብደረጀ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮና ክንርአ እንከሎ ብዙሕ ናይ ኣርኣእያ ፍልልይ ዘይብልና ክነስና፡ ኣብ መንጐና ዘሎ ዘይምትእምማን ግን፡ ካብ’ቲ ምስ ካልኦት ውድባት ዘሎ ዘይምትእምማን ዝኸፍአ እንተዘይኰይኑ ካብኡ ዝሓሸ ኣይኰነን ክንብል ዘድፍር ኢዩ።

ጠንቅታት ናይ ዘይምትእምማን መንፈስ ምስፋን እንታይ ምዃኖም፡ ድሕር ኢሉ በቶም ክኢላታት ዝቐርብ ወረቐት ብዕምቈት ክዛረብሉ’ኳ እንተዀነ፡ ነፍስወከፍና ግን፡ ኣብ ዘይምትእምማን መንፈስ ምፍጣር ይዕበ ይንኣስ ተራ ከምእተጻወትና ክንእመን ዘድልየና ኰይኑ ይስምዓኒ። ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ፡ ካብ’ቲ ናይ 60ታትን ሰብዓታትን ኣተሓሳስባታት ጌና ሓራ ኣይወጻእናን ዘሎና። ነፍስወከፍና ንውድቡ ወይ ሰልፉ ኣሐይሉ፡ ነቲ ካልእ ከዳኽም ኢዩ ክሰርሕ ጸኒሑን ዘሎን። ሕጂ ግን፡ ምስ’ዚ ዘለናዮ መዋእል ዘሳኒ፡ ንብዙሕነት ብዅሉ መልክዓቱ ዝቕበል ኣተሓሳስባ ክንውንንን፡ ሓቢርና እንሕይለሉን እንዓብየሉን ኵነታት ንምፍጣርን ዘኽእለና ኣተሓሳስባን ኣገባብን ክንምህዝ መድረኽ ይጠልበና ኣሎ።

ክቡራትን ክቡራንን

ምትእምማን ብመስርሕ ዝረጋገጽ ኣምር እምበር፡ ብሓደ ወርክሾፕ ወይ ብሓደ ርክብ፡ ወይ ብሓደ ውሳኔ ዝረጋገጽ ኣይኰነን። እምነት ክትረክብ እምነት ክትህብ ኣሎካ። ከም’ቲ ካልኦት እምነት ከንብሩልካ እትደሊ፡ ንስኻ እውን ኣብ ልዕሊ ካልኦት እምነት ከተንብር ክትክእል ኣሎካ። እዚ ድማ፡ ነዊሕ ግዜ ዝወስድ፡ ብኣፍ ጥራሕ ዘይኰነስ፡ ብግብሪ ክስነ ዘለዎ መስርሕ ምዃኑ ክንግንዘብ ይግባእ።

ናይ ሕድሕድ ምትእምማን ዘይብሉ ጋንታ/Team ወይ ውድብ፡ ናይ ብሓቂ ውድብ ወይ ጋንታ ኣይኰነን። ዝተኣከቡ ግን ዘየድምዑን ንቕድሚት ዘይስጕሙን ምትእኽኻብ ናይ ውልቀሰባት ኰይኖም ኢዮም ዝተርፉ። ሓበሬታታት ብግልጺ ኣይውሃሃቡን፡ ኣብ መሰላትን ግቡኣትን ይመናጨቱ፡ ኣይደጋገፉን፡ ንነብሶምን ንረብሓኦምን ጥራሕ ኣብ ምክልኻል ይኣትዉ። እንተደኣ ኣብ ውሽጢ ውድብ ምትእምማን ዘይሃልዩ ኣባላቱ ብዝለዓለ ብቕዓት ክዋስኡ ኣይክእሉን ኢዮም። ብዘይ ምትእምማን ናይ ምምሃዝ ዓቕምታት ክዓቢ፡ ናይ ምድግጋፍ መንፈስ ክሰፍን፡ ኣድማዒ ስራሕ ክፍጸም ኣይከኣልን ኢዩ።

ስለ’ዚ፡ ኣብ ዘራኽቡና ጕዳያት ምትኳር፡ ቃልናን ግብርናን ሓደ ምዃን፡ ቀጻልን ግሉጽን ዝርርብ ምክያድ፡ ሕድገታት ምግባር . . .ወዘተ ካብ’ቶም ክንውንኖም ዘሎና ክብርታት ምዃኖም ክንዝንግዕ ኣይግባእን።

ክቡራንን ክቡራትን

ኣብ መደምደምታ፡ ገለ ነጥብታት ኣስሚረ፡ ዘረባይ ክዛዝም ኣፍቅዱለይ። ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኤርትራን ደገፍቱን ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናደኸሙን ድምጾም እውን እናነከየን ክኸይድ እንከሎ፤ ብኣንጻሩ ፡ ደምበ ተቓውሞ ብዓቐን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ይመጽእ ምህላዉ ዘይከሓድ ሓቂ ኢዩ። ድሕሪ ናጽነት ንግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ ዝነበሮ ደገፍን ሎሚ ንስርዓት ህግደፍ ዘሎ ናይ ህዝቢ ደገፍን ዓብዪ ፍልልይ ከምዘለዎ ንምርኣይ ዘጸግም ኣይመስለንን። ሎሚ ስርዓት ህግደፍ ብህዝቡ ተኻዒቡ ብዓለም ዝዅነን ዘሎ ስርዓት ኢዩ። ኣብ ውሽጢ ሓሓሊፎም ዝግሃዱ ተቓውሞታት፡ ኣብ ግዳም ብደለይቲ ፍትሒ ዝካየዱ ዘለዉ ድሙቓትን ኣድማዕትን ሰላማዊ ሰልፍታት፡ ጸብጻባት ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት፡ መርገጽ መንግስቲ ሆላንድን ፈረንሳን ኣብ ልዕሊ ተግባራት ስርዓት ህግደፍ ገለ ካብ’ቶም ነዚ ሓቂ’ዚ ዝምስክሩ ጭብጥታት ኢዮም።

እንተዀነ ግን፡ ደምበ ተቓውሞ ብዓቐን እናወሰኸ ይኺድ’ምበር፡ ዝመርሖ ፖለቲካዊ ውዳበ፡ ክሳብ እዛ ሰዓት’ዚኣ ክረክብ ኣይከኣለን ዘሎ። ዘይተወደበ ህዝባዊ ተቓውሞታት ድማ፥ ዝዀነ ዝተወደበ ሓይሊ ክጨውዮ ከምዝኽእል ከኣ፡ ናይ ግብጺ፡ ሊብያን የመንን ተመኵሮታት እኹል ኣስተምህሮ ኰይኑና ኢዩ።

ስለ’ዚ ደምበ ተቓውሞና ካብ ኣትይዎ ዘሎ ዓዘቕትን ደውታን ወጺኡ መሪሕ ግዴኡ ክጻውት፡ ብሓባር እንሰርሓሉ ባይታ ጽባሕ ዘይኰነስ ሎሚ ክንረክብ ንጥለብ ኣሎና። ማዕረ’ዚ ሓላፍነት’ዚ ክንከውን እንተዘይበቒዕና ድማ፡ ኵላትና ብታሪኽ ተሓተቲ ካብ ምዃን ሓራ ክንወጽእ ኣይንኽእልን ኢና።

ዕዉት ዋዕላ ክዀነልና እናተመነኹ፡ ጽን ኢልኩም ብምስማዕኩም አመስግን።

ንምዕዋት ህዝባውን ዲሞክራስያውን ዕላማታት ብሓባር ንበገስ

መንግስተኣብ ኣስመሮም

ኣቦ መንበር ሰዲህኤ

ዕለት 10 ነሓሰ 2016

Frankfurt - Germany
10^th – 11^th August 2016

By: Abdurahman Sayed

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
+44-7500223914

Contents:

1/ Definition
2/ Role of SCV in Post
Conflict/Dictatorship Societies
3/ The State of our SC Values Today
4/ What Can and Should We Do?    
5/ End  

1/ Definition of SC Values

According to BusinessDictionary.com:
The commonly held standards of what is acceptable or unacceptable, important or unimportant, right or wrong, workable or unworkable, etc., in a community or society.

Source: http://www.businessdictionary.com/definition/cultural-values.html

2/ Role of SCV in Post Conflict/Dictatorship Societies
- Maintains communal harmony
- Enables Conflict Management/Resolution
- Promotes Social Welfare and Solidarity from Family, to Neighbourhood, to Region and Nationwide
- Stabilises Governance e.g. Turkey’s conflict between imposed values and existing values

4/ What Can and Should We Do?

- Study the level and impact of SCV absence in Eri society inside Eritrea and in the diaspora
- Preserve and Promote SCV through different methods, including Media and Art
- Provide Support to young generation through community and cultural networks
- Bridge Inter-Generational Gaps

ብሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተወደበ፡ ምህናጽ ምትእምማን ኣብ ማሕበራውን ፖለቲካውን ኩነታት ኤርትራ ዝምልከት ናይ 3 መዓልታት ዋዕላ ተኻይዱ። ኣብዚ ዋዕላ ብ10ን 11ን ነሃሰ 2016 ብዓሰርተ ሓደ ፍሉጣት ኤርትራውያን ኣገደስቲ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ቀሪቦም።

.

እዚ ኣገዳሲ ዋዕላ ብናይ ኣቶ ተስፋይ ወልደሚካኤል (ደጊጋ) ናይ እንኳዕ ደሓን መጻእኩም ቃል እዩ ተኸፊቱ። ኣቶ ተስፋይ እንኳዕ ደሓን መጻእኩም ምስ በለ፡ ኣቦመንበር ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣቶ መንግስተኣብ ኣስመሮም መኽፈቲ ቃል ንከስምዕ ዓዲምዎ። ኣቶ መንግስተኣብ ኣብ ዘስመዖ መኽፈቲ ቃል፡ ኣብ ኤርትራ ናይ ዕርቅን ሓቢርካ ምስራሕ ህጹጽነት ጠቒሱ እቲ ዋዕላ ዕዉት ንክኸውን ምንዮቱ ገሊጹ።

እቲ ዋዕላ ብላዕለዎት ሓለፍቲ ሰደህኤ ኣለም ዮሃንስ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ጉዳያት፡ ኤርትራ ኣልኣዛር ሓላፊት ቤት ጽሕፈት ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮን መድሃኔ ህብትዝጊ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ጉዳይ መንእሰያትን እንዳትመርሐ ብዛዕባ ሽዱሽተ ኣገደስቲ መጽናጣዊ ጽሑፋት ተመያይጡ።

ኣብቲ ንትሻዕተ ሰዓታት ዝኣክል ብረቡዕ 10 ነሃሰ 2016 ዝተኻየደ ምይይጥ፡ ትርጉም ፖለቲካዊ ዕርቂ፡ ኣተገባብርኡን ጽልዋኡን ኣብ ኤርትራ፡ ብዝብል ኣርእስቲ ዝተዳለወ ጽሑፍ ብዶ/ር ዓንደብርሃን ወልደጊዮርጊስ ኣባል መሪሕነት ኤርትራዊ መድረኽ ንሃገራዊ ዘተን ኣቶ ገ/እግዚኣብሄር ተወልደ ወኪል ኣቦመንበር ሰደህኤ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካን ቀሪቡ። እቲ ቀዳማይ ኣቕራቢ ኣድላይነት ምትእትታው ዕርቂ ኣብቶም ኣብ ወጻኢ ዘለዉ ሓይልታትን ማሕበራትን ብምጥቃስ ኣብዚ መዳይዚ ናይ ኤርትራዊ መድረኽ ንሃገራዊ ዘተ ግደ ኣቃሊሑ። ካለኣይ ኣቕራቢ ድማ ንዕርቂ ከም ሓደ ቅኑዕ መንገዲ ኣብ ምፍታሕ ግርጭት ተንቲኑ፡ ከም ኣብነት ከኣ ንይቕረ ምብህሃል ጠቒሱ። ነቲ ኣኼባ ዝመርሑ ዝነበሩ ከም ዝገለጽዎ እዞም ብግቡእ ተዳልዮም ብውሕሉል ኣገባብ ዝቐረቡ ጽሑፋት ኣብ ቀረባ ግዜ ናብ ህዝቢ ዝቐርብሉ ኩነታት ክፍጠር’ዩ።

ፕሮፍርሶር ግርማይ ነጋሽ ካብ ኦሃዮ ዩኒቨርሲቲ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ኣቶ ዓብዱራሕማ ኣሰይድ (ኣቡ ሃሽም) ኣብ ዓባይ ብሪታንያ ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰልን ደሞክራስን ዝነጥፍን ብዛዕባ ኤርትራዊ ማሕበራውን ባህላውን ክብርታት ዝምልከት ኣቕሪቦም። ፕሮፍርሶር ግርማይ ነዊሕ ግዜ ወሲዱ ብዛዕባ እቲ ኣፍልጦኡ እንዳሃሰሰ ዝኸይድ ዘሎ ባህላዊ ሕጊ ኣብሪሁ። ኣቶ ዓብዱራሕማን ድማ ብዛዕባ ባህላዊ ክብርታት ኣብ ሕብረተሰብ ንሰላማዊ ምስግጋር ዘለዎ ግደ ኣብሪሁ።

.

ኣብ 3ይ ክፋል ኣኼባ ናይቲ ዕለት ዝቐረበ ጽሑፍ ንግደ ሚድያ ኣብ ምህናጽ ምትእምማን ዝምልከት’ዩ ነይሩ። ኣብዚ ዛዕባዚ ጽሑፋት ዘቕረቡ፡ ዶ/ር ርእሶም መስፍን፡ ኣቶ ጸጋይ ነጋሽ ካብ ሰሜን ኣሚሪካ፡ ደራሲ ኣብ ሰብኣዊ መሰልን ደሞክራስን ዝነጥፍን ኣቶ ሳልሕ ጆሃር (ቃዲ) መስራትን ዲረክተርን ናይ መርበብ ሓበሬታን ማሕበርን ዓዋተ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካን እዮም። ኣብዚ ኣርእስቲ ዶ/ር ርእሶም ብዛዕባ ውሽጣዊ ዝምድና፡ ኣገዳስነት ናይ ቀረባ ግዜ ዑደቱ ናብ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዮጵያን ኣብቲ ቦታ ምስ ዝርከቡ ኤርትራውያን ንጡፋት ዝገበሮ ርክባትን ዝምልከት ኣብሪሁ። ንነዊሕ ግዜ ናይ ለውጥን ደሞክራስን ንጡፍን ተሳታፍን ቃዲ ድማ ቅድሚ ኩሉ ኤርራውያን ድሕሪ ውድቀት ዲክታቶር ብዛዕባ ዝምርሕሉ ኣገባብ ክእምቱ ይግበኦም ኢሉ።

ሓሙስ ንግሆ ምፍታሕ ግርጭት ዝብል መጽናዕቲ ብኣንበሳድር ኣድሓኖም ገብረማርያም ሰልፊ ደሞክራሲ ኤርትራን ዶ/ር ኣልማዝ ዘርኣይ ናይ ሕክምና ምህርትን ኣባል መሪሕነት መርበብ ደቂ ኣንስትዮ ኤውሮጳ ካብ ጀርመንን ቀሪቡ። ኣንበሳደር ኣድሓኖም ኣብቲ ዘቕረቦ ጽሑፍ ንዝሓለፈ ፍልልያት ረሲዕካ ይቕረታ ብዛዕባ ምባልን ንለውጢ ዘቀላጥፍ ሓድሽ ምዕራፍ ምኽፋትን መብርሂ ሂቡ። ዶ/ር ኣልማዝ ብወገና ብዛዕባ ዝተፈላለዩ ኣገባብ ኣፈታትሓ ግርጭት ኣብ ኤርትራ መግለጺ ኣቕሪባ።

መንእሰይ በረኸትኣብ ዮሃንስ ኣባል መሪሕነት ኤርትራውያን መንእሰያት ንለውጢ (ኤመለ) ካብ ከናዳ፡ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዝረአ ዘሎ ፍልሰት ናብ ስደት ምኽንያትን መፍትሕታቱን ዝምልከት ንኡድ መልእኽቲ ኣቕሪቡ። እቲ ንሱ ዘቕረቦ ውሕሉል መልእኽቲ ንሰፊሕ ንግደ መንእሰያት ኣብ ምምራሕን ምዕዋትን ናይ ለውጢ ቃልሲ ዝምልከት ምይይጥ ዓዲሙ።

እቲ 6ይን ናይ መወዳእታን ጽሑፍ ነቲ ቀጻሊ ዘይምትእምማን ኣብ ኤርትራውያን ተቓወምቲ ዝምልከት፡ ብገዲም ተጋዳሊት፡ ኣብ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ እትነጥፍን ላዕለወይቲ ካደር ሰደህኤ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካን ኣስገደት ምሕረተኣብ እያ ኣቕሪባቶ። ኣስገደት ኣብዚ መጽናዕታ ነቲ ዘይምትእምማን ምኽንያት ዝኾኑ ብዙሓት ጠንቅታትን ኣፈታትሓኦምን ዝምልከት ብግቡእ ዳህሲሳ።

ኩሉቲ ዝቐርብ ዝነበረ ጽሑፋት ብሕቶን መልስን ዓሚቕ ምይይጥን ዝተሰነየ እዩ ነይሩ።

ኣቶ ፍሰሃጼን ገብረ ኣባል መሪሕነት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትር-ሕድሪ (ግሃድኤ-ሕድሪ)ን ኣቶ ወደብ ቴድሮስ ኣባል ኤርትራውያን መንእሰያት ምሕዝነትን ለውጥን (ኤመምለ)ን ከምኡ እውን ሓያሎ ኣባላት መሪሕነት ሰደህኤ ካብቶም ኣብቲ ዋዕላ ዝተሳተፉ ነይሮም።

እቶም ኣብዚ ናይ ሰለስተ መዓልታት ዋዕላ ብዛዕባ ዝተፈላለዩ ኣርእስታት መጽናዕታዊ ጽሑፋት ዘቕረቡ ኣብ ቀዳም 13 ነሃሰ 2016 ኣብቲ ንተወከቲ ቤት ጽሕፈት ከንቲባ ከተማ ፍራንክፈርት ወሲኽካ ብዙሓት ዕዱማት ዝሳተፍዎ ፈስቲቫል ኤርትራ ፍራንክፈርት ተረኺቦም ሓፈሻዊ መብርሂ ክህቡ እዮም።