3 ሕዳር 2021

ኤምባሲ ኣመሪካ

ምንጪ ስእሊ,AMERICAN EMBASSY

መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ንዘለዉን ናብ ኢትዮጵያ ክገሹ ንዝተለሙን ዜጋታቱ ናይ መገሻ መጠንቀቕታ ኣውፂኡ።

ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብናይ ፌስቡክ ገጽ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ዜጋታት ኣሜሪካ ካብ ኢትዮጵያ ንምውፃእ ክዳለዉን፡ ናብ ኢትዮጵያ ንምጋሽ መደብ ዘለዎም ድማ ትልሞም ብትኹረት ክርእይዎ ኣገንዚቡ።

መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ትማሊ ሰሉስ ኣማስዩ ኣብ መላእ እታ ሃገር ንሽድሽተ ኣዋርሕ ዝጸንዕ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ድሕሪ ምእዋጁ'ዩ፡ ኤምባሲ ኣሜሪካ ነዚ መጠንቀቕታ ኣውጺኡ ዘሎ።

ካቢነ ሚኒስትራት ኢትዮጵያ፡ ሓይልታት ትግራይ ነተን ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝርከባ ኣገደስቲ ከተማታት ደሴን ኮምቦልቻን ብምቁፅፃር ንቕድሚት ይግስግሱ ከም ዘለዉ ድሕሪ ምግላፆም'ዩ እቲ ኣዋጅ ተኣዊጁ።

እዚ ድማ፡ ሰብ መዚ መንግስቲ ብዘይ ትእዛዝ ቤት-ፍርዲ ሰባት ኣብ ቀይዲ ከእትዉን እገዳታትን ገደባትን ከንብሩ ስልጣን ዝህብ'ዩ።

ኤምባሲ ኣመሪካ ንዜጋታቱ ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ “ኣብዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ዜጋታት ኣሜሪካ ካብታ ሃገር ንምውፃእ ክዳለዉ፡ ናብ ኢትዮጵያ ናይ ምጋሽ ትልሚ ዘለዎም ድማ ውሳንኦም ክኽልሱ ብትሪ ነገንዝብ” ኢሉ።

ኣብዚ እዋን ሰራሕተኛታት እቲ ኤምባሲ ካብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ወፃኢ ክጓዓዙ ከም ዘይፍቀደሎም ብምዝኽኻር፡ ኣብ ዝሓለፉ ብዙሓት መዓልታት ኣብ ክልላት ኣምሓራ፣ ዓፋርን ትግራይን እናዓረገ ይመፅእ ዘሎ ጎንፂ፡ ኩነታት ድሕንነት እታ ሃገር ውሑስነት ክስእን ከም ዝገበሮ እቲ ኤምባሲ ገሊፁ።

ካብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ሰሜን ዘራኽቡ መገድታት ብሰብ መዚ ፌደራል ብምግዳቦም ፀገማት መጓዓዝያን ምግዳዕ ተጓዓዝትን ብሓፈሻ ዘይፅኑዕ ሃዋህዉ መገሻ ፈጢሩ'ዩ ክብል እቲ ኤምባሲ ይገልጽ።

ብሰኑይ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ንገስጋስ ሓይልታት ትግራይ ንምግታእ ህዝቢ ኢትዮጵያ 'ዝኾነ ዓይነት ዕጥቅን ዓቕምን' ሒዙ ክኸትት ጸዊዑ እዩ።

ወሃቢ ቃል ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ኣቶ ጌታቸው ረዳ፡ ሓይልታቶም ትግራይን መሻርኽቶምን ንስርዓት ኣብይ እንተደኣ ዓልዮሞ መሰጋገሪ መንግስቲ ከቑሙ ምዃኖም ገሊጹ'ሎ።

''እንተደኣ እቲ መንግስቲ ወዲቑ ናይ ግድን መሰጋገሪ መንግስቲ ከነቕውም ኢና" ድሕሪ ምባል፡ ሃገራዊ ዘተ ከም ዝህሉ ኣብይን ሚኒስተራቱን ግን ናብ ቤት-ፍርዲ ከም ዝቐርቡ ንሮይተርስ ሓቢሩ ።

ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ ሓይልታት ትግራይ ብፍላይ ናብ ከተማታት ደሴን ኮምቦልቻን ዝገብርዎ ግስጋሰ ጠጠው ከብሉን ካብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ክወጽኡን ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ጸዊዑ ነይሩ።

ወሃቢ ቃል ኔድ ፕራይስ፡ እቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ንሃገሩ ከም ዘሻቕላ ብምግላጽ፡ ኩሎም ወገናት ብዘይ ዝኾነ ቅድመ-ኩነት ኣብ ልዝብ ዝተመስረተ ተኩሲ ጠጠው ክብሉ ደጊሙ ኣተሓሳሲቡ።

ብምኽንያት እዚ ኲናት፡ ኣብ ክልላት ትግራይ፣ ኣምሓራን ዓፋርን ብዝተገብረ ውግኣት ካብ ክልቲኡ ወገን ዛጊት ቁጽሮም ዘይተገልጸ ኣሽሓት መንእሰያት ተቐቲሎም፡ ልዕሊ ሽዱሽተ ሚልዮን ሰባት ከኣ ህጹጽ ሰብኣዊ ረድኤት ከም ዘድልዮም ይግለጽ ኣሎ።

ኣብ ትግራይ ጥራይ ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ህይወቶም ንሓደጋ ጥሜት ዝተቓለዐ ሰባት ከም ዘለው ጸብጻባት የረድኡ።

Source=ቅልውላው ኢትዮጵያ፡ ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ዜጋታታ ካብታ ሃገር ንምውፃእ ክዳለዉ ፀዊዓ - BBC News ትግርኛ

4 ሕዳር 2021, 07:16 EAT

ሰራዊት ኢትዮጵያ

ምንጪ ስእሊ,AFP

ዓሚ ሕዳር፡ ልክዕ ከምዚ እዋን ኣብ ትግራይ ዝጀመረ ግጭት ትግራይ - ኢትዮጵያ፡ ሕጂ ድሕሪ ዓመት ናብ ክልል ዓፋርን ኣምሓራን ሰጊሩ ኣብ ጎቦታት ወሎ ከቢድ ኵናት ይካየድ ኣሎ።

ኣብዚ ኵናት እዚ ክልቲኦም ተቐናቐንትን፡ መሻርኽቲ መንግስቲ ፈደራልን ኣብ ትግራይን ክልል ኣምሓራን ዓፋርን ከቢድ ሰብኣዊ ግህሰት ከምዝፈጸሙን ካብ ተግባራቶም ክቑጠቡ ከምዘለዎምን ሕቡራት ሃገራት፡ መንግስቲ ኣመሪካን ሕብረት ኤውሮጳን ክገልጹ ጸኒሖም ኣለው።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ እዚ ዓመቱ ዝገበረ መንእሰያት ዘህልቕ፡ ንጹሃት ሲቪል ዝገፍዕ፡ ኣዴታትን ኣሓትን ብዓመጽ ዝደፍር፡ ሃብትን ንብረትን ዘባኽን ዘሎ አዕናዊ ኵናት፡ መወዳእትኡ እንታይ ክኸውን ከምዝኽእል፡ እንታይ ዝሓሸ ፍታሕን መጻእን'ከ ክህሉ ይኽእል'ዩ ንዝብል: ፖለቲካውያን ተንተንቲ እቲ ዞባ፡ ፕሮፌሰር ገላውዴዎስ ኣርኣያ ምሁር ዓለም ለኸ መጽናዕትን ምርምርን፡ ኣብ ሲቲይ ዩኒቨርሲቲ ኒው ዮርክ ኣብ ኣፍሪካን ስታዲስ መምህር ፖለቲካል ሳይንስ፡ ኣቶ ዓብዱራሕማን ሰይድ ኣቡሃሺም ተንታኒ ቀርኒ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ምሁር ፈደራሊዝም ካብ ለንደን፡ ኣኽባር ሕግን ዳኛን ነበር ተንታኒ ቀርኒ ኣፍሪቃን ደራስን ተኽለሓንስ ክፍለሓንስ ካብ ማንቸስተር ገምጋሞም ኣካፊሎምና ኣለው።

መንቀሊ እቲ ኵናት እንታይ እዩ?

ክሳብ ሚያዝያ 2018፡ ንኣስታት 27 ዓመታት ኢህወደግ ኣብ ዝተሰምየ ልፍንታዊ መንግስቲ ሓቢሮም ክሰርሑ ጸኒሖም ዳሕራይ ናብ ኵናት ዝኣተው መንግስቲ ክልል ትግራይን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ብዛዕባ እቲ ናብ ውግእ ዘብጸሐ ምኽንያት ነናይ ገዛእ ርእሶም መግለጺ ኣለዎም።

መንግስቲ ክልል ትግራይ፡ 'ዶር ኣቢይን ኣስፋሕፋሕቲ ወገናት ኣምሓራን ንህዝቢ ትግራይ ንምስኳንን ንምንብርካኽን ምስ መንግስቲ ኤርትራ ተሻሪኾም ንከጥፍኡና ዝኣጎዱዎ ኵናት እዩ' ክብሉ እንከለው፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ግን፡ ህወሓት ነቲ ን20 ዓመታት ዶባት ክሕሉ ኣብ ትግራይ ዝሰፈረ ሰሜን እዝ ብለይቲ ሓደጋ ወዲቑ ብግፍዒ ስለዝቐተሎ "ሕጊ ንምኽባር" ዝኣተናዮ ግጭት'ዩ' እዩ ዝብል።

ተንታኒ ፖለቲካ ቀርኒ ኣፍሪቃ ምሁር ፈደራሊዝም ዓብደሩሕማን ሰይድ ኣቡሃሺም፡ ነቲ ህወሓትን መንግስቲ ፈደራልን ዝህቡዎ ምኽንያት ብምንጻግ እቲ ኵናት ናይ ስልጣን ቁርቁስ ዘንቀሎ ኮይኑ፡ ኩሎም ወገናት "ግጉይ ቅማረ" ሒዞም ናብቲ ኵናት ከምዝኣተው ይሕብር።

መረዳእትኡ ብምስፋሕ ከኣ ፕረዚደንት ክልል ትግራይ ዶክተር ደብረጼን 'ጸላእትና ምስ ጎረቤት ተሻሪኾም ከጥቅዑና ምድላዋት ወዲኦም ኣለው' ድሕሪ ምባል፡ ህወሓት፡ ነቲ ዘበናዊ እስትራቴጂካዊ ኣጽዋር ዓጢቑ ኣብ ትግራይ ዝነበረ "ሰሜን እዝ"፡ ብለይቲ ሓደጋ ወዲቑ ካብ ስራሕ ወጻኢ ብምግባር፡ በቲ ዝተቖጻጸሮ ኣጽዋር ላዕለዋይ ኢድ ሒዙ ነቲ ኵናት ክዛዝሞ እኽእል እየ ዝብል ግምት ከምዝነበሮ ይሕብር።

ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ፕሮፌሰር "ልምዓትን ምዕባለን ኣፍሪቃ" ዶክተር ገላውዴዎስ ኣርኣያ ብወገኑ፡ "ኣብይ ኣሕመድን መሰልቱን ኣብ ውሽጢ ኢህኣወዴግ [ኮይኖም] ብሚስጥር ንሓርበኛታት/ ግንቦት ሰባት ሓበሬታ ክህቡ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣቢይ ብሚያዝያ 2018፡ ስልጣን ምስ ሓዘ፡ ሽዑ ንሽዑ ምስ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ርክብ ብምፍጣር፡ ንህወሓት ንምውጋድን ንህዝቢ ትግራይ ንምስኳንን ዝዓለመ ኵናት ኣዊጆም" ብማለት እቲ ኵናት ኣቐዲሙ ተሓሲቡሉ ዝተኻየደ እምበር፡ ህልኽ፡ ናይ ስልጣን ውድድር ዝበሃል ነገር ብኻልኣይ ደረጃ ከም መባልሒ ኵናት ዝረኣዩ ረቛሕቲ እዮም ይብል።

መንግስቲ ፈደራል ብወገኑ፡ 'ኣባላት ምክልኻል ተወለድቲ ትግራይ ንዓመታት ሓቢሮምዎም ዝተዋደቑ ብጾቶም ከዲዖም ብለይቲ ወቒዖምዎም' ብምባል "ሕጊ ንምኽባር" ብዝብል ወፍሪ፡ ኣሎ ዝበሃል ዓቕሚ ኣኽቲቱ፡

ብደቡብ ብሰራዊት ኤርትራ ተሓጊዙ፡ ናይ ድሮንን ነፈርትን ድጋፍ ረኺቡ፡ ኣብ ሰለስተ ሰሙን ንከተማ መቐለ ተቖጻጺሩ፡ "ደጊም ህወሓት ማለት ኣብ ሰማይ ከምዝተበተነ ሓርጭ ቁጸሩዎ" ከምዝበለ ግን ከኣ እቲ ንሸውዓተ ወርሒ ናብ ጎቦታት ኣንሳሒቡ ዝጸንሐ፡ ሓመድ ልሒሱ ዝተንሰአ ሓይሊ ተመሊሱ ንከተማ መቐለ ከምዝተቖጻጸራን ኪንኡ ከምዝሰጎመን፡ ብምግላጽ፡ ኩሎም ወገናት ብግጉይ ቅማረ ኵናት ኣብ ውድድር ስልጣን ከምዝተጸምዱ የረድእ።

ኣብ ኤርትራ ኣኽባሪ ሕግን ዳኛን ነበር ደራስን ክፍለዮውሃንስ ተወልደብርሃን (ጎርደን)፡ " እዚ ኵናት በቲ "ገይም ኦቨር" ብምባል ንዕርቀ ሰላም 2018 ዝተቐበለን፡ ጸኒሑ ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ ንዝኽሰት ምዕባለ " ኢድና ኣጣሚርና ኣይንርእን ኢና" ዝበለ ፕረዚደንት ኢሳይያስ እዩ ተሳዊሩን ተጓሃሂሩን ይብል።

ሰራዊት ኢትዮጵያ

ምንጪ ስእሊ,AFP

ኵናት ዘስዓቦ ሞትን ምምዝባል ሰላማዊ ህዝቢ

ንናጽነት ኤርትራ ኣብ ዝተኻየደ ኵናት ዝተሳተፈን ብሓላፍነት ዝሰርሐን ክፍልሓንስ፡ ኵናት ብባህሪኡ አዕናዊ ምዃኑን፡ ኣብ ኵናት ሰብን ጥሪትን፡ ዘራእትን ንብረትን፡ ኣድባርን ገዳማትን ቁጠባን እቶትን ከምዝዓኑ፡ " ብፍላይ ኣብ ከተማታትን ዓድታትን ዝካየድ ኵናት ከኣ ዋላ እውን ናይ ብሓቂ ሰብኣዊ ሓልዮት ሃልዩካ ድሕነት ሰላማውያን ሰባት ክትሕሉ እንተሓለንካ ሻምብቆ መዳፍዓትን ቦምባታት ነፈርትን ክትቆጻጸሮ ከቢድ ስለዝኾነ ብፍላጥን ዘይፍላጥን ብዙሕ ሓደጋ እዩ ዘጋጥም" ይብል።

ስለዝኾነ መንግስቲ ፈደራልን ሰራዊት ኤርትራን ንህወሓት ንምህዳን ኣብ ትግራይ ኣብ ዝጸንሑሉ ሸውዓተ ኣዋርሕ ከቢድ ሰብኣዊ ግህሰት ዓመጽን ዘረፋን ከምዝፈጸሙ ሰራዊት ሕቡራት ሃገራት፡ መንግስቲ ኣመሪካን ሕብረት ኤውሮጳን ገሊጾም እዮም። እንተኾነ ኩሎም እቶም ብግህሰት ዝኽሰሱ ወገናት ነቲ ክስታት ኣይቕበሉዎን።

ምስ ህወሓት ርክብ ኣለዎም ዝተብሃሉ መናእሰያት'ውን ኣብ ማይ ካድራ ጃምላዊ ቅትለት ከምዝፈጸሙ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ጸብጻብ ምቕራቡ ይዝከር። ኣብታ ከተማ ናይዚ መጥቃዕቲ ሕነ ንምፍዳይ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ትግራይ መጥቃዕቲ ቅትለት ከም ዝተፈጸመ ጸብጻባት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይሕብሩ።

ሓለፍቲ ህወሓት ግን፡ ብነጻን ዘይሻራውን ኣካል ክጻረን ክረጋገጽን እዮም ዝጸውዑ።

ዓብዱራሕማን ኣቡሃሺም፡ ኣብ ኵናት ዝኣተው ተቐናቐንቲ ኣብ ዓውዲ ዲፕሎማሲ ዘርብሖም ፕሮፖጋንዳ ስለዝጥቀሙ፡ " እቲ ኣብ ልዕሊ ሲቪል ተፈጺሙ ዝበሃል ሰብኣዊ ግህሰትን ዓመጽን ኣብ ልዕሊ ንብረት ዝወረደ ዕንወትን ብርሰትን ብጭቡጥ ንምርግጋጽ ብዘይሻራዊ ኣካል ክሳብ ዝጽናዕ፡ እቲ ግፍዒ ዘጋጠሞ ግቡእ ሓገዝን ክንክንን ካሕሳን ምጽንናዕን ክወሃቦ ይግባእ" ብማለት ኣብ ኵናት ኣብ ልዕሊ ማንም ወገን ንዝፍጸም ግህሰት ኣጥቢቑ ይኹንን።

እቲ ኵናት ካብ ክልል ትግራይ ወጺኡ ናብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ምስ ለሓመ እውን ህወሓት ኣብ ሲቪል ህዝቢ ሰብኣዊ ግህሰት ይፍጽም ከምዘሎ ክውቀስ ጸኒሑ ኣሎ። ህወሓት ግን ብተደጋጋሚ ነቲ ክሲ ከምዘይወዓሎ ብምጥቃስ ብነጻን ዘይሻራውን ኣካል ክጻረ እዩ ዝሓትት።

ኣብ ርእሲ'ዚ ኣብ ትግራይ ኮነ ኣብቲ ኵናት ዝካየደሉ ዘሎ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ከቢድ ጥሜት የጋጥም ከምዘሎ ብፍላይ ኣብ ትግራይ ብደረጃ ዓጸቦ ክግለጽ ዝከኣል ጥሜት ኣጋጢሙ ስለዘሎ ክልቲኦም ተጻባእቲ ኣካላት፡ ረድኤት ናብቶም ግዳያት ንክሓልፍ ክተሓባበሩ ይሕተቱ ኣለው።

ቅልውላው ትግራይ

ትግራይ ክሳብ መዓስ እያ ነዚ ኸበባ ክትጻወሮ?

ዝኾነት ኣብ ኵናት እተጸምደት ሃገር ኳነት ክልል እንተደኣ ዕጥቅን ስንቅን እተእትወሉ ምስ ጎረባብቲ እትራኸበሉ ነጻ መስመር ዘይብላ ሰብኣዊ ቅልውላው ከቢድ'ዩ ዝኸውን።

ኣብ ርእሲኡ ኵናት ቅድሚ ምጅማሩ እውን ኣስታት 1.6 ሚልዮን ዝኸውን ህዝቢ ትግራይ ኣብ ግዜ ሰላም እውን ከይተረፈ ብሓገዝን ረድኤትን (ሴፍቲይ ኔት) እዩ ክናበር ጸኒሑ።

ኣብ ርእሲኡ እዚ ኵናት ምስ ጀመረ እቲ ካብ ጎረባብቲ ክልላትን ሃገራትን ዝኣቱ ዝነበረ ንግድን ሸቐጥን ተዓጽዩዎ እዩ ዘሎ።

መንግስቲ ፈደራል ንበረራ ነፈርቲ፡ ንኣገልግሎት ባንክ ስልክን መራኸቢታትን ስለዝዓጸዎ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ደሞዞም ክኽፈሉ ስለዘይክእሉ ኣብ ትግራይ ንቡር ናብራ ክንበር ኣጸጋሚ ምዃኑ ኣቶ ዓብደሩሕማን ሰይድ ይገልጽ።

ስለዝኾነ ከኣ መራሕቲ ህወሓት ኣብ ትግራይ ጸኒዑ ዘሎ ዕጽዋ ከሳብ ዝለዓልን ዘቕረቡዎ ቅድመ ኵነትን ተቐባልነት ክሳብ ዝረክብን ኵናት ክቕጽሉ ምዃኖም ብቐጻሊ ክዛረቡ ዝስምዑ።

ኣባል ኮማንድ ፖስት ጀነራል ጻድቃን ምስ ማዕከናት ዜና ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ፈደራል ጸቕጢ ብምፍጣርን ናብ ጠረጴዛ ዘተ ንምቕራቡ ኵናት ይቕጽሉ ከምዘለው ሓቢሩ ነይሩ። ፕረዚደንት ክልል ትግራይ ዶክተር ደብረጽየን እውን እዚ ኵናት እዚ ብሰላማዊ መገዲ ክፍታሕ ከምዘለዎ ብተደጋጋሚ ክጽውዕ ጸኒሑ ኣሎ።

ይኹን እምበር መንግስቲ ፈደራል ምሉእ ሰላም ከይመጽአን ኣብ ሓደ ዘተኣማምን ስምምዕ ከይተበጽሐን ነቲ ዕጽዋታት ክኸፍቶ ይኽእል እዩ ዝብል ትጽቢት ከምዘየሎ፡ ብሰንኪ እዚ ከኣ ክሳብ ሓሙሽተ ሚልዮን ዝኸውን ህዝቢ ኣብ ከቢድ ጥሜት ስለዘሎ እቲ ኩነታት ከምዚ ኢሉ ንነዊሕ ክቕጽል ከምዘይክእል ዓብዱራሕማን ሰይድ ይገልጽ።

ኣቶ ክፍለዮውሃንስ ብወገኑ፡ ህዝቢ ትግራይ፡ ክሳብ ሕጂ እውን ነቲ ከበባ ብኸቢድ ሰብኣዊ ሃስያን ዋጋን ተጻዊሩዎ ምህላው ግዜ እንተነዊሑ ግን ኩሉ ነገር ክኸብዶ ከምዝኽእል ይሕብር። ስለዚ ማሕበረሰብ ዓለም ነቲ ብጥሜት ተጠቒዑ ዘሎ ህዝቢ እቲ ዝግባእ ረድኤትን ሓገዝን ክበጽሖ ዝግባእ ጻዕሪ ክገብር ከምዝግባእ ኣዘኻኺሩ።

ብዛዕባ መጻኢ ዕድል ትግራይ እንታይ ክኸውን እዩ?

ኣብ መንጎ መንግስቲ ክልል ትግራይን መንግስቲ ፈደራልን ወጥሪ ምስ በዝሐ፡ ፖለቲከኛታትን ምሁራትን ተጋሩ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ኣኼባታቶም፡ 'እንድሕር ዘይደልዩና ኮይኖም ንሕና እውን ብግዲ ኣይንደልዮምን - ብሰላማዊ ፍትሕ ክንፈላለ ንኽእል ኢና' ክብሉ ብግልጺ ይዛረቡ ምንባሮም ዝገለጽ ኣቶ ክፍለዮሃንስ፡ " ድሕሪ እዚ ናይ ኵናትን ሃየ-ሃየን እዋን፡ ብስምዒት ዘይኮነ ህዝቢ ትግራይ ምስ ምሁራቶምን ፖለቲከኛታቶምን መኺሮም፡ ተላዚቦም፡ ይሕሸና እዩ ዝብሉዎ ነገር ክእምሙ ይኽእሉ እዮም" ይብል።

"ኣብ ኵናት ዝተዳመየ ህዝቢ፡ በሰልኡ ብቐሊሉ ስለዘይሓዊ፡ ብኹሉ ኩርናዕ ምስ ዘለው ጎረባብቲ፡ ለባማት ፖለቲከኛታትን መራሕቲ ሃይማኖት ዝሕወሱዎ መኣዲ ዕርቂ ክሰናዳእ የድሊ። ልዕሊ ኩሉ ግን ንዝበደለ ዝቐጽዕ ንዝተበደለ ዝኽሕስ ንኹሎም ወገናት ዝዳኒ ሕጋዊ መስርሕ ፍርዲ ከሰላሰል ይግባእ" ይብል።

ዓብደራሕማን ሰይድ ብወገኑ፡ ኣፍ ደገ ባሕርን ርኡይ ጸጋታትን ዘይብላ ክልል ከመይ ገይራ እያ ሃገር ክትከውን ትኽእል? ብምንታይ ጸጋታትን ሃብትን ክትነባበር እያ? ዝብሉ ሕቶታት ክለዓል ከምዝኽእል ብምጥቃስ፡ ምሁራታ ጽፉፍ ቁጠባዊ ስትራቴጂካዊ ፕሮግራም እንተስኢሎም ሃገር ዘይትኾነሉ ምኽንያት የሎን ይብል።

"ሃገር ንኽትከውንን ክትስልጥንን ናይ ግድን ኣፍደገ ባሕሪ ክህልወካ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። ንመስኮት ባሕሪ ክትብል ኣብ ካልእ ናይ ኵናት ዑደት ምእታው ኣየድልን እዩ። እትረፍ ሓንቲ ክልል፡ ኣብ ሓንቲ ከተማ እውን ሃገር ክፍጠር ይከኣል እዩ" ብማለት ንሲንጋፖር ከም ኣብነት የቕርብ።

ዶክተር ገላውዴዎስ፡ መጻኢ ዕድል ትግራይ ብሰለስተ ምርጫታት ክረአ ከምዝኽእል ይኣምን። እቲ ቀዳማይ ተጋሩ ምስ ካልኦት ናይ ኢትዮጵያ ፈደራሊስት ሓይልታት ኮይኖም ነዚ ብኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ስርዓት ኣልዮም ሓዳስ ፈደራሊስት ዴሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ ምምስራት፣ እቲ ካልኣይ፡ እተን ክልላት ሰፊሕ ርእሰ ምምሕዳር (autonomy) ተዋሂቡወን ብኮንፈደረሽን ክተኣሳሰራ፣ እቲ ሳልሳይ ከኣ እተን ክልላት ሃገራት ኮይነን ምሉእ ነጻነተን ክጎናጸፋ ዝብል እዩ።

"ብውልቀይ ነታ ቀዳመይቲ ምርጫ እየ ዝድግፍ፡ ግን ከኣ ህዝቢ ትግራይ ብረፈረንደም ዝመረጾ ክቕበል ድልው እየ" ክብል ርእይቶኡ የቐምጥ።

ኣብ ትግራይ ዘለዋ ቓወምቲ ውድባት'ውን፡ ብፍላይ 'ውድብ ናጽነት ትግራይ' ዝኣመሰላ፡ "ትግራይ ሃገር ንምዃን ሙሉእ ታሪካውን መልካዓ ምድራውን ጸጋታት ከምዘለውዋ" እዮም ዝገልጹ።

ኣፈኛ ህወሓት ጌታቸው ረዳ ኮነ ካልኦት ሰበስልጣን ትግራይ ከኣ ቀዳምነትና እቲ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ተስገዲዱ ዘሎ ከበባ ምልዓል እዩ። ብዛዕባ መጻኢ ዕድል ህዝቢ ትግራይ ግን ባዕሉ ህዝቢ ትግራይ ዝውስኖ ጉዳይ እዩ ክብሉ እዮም ዝስምዑ።

ጀነራል ጻድቃን ኣብዚ ሰሙን ምስ ትግራይ ቴሌቪዥን ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መሕተት፡ ንመጻኢ ዕጫ ትግራይ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ርኢይቶ፡ ዕጫ እቲ ህዝቢ ብሓደ ውድብ ወይ ድማ ብውልቀ ሰባት ዝውሰን ስለዘይኮነ፡ ኩሉ ዜጋ እታ ክልል ዝሳተፎን ርእይትኡ ዘቐምጠሉን ብሓባራዊ ድምጺ ህዝቢ ብልቦና ብስለትን ክውሰን ይግባእ ክብል ኣተሓሳሲቡ።

ሰብኣዊ ቅልውላው

እቲ ፍታሕ ደኣ እንታይ እዩ?

እቲ ኵናት ካብ ዝጅመር ክሳብ ሕጂ ማሕበረ ሰብ ዓለም፡ ሕቡራት ሃገራት፡ ሕብረት ኤውሮጳ፡ መንግስታት ኣመሪካ ብሪጣንያን ብዙሓት ዓበይትን ተሰማዕትን ሰባት እቲ ውግእ ደው ክብልን ሰላማዊ መዓልቦ ክግበረሉ ክጽውዑ ጸኒሖም ኣለው።

ብፍላይ መንግስቲ ኣመሪካ እቲ ሰብኣዊ ዕንወት ዘኸትል ዘሎ ኵናት እንተቐጸሉ ኣብ ልዕሊ እቶም ተቐናቐንቲ ሓይልታት ከቢድ ማዕቀብ ክትገብር ምዃና ብተደጋጋሚ ክትሕብር ጸኒሓ ኣላ። እቲ ኵናት ግን ክሳብ ሕጂ ደው ኣይበለን እኳ ደኣ ካብ ትግራይ ወጺኡ ናብ ክልል ኣምሓራን ዓፋርን ልሒሙስ ኣብ ደቡብ ወሎ ከቢድ ኵናት ይካየድ ኣሎ።

ፕሮፌሰር ገላውዴዎስ ኣርኣያ " መፍትሒ ናይዚ ኵናት ሰላማዊ ልዝብ እንተ ዝኸውን ደስ ምበለኒ፣ ዘሎ ነባራዊ ኩነታት ግን ዝፈቅድ ኣይመስለንን፣ ብኵናት እዩ ክዛዘም።" ዝብል ርእይቶ እዩ ዘለዎ። እቲ ኵናት ቅድሚ ምጅማሩ ኣትሒዙ ኣብ መንጎ መንግስቲ ክልል ትግራይን ፈደራል መንግስትን ንዝነበረ ወጥሪ ብዘተን ልዝብን እዩ ክፍታሕ ዘለዎ ዝብል ዝነበረ ክራይስስ ጉሩፕ፡ ኣብዚ ቐረባ መዓልታት ብ26 ጥቅምቲ 2021 ኣብ ዘውጽኦ ጽሑፍ፡ "እዚ እናሰፍሐን እናነውሐን ዝኸይድለ ዘሎ ኵናት ብእንካን ሃባን ብዘተ እዩ ክፍታሕ ዝግበኦ" ክብል ጽኑዕ ርእይትኡ ኣቐሚጡ ኣሎ።

ዓብደሩሕማን ሰይድ ብወገኑ ህወሓት ኣብ ክንዲ ብኩናት ጥራሕ ፖለቲካዊ ፍታሕ ንምምጻእ እውን ብዝተዓጻጸፈ ክሰርሕን ክሓስብን ይግባእ ዝብል ርእይቶ እዩ ዘለዎ። ምኽንያቱ ይብል ዓብዱራሕማን " ዋላ እውን ህወሓት ላዕለዋይ ኢድ ሒዙ ኣዲስ ኣበባ ክኣቱ እንተኸኣለ፡ ኣብ ዝሓለፈ 27 ዓመታት ዘበነ ስልጣኑ ዝተዋህለለ ጌጋታት ስለዘሎ ከም ቀደም ሃገር ከመሓድር ኣይክእልን እዩ። ብመንእሰያት ኢትዮጵያ ብዝተላዕለ ህዝባዊ ናዕቢ ከኣ እዩ ካብ ኣራት ኪሎ ወጺኡ። ግን ከኣ ኣብ ሕብረተሰብ ኢትዮጵያ ብታሪኽን ባህልን ነገስታት ዝሰረጸ ንተቐናቓኒኻ ብሓይሊ ስዒርካ ስልጣን ናይ ምብሓት ዝንባለ ስለዘሎ ግን እቲ ኵናት ከይቅጽል ስግኣት ኣሎኒ" ይብል።

ኣቶ ክፍለዮውሃንስ ግን እቲ ኵናት እንተነዊሑ ውዒሉ ሓዲሩ ክልቲኦም ወገናት ናይ ግድን ክደኽሙ ስለዝኾኑ ጸቕጢ ማሕበረሰብ ዓለም ተሓዊሱዎ እዚ ኩናት ብዘተን ልዝብን እዩ ክውዳእ ዝኽእል ዝብል እምነት ኣለዎ።

" እቲ ሕማቕ ነገር ግን ካብ ነዊሕ እዋን ዝተወርሰ ዓሌታዊ ምትፍናን ስለዘሎ፡ እዚ ዓሌታዊ ምትፍናን እዚ ተጓሃሂሩ ዘየድሊ ሳዕቤናት ከየኸትል ስግኣት ኣለኒ" ክብል እቶም በብወገኖም ኮይኖም ነንጉጅልኦም ብምድጋፍን ነቲ ሓደ ብምንቃፍን ነቲ ኵናት ዘጓሃህሩ ዘለው ማሕበራዊ ሚድያታት ነቲ ኵናት ዘህድእን ናብ ፍታሕ ዝዓለመ መደባት ከቕርቡን እውን ተማሕጺኑ።

ክራይስስ ግሩፕ እውን፡ እቶም ተቐናቐንቲ ወገናት ዘድሊ ሕድገታት እንተ ዘይገይሮም ኣሽሓት ሰባት ብግጭትን ጥሜትን ከምዝሞቱ፡ ውግእ እንተቐጺሉ ከኣ ንስልጣንን ርግኣትን ፌደራል መንግስቲ ኣብ ሓደጋ ክእቱ ስለዝኽእል እቲ ውድቀት ንኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ንሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ እውን ሓደገኛ ሳዕቤን ክህልዎ ከምዝኽእል ኣጠንቂቑ ኣሎ።

ለውጢ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ናይ ሓባር ጭረሖ ካብ ዝኸውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ። ምጭራሕ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ትሕቲዚ ወጽዓ ዝወለዶ ጭረሖ ተወዲብካ ምቅላስ ካብ ዝጅመር እውን ነዊሕ ግዜ ገይሩ። ለውጢ ንኤርትራውያን ካብዚ ብሰንኪ ህግደፍ ዘጋጥሞም ዘሎ ብዙሓት መልከዓትን ዓሚቕን ምረት ዘለዎ ወጽዓ ዘወግድ ኩነታት  ምምጻእ ማለት እዩ። እንተኾነ ለውጢ ክንድቲ ዝበሃጎ ኣብ ሓጺር ግዜ ዝረጋገጽን ቀሊል ዝዋግኡን ከም ዘይኮነ ብግብሪ ንርእዮ ዘለና እዩ ኮይኑ። እዚ ማለት ግና ከምቲ ገለ ወገናት ዝግምትዎን እቲ ጉጅለ ዘተባብዖን ንሓዋሩ ኣይመጽእን እዩ ማለት ኣይኮነን።

እቲ ህዝብና ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ዝብህጎን ንቃለሰሉ ዘለናን መሰረታዊ ረብሓ ህዝቢ ዝማእከሉን ለውጢ፡ በቲ ንደልዮ ቅልጣፈን ኣገባብን ናይ ዘይምርግጋጹ ምኽንያት ድኽመት ናይቶም ለውጢ ንብህግን ምእንታኡ ንቃለስ ዘለናን ድዩ ወይስ፡ ብርታዐን ተሰማዕነትን ናይቲ ጨቋኒ ኣካል እዩ? ዝብል ናይ ብዙሓት መዛረቢ ኮይኑ ዝጸንሐን ዝቕጽል ዘሎን እዩ። እቲ ጨቛኒ ጉጅለ ዕድመኡ ዘንውሕ ኣርዑት ጭቆናኡ ብምትራር እምበር ብህዝባዊ ተቐባልነት ከምዘይኮነ ባህሪኡን ተግባሩን መስከርቲ እዮም።  ኩሉቲ ዝገብሮ ከኣ ነዚ ናይ ምንባሩ ቀንዲ ረቛሒ ዝኾነ ናይ ጭቆና በትሩ መመሊሱ ብምሕያል እዩ። ስለዚ እዩ ድማ እዚ ሓደገኛ ሓይሊዚ ክርህርህን ጻዋዒት ህዝቢ ክሰምዕን ዘይትጽበዮ። ብኣንጻሩ ከምዚ ዝገብሮ ዘሎ ጸማም እዝኒ እናሃበ፡ እቲ ጌጋ ናይቶም ንዘይመጽእ  ዝጽበዩ እዩ ዝኸውን።  እቲ ካብ ወጻዒና ክትኮበልና  እንሓልሞ ለውጢ ዝረጋገጽ፡ ካባናን ብኣናን ምስ መላእ ህዝብና ጥራይ ምዃኑ ተኣሚንና ኢና ክንተሓሕዞ ዝግበኣና።

ሎሚ እቲ “ንህግደፍ ዝኣመነ ማይ ዝሓቖነ” ዝብል ኣረዳድኣ ናይ ብዙሓት ኤርትራውያን ካብ ዝኸውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ብዘይካ ኣዝዮም ውሑዳት ኣብታ ናበይ ከምትወስዶም ከይፈለጡ ዝተሳፈርዋ ናይ ህግደፍ መርከብ ዝነበሩ እውን  ወሪዶም እዮም። እዚ ናይ ብዙሓት ካብታ መርከብ ጥፍኣኣት ምውራድ ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ኣብ ጉዕዞ ናብ ለውጢ ኢዩ። እንተኾነ ግን እቲ ቀንዲ ኣብ ክንዲ ነቲ ጸዊዕካዮ ከምዘይሰምዓካ ደጋጊሙ ዝነገረካን ብግብሪ ዘርኣየካን ብፍላይ ድማ ሎሚ ካልእ ዘይኤርትራዊ ዋኒን ሒዙ ዘሎ ኣካል ከይተጸበኻ፡ ባዕልኻ ክትዓሞ ግብራዊ ስጉምቲ ምውሳድ ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ግዜ ዘይህብ ግደታ እዩ። እዚ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ብዙሓት ኤርትራውያን ግንዛበ ረኺቡ ዘሎ እዩ። ካብዚ ግንዛበዚ ነቒሎም እዮም ከኣ ብዙሓት ኤርትራውያን ብደረጃ ውድብ፡ ሰልፊ፡ ማሕበርን ህዝባዊ ምንቅስቓስን መሰረታዊ ለውጢ ንምርግጋጽ  ዝቃለሱ ዘለዉ። ሎሚ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ንምምጻእ ምውዳብን ተወዲብካ ኣድማዒ ስጉምቲ ምውሳድን ካብቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጭቆና ዝነቅል ግደታ እምበር፡ ካለኦት ገበርዎ ኢልካ ዝካየድ ምርጫ ኣይኮነን።

እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ኣዝዮም ውሑዳት ገለን ከይተረድኦም ገለን ድማ ለውጢ ንረብሓኦም ከምዘይኮነ ዝሓስቡ ምስቲ ጉጅለ ዝተላሕጉ ኣለዉ። ካብዚኣቶም ኣዝዮም ውሑዳት ብረብሓ ዝመሰረቱ ስልጣን ምስቲ ዲክታተር ከም ቁርዲድ ዝተጣበቑ  ሰብ ላዕለዋይ ወተሃደራዊ መዓርግ ኣለዉ። ጽባሕ ዝወግሕ ዘይመስሎም ንዓኣቶም ዝተጐዝጐዙ ናብ ዝደለይዎ ናይ “ይሕለፍ ወረቐት ዘለዎም” ተለኣኣኽትን   ኣሳሰይትን እውን ኣለውዎም። እዚኣቶም ተሓተትቲ እውን ስለ ዝኾኑ ክሳብ ወሪደ-መቓብር ካብቲ ጉጅለ ዘይፍለዩ ክኾኑ ይኽእሉ። ብኣንጻሩ ናይቲ ጉጅለ “ደገፍቲ” ዝብል  ዝለጠፉ፡ ከጸባብቕዎ ከይደቀሱ ዝሓድሩ ብግብሪ ግና ናይቲ ጭቆና ግዳይ ዝኾኑ ወገናት ኣለዉ። እዚኣቶም እቲ ጭቆና ዝያዳ ሳዕሪሩስ ልኡላውነት ኤርትራ ናብ ዝህድደሉ ደረጃ እንዳደየበ እንከሎ፡ ሳዕቤኑ ከይተረድኡ ኢሳያስ መምስ ዝተዓራረኾም ኣብ ዘይጉዳዮም ባንዴራ ኤርትራ ዘውለብልቡ እዮም። እንተ’ቲ ጽባሕ ኣብ ኤርትራ ዝረጋገጽ ለውጢ፡ ንረብሓ ተቓወምቲ ጥራሕ ዘይኮነስ ብኣውርኡ ናይ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ደገፍቲ ኢና በሃልቲ’ውን ክግንዘብዎ ምተገብአ።

ዕድል ረኺብካ ነዞም ኣካላት ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ወጽዓን ከኸትሎ ዝኽእል ሳዕቤንን ክትዝርዝረሎም እንከለኻ  ይኣምንዎ እዮም። እዚ ክልወጥ ኣለዎ ንዝብል እውን ኣይቃወምዎን። እንተኾነ ብናይቲ ጉጅለ ረቂቕ፡ መርዛምን ጥበበኛን ግሁድን ዘይግሁድን መደናገሪ ስልቲ ተዳህሊሎም “ኩሉ እቲ ጉጅለ ዝብሎ ቅኑዕን መድሕን ሃገርን እዩ” ብዝብል ስለ ዝተመረዙ ኣፍ ኣውጺኦም ኣንጻሩ ኣየቕንዑን። ኣብ ክንዲ ዝረግምዎ ክምርቕዎ ዘይሓንኩ እውን ኣለዉ። እቲ ኣዝዩ ዝገደደ ከኣ ኢሳያስ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኣትዩ ንዝዘርጎ ዘሎ፡ ከም ናይ ሓርበኛነቱ መግለጺ ገይሮም ዘቕርብዎ’ውን ኣለዉ።  ከምቲ ከለቅሕ ዘይደሊ ወሃቢ ኣገልግሎት፡ “ልቓሕ ጽባሕ” ዝብል ጥቕሲ ኣመላኺዑ ዝሰቅል፡ ጉጅለ ህግደፍ ከኣ ለውጢ ከም ዘተኣታቱ መሲሉ ግና ድማ ሎሚ ከምዘይከኣል ንምምሳል ንኤርትራ ዝምልከታን ዘይምልከታን ምኽንያታት እንዳጸብጸበ “ለውጢ ጽባሕ” ዝብል ዘይትግበር መብጸዓ ይኣትወሎም’ሞ ንሳቶም ከኣ  ከም ሓቂ ይወስድዎ።  “ንዘይመጽእ ናይ ምጽባይ መኻን ተስፋ” ዝበልናዮ ከኣ እዚ እዩ። ግደ ሓቂ ንምዝራብ  “ንህደፍ ዝኣመነ ማይ ከም ዝሕቖነ” እዩ።

ስለዚ ቃልስና ምእንቲ መሰረታዊ ለውጢ ከምቲ ዝድለን ኣብቲ ዝድለ ግዜን ስለ ዘይተረጋገጸ ወጽዓ ህዝብና መመሊሱ ዝገደሉ ዘሎ ቀንዲ ምኽንያት ናይቲ ጉጅለ ጥልመትን ጭካነን ጥራይ ዘይኮነ፡ ሓይልታት ለውጢ በቲ ክንከዶ ዝግብኣና ኣገባብን ቅልጣፈን ናይ ዘይምኻድና ድኽመት እዩ። ነዚ ናትና በዓል ቤታዊ  ሕጽረት ኣቐሚጥና ናብ ካልእ ምልጋብን ምርጋምን መፍትሒ ከምጸኣልና ኣይክእልን እዩ። ድኽመት ሓይልታት ለውጢ ካብ ዝግለጸሉ ብዙሕ መዳያት እቲ ቀንዲ ናይ ሓባር ጸላኢና መን ምዃኑን ንዓኡ እንስዕረሉ መንገዲ ንጹር ክነሱን ብሓባር ክንስጉም ዘይምብቃዕና እዩ። ሕጂ እውን ኣብ ክንዲ“ዘይመጽእ ናይ ምጽባይ መኻን ተስፋ”፡  ዘሎ ዓቕምና ኣከኣኢልናን ኣብ ትሕቲ ሰፊሕ ጽላል ጠርኒፍናን ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢና ካብ ምኽታት መተካእታ የብልናን። ብቐጥታ ንዝምልከተና ኤርትራዊ ዛዕባን ንዝጸልወና ከባብያዊ ጉዳይን እንህቦ ደረጃ ኣድህቦ  ምንጻር ከኣ ሓጋዚ እዩ።

ኣሜሪካ፡ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ስጉምቲ ንምውሳድ ኣማራጺታት ትርእይ ከምዘላ ገሊጻ

13 ጥቅምቲ 2021
ወሃቢ ቓል ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኔድ ፕራይስ

ምንጪ ስእሊ,KEVIN LAMARQUE

መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ምስቲ ካብ ትግራይ ጀሚሩ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ብዝተሓሓዝ ስጉምቲ ንምውሳድ ኣማራጽታት የናድይ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።

እታ ሃገር ነቲ ካብ እዋን ናብ እዋን ይጋደድ ዘሎ ቅልውላው ምላሽ ንምሃብ ቁጠባዊ ማዕቐባት ምንባር ሓዊሱ ንዘለዉ ኩሎም ኣማራጽታት ትግምግም ከምዘላ ወሃቢ ቓል ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኔድ ፕራይስ ንጋዜጠኛታት ገሊጹ።

ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን፡ ምስ ሰብኣዊ ቅልውላውን ምግሃስ ሰባዊ መሰላትን ግጭት ሰሜን ኢትዮጵያ ርክብ ኣለዎም ኣብ ልዕሊ ዝተባህሉ ወገናት እገዳ ክግበር ዘኽእል መምርሒ ምፍራሙ ዝዝከር እዩ።

እቲ መምርሒ፡ ጸሓፊ ክፍሊ ገንዘብን ጸሓፊ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢን ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ'ቶም በቲ ዝቕጽል ዘሎ ኵናት ተሓተቲ'ዮም ዝበልዎም ወገናት ማዕቀብ ከንብሩ ስልጣን ዝህብ'ዩ።

እቶም ተጻባእቲ ሓይልታት ቀልጢፎም ናብ ዘተ ሰላም እንተዘይኣትዮም ኣብ ውሽጢ ሒደት ሰሙናት ተግባራዊ ክግበር ከምዝክእል ኣጥንቂቑ ምንባሩ ይዝከር።

ቀዳማይ ሚኒሰተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ነዚ ምላሽ ኣብ ዝመስል ቅሉዕ ደብዳበ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ትኽተሎ ዘሎ ፖሊሲ 'ኣድለኣዊ' ክብል ነቒፉ።

መራሕቲ ትግራይ ብወገኖም፡ ቅድም ነቲ ጻውዒት ሰላም ከምዝቕበሉን ንዘተ ቅሩባት ምኳኖምን ምግላጾም ዝዝከር እዩ።

ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣምባሰደር ኢትዮጵያ ዝነበረ ሕዚ ወኪል ህወሓት ፍስሃ ኣስገዶም፡ ሕዚ'ውን ውድቡ ንሰላም ቅሩብ ምዃኑ ብሰሉስ ንፎከስ ረድዮ ቢቢሲ ተዛሪቡ።

"እዚ ኲናት ናይታ ሃገር ሓድነት ንሓደጋ ዘሳጥሕ እዩ" ብምባል፡ ብሰላማዊ ዘተ ጥራይ ክውዳእ ከምዝኽእልን እቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ተኣዊጁ ዘሎ ዕጽዋ ንምኽፋት ተገዲዲም ዘካይድዎ ዘለዉ ናይ ህልውና ኲናት ምዃኑን ሓቢሩ።

-----

ብተዛማዲ ዜና፤ ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፣ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ዩናይትድ ኪንግደም፣ ፈረንሳ፣ ጀርመንን ሕብረት ኣውሮጳን ትማሊ ሰሉስ ኣብ ጉዳይ ቅልውላው ኢትዮጵያ ዘትዮም ኣለዉ።

ኣቦ መንበር ኢጋድ ቀዳማይ ሚንስትር ሱዳን ዓብደላ ሓምዶክ፣ ላዕለዋይ ተወካሊ ሕብረት ኣውሮጳ ጆሰፍ ቡረል፣ ሚንስተር ጉዳይ ወጻኢ ጀርመንን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ተወካሊ ፈረንሳን ኣብቲ ዘተ ከምዝተሳተፉ እቲ ወሃቢ ቓል ሓቢሩ።

ኩሎም ኣብቲ ኲናት ዝሳተፉ ዘለዉ ኣካላት ብቕልጡፍ ናብ ስምምዕ ምቁራጽ ተኹሲ ክኣትዉን ኣብታ ሃገር ሰላም ክሰፍን ክገብሩን ድማ ተሳተፍቲ ኣኼ ኣተሓሳሲቦም።

ተሳፍቲ እቲ ጎንጺ ንዓለም ለኻዊ ሕግታት ብምኽባር ሰብኣዊ ረድኤት ብዘይገደብ ንኽበጽሕ ከፍቅዱ ምጽውዖም እቲ ወሃቢ ቓል ወሲኹ ገሊጹ።

ቅድሚ እዚ ኣኼባ፡ ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ምስ ላዕለዋይ ተወካሊ ሕብረት ኣፍሪቃ ኦሌሴጉን ኦባሳንጆ ብምርኻብ ኣብ ኩነታት ኢትዮጵያ ከምዝዘተዩ ተፈሊጡ’ሎ።

መራሒ ናይጀርያ ነበር ኦባሳንጆ ኲናት ትግራይ ብሰላማዊ መገዲ ንኽፍታሕ ንተጻባእቲ ሓይልታት ክሽምግሉ ከምዝተወከሉ ይዝከር።

ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝተወለዐ ኲናት ምኽንያት ምፍንቓል ሚልዮናት ሰባት ካብ ምዃኑ ብተወሳኺ ንኻልኦት ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ዜጋታት’ውን ኣብ ሓደጋ ጥምየት ከምዘውደቐ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይገልጽ።

መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ናብ ትግራይ ረድኤት ከይኣትው ማሕለኻ ከምዝፈጠረ ክስታት እንተቐረበሉ’ኳ፤ ነቲ ክስታት ኣይቕበሎን። ንሓይልታት ትግራይ እዩ ዝኸስስ።

እቲ ኣብ ሞንጎ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይን መንግስቲ ኢትዮጵያን ዝካየድ ኲናት ንዝተወሰነ እዋን ሃዲኡ ድሕሪ ምጽናሕ፤ ኣብዚ ቕነ ግን ከቢድ ውግእ ተጀሚሩ ከምዘሎ ጸብጻባት ይሕብሩ።

እቲ ብመንግስቲ ፌዴራል ዝተኸፍተ መጥቃዕቲ “ብኸበድቲ ኣጽዋር፣ ታንኪ፣ ሮኬታት፣ ድሮናትን ነፈርቲ ውግእን ዝተሓገዘ” ከምዝኾነ ብወገን ትግራይ ዝወጸአ መግለጺ የመልክት።

እቲ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ምጅማሩ ብዝምልከት መብርሂ ንኽትህብ ዝተሓተተት ወሃቢት ቃል ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ቢልለኔ ስዩም፡ "መንግስቲ ንዜጋታቱ ካብ ናይ ሽበራ መጥቃዕትታት ናይ ምሕላው ሓላፍነት ኣለዎ” ካብ ምባል ወጻኢ ዝርዝር ምላሽ ካብ ምሃብ ከምዝተዓቀበት ሮይተርስ ጸብጺቡ።

Source=ኣሜሪካ፡ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ስጉምቲ ንምውሳድ ኣማራጺታት ትርእይ ከምዘላ ገሊጻ - BBC News ትግርኛ

ሃገር፡ ኩሉ ክሓልፍ እንከሎ ንሳ ግና ዘይትሓልፍ ናይ ኩሎም ደቃ ጸጋ  እያ። ሃገር ብምስሊ ኣደ እንሕልዋ እምበር፡ ንሳ ክትገብረልና እንጸባጸባ ኣይኮነትን። “ሃገረይ እንታይ ክገብረልኪ እምበር፡ እንታይ ትገብርለይ ኣይትበል” ዝብል ዓሚቕ ምሳልያዊ ኣበሃህላ ከኣ ካብዚ እዩ ዝነቅል። ሃገር ተስፋን ጽላልን እትኸውን ከኣ ብህዝባ ክትምዕርግ እንከላ እያ። ሃገር ብዘይህዝቢ፡ ህዝቢ ብዘይሃገር ትርጉም የብሎምን እንብልን ብሓደ ዓይኒ ክንርእዮም ዝግበኣናን ከኣ ካብዚ ነቒልና ኢና። ምእንቲ ህዝቢ ወይ ምእንቲ ሃገር ምውፋይ ፈላሊና ዘይንርእዮ እውን ካብዚ ዘይከሓድ ሓቂ ስለ እንነቅል ኢና። ህዝብን ሃገርን፡ ዘዝመጸ ስርዓት ተቐቢሎም እናፋነዉን ንሓድሽ ከኣ እናተቐበሉን፡ ህልውናኦም  ግና ቀጻሊ እዩ።

ሃገር እትዕቀብን እትቀስንን  እቲ ካብኣ ዝተፈልየ ህልውናን ዕድልን ዘየብሉ ህዝባ ብጸጋታታ ብማዕረ ብግቡእ ተጠቃሚ ክኸውን እንከሎ እዩ። እዚ ግብራዊ ዝኸውን ድማ፡ ሃገር በቲ ሓደ ወገን ምስ ህዝባ ኮይኑ ዝሕልዋ፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ህዝባ ብጸጋታት ሃገሩ ክጥቀም ዘኽእል፡ ህዝቢ ዝዋንኡ  ዝተወሰነ ግዜ ኣገልጊሉ ዝሓልፍ ስርዓት ክህልዋ እንከሎ እዩ። ሓደ ስርዓት ነዚ ክበቅዕ ምስታ ዝሕልዋ ሃገርን  ዘመሓድሮ ህዝብን   ውዕል ክህልዎ ናይ ግድን እዩ። እዚ ውዕልዚ ነቲ ዝመሓደር ህዝቢ ኮነ ነቲ ዘመሓድር ስርዓት ነፍሲ ወከፎም እንታይ ይገብሩን እንታይ ኣይገብሩን ዝድርት እዩ። እዚ ውዕል ብብዙሕ መልከዓት ዝግለጽ ኮይኑ፡ ሕገ-መንግስቲ ካብቲ ቀንድን ንቡርን መዛመዲ እዩ።

ሃገርን ህዝብን ንምምሕዳር ዝቖሙ ስርዓታት ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ክመጹ ይኽእሉ። ዝተፈላለዩ መልከዓትን ባህርያት’ውን ይህልዎም። እቲ ቀንዲ ዝምዘንሉን ዝዕቀንሉን ከኣ ንህዝብን ሃገርን ብዝህልዎም  ክብሪን ብዝህብዎ ፍትሓዊ መሪሕነታዊ ኣገልግሎትን እዩ። ስርዓታት ነዚ ሕድሪዚ እንተዘየኽቢሮም ግና፡ ዝመጽሉ ኣገባብ፡ ዝኽተልዎ ስልቲ፡ ዝጽውዕሉ ስምን ዝሕዝዎ ቅርጽን ብዘየገድስ ቅቡልነት የብሎምን። ንኣብነት ሎሚ ንህዝቢ ኤርትራ ዘመሓድር ዘሎ ስርዓት ዝመጸሉ ናይ ሃገራዊ ሰውራ መንገዲ  እንተኾነ’ውን ፡ እቲ ቀንዲ መምዘኒኡስ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዝኣተዎ መቆጻጻሪ ውዕል ዘየብሉ ዓንዳሪ ምዃኑ እዩ።

ህዝቢ ንሃገሩ ብዘለዎ ፍቕሪ ጥራይ ኣይነብርን እዩ። ኣብታ ዝፈትዋ ሃገሩ ሰላም ዘውሕሰሉ፡ ምዕሩይ ቁጠባዊ ተጠቃምነቱ ዘረጋግጸሉን ትርግታ ልቡ ዝርደኣሉን ስርዓት የድልዮ። ነዚ ዝበቅዕ ስርዓት ከማለኦም ካብ ዝግበኦ መሰረታዊ መምዘንታት ከኣ ብፈቓድን ኣፍልጦን ናይቲ ዝምራሕ ህዝቢ ናብ ስልጣን ዝደየበ ክኸውን ናይ ግድን እዩ። ብቃሕትኡ መጺኡ ከም ድላዩ ዝዕንድር ቀይዲ በተኽ ስርዓት ግና ሃረርታ ልቢ ህዝቢ ከማልእ ባህርያቱ ኣይፈቕደሉን እዩ። ህልዊ ዝምድና ህዝቢ ኤርትራን እቲ ንኤርትራ ዘመሓድራ ዘሎ ጉጅለን ከኣ በዚ ዝምዘን እዩ። ናይ ለውጢ ቃልስና ቀንዲ ምኽንያት ከኣ ነዚ ኣብ መንጎ ጊላን ጎይታን ዝመስል ዝንቡዕ ዝምድና ሃገር፡ ህዝብን ስርዓትን ብግቡእ ንምምእዛን እዩ።

ብዘይፈቓድ ህዝቢ ተኾይጦም ዕድመ ስልጣኖም ከናውሑ ዝጽዕቱ ስርዓታት፡ እቲ ቀንዲ ዝጥቀምዎ ሜላ ንህዝቢ ምትላል፡ ዘይትግበር መብጸዓ ምእታውን ምድህላልን እዩ። እዚ ተደሚሩ ዘይኮንዎ መሲሎም ንምቕራብ ዘካይድዎ ሃቐነ እዩ። ካብቲ ሃቐነታቶም እቲ ቀንዲ ከኣ ፈታዊ ሃገር መሲልካ ምቕራብ እሞ ህዝቢ “በዛ ዘይትምጻእ መጺኦሙኒ” ኢሉ “ፈታው ሃገረይ ካብ ኮነስ ክድግፎ” ብዝብል ፈሊጥ፡ ዕድመ ከንውሓሎም ምጽዓር እዩ። እዚ ማለት ህዝቢ ኣብቲ “ሃገርን ህዝብን ኣይሓልፉን እዮም፡ ስርዓታት ግና ሓለፍቲ እዮም” ዝብል ኣምር ንቁሕ እምነት ከይሕዝ እሞ ካብታ ዘይትሓልፍ ሃገር ፈልዩ “ከይነጽጎም”  ዘይፍንቅልዎ ኣእማን የብሎምን።

እዚ ምስቲ ስርዓት ህግደፍ፡ ህዝቢ ኤርትራ ንዘለዎ ልዑል ፍቕሪ ሃገር ንምምዝማዝ ዝጥቀምዎ ተንኮል ብቐጥታ ዝዛመድ እዩ። ውሑዳት ግሩሃት ኤርትራውያን እቲ ጉጅለ ክንቀፍን ተቓውሞ ከጋጥሞን እንከሎ፡ ሃገርን ምእንተኣ ዝተበጀዉ ሓርበኛታትን ከም ዝተተንከፉ ጌሮም ዝወስዱ ኣለዉ። እዚ ተረድኦዚ ብሰንኪ እቲ ጉጅለ ዝመሃዞ ሓደገኛ ተንኮል ዝሓደሮም እዩ። እንተ ኤርትራውያን ጀጋኑ ዝተሰውኡን ዝተበጀዉን ምእንትዞም ዘይሓልፍ ሃገርን ህዝብን እምበር፡ ምእንቲ ኩንትራቱ ወዲኡ ዝሓልፍ ስርዓት ኣይኮኑን።

ህዝቢ ንሃገሩ ዘለዎ ፍቕርን ክብርን ንምግላጽ፡ ቅድሚ ኩሉ “ነታ ዝሕልዋ ሃገርን ብሰንኪ ኣዕናዊ ተግባሩ   ክቃወሞ ዝግበኦ ስርዓትን ከይሓዋውስ” ክጥንቀቕ ይግበኦ። ነዚ መሰረታዊ ተረድኦዚ እንተዘየነጺሩ ግና፡ ነቲ ስርዓት ክድግፍ ክብል ነታ በጃ ዝሓለፈላ ሃገር ኣብ ሓደጋ ዘውድቐሉ ኩነታት ከጋጥም ይኽእል። ከይተፈለጦ ኣንጻርታ ከም ናይ ዓይኑ ብሌን ብናይ ኣደ ተምሳለት ክሕልዋ ዝግበኦ ሃገር ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ብዘይምኽኑይ ፍቕሪ ህግደፍ ልቦም ዝተሰልበ ወገናት “ንኺድ ጥራይ” እንዳበሉ ኣንጻር ልኡላዊነት ሃገሮም ኮይኖ ኣበይ በጺሖም ከም ዘለዉ ከነስተብህልሉ ይግበኦም። ህዝቢ ኣብ ገዛእ ሃገሩ፡ እሞ ድማ ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰለት ብኣዝዩ ክቡር ዋጋ ዝመጸት ሃገር፡ ንዘይማእመኦ ስርዓት ምቅዋም መሰሉ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ነዚ መሰሉ ከውሕስ ክትንስእ እንከሎ፡ እቲ ምብርባር ህዝቢ ክዕዘብ እንከሎ “ዓይኑ ደም ዝመልኦ” ጉጅለ ከፍቅደሉ ክጽበ ከምዘይግበኦ ክርዳእ ግድን እዩ። ከምኡ እንተዘይገይሩ ግና ነቲ ወጽዓ ርዒምዎ፡ ነቲ ጉጅለ ከኣ ከም ድላዩ ክኸውን ኣፍቂድሉ’ሎ  ማለት እዩ። እቲ ጸገም ግና  ርኢኻ ከምዘይረኣኻ ምጽቃጥ ጥራይ ኣኮነን። ካብቲ ስርዓት ተስፋ ዝቖረጹ፣ ንዓኡ ዘረኸቡ መሲልዎም፡ ብኻልእ መልክዕ ህልውናን ቀጻልነትን ሃገር ኣብ ሓደጋ ዘእቱ፡ ከይሳዕረረ ክኹለፍ ዝግበኦ ናይ ዘይደሓን መንገዲ ዝመረጹ ውሑዳት ኤርትራውያ’ውን ኣለዉ። ናይዚኣቶም ከኣ ኣብ ቅድሜና ንዘሎ  ሃገር ናይ ምዕቃብ ብደሆ መሊሱ ዘኽብዶ እዩ።  

ሃገርና እትርከበሉ ጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ፡ ኣዝዩ ተሃዋስን ቅልጡፍ ለውጥታት ዝረኣየሉን ከባቢ እዩ። እቲ ተሃዋስነቱ ካብ ስትራተጂክዊ ተበሃግነቱን፡ ጠቓምነቱን እዩ ዝነቅል። ብፍላይ ሃገርና ኤርትራ ልዕሊ ሓደ ሺሕ ኪሎሜትር ገማግም ቀይሕ ባሕርን ኣማኢት ደሴታትን ስለ እትውንን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ኣብ ምርኻብ ኣገዳሲት ስለ ዝኾነትን፡ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ በሃግታ ብዙሓት እዮም። ብፍላይ ከኣ ኢትዮጵያውያንን ፈተውቲ ኢትዮጵያን ኣብ ሃገርና ዝተኸልዎ ዓይኖም ጌና ክሳብ ሎሚ ሰለም ኣይበለን። ስለዚ ኤርትራውያን፡  ብኽንድኡ ደረጃ ኣብ ሓለዋ ሃገርና ወትሩ ድሉዋት ክንከውን ይግበኣና። ጸቢብ ጉጅላዊ ረብሓ ዝማእከሉ ቀልባዕባዕ መራሕቲ ህግደፍ ግና ዝሕልዉ ዘይኮኑስ፡ ንበላዒ ኣሕሊፎም ክህብዋ ዝደናደኑ ምዃኖም፡ ኢሳያስ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣምታት ብግብሪ ኣርእዩና እዩ።

ብሓፈሻ ካብ ቀደሙ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና ቅልጡፍ ምልውዋጥን ተሃዋሲ  ምዕባለን ጉዳይ ሃገርና ንህግደፍ ኣሕሊፍካ ዝወሃብ ኣይኮነን። ንሕና ናይ ለውጢ ሓይልታት ኤርትራ ምስ ህዝብና፡ ኣብዚ ዝሕቆን ዘሎ ሃገራውን ከባብያውን ማዕበል ተዓዘብቲ ዘይኮናስ ቀንዲ ተዋሳእቲ ምዃና ኣሚንና ብሓላፍነት ክንሰርሕ ከምዘለና ንካልኢት’ውን ክንዝንግዕ ኣይግበኣናን። ኣብ መስርሕዚ ቃልሲ ንዘጋጥሙ  ውጽኢታት ሓላፍነት ክንወስደሎም፡ እሞ በቲ ኣወንታ እንምጎስ፡ በቲ ከጋጥም ዝኽእል ኣሉታ ከኣ እንሕተት ምዃና ኣይንዘንግዕ።፡ ምስቲ ባህርያዊ ጉዕዘኡ ሓልዩ ንቕድሚት ዝነጉድ ዘሎ ግዜ፡ በታ ዘላትና ዓቕምን ግዜን ክንትግብሮ ዝግበና ዕማምን ክንከዶ ዝግበኣና ርሕቀትን ከነቀላጠፍ ምርጫና ዘይኮነ ግደታና እዩ።

ዋና ኣካያዲ ጉጅለ ህግደፍ፡ ንናይ  ህዝቢ ኤርትራ ናይ ለውጢ ጸዋዒት ጸማም እዚኒ ሂቡ፡ ኣብ ጐዳጉዲ ዓዲ ሃሎ ተሓቢኡ ጸኒሑ፡ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ዕምቆትን ትካላዊ ምርኩስን ዘይነበሮ ዘይቅዱስ ዝምድና  መስሪቱ፡ ኣጀንድኡ ንምትግባር  ፈንጠርጠር ካብ ዝብል እነሆ ራበዓይ ዓመቱ ኣቑጺሩ። እቲ ፈንጠርጠሩ ኣብ ዙርያ ኤርትራዊ ኣጀንዳን መሰረታዊ ጠለብ ህዝብን  ዘይኮነ፡ ንኤርትራዊ ትጽቢትን ኣተሓሳስባን ጓስዩ ናብ ግዳም ዘማዕዱ  እዩ። ናይዚ ጉጅለ ኣካይዳ ወትሩ ኣዕናዊ እዩ እንብሎ፡ ኤርትራዊ ጸገም ስለ ዘይፈትሕ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካልእ ሓዲሽ ማይ ዘይጠዓሞ መዘዝ ዝጐትት ብምዃኑ’ውን እዩ። ትጽቢት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃገሩ ሰላም፡ ልምዓት፡ ምኽባር መሰላትን ዲሞክራስያዊ ስርዓትን እግሪ ክተክል ክነሱ፡ እዚ ጉጅለዚ ግን  ብኣንጻርዚ ኩሉ ዕድላት መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ሃገሮም  ኮሊፉ ዘርሞዘርሞ ዝገበሮም ከይኣኽሎ፡ ካብ ሃገሮም ወጺኦም ኣብ ውግኣት ንክሃልቁ  ተንኮላት ክፍሕስን ጻማ ቃልሶም ክጠልምን ዝነብር  ምዃኑ ከኣ ናይቲ ምስ ግዜ ዘይምኻድ ባህሪኡ መርኣያ እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ዓቕሚ ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ ውሱን ምዃኑ ርዱእ እዩ። ነዚ ዘንጊዑ ንሓይልታት ለውጢ ኤርትራ ዓቕሙ ከየገናዘበ ቅልጡፍ ዓርሞሸሽ ውጽኢት ከመዝግብ ዝጽበ ኣካል እንተልዩ፡ ወድዓዊ ኣይኮነን። እቲ ሓይልታት ለውጢ ከኣ ኣብ ክንዲ ብዘለዎ ውሱን ዓቕሚ ምሱጓም፡ ዘይተደላይ ግዜ ንምብኻን ከዕጠጢ እንከሎ’ውን ክሕተት ናይ ግድን እዩ። ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ በበይኑ ከድምዕ ከምዘይክእል ተረዲኡ፡ ዝተበተነ ዓቕሙ ምእካብ መተካእታ ከምዘየብሉ ክግንዘብ ይግበኦ። እቲ ዓቕምታትካ ኣብ ዝሰፍሐ ጽላል  ናይ ምጥርናፍ ተግባር ወሳኒ ክነሱ፡ ኣብ ምትግባሩ ማዕረማዕረቲ ዝነጉድ ዘሎ ግዜ እንተዘይሰጒሙ ብደረጃኡ ካብ ተሓታትነት ክሃድም ኣይክእልን እዩ። ሎሚ ክትዓሞ ዝግበኣካ ከይዓመምካ፡ ጽባሕ ከጋጥም ብዝኽእል ብደሆን ስግኣትን ተሸሚምካ ማዕረቲ ዝነጉድ ግዜ ዘይምስጓም ክሳብ ክንደይ ዋጋ ከም ዘኽፍል፡ ኣብ ተመኩሮ ምሕዝነት ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ምፖሓኤ)ን ኤርትራዊ ዲሞክራኣስያዊ ኪዳን (ኤዲኪ)ን ዋጋ ኣኽፊሉና እዩ። ሕራይ እቲ ዝሓለፈ ክሳራ ክንመልሶ ኣይንኽእልን ኢና። ኣብ ክንዲ ካብኡ ንመሃር፡ ነቲ ናይ ሽዑ ሕጽረት  ምድጋሙ ግና ፈጺሙ ይቕረ ዘይበሃሎ  ሕጽረት እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ኢሳያስ ኣፈወርቅ፡ ኣንጻር ረብሓን ድሌትን ህዝቢ ኤርትራ እዩ ዝንቀሳቐስ ዘሎ።  ንዝህቢ ኤርትራ ዝበደለን ዝጠለመን ስለ ዝኾነ ድማ፡ ብፍላይ ኣብዚ እዋንዚ ምስሉን ስሙን ኣብ ቅድሚ ህዝቢ  ኤርትራ ዝተደወነን ብሕማቕ ዓይኒ ዝረአን  እዩ። ኣብ ዞባና እንተኾነ’ውን ብዘይካ መራሒ ኢትዮጵያ ንሱ እውን ንግዝያዊ ጠቕምታቱ ኢሉ እንተዘይኮይኑ ካልእ   “ደሓን እቶ” ዝብሎ የብሉን። ምስዚ ኩሉ ግና እቲ ኢትዮጵያዊ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ድሕሪቲ “ዓለምለኻዊ መምዘኒ ኣየማለአን” ዝተባህለ ምርጫኡ፡ ብ4 ጥቅምቲ 2021 ኣብ ዘዳለዎ፡ ንህልዊ ኩነታት ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣብ ግምት ስለ ዘየእተወ፡ ብዙሓት ዝዛረብሉ ዘለዉ ጽንብል ገለ መራሕቲ ኣፍሪቃ ክርከቡ ከለዉ ዉልቀ መላኺ ኢሰያስ ግን   ኣይተረኽበን።

ንናይ መራሒ ህግደፍ ኣብቲ ጽንብል ዘይምስታፍ፡ ከም ምኽንያት ምናልባታት ይቐርቡ ኣለዉ። እቲ ሓደ ንሱ ምስቶም ኣብ ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ኮነ ኣብ ኢጋድን ርእይዎም ዘይፈልጥ መራሕቲ ኣፍሪቃ ምርእኣይ ስለ ዘሰከፎ  እዩ ዝብል እዩ። እቲ ካልእ ምናልባት ከኣ፡ እቶም ኣብቲ ጽንብል ዝተሳተፉ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ “እንተደኣ ኢሳያስ ኣብቲ ጽንብል ተረኺቡ ንሕና ኣይንሳተፍን ኢና” ስለ ዝበሉ፡ ዶር/ር ኣብይ “ፍቕርናን ምትሕብባርናን ከም ዘለዎ ኮይኑ” ውራየይ ከይተበላሽወለይ ዓዲ ውዓል” ስለ ዝበሎ እዩ ዝብሉ እውን ኣለዉ። ብወገና ኩሉ እቲ ምናልባታት “ቅኑዕ መልሲ እዩ።” እቲ ካልእ ክውሰኽ ዝኽእል ምኽንያት ተሓቢእካኳ ዘይተርፍ እንተኾነ፣ ስግኣታት ኣብ  መገሻ ከጋጥም ካብ ዝኽእል ሓደጋ ክኸውን ይኽእል።

 እቲ ዘገርም ወዮ ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕ ንምርጫ ብመትከል ዘነኣእስ ኢሳያስ፡ ብደረጃ ናይ ጽሑፍ መልእኽቲ ነቲ “ተመሪጹ” ጽንብሉ ዘካየደ መራሒ ኢትዮጵያ ናይ ዮሃና መልእኽቲ ምትሕልላፉ እዩ። እዚ ተግባሩ፡ እቲ ምርጫ ዘይምቅሮ ኣብ ኤርትራ ክኸውን እንከሎ ጥራይ ምዃኑ ዘመልክት እዩ። መልእኽቱ ናብ ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ምዃኑ ከኣ ምስትብሃል የድልየና።

ሕጂ እውን ከባቢና ብዝተፈላለዩ  ምኽንያታት ይሕመስዩ  ዘሎ። ኤርትራን ህዝባን ከኣ ኣካልዚ ዝሕመስ ዘሎ ከባቢ እዮም። ካብ ሳዕቤን ናይዚ ዝሕቆን ዘሎ ከባብያዊ ቅልውላው፡ ኢሳያስ ኣይኮነንዶ ሃገርን ህዝብን ከድሕን፡ መሊሱ ሓዊ ዝኣጉድ እዩ። ንሕናን ህዝብናንከ ካብዚ ከየጋጥም ዘስግእ ዘሎ ሓደጋ ንምድሓን ምስዚ ዝነጉድ ዘሎ ግዜ ዲና ዓቕምና ጸንቂቕናን ኩሉ ክኢልናን ክንጉዓዝ ወይስ ኣብ ገዛእ ጉዳይና ተዓዘብቲ ክንከውን? ጽባሕ ዘይኮነ ሎሚ ብግብሪ ክንምልሶ ዝግበኣና ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ ዘሎ እዋናዊ ሕቶ እዩ።

6 ጥቅምቲ 2021

ካብ ሞንጎ ኣባላት ካቢኔ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ
 

ካብ ሞንጎ ኣባላት ካቢኔ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ

ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣባላት ካቢኔ ንቤት ምክሪ ተወከልቲ ህዝቢ ኣቕሪቡ ክሽየሙ ገይሩ።

ብመሰረት ሕገ-መንግስቲ እታ ሃገር፡ ኣብ ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ ኣብዝሓ ድምጺ ዝረኸበ ፖለቲካዊ ውድብ፡ ፈጸምቲ ሕጊ ይውድብን ይመርሕን ክብል ፖለቲካዊ ስልጣን ይህብ።

በዚ መሰረት፡ ሰልፊ ብልጽግና ንቀዳማይ ሚኒስትርነት ተሓጽዩ ብኣባላት ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ ዝተሾመ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣባላት ካቢኒኡ ናብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኣቕሪቡ ክሽየሙ ገይሩ።

ሻድሻይ ቀዳማይ ዓመት ፍሉይ ኣኼባ ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ ድማ ነቶም ዝቐረቡ ሹመታት ተቐቢሉ ኣጽዲቑ ኣሎ።

ኣብቲ ሎሚ ዘጣየሶ ካቢነ፡ ሰለስተ ኣባላት ተቓወምቲ ውድባት ሚኒሰተራት ኮይኖም ከገልግሉ ብምሕራይ ሽመቶም ኣብ ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ኣጽዲቑ፡፡

እቶም ዝተመረጹ ኣባላት ተቓወምቲ ውድባት፡ መራሒ ናይ ኢትዮጵያ ዜጋታት ንማሕበራዊ ፍትሒ (ኢዜማ) ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ፣ ኣቦ መንበር ብሄራዊ ምንቅስቓስ ኣምሓራ (ኣብን) ኣቶ በለጠ ሞላን ምክትል ኣቦ መንበር ግንባር ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ) ኣቶ ቀጀላ መርዳሳን እዮም፡፡

ኣባላት ሓድሽ ካቢነ ዝኾኑ መራሕቲ ተቓወምቲ ሰልፍታት

ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ (ጸጋም)L ኣቶ በለጠ ሞላ (ማእከል): ኣቶ ቀጀላ መርዳሳ (የማን)

በዚ መሰረት ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ ሚኒስተር ትምህርቲ፣ ኣቶ በለጠ ሞላ ሚኒስተር ኢኖቬሽንን ቴክኖሎጅን ከምኡ ድማ ቀጀላ መርዳሳ ሚኒስተር ባህልን ስፖርትን ኮይኖም ተሸይሞም ኣለዉ፡፡

ካብቶም በቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝቀረቡ ኣባላት ካቢነን ሓላፍነቶምን እዞም ዝስዕቡ እዮም።

ኣባላት ካቢኔ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድን ዝተዋህቦም ሓላፍነትን

1. ደመቀ መኮንን - ምኽትል ቀዳማይ ሚንስተርን ሚኒስትር ጉዳያት ወጻእን

2. ኣብርሃም በላይ (ዶ/ር) - ሚኒስትር ምክልኻል ሃገር

3. ኣሕመድ ሽዴ - ሚኒስትር ገንዘብ

4. ሙፈሪያት ካሚል - ሚኒስትር ስራሕን ክእለትን

5. ዑመር ሁሴን ኦባ - ሚንስትር ሕርሻ

6. ኣይሻ መሓመድ (ኢንጂነር) - ሚኒስትር መስኖን ከባቢታት ቆላን

7. ሃብታሙ ኢተፋ ገለታ (ኢንጂነር) - ሚኒስትር ማይን ኢነርጅን

8. ብርሃኑ ነጋ ቦንገር - ሚኒስቴር ትምህርቲ

9. ዳግማዊት ሞገስ በቀለ - ሚኒስትር መጓዓዝያን ሎጀስቲክስን

10. ገ/መስቀል ጫላ ሞጣሎ - ሚኒስትር ንግድን ዞባዊ ምትሕብባርን

11.መላኩ አለበል - ሚኒስትር ኢንዳስትሪ

12. ብናልፍ አንዱዓለም - ሚኒስትር ሰላም

13. ጌዲዮን ጢሞቲዮስ (ዶ/ር) - ሚኒስትር ፍትሒ

14.ዶ/ር ሊያ ታደሰ ገ/መድህን - ሚኒስትር ጥዕና

15. በለጠ ሞላ ጌታሁን - ሚኒስትር ኢኖቬሽንን ቴክኖሎጅን

16. ኣምባሳደር ናሲሴ ጫሊ - ሚኒስትር ቱሪዝም

17. ላቀ አያሌው አንተነህ - ሚኒስትር እቶት

18. ጫልቱ ሳኒ ኢብራሂም - ሚኒስትር ልምዓት ከተማ

19. ታከለ ኡማ በንቲ - ሚኒስትር መዓድን

20.ፍጹም ኣሰፋ ኣዴላ (ዶ/ር) - ሚኒስትር ልምዓት ፕላን

21. ኤርጎጌ ተስፋዬ - ሚኒስትር ደቂ ኣንስትዮን ማሕበራዊ ጉዳይን

22. ቀጀላ መርዳሳ ቱሉ - ሚኒስትር ባህልን ስፖርትን

ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ዘጽደቖ ሓድሽ ካቢኔ ሰለስተ ኣባላት ተቓወምቲ ሰልፊታት ብሚኒስትርነት ከገልግሉ ነቲ ባይቶ ብምቕራብ ክሽየሙ ገይሩ'ዩ።

በዚ መሰረት ኣቦ መንበር ናይ ኢትዮጵያ ዜጋታት ንማሕበራዊ ፍትሒ [ኢዜማ] ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ፣ ኣቦ መንበር ምንቅስቓስ ብሄረ ኣምሓራ ኣቶ በለጠ ሞላን ምኽትል ኣቦ መንበር ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣቶ ቀጀላ መርዳሳን ተሸይሞም።

ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ ሚኒስትሪ ትምህርቲ፣ ኣቶ በለጠ ሞላ ሚኒስቴር ኢኖቬሽን ቴክኖሎጂ፣ ኣቶ ቀጀላ መርዳሳ ድማ ሚኒስትር ባህልን ቱሪዝምን ኮይኖም ኣብቲ ካቢኔ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣትዮም ኣለው።

ብተመሳሳሊ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ከንቲባ ምምሕዳር ኣዲስ ኣበባ ኣዳነች ኣበቤ ዘለውዋ 26 ኣባላት ካቢኔ ኣቕሪባ ክተሽይም እንከላ ክልተ ኣመራርሓ ሰልፊ ተቃውሞ ክካተቱ ገይራ እያ።

ኣባል ኢዜማ ዝኾነ ኣቶ ግርማ ሰይፉ ሓላፊ ቢሮ ኢንቨስትመንት ኮይኑ ክሽየም እንከሎ ምኽትል ኣቦ መንበር ኣብን ዮሱፍ ኢብራሂም በዓል መዚ ምምሕዳር ንብረት መንግስቲ ኮይኑ ተሸይሙ።

መንግስቲ ክልል ኦሮሚያ'ውን ኣቦ መንበር ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣቶ ኣራርሳ ቢቂላ ሓላፊ ቢሮ ሰራሕተኛን ማሕባራዊ ጉዳይን ኮይኑ ክልል ኣምሓራ'ውን ንኽልተ ኣባላት ተቓወምቲ ሰልፊታት ኣብንን ምንቅስቓስ ዴሞክራሲያዊ ሓይሊ ኣምሓራን ሹመት ሂቡ'ዩ።

ቅድሚ ሸሞንተ ዓመት ብ3 ጥቅምቲ 2013 ሓሙስ ማዓልቲ፡ እቲ ንዓለም ምሉእ ዘንቀጥቀጠን ዘሰንበደን ህልቂት መንእሰያትን ህጻናትን ኤርትራ ኣብ ገማግም ደሴት ላምባዱዛ ዝተፈጸመሉ ናይ ሓዘን ማዓልቲ እዩ። ነዚ ናይ ሓዘን ማዓልቲ ክንዝክር እንከለና ግን፡ ናይ መጀመርታን ናይ መወዳእታን ሓዘን ኤርትራውያን እዩ ማለትና ኣይኰነን። ቅድሚኡን ድሕሪኡን ኣብ ምድረ በዳታት፡ ቀላያትን ባሕርታትን ዝሃለቑ መንእሰያትናን ህጻናትናን ማእለያ የብሎምን ጥራሕ ዘይኰነስ፣ ገናውን ዝቕጽል ዘሎ መርኣያ ሕሰምና ኰይኑ ዘሎ እዩ።

ኣብ ርእስ'ዚ፡ ንመንእሰያትና ዘጓንፎም ዘሎ  ዝተፈላለየ ኣሰቃቒ ተመኵሮታት ኣብ'ቶም ካብ'ዚ ህልቂትን ሞትን ዝተረፉ ደቕና፡ ኣሓትናን ኣሕዋትናን፣ ከምኡ'ውን ኣብ ቤተሰቦም ዘሕድሮ ኣሉታዊ ስነ-ኣእሙራዊ ስንብራት ንምፍዋሱ ቀሊል ዘይኰነ ጻዕርን ክብ ዝበለ ብቕዓትን ዝሓትት ምዃኑ ክዝንጋዕ ኣይግባእን። ስለ'ዚ ናይ ዝሞቱ ጥራሕ ዘይኰነ፡ ናይ'ቶም ብህይወት ዘለዉ እሞ ከቢድ ስነኣእሙራዊ ማህሰይቲ ዝወረዶም ዘሎ ዜጋታትና ሃለዋት ውን ከገድሰና ኣለዎ። 

ህልቂት ላምባዱዛ እምባኣር፡ ሬሳታትና ካብ ባሕሪ ክዝቈቊ፣ ዋና ተሳኢንዎ፡ ኣብ መሬት ተደርብዩ ጸሓይን ንፋስን ክውቃዕ፣ ንቡር ቀብሪ ስኢኑ፡ ኣብ ሳናድቕ ተዓሺጉ ንምርኢት ዝቐረበ ክመስል ዝቐደመን ዝዳሓረን ሕስረትን ውርደትን ኤርትራውያን ንመላእ ህዝቢ ዓለም ዘቃልዐን ዘሕዘነን ብምንባሩ፤ ንብዙሓት ደገፍቲ ስርዓት ዝነበሩ ከይተረፈ ካብ ድቓሶም ዘበራበረ ብምንባሩ፡ ከመይ ኢልካ እዩ እሞ ክርሳዕ?!!!! ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ህልቂት ዝርስዕ እንተሎ፤ እቲ ካብ ተሕታትነት ክምልጥ ዝሓስብ ወይ ዝደሊ ጠንቂ ናይቲ ሕሰምን መከራን ዝኾነ፡ ሎሚ እውን ናብ ልቡ ዘይተመልሰ፡ መላኺ ስርዓትን መጋበርያታቱን ጥራሕ እዮም።

ስለ'ዚ ድማ'ዮም፡ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግዲፍን “ኣጆኻ በሃልቱን”፡ መንነት ኤርትራዊ ግዳያት ግዳያት ላምፓዱዛ ክሒዶም፤ ክሳብ ሎሚ ጠንቂ ስደቶምን ጥፍኣቶምን ንኻልኦት የሰክሙ ኣለዉ። ወትሩ ምዝመዛ ገንዘብን ጉልበትን ኤርትራውያን ዘተሃራርፎ ጉጅለ ህግደፍ፡ መንእሰያት ኤርትራ ብህይወት እንከለዉ፡ ብስም ኣገልግሎት፡ ኣብ ጉዕዞ ስደቶም ድማ ምስ ነጋዶ ደቂ ሰባት ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ ብምትሕብባር ዝበልዖም ገንዘብ ከይኣኽሎ፡ ሕንኽ ከይበለ ካብቲ መንነቱ ዝኸሓዶ ሬሳታት ክነግድን ገንዘብ ክእምርርን ምፍታኑ ኣዝዩ ዘስደምም ኢዩ ነይሩ። ካብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኤርትራዊ ስርዓት እንጽበዮ ኣውንታን እንፍደዮ ጽቡቕን ክህሉ ፈጺሙ ዘይሕሰብ እዩ። ወረ ሎሚስ ኣብ ዝገደደን ንህልውና ሃገር ናብ  ዘስግእ ተግባራት ዝመጣጠር ዘሎ እዩ።

እምበኣር፡ ኣብዚ ናይ 8ይ ዓመት ዝኽሪ ህልቂት ላምፓዱዛ ይኹን፡ ኣብ መጻኢ ናይ ዝኽሪ ዓመታት፡ “ብዝሓለፈ ህልቂት እንዳስቈርቈርና ዲና ክንነብር ወይ ነዚ ጠንቂ ናይ'ዚ ኵሉ ሽግራትና ዝዀነ ሓደገኛ ጉጅለ ሓንሳብ ንሓዋሩ ኣወጊድና፡ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ሃኒጽና እፎይ እንብለላ ሃገር ክንውንን ኢና?” ዝብል ሕቶ ኣብ  እንምልሰሉ  ወሳኒ እዋን ከም ዘሎና ንዅላትና ብሩህ ኢዩ።

ኣብዚ ሎሚ እዋን ኤርትራ ከም ህዝብን ከም ሃገርን ኣብ ናይ ብርሰት ሓደጋ ኣብ እትርከበሉ ዘላ እዋን፡ ነፍስወከፍ ኤርትራዊ ከም'ቲ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ 4 ካቶሊካውያን ጳጳሳት ዝበልዎ፡ “ሓወይ ኣበይ ኣሎ? ሓብተይ ኣበይ ኣላ? ህዝበይ ከመይ ኣሎ?” ኢሉ ክሓትትን “ኣነ'ኸ እንታይ እገብርን ኣበይን ኣለኹ?” ኢሉ ምስ ነብሱ ክመራመርን ኢዩ ዝግብኦ። ከምዚ ዘይገብር ኤርትራዊ እንተዀይኑ ግን፡ ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ንጭቆና እቲ ጉጅለ ዘተባብዕ ኢዩ ክኸውን ዝኽእል ኢልካ ካብ ምሕላፉ ካልእ ትርጉም የብሉን። ኢጣልያዊ ገፋፍ ዓሳ ቪቶ ፍሎሪኖ (Vito Florino) እኳ፡ ኣባላት ሓለዋ ባሕሪ ኢጣልያን ምድሓን ግዳያት ላምፓዱዛን ዝነበሮም ግደ ክገልጽ እንከሎ፡ ኣብ ምቕራጽ ምስልታት ግዜ ወሲዶም ክብል ዝነቀፈስ፡ ገለ ኤርትራውያን ከኣ ንጠላም ተግብራት ናይቲ ጉጅለ ከጸባብቕዎ እንከለዉ ክትሰምዕን ክትዕዘብን እንከለኻ ዘደንጹ ጥራሕ ዘይኰነ፡ “ኣምበር'ዶኸ ሕልና ኣለዎም እዩ” ዘብለካ’ ውን እዩ።

        

በዚ ኣጋጣሚ ክለዓል ዘለዎ ሕቶ “ንመጻኸ እንታይ ይገበር?” ዝብል ኢዩ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ (ሰዲህኤ)፡ ነዚ ኣብ ኤርትራውያን ሳዕሪሩ  ዘሎ ናይ ስደት ዋሕዚ ንምግታእ ክግበሩ ኣለዎም ዝብሎም ስርሓት እዞም ዝስዕቡ ይርከብዎም።

  • ናይቲ መሰረታዊ ጸገማት ጠንቂ ዝዀነ መላኺ ጉጅለ ህግደፍን ናይ ጭቆና መሓውሩን ኣወጊድካ ብዲሞክራስያዊ ስርዓት ንምትካኡ ዝግበር ቃልሲ ምሕያል።
  • ኣብ መንጎ ኤርትራን ናይ ርሑቕን ቀረባን መዛምድታ ዝፍጠር ርክብ ኤርትራዊ ረብሓ ዝማእከሉ ንኢድ ኣእታውነት ዘይቅበል ክኸውን ምጽዓት።
  • ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ፖለቲካዊ ሓይልታት፡ ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን ማሕበራትን ብሓባር ኣንጻር ወጽዓ ህግደፍ ዝቃለስሉ ሰፊሕ ጽላል ንምፍጣር ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ምቅልጣፍ።
  • ብሓፈሻ ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከብ ኣብ መደበራት ስደተኛ ኣብ ሓደገኛ ኩነታት ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝድሕንሉ ኩነታት ክፍጠር ቀጻሊ ጻዕሪ ምክያድን ናብ ዝምልከተን ትካላት ዝቐርብ ምሕጽንታ ኣሕይልካ ምቕጻሉ

ክብርን ዘልኣለማዊ ዝኽርን ንሰማእታትና

መጽሔት ሓርነት ሕታም ቁ.81

Wednesday, 29 September 2021 18:39 Written by