http://ascenteq.com/project/epdp

ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ እትሰጋገር ሃገር፥ ዲሞክራሲያዊት ንኽትከውንን፥ ዲሞክራሲያዊ መደባታት ብግቡእ ኣብ ግብሪ ውዒሉ ውሕስነት ዝረክብን፥ ሓያል ፖለቲካዊ ስልፍታትን ሲቪላዊ ማሕበራትን የድሊያ።  ብፍላይ ድማ ህላዌ  ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።

ፖለቲካዊ ሰልፍታት ከምቲ ኣብ ብዙሕ ፖለቲካዊ ጽሑፋት ዝብሎ፡ “ኣብ ዘመናዊ ውክልናዊ ዲሞክራሲ ዓቢ ግደ ክጻወታ ይኽእላ እየን።” ልክዕ እዩ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ንመላእ ህዝቢ ኣይወከላ እምበር፥ ካብቲ ህዝቢ ዝመጽእ ርእይቶታት ይኹን ሓሳባት ወይ እውን ዝቐርብ ጠለባት ይኹን ጥርዓናት ኣዋህሊለን ንድሌትን ትጽቢትን ህዝቢ ንምምላስ ይማጎታን ይቃለሳን።

ፖለቲካውያን ሰልፍታት ንስልጣን ጥራይ እየን ዝወዳደራ ብምባል ብዙሕ ብድሆታት እዩ ዘጋጥመን። መጀመርያ ከምዚ ናይ ኤርትራ ሰልፍታት ኣብ ደገ ብምህላወን ንሓድሕደን’ውን ምድምማጽ ይኹን ምስምማዕዕ የብለንን። ካልኣይ ነጥቢ ነቲ ክለሳ ሓሳባውን መትከላትን ኣተሓሕዛ ንድሕሪት  ገዲፈን፡ በቲ ናይ ጽባሕ ዝትግበር ግዜኡ ዘይሓለወ ናይ ስልጣን ውድድር ቁርቁስ ይኣትዋ። በዚ ዝኣክል ኣብ ነንሓድሕደን ክወቓቐሳን ክፈናጨላን ከይኣክል፡ ተጓነጽቲ ይኾና እሞ  ንረብሓ ዕድመ ስልጣን መላኺ  ስርዓት ይኸውን። ካልእ ኣጸቢቑ በዳሂ ዝኸውን እቲ ኣብ መንጎ ስቪል ማሕበራትን ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ዘሎ ምትእትታው፥ ፖለቲካዊ ውዳቤ የዳኽሞ እዩ። ከምኡ እውን ንህላዌ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ብዝጻረር መልክዕ ጐስጓሳት ስለዝካየድ፥  ዘይምስታፍን ኣንጻር ሰልፊ ምኻድን የስዕብ። ህዝቢ እውን ኣብ ልዕሊ ሰልፍታት እምነት ከም ዝጉድል ይገብር። 

ህላዌ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ይብዝሓ ይውሓዳ ብዙሕ ዘጸገም ኣይኮነን። እንታይ ደኣ፥ ኣብ ነሓድሕደን ነቲ ዲሞክራሲዊ ለውጢ ብኸመይ ኣወሃሂደን ብሓባር ይሰርሓ እዩ እቲ ዘገድስ። ስለዚ ክዛተያን ሓቢርካ ብምስራሕ ብስልጡን ኣገባብ ክዋሳኣ ዘይምኽኣለን እዩ እቲ ዓብይ ጸገም።

ልክዕ እዩ፡ ሎሚ ሰልፍታትን ውድባትን ኤርትራ፡ ወጻኢ ካብ ሃገረን ምህላወን፥ ህዝቢ ኣብ ፖለቲካዊ ብስለትን፥ ንዲሞክራሲያዊ መስርሕን ክከታተልን ከተግብርን ተኽእሎ የለን። ከምቲ ኣቐዲሙ ተጠቒሱ ዘሎ፡ እቲ ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ደገ ዘሎ ህዝቢ ንፖለቲካዊ ሰልፍታት ፋይዳ ከምዘይብለን ገይሩ ይቖጽረን። እንተኾነ እዚ ሚዛንዚ ሕመቕ እምበር መንፈዓት ኣይኮነን። ምኽንያቱ ህዝቢ ኣብ ፖለቲካ ተሳታፍነት ዘይብሉ እንተኾይኑ፥ ነቲ ምልካዊ ስርዓት ኣውዲቕካ ኣብ ክንድኡ ህዝቢ ዝደልዮ ምሕደራ ክትትክእ ኣጸጋሚ ስለ ዝገብሮ።  

ስለዚ ህዝቢ ብፖለቲካዊ ስነሓሰብ ምስ ዝወዳደብን፥ ጽባሕ ክበጽሖ ንዝደልዮ መትከላት ምስዘነጽርን፡ ህዝቢ ረብሓኡን መሰላቱን የውሕሰለይ ኢሉ ዝኣምነሉ ምርጫ ክርክብ ዕድል ኣለዎ። እዚ ፖለቲካዊ ኣወዳድባ ግን፡ ነቲ ናይ ጽባሕ ዲሞክራሲያውን ግዝኣተ-ሕግን ዝነግሰሉ ባይታ ንምጥጣሕ ክኸውን ይግበኦ።

ሎሚ፡  ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ይኹና ሲቪላውያን ማሕበራት ንዲሞክራሲያዊ መስርሕ ዘራጉዳን ዝጣበቓን እምበር ክሰሓሓባን ክካሰሳን ዝውዕላ ክኾና ቅኑዕ ኣይኮነን። እዚ ዘሎናዮ መድረኽ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ምስግጋር እዩ፡፡ እቲ ቀዳምነትና ነቲ ወጻዕን ጸረ ህዝብን ስርዓት ምውጋድ እዩ። ጎኒ ጎኑ ድማ ካብ ህልኽን ምውጣጥን ወጺካ ንዲሞክራሲ ብኸመይ ንርዳእን ኣብ ግብሪ ነውዕሎን ሓቢርና ንቃለስን  እንውስነሉ ኣገዳሲ መድረኽ እዩ።

ቃልስና ቃልሲ ኤርትራውያን ዕድሚኡ ነዊሕ እዩ። ሕጂ’ውን እቲ ነዊሕ መንገዲ ቃልሲ ቀጻሊ እምበር መሊኡ ኣብ ዘተኣማምን ዛዛሚ ምዕራፍ ዘይበጸሐ መስርሕ እዩ። እዚ ነዊሕ ግዜ ኣብ መስርሕ ዘሎ ጉዕዞ ቃልስና ነናቶም ባህርን ተዋሳእትን ዘለውዎም ምዕራፋት ኣለዉዎ። ኣብዚ ቃልስና ምዕራፍ ምርግጋጽ ናጽነት ተዛዚሙ እዩ። ሕጂ ንዋሰኣሉ ዘለና ምዕራፍ ከኣ ምያው ኣሎ። ጌና ዘይተተንከፈ ውሑስ ሰላም፡ ዲሞክራስን ምዕባለን መጻኢ ምዕራፍ እውን ኣብ ቅድሜና ኣሎ። እዞም ምዕራፍት በበይኖም ቆራሪጽካ ነቲ ሓደ እንዳቕረብካ ነቲ ካልእ እንዳርሓቕካ እትርእዮም ዘይኮኑ ኣብ ሕድሕድ ሰንሰለታዊ ምትእስሳርን ምምልላእን ዘለዎም ተጸላለውትን ናይ ኣረካብን ተረካብን ትውልዳዊ መስርሕ ኣካላት እዮም።

እዚ ሰንሰለታዊ ዝበልናዮ ነዊሕ ዝዕድሚኡ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ናይ ምቅብባል ቃልሲ፡ ብዙሓት ምዕራፋት ኣለዉዎ። እዞም ምዕራፋት ካበይ ናበይ ኢልካ ይቕየሱን ከከምቀያሲኡ ከኣ ክበዝሑን ክውሕዱን ይኽእሉ። ብዘይካዚ ተልእኮኦም ሓደ ምህናጽ ናጻ፡ ልኡላዊትን ምዕብልትን ኤርትራ ኮይኑ፡ ከከምቲ ዝገሃድሉ መድረኽ ነናቶም ባህርያት ኣለዎም። ብዙሓት ከም ዝርድእዎ፡ እቲ ቅድሚ ብረታዊ ቃልሲ ኣንጻር መግዛእቲ ዝተኻየደ ቃልሲ ከይዘንጋዕካ፡ ቅድምን ድሕርን ናጽነትን ድሕሪ ውድቀት ጨቋኒ ጉጅለ ህግዲፍን ኢልካ ከም ዓበይቲ ምዕራፋት ምርኣዮም ዝተለምደ እዩ። እቲ ብትማሊ እንምስሎ ቅድመ-ናጽነት ኤርትራ ዝነበረ መሪር ቃልሲ እዩ። እዚ ምዕራፍሲ ኣንጻር መግዛእታዊ ሓይሊ ኮነ ኣብ ሕድሕድ ኣብ ዝተኻየዱ ውግኣት ኤርትራዊ ዛርዩ ዘይውዳእ ደም ዝፈሰሰሉን ኩምራ ኣዕጽምቲ ዝተኸስከሰሉን ኣስካሕካሒ ምዕራፍ እዩ። እንተኾነ እዚ ምዕራፍ ኣብ መወዳእታ ብናጽነት ስለ ዝተዛዘመ፡ ነቲ ኩሉ መሪር ዋጋ ደቢስዎ እዩ። በቲ ኣብዚ መድረኽዚ ዘጋጠመ ክሳራ ዝሕበን እምበር ድሕሪት ተመሊሱ ዝጠዓስን ዝቑዝምን ኤርትራ ኣይነበረን።

እዚ ብሎሚ እንምስሎ ልዕሊ 27 ዓመት ዝዕድሚኡ ጌና ኣብ መስርሕ ዘሎ ምዕራፍ ቃልሲ ግና፡ ምስቲ ናይ ትማሊ ናይ ሕራነን ተስፋን ቃልሲ ቀጻሊ ዋሕዚ ኣይሓዘን። ብኣንጻሩ ናይ ህዝቢ ናይ ራህዋ ተስፋ ዘቕሃመ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ክቡር ዋጋ ዝጠለመ፡ ኣንጻር ኩሉ ረብሓታትን ተስፋታትን ህዝቢ ዝዓንቀጸ ኩነት እዩ ፈጢሩ። እቲ ኣብ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ዝጐሃረ ተስፋን ትጽቢትን ናብ መሰረታዊ መሰል ህዝቢ ዘውሕስ መጋርያ ክዓርግ ትጽቢት ዝተገብረሉ ምዕራፍ፡ እነሆ ወዮ ጓህሪ ኣብ ክንዲ ነበልባል ተስፋ፡ ዘይትስፉው ሓምኹሽቲ ወሊዱ። ወዮ ክሳብ ናጽነት ኣብ ዝነበረ ግዜ ቃል ዝኣተወ፡ ታሪኻዊ ዕድል ኣጋጢምዎ ናጽነት ዝተረከበ ጉጅለ ኢሳይያስ ቃሉ ዓጺፉ ክሕደት መሪጹ። ህዝቢ ኤርትራ ከኣ በቲ ከይተጸበዮ ዘጋጠሞ ክሕደትን ጥልመትን ሕጉስ ኣይነበረን። ሕጉስ ኣይነበረን ጥራይ ዘይኮነ፡ ከይጃጀወ፡ ምዕራፍ ድሕሪ ናጽነት ክዕረየሉ ዝጀመሮ ቃልሲ ብዘይምስካይን ተስፋ ብዘይምቑራጽን ቃልሱ ይቕጽል ኣሎ። ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኮይኑ ከምቲ ንናይ ቅድሚ ናጽነት ኤርትራ ምዕራፍ ሓቚኑሓቚኑ ኣጻዕዩ ዝተዓወተ፡ ኣብዚ ተተሓሒዝዎ ዘሎ፡ ናይ ድሕሪ ናጽነት ምዕራፍ እውን ነቲ ዓወቱ ክደግሞ ምዃኑ፡ ብፍላይ ኣብዚ እዋንዚ  ብዙሓት ምልክታት ንዕዘብ ኣለና።

ኣብዚ ናይ ሎሚ ምዕራፍ ቃልስና፡ ንናይ ትማሊ ኤርትራዊ መስተንክራዊ ሓርበኝነት ዘንጊዕካ ጐናይ ንትማሊ ዘይፈልጥን ቅያታቱ ዘየኽብርን  መንገዲ ንምሓዝ ዝግበር ድንዕምንዕ ንዕዘብ ኢና። እንዳሓደረ  እንዳወዓለ፡ ንትማሊ ካብ ሎሚ፡ ንሎሚ ካብ ጽባሕ ፈላሊኻ ምርኣይ፡ መሰረት ኣብ ዘይሓዘ ብናሕሲ ጥራይ ገዛ ክትሰርሕ ናይ ምፍታን ኣቕጣጫ ምዃኑ ብብዙሓት ግንዛበ ዝረክብ ዘሎ እዩ። ጽባሕ እውን ከምኡ ካብ ናይ ሎሚ ዝተነጸለ ህላወ ከምዘየብሉ ግንዛበ ክረክብ ይግበኦ። ሓቂ እዩ እዞም ምዕራፋት ነናቶም ተዋሳእቲ ኣለዎም። ብዘካዚ እዞም ምዕራፋት ነናቶም ብዙሓት ዞባውን ዓለማውን ተጽዕኖታትን ጽልዋታትን ኣለዉዎም።  ኣብ ኤርትራዊ ቃልስና ናይ ቅድሚ ናጽነት ምዕራፍ ኣብ በረኻ ዝተኻየደ፡ ብምዕቡል ዘመናዊ መራኸብታት ዘይተሰነየ ነይሩ። ናይ ዓለምና ፖለቲካዊ ቅኒትን ናይ ሓይልታት ኣሰላልፋን’ውን ከምዚ ናይ ሎሚ ኣይነበረን። ብኣንጻሩ ናይ ሎሚ ናይ ዲሞክራስን መሰረታዊ መሰላትን ቃልስና፡ ኣብ ማእከል ህዝቢ ዝካየደ ብምዕቡልን ስሉጥን ማሕበራዊ መረኻብታት ዝተሰነየን ብዓለማውነት ዝተጸልወን እዩ። ስለዚ ኣብዚ ሕጂ ዘለናሉ ምዕራፍ ቃልሲ በቲ ናይ ቅድሚ ናጽነት ቅዲ ክንዋሳእ ኣይከኣልን። ጉጅለ ህግዲፍ ግና ነዚ ንርከበሉ ዘለና ስሉጥን ምዕቡልን መድረኽ በቲ ናይ ቅድሚ ናጽነት፡ ኣብ ሎሚ ኮይንካ ክምዘን እንከሎ ግዜ ዝሓለፎ ስልቲ እዩ ኣብ ሕሉፍ ክነብር ዝጽዕት።

 መስርሕ ቃልሲ ምስ ኩነታት ዝምዕብል እምበር ንሓዋሩ ኣብቲ ዝሓለፈ ስልትታቱ ኣይንበር’ዩ፡ ክንብል እንከለና፡ ነቲ ዝሓለፈ ኤርትራዊ ቅያ ፈጺምና ንረሰዓዮ ማለት ኣይኮነን።ብኣንጻሩ ነቲ ናይ ሽዑ ቅያ ንሎሚ ብዝምጥንን ዝሰማማዕን ስልቲ ኣሕዲስና ንቕድሚት እንዳማዕደና ንሓዞ ኢና ንብል ዘለና። ሎምን ትማልን ከነወዳድር እንከለና፡ ካብቲ ዝሓለፍናዮ ተማሂርና ንናይ ቅድም ጌጋ ኣይንድገም ማለትና እዩ። ኣብ ሎሚ ኮይንካ ንናይቲ ዝሓለፈ ምዕራፍ ጌጋ ምድጋሙ ግና ፈጺሙ ናይ ሎሚ ክንስኻ ኣብ ናይ ቀደም ምንባር ማለት እዩ ዝኸውን። እዚ ኣብ ሃገርና ብጉጅለ ህግዲፍ ዝረአ ዘሎ ድሑርን ጨቋንን ኣተሓሕዛ ጉዳያት ናይ ሕማቕ መርኣያ እዩ። ናይ ጉጅለ ህግዲፍ ግጉይ ኣተሓሕዛ ክሳብ ክንደይ ድሑር ምዃኑ ዘዛርብ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኩሉ ነገራቱ ብሓሶትን ባዶ ተስፋን ዝተላዕጠጠ፡ ዓንቂ ስለ ዝኾነ።

እዚ ኣቐዲሙ ዝሰፈረ መልእኽቲ ናብቲ ክዕረ ተስፋ ዘይብሉ ህግዲፍ ዘይኮነ፡ ናባና ናብ ሓይልታት ለውጢ እዩ። ናይ ሎሚ ተዋሳእቲ ክንስና ብናይ ትማሊ ሜላ ክንጻወት ኣይግበኣናን። ትማሊ ዝፈጸምናዮም ጌጋታት ዋጋ ኣኽፊለሙና ዝሓለፉ እምበር ዝምለሱ ኣይኮኑን። ነቶም ዝሓለፉ ዕድላት ሎሚ ክንመሃረሎም ግና ናይ ግድን እዩ። ትማሊ ብሰንኪ ብሓባር ዘይምስራሕ ዘጋጠመና ክሳራ እንተልዩ፡ ሎሚ ኣብ ክንዲ ንዓኡ ንደገም ካብኡ ተማሂርና ከነእርም እዩ ዝግበኣና። ኮታ ትማሊ፡ ሎምን ጽባሕ እንተዘይተመላሊኦምን ኣብ ዓወት ክንበጽሕ ኣይንኽእልን ኢና።

ብዕለት 07.07.2017 እዚ ጨንፈር‘ዚ ብኣቦመንበር ጨንፈር ኣኼባ ምስ ተኸፈተ ኣብቲ ኣጀንዳታት ተኣትዩ ዘድሊ ምርድዳእ ተኻይዱሉ። ዝነበሩ ኣጀንዳታት ድማ፡ 1) ውሽጣዉ ጉዳይ ጨንፈር፡ 2) ጉዳይ ናይ 2 ዓመታዊ ጉባአ ንኡስ ዞባ ጀርመን፡ 3) ጉዳይ ፈስቲቫል 2019፡ እዮም።

ኣብ ዝሓለፈ ናይ 3 ኣዋርሕ ኣኼባታትና፡ ጨንፈርና ነቲ ብሰልፊ ዝካየድ ዝነበረ ናብ ሓድነታዊ ጉባአ ዝቐርብ ናይ  ቅዋምን ፖለቲካዊ ፕሮግራምን ንድፍታት ንምጽራይን፡ ንመሪሕነት ሰልፊ ንዝሕጸዩን፡ ንጉባአ ዝውክሉን ኣጻርዩ ንምልኣኽመሰሉ ስራሓት ተጸሚዱ ጸኑሑ‘ዩ።

ሎሚ ድማ ኣኼበኛ ኣብ ኣኼባኡ ነዞም ኣብ መእተዊ ዝተጠቕሱ 3 ኣጀንዳታት ኣልዒሉ ብምርድዳእ ሰፊሕ ክትዕ ኣካይዱ። ኣብ ዕለት 22.06.2019 ዝነበረ ጉባአ ንኡስ ዞባ ጀርመን፡ ጉባአኛ ኩሉ ጉዳያቱ ምስ ኣጻፈፈ ንንኡስ ዞባ ን2 ዓመት ዝመርሑ ሕጹያት ረቚሑ፡ ንዝበዝሐ ተሳትፎ ኣባላት ንኡስ ዞባ ኣብ ምርጫ ንምርግጋጽ ኣስማት ሕጹያት ናብ ጨናፍር ወሪዱ፡ ጨንፈርና‘ውን ኣድሚጹሉ። እዚ ንዲሞክራስያዊ ተሳትፎ ናይ ኣባላት ኣብ ጉባአታት ዝግበር ንምስፍሑ ተባሂሉ ዝተገብረ ኣገባብ ድማ፡ ኩሉ ኣባል ተቐቢሉዎ ድምጽታቱ‘ውን ሂቡሉ።

ብድሕሪኡ ድማ ኣብቲ ጉዳይ ፈስቲቫል ተኣትዩ። ኣባላት ጨንፈር ፍራንክፎርትን ከባቢኡን ድማ ነቲ ዓመታዊ ፈስቲቫላትና “ ካባናን ብኣናን ” ዝብል ጭርሖኡ ሒዙ፡ ነዚ ፈስቲቫል ናይ 2019 እውን ከም ወትሩ ገንዘብናን ጉልበትናን ንብረትናን ኣወፊና ዕዉት ንምግባሩ ክንዕጠቕ ኢና ብምባል ኩሉ ወፈያታት ከከም ዓቕሙ ከበርክት ተመባጺዑ። ዓመታዊ ፈስቲቫላትና ድማ ግሉጽነታዊ ኣሰራርሓና ንህዝብና እነርእየሉን፡ ንህዝብናን ኩሎም ደለይቲ ፍትሒ ማሕበራትን ውድባትን ኣራኺብና ብጉዳይ ሃገርናን ኩነታት ህዝብናን ንምዝታይ እነአንግደሉን ስለ ዝኾነ፡ ዓዳሚኳ ውሱን ኣካል ይኹን‘ምበር፡ ናይ ሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ ወይ ማሕበር ጥራሕ ጌርካ ዝውሰድ ከም ዘይኮነ ንኩላትና ብሩህ ክኸውን ይግባእ። በዚ ኣጋጣሚ‘ዚ ጉባአኛ ንኩሎም ኤርትራውያን ኣብ ፈስቲቫልና ናይ 2019 የራኽበና ብምባል ኣኼባ ኣብ ምዱብ ሰዓቱ ዛዚሙ።

ምልካዊ ኣተሓሳስባ ዘለዎ ባእታ፡ ብሕጋዊ ይኹን ብዘይ ሕጋዊ መገዲ ኣብ ስልጣን ዝመጽእ ኩሉ ግዜ ልዕልናኡ ከይሕደግ ምስ ሰግአ እዩ። ካብዚ ዝነቐለ ጨቈንቲ ስርዓታት ነፍሰ-ተኣማንነት ሰለዘይውንኑን ብግዝኣተ-ሕጊ እውን ክቕየዱ ቅሩባት ስለ ዘይኮኑ፥ ብዝሓድሮም ባህራሪ ባህሪ፥ ስልጣን ተገፈፍና ብዝብል ነታ ዝይምህዝዎ የለን።

ካብ ኩሉ ዘገርም ከኣ፥ መለኽቲ ስርዓታት ቅድሚኦም ዝሓለፉ መለኽቲ ብኸመይ ስልጣኖም ከምተገፉን ዕድሎም ብኸመይ ከምዝተደምደመን ክመሃሩሉን ተመኩሮ ክወስዱሉን ድሌየት የብሎምን። ጋና ሓቀኛ ባህርያቶም ከይተፈልጠ ህዝቢ ሆ እናበለ ከምዛ ናይ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ክቕበሎም እንከሎ፥ ዓለም ዝጭበጡ ኮይኑ ኢዩ ዝስመዖም። ነዚ ሆ ኢሉ ዝተቐበሎም ህዝቢ ድማ ተመሊሶም ሆ እናበለ ስልጣኖም ክገፍፍ ከምዝኽእል ስለዝፈልጡ፡ ከሎ ጋና ነቲ ህዝቢ ብድንቁርናን፥ ዘይትግበር ተስፋታት ብምሃብን፡ ብዓቢኡ ድማ ኣደናጋርን ግጉይን ሓበረታ ምንዛሕ ቀንዲ መሳርሒኦም ኢዩ። እዚ ማለት ግጉይን ወዲ ሰብ ክመራመረሉ ዘይክእል ዝመስልን ሓበረታ ብቓልዕ ይኹን ብታሕተታሕቲ ከም ዝዝርጋሕ ይገብሩ።

ኣብ ሃገርና ዘሎ ምልኪ ምስ እንዕዘብ፡ ካብቲ ፈለማ ግዜ ምሉእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሰንኪ ንሓደ ሚእቲ ዓመት ዝኣክል ናጽነት ተሓሪምዎ ዝነበረ፡ ብዓቢ ፍሰሃ፡ ዳንኬራን ሳዕስዒትን እዩ ተቐቢልዎ። መወዳእትኡ ግና ከምቲ ፡”በዐራይ ነቲ ዝበልዕ ሳዕሪ እምበር ነቲ ዝጽበዮ ገደል ኣይርእዮን።” ዝበሃል ምስላ ይኸውን። ምሉእ ህዝቢ ኤርትራ “ወሰዶየ እሲያስ በዓል ስረ” እናበለ ክደርፍ እንከሎ፥ በቲ ሓደ ሸነኽ፡ እቲ ብደቆም ዝመጸት ናጽነት ብሓደ ውልቀ ሰብ ከምዝመጸት ምቕራቦም፥ በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ ኣብቲ ሽዑ ዝነበረ ሃዋሁ ጽባሕ እንታይ ክስዕብ እዩ ዝብል ኣብ ኣኣመሮ ነፍሲ ወከፍ ክህሉ ፈጺሙ ዘይሕሰብ ኢዩ።  

ህዝቢ እምበኣር፡ በቲ ሓንሳብ ዝኣመነሉ፡ ተገሪሁ ነቲ ስርዓት ወግሐ ጸብሐ ዘቕርቦ ወይ ዝህቦ ተስፋታትን ግጉይ ሓበረታታትን ከምዘለዎ ከይተመራመረ ክቕበሎ ናይ ግድን እዩ። እስኪ ንህዝቢ ምድንጋር ስርዓት ጨቋኒ ስርዓት ኢሰያስ ካብ ዘቕርቦ ዝነበረን ዘሎን ግጉይ ሓበረታ ንተዓዘብ። ኣብቲ መጀመርያ ግዜ ነቲ ሃገራዊ ሓይሊ ማለት ኩለን እተን ኣብ ደገ ዝነበራ ውድባት ጠርኒፉ ኣብ ሃገራዊ ዕርቂ ንኸይኣቱ “ድሕሪ ደጊም ብውድባት ሓሸውየ የለን” ክብል መደረ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ህዝቢ “እቶም ዝተረፉ ደቅናኸ ኣበይ ኣለዉ?” ኢሉ ንኸይሓትት ኣፍ ኣትሓዞ። ቀጺሉ ጉዳያት እናተረረ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ሓሙሻይ መስርዕ ዝብል ቅጽል ስም ብምውጻእን ጂሃድ ተቐላቒሎም ብምባልን ነቲ ህዝቢ  ሃገረይ ከይትጠፍእ ኣብ ዝብል ሓሳብ ኣእተዎ። ድሒሩ ምስ ወያነ ውግእ ምስተወለተወለዐ፡ መሬት ኤርትራ ዕስራን ሓሙሽተን ኪሎሜትራት ዝኣክል ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዝይኤርትራዊ ሰራዊት ከምዝኣቱ ገበረ። ካብዚ ነቒሉ ዶብና ከይተሓንጸጸ ዕረቀ-ሰላም የለን እናበለ፡ ህዝቢ “ሓቁ እንዲዩ” ክሳብ ዝብል ኣእመነ። ኣብዚ ዳሕረዋይ  እዋን ድማ ምስ ምምጻእ ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ካብቲ ናይ ቅድም ዝኾነ ሓድሽ ዘይመጸ ክንሱ፥ ነታ “ጌግ ኢዝ ኦቨር” እትብል ቃል ምስ ወርወራ፥ ግሩህ ህዝብና ድማ፥ ተቐቢሉ ርኢኹምዶ፡ ንወያነ ሳላ እቲ ጽንዓትናን፥ ሓቦናን ኣዳኺምናያ ክብል ጀመረ። ንሱ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ሕንፍሽፍሽ ኢሰያስ ከም ዝሰዓረ ኮይኑ ዝስመዖም ግሩሃት ሃገራውያን መሊኦም ኣለዉ።

ኣብዚ ቀረባ፡ ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝገደደ ኣዝዩ ዘስደምም ግጉይ ሓበረታ  ክወናጨፍ ንሰምዕ ኣሎና። ንሱ ድማ ዶክተር ኣብይ ናይ ፖለቲካ እሱራት ናጻ ከምዘውጸአ ኩሉ ዝፈልጡ ሓቂ ኢዩ። ኢሰያስ ሆየ ድማ፡ ብወገኑ “እሱራት ክትፈትሕ ኣሎካ” ምባሉ ዘይትተርፍ ምዃና ስለዝፈለጠ ሓደ ብልሓት ፈጠረ። ነቲ ህዝቢ ንምድንጋር ከኣ ከምዚ ዝብል መናፍሓት ዘርገሐ። “እሱራት ይፈትሑ ዝበሃል ቅኑዕ እኳ እንተኾነ ነዚ ናይ ኢትዮጵያ ዕግርግር ዝፈጥር ዘሎ ሓይሊ እቲ ካብ ቤት ማእሰርቲ ብናጻ ዝተለቐ ገበነኛ’ዩ ዝብል ኣዝዩ ግጉይን ድሑርን መታለሊ ወረ ይነዝሕ ኣሎ።

ከምዚ ዝዓይነቱ ሓሶትን ምህዞን ዘይውደኦ ኣደናጋሪ ስርዓት ኣብ ዓለም ውን ዝተራእየስ ኣይመስልን። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ብሓባር ኰይና ነዚ እኩይ  ስርዓት ንመመሳመሲ ምኽንያታቱ ዕድል ከሊእና ክንኣልዮ እንተዘይተበጊስና ንዝያዳን ዝገደደ ሓደገኛን ኣፍራስን ስጉምቲታት ከም እንቃላዕ ክንርዳእ ይግበኣና።

ከምቲ ልቃውንቲ ዝብልዎ፡”ማሕበራዊ ወግዕታት ወይ ክብርታት ናይ  ማሕበረሰብ ባህሊ ዝቐርጸሉ ወሳኒ ኣካል  እዩ። እዞም ማሕበራዊ ወግዕታት ወይ ክብርታት  ንኣጠቓላሊ መምርሕታት ዘቕርቡ እዮም። ገለ ካብዞም ክብርታት ወይ ወግዕታት፥ መሰረታዊ መሰላት፥ ሓርበኝነት፥ ኣኽብሮት ሰብኣዊ ክብሪ፥ ቅንዕና፥ መስዋእትነት፥ ዲሞክራሲ … ወዘተ ዝኣመሰሉ ንባህርያትና ብዝተፍፈላለየ መንገዲ ወይ ኣገባብ ዝመርሑ ወይ ዝሕብሩ እዮም።”

ሓደ ማሕበረሰብ እምበኣር፡ በዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ኣምር  እንተተገናዚቡ ንሓድሕዱ ክናበብ፡ ክረዳዳእን ክተኣማመንን እወንታዊ ስምዒታት ክፈጥረሉ ይኽእል። እዚ ኣውንታዊ ስምዒታት እዚ ቅንዕና፥ ዲሞክራስን፥ ኣኽብሮት ሰብኣዊ ክብርን ምስዝህልዎ፥ ሓቢርካ ንምንባር ዘማዕብል እዩ። ካብዚ ነቒሉ ኣብታ ብሓባር ዝነብረላ ሃገር ሃይማኖት ይኹን ወገን ወይ ብሄር ከይፈላለየ ሃገራዊ ሓላፍነት ክስከምን ሃገርን ህዝባን ዝከላኸልን፥  ሰሚሩ ታሪኽ ዝሰርሓሉን ክሳብ ናይ መወዳእታ መስዋእትነት ንክኸፍል ድልው ይኸውን። እዚ ዝኽፈል ወጋ ድማ እዩ ነቲ ሃገራዊ ጥምረትን ሃገረይ ዝብል ስምዒትን ዘደልድል።

እዚ መስዋእትነት እዚ ሓደ ካብቶም ክብርታት ወይ ወግዕታት ዝኾነሉ ምኽንያት፥ ነታ ሃገር ኣብ ምክልኻልን፥ ንህዝባ’ውን ኣብ ምድሓንን ዝተበጀወ ጥራይ ዘይኮነ፥ እንታይ ነታ ሃገር ካብ መግዛእቲ ብምልቓቕ፥ ሃገራዊ ምትእስሳርን፥ ሃገራዊ መንነትን ዘውሕስ ብምዃኑ እዩ። እዚ መስዋእትነት እዚ እቲ ዝለዓለ መግለጺ ፍቕሪ ሃገርን ህዝብን እውን እዩ።  ሃገርን ህዝብን ካሳብ ብህይወት ካብ ተወፈኻላ፥ ብህይወትካ እንከለኻ ከምኡ ኣተሓሳስባ ክህልወካ እውን ዝፈጥሮ ባህሪ ኣለዎ። ንሱ ድማ እቲ ሓርበኝነት ካብቲ እቶም ቀዳሞት ምእንቲ ሃገሮምን ህዝቦምን ክብሉ ዘጥረይዎ ባህሪ፡ ነታ ሃገር ኣብ ምክልኻልን ምምዕባልን ሓላፍነት ናይ ምስካም ካብ ውሉድ ወለዶ እናተዘከሩ ኣሰሮም ክንክተል ዝሕግዘና ታሪኽን ተመኩሮን እዩ።

እዚ ወግዕታት ወይ ክብርታት’ዚ ኣብ ፖለቲካውን ሃይማኖታውን ዝፈጥሮ ጽልዋ ኣልዎ። ኣብ ፖለቲካዊ በዓላት፡ ከም መዓልቲ ናጽነት፥ መዓልቲ ስውኣት፥ ከምኡ እውን ሃይማኖታዊ በዓላት  ልደት ፋሲካ፥ ዒድ ኣልፈጥር፥ ዒድ ኣልኣድሓ ክጥቀስ ይከኣል። እዞም ፖለትካውን ሃይማኖታውን ክብርታት እዚኦም ዝፈጠርዎ ባህሊ፥ እቲ ፖለቲካዊ በዓላት ናይ ሓባር ክኸውን እንከሎ፥ እቲ ሃይማኖታዊ በዓላት ግና ናይ ግሊ ዘመልክት ይኹን እምበር፡ ሃገራውያን ባዓላት ብምዃኖም ነቲ ሕብረተሰብ ናይ ሓድሕድ ዘከባብርን፥ ዘተኣሳስርን ግደ ኣለዎ። በዚ መሰረት እቲ ዕለተ ናጽነት ይኹን ነቲ ናጽነት ክውን ንምግባር ተበጅዮም ታሪኽ ገይሮም ዘውረሱና ሃገራዊ መንነት ቀንዲ ወግዕናን ክብርናን ኮይኑ፡ ነቲ ባህሊ ሓቢርካ ናይ ምዝካሮምን ኣብ ውሽጢ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ዝፈጥሮ ናይ ሓርበኝነትን መስዋእትነትን ስምዒት ዘለዓዕል እዩ።

ስለዚ ነቶም ዝለዓለ ምስዋእትነት ዝኸፈላን ዝኸፈሉን ክብሮም ወይ ወግዖም ገፊፍና ክንፍሕቆ ዘይከኣል እዩ። ንሰማእታት ካብቲ ናይ መስዋእትነት ክብሪ ወይ ወግዒ ክንፍሕቆ፥ ማለት ንሕሉፍ ታሪኽ ዘይምርዳእን፥ ነቲ ሃገራዊ ጅግንነትን ተመኩሮን ምኽሓድ ነቲ ዝጠምረና ሃገራዊ ስምዒት ዘቕህም እዩ። ነቲ ሰማእታትና ምእንቲ ናጽነት ዝፈጸምዎ ታሪኽና፥ ብኸመይ ከም ከምዝተመስረተን፥ እንታይ ጸገማት ወይ ሽግራት ተጻዊሩ ከም ዝሓለፈን እንድሕሪ ዘይተረዲእና፡ ነቲ ከሕብረናን ከተኣሳስረናን ዝኽእል ታሪኽ ዘመራስሕን ነቲ ኣብ ሎሚ ኰይና ጽባሕ ክንበጽሖ እንደሊ ሸቶ ዝዕንቅፍ ኢዩ ከኽውን።

ልክዕ እዩ እቲ ከቢድ መስዋእትን ነዊሕ ግዜን ዝተኸፍሎ ናጽነት ተረጋጊጹ እዩ። ነቲ ክቡር ናጽነት ዘንጸባርቕ ሰላም ቅሳነት፥ ማሕበራዊ ፍትሒ ስለዘይተራእየ፡ ኣነኣኢስካ ንክረአ ግደ ኣለዎ። ከምዚ ዓይነት ስምዒት ምሕዳር ግና ፈጺሙ ግጉይ እዩ። ምኽንያቱ ስውኣት  ነቲ ካብ መግዛእቲ ምልቓቕና ዝተገብረ ቃልሲ ግቡኦም ፈጺሞም ኢዮም። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ግን እቲ ዋጋ መስዋእቶም ዝኾነ ሓርነት ኣይረኸብናዮን። እምበኣር ኣብ ከምዚ ኩነታት ነቲ ናጽነት ኣይኮንካ ተነኣእስ። እንታይ ደኣ ነቲ ሓርነትና መንዚዑና ዘሎ ዓማጺ ስርዓት ተቓሊስካ ከተወግ ኢኻ እጽዕት። ስለዚ፥ መስዋትነት ሓደ ካብቶም ንማሕበራዊ ባህሊ ዝቐርጹን ንባህሪያትና ዝመርሑን  ወግዕታት ወይ ክብርታት ዘንጊዕካ ንቕድሚት ክትስጉም ኣይከኣልን እዩ።

ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዙሕ ዘይቅዱስ ባህርያት ከም ዘለዎ ንሕና ንርዳእ ዝያዳ ከኣ ናይ ቀረባ ፈለጥቱ ይፈልጥዎ። ኣዝዩ ቀናእ፡ ኣዝዩ ፈራሕን ተጠራጣርን ምዃኑ ብግብሪ ዘርኣየ እዩ። ካብኡ ዝሓሸ ዓቕሚ ናይ ዘለዎ ኣካል ሓሳብ ዝጸውር እንግደዓ የብሉን። እዚ ኩሉ ካብ ናይ ቃልሲ እግሪ ተኽሉ ዝፈልጥዎ ኣካላት ዝህብዎ ምስክርነት እዩ። እቲ ብናይ ብዙሓት ንጹሃት ደም ክሕጸብን ፈቐዳኡ ሓዊ ክኣጉድን ዘገደዶ ከኣ እዚ  ዝተጠቐሰ ዘይዕጉስን ርቡጽን ባህርያቱ እዩ።

ዝያዳ ኩሉ ድማ መሕደሲ እዩ። እዚ ካብ እግረተኽሉ ጀሚሩ ክሰርሓሉ ዝጸንሐ እዩ። ካብ  ሱዳን ጀሚርካ ክሳብ  ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ፡ ደሓር ከኣ ምስቲ ኢህወደግ ዝመርሖ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከርእዮ ካብ ዝጸንሐ ናይ በለጽን ሕዝግድፍን ክምስምስ ምርዳእ ዝከኣል እዩ። ናይ ኩሉ ናይ ክሳብ ሕጂ ዝምድናኡ መዛዘሚ ግና ዝመንጠልካ መንጢልካ ህድማን ምግዳዕን እዩ።

ቅድሚ ሓደ ዓመት ምስቲ ብዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘርእዮ ዝነበረ ወዛሕዛሕ ዓለም ዘገረመ ነይሩ። ብዙሓት ኣብዚ ዝምድና ገንዘቦምን ሓሳቦምን ዘውፈሩ ኣካላት ከኣ ገለን ንኢሳይያስ ስለ ዘይፈለጥዎ፡ ገለን ድማ ዋላ እንተፈላጥዎ ኮንደኾን እቲ ጥመትን በለጽን በልይሉ ይኸውን ብዝብል እቲ ናይ ወዲ ኣፎም/ኢሱ  ብኣጸዋውዓ መራሒ ኢትዮጵያ ሓድሽ ዕርክነት ሓቂ መሲልዎም፡ ነቲ ብደም ንጹሃት ዝሃጠረን መሰል ህዝቢ ዝጨወየን ሕሉፍ ሓሊፉ ንመስዋእቲ ጀጋኑ ብ “ኣይከሰርናን” ዘነኣእስ፡  ኢሳይያስ ክሳብ “ናይ ሰላም መርኣያ” መዳልያ ምሃብ ዝበጽሑ ወገናት ነይሮም። እዞም ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ዝወሰዱ ብዛዕባ ልኡኾም ኢሳይያስ እምበር፡ ብዛዕባ ኤርትራን ህዝባን ዋላ ሓንቲ ዘይፈልጡ ወይ ዘይግደሱ ወገናት ዝወሰድዎ ስጉምቲ ውጹእ ጌጋ’ኳ እንተኾነ፡ ቅድሚ ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ረብሓኦም ከቐድሙ ባህርያዊ ስለ ዝኾነ፡ ኣይፍረዶምን እዩ።  ካብ ተመኩረኦም ኣብ ክንዲ ምምሃር እንተደጋጊመሞ ግና ፈተውቲ ዲክታቶር ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኖም ክዝንግዑ ኣይግበኦምን። እዚ ጥራይ ዘይኮነ ጽባሕ መሬት ምስ ወገሐ ዝኸፍልዎ ዕዳ ከም ዝህልዎም  ክዝንግዑ ኣይግበኦምን።

ንኢሳይያስ ኣብዚ ዘለዎ ከቐጽልዎን ካብ ታሪኻዊ ተሓታትነት ከድሕንዎ ዝደልዩ፡ ሎሚ ግና መመሊሶም ዝዳኸሙ ዘለዉ ኤርትራዊ ወገናት፡ ንናይ  ውሱናት መንገድታት ምጽጋንን ውሱናት ከም ዕዲ ሃሎ ዝኣመሰላ፡ ናብ ህዝባዊ ተጠቃምነት ዘይተቐየራ ሓጽብታት ምስራሕን ኣጸጊዖም ከም “ኩሉ ዝከኣሎ ፍቱን” መራሒ ከቕርብዎ ዝደናደኑ የጋጥሙ እዮም። እዚ እቲ ስርዓት ካብ  ዝዝርግሖ መኸወሊ ሜላታት ሓደ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። እንተኾነ ህዝብና ዝሓልፎ ዘሎ ዝተደርዐ ወጽዓን ሃገርና ሒዛቶ ዘላ ናይ ብርሰት ቁልቁለትን በዚ ዝኽወል ኣይኮነን።

ዲክታተር ኢሳይያስን ጉጅኡን፡ ነቲ ሱር ዝሰደደ ዜቤታዊ ሕመቖም ብናይ ደገደገ ተዋሰኦታት ክኽውልዎ ወርትግ ምስ ጸዓቱ እዮም። ብፍላይ ቅድሚ ሓደ ዓመት ኣቢሉ ካብቲ ተሓቢአምሉ ዝነበሩ በዓትን ከመሳምስሉ ዝጸንሑ ናይ ኣይውግእ ኣይሰላምን ዓለም ነጺላትናን ኣጊዳትናን፡ ምስ ወጹ ብሃንደበት ዶባት ከፊትካ፡ ኣብ ዞባብውን ከባብያውን መድረኽ ናይ “ርኣዩና ርኣዩና” ገልታዕታዕ ጀሚሮም። ኢሳይያስ ነታ ደሓር ዝተመልሳ ዓዲ ሃሎ “ደሓን ወዓሊ“ ዝበላ ከምስል፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ፡ ጐንደር፡ ኣዋሳ፡ ጅማ፡ ብኡ ኣቢሉ ድማ ካብ ናይሮቢ ክሳብ ጁባ ተጠውዩ ናብ ሱዕድያን ኤመረትን ኮለል ክብል ተዓዚቦም፡ ኣብዚ ካብ በጸሐስ ግዲ ኣብ ኤርትራውን ለውጢ ክህሉ እዩ ዝበሉ ደለይቲ ጽቡቕ ግና ግሩሃት ወገናት  ነይሮም እዮም። እንተኾነ እቲ መገሻታት፡ ካብ ብሱል ኤርትራዊ ክውንነት ዘይነቐለን ብናይ ካለኦት ከባብያዊ ሕሳብን ረብሓን ዝተቓነየን ስለ ዝነበረ፡ እነሆ ቁሩብ ከይሰጐመ ወዮ ዶብ ከፊትካ “ርኣዩኒ ርኣዩኒ” ናብ ዶባት ረጊጥካ “ሕብኡኒ ሕብኡኒ” ተቐይሩ። ወዮ ገያሻይን ዓራቓይን ሰብኣይ ናብታ ጉድጓዱ ተመሊሱ ኣጽቂጡ። ወዮም ነዚ ሰብኣይ ከጸባብቕዎ፡ ዘይምጥኖ መመላኽዒ ክቐባብእዎ ዝፈተኑ ወገናት እውን፡ ሓቂ እንተተዛረቡ ዝተሳዕሩ ስለ ዝመስሎም’ኳ፡ ዓው ኢሎም እንተዘይተዛረቡ “እዚ ሰብኣይ ሎምስ ኣብዚሕዎ፡ ህዝቢ ካብዚ ንላዕሊ ዝዕገሶ ኣይመስለናን” ክሳብ ምባል በጺሖም ኣለዉ። እዚ እግሪ ዝተክል ዘሎ ዕግበትዚ ናብቲ ሰፊሕ ናይ “ይኣክል” ባሕሪ ዝሕወስ እምበር  ጠጠው ከምዘይብል ከኣ ፍሉጥ እዩ።

ኣብ ኤርትራ ክመሓየሽ እዩ ክበሃል ዝጸንሐ ኩነታት ዘይምምሕያሹ ጥራይ ዘይኮነ፡ መሊሱ ከም ዝገደደ ኣብነታት ምዝርዛር ዘጸግም ኣይኮነን። እቲ ዝያዳ ኣስጋኢ ኮይኑ ዝጸንሐን ዘሎን ፍልሰት ህዝቢ እንተተዓዘብና’ኳ፡ እቲ ካልእ ኣቕጣጫ ገዲፍካ ናብ ኢትዮጵያ ዝኣቱ ኤርትራዊ ኣብዚ ዝሓለፈ ዓመት ብዕጽፊ ከም ዝወሰኸ ተረጋጊጹ ኣሎ።  ብውልቂ ምዃኑ ተሪፉ ስድራቤታዊ መልክዕ ምሓዙ ከኣ ስግኣት ኣብ ልዕሊ ስግኣት ይውስኽ። እዚ ከኣ ኤርትራ ከም ሃገር ክሳብ ክንደይ ኣብ ሓደጋ ከምዘላ ዘርኢ እዩ። ምኽንያቱ ጉዳይ ምጽጋን ሓጽብን መንገድን ከነልዕል እንከለና፡ ብመንጽር ህልውና ሃገር ልዕሊ ህዝቢ ዝግለጽ ኣጀንዳ የለን። ህዝቢ እንተዘየልዩ ኩሉ የለን ማለት ምዃኑ ክንዝንግዕ የብልናን። ኩሉ ድሕሪ ህዝቢ ስለ ዝኾነ፡ ህዝባ መሪርዎ ይርሕርሓ ንዘሎ ኤርትራ ብዛዕባ ካልእ ጽቡቕ እንተውረናላ ትርጉም የብሉን። መሰረታዊ ሕቶታት ህዝቢ ከይመለሰን ከም ብርሰት ንዝኣመሰሉ ዓበይትን ወሰንትን ኣጀንዳታት እንዳሓበአ፡ ብናይ ደገደገ ኮለል ምስሉ ከዕሪ ዝፍትን መንግስቲ ይኹን መራሒ መወዳእታኡ ሕብኡኒ ሕብኡኒ ከም ዝኸውን ከኣ ንዕዘቦ ኣለና። እዚ ኩነታቱ ነዓናውን ዘሰክመና ሓላፍነትን ተሓታትነት ከም ዘለዎ ግና ከቶ ክንርስዕ ኣይግበኣናን።

ማንም ሕብረተሰብ ስቕ ኢሉ ክግፋዕ ይኹን ወይ ዘይኣምነሉ ነገር ሸለል ኢሉ ከምዘይሕልፍ ኩልና ንርደኦ ኢዩ። ሓደ ሕብረተሰብ ብፍላይ ድኹም እንተኾይኑ’ሞ ኣብ ልዕሊኡ ዝወርድ ጭቆና ይኹን ጽልኢ ወይ ምግላል ፈጺሙ  ኣይጻወሮን። ምኽንያቱ ካብቲ ይዕብልለኒ ወይ የግልለኒ ኣሎ ዝብሎ  ኣካል ሓልዮት ይኹን ፍትሓውነት ስለዘየርኣየ።

ደቂ ሰባት ካብቲ ባህሪያዊ ተፈጥሮ ባህርና  ኩልና ሓደ ከምዘይኮና ብሩህ እዩ። ሓደ ባህሪ ከምዘይንውንን እናፈለጥና ግን ኣብ ክንዲ ምምሕያሹን፡ ዘሎና ናይ ሕድሕድ ርክባት ምምዕባልን፡ ኣብ “መን ከማይ” ገጽና ንስጉም። እዚ ከኣ፡ ምስቲ ከባብያዊ ክወሃሃድ እንተዘይክኢሉ፡ ኣብ መንጎ ሕብረተሰብ ዓቢ ፍልልያት ይፈጥር። ርሑቕ ከይከድና ኣብ ኩሉ ሃይማኖታዊ ትምህርትታት እንተተዓዚብና ወይ ሓደ እዩ፥ እንተዘይኮነ ተመሳሳሊ እዩ። ንኣብነት ኣብ ኩሉ ሃይማኖታት ንጽልእን ቅርሕንትን ቂምታን ይቕረ ብምባል ክሕለፍ እዩ ዘምህር። ዝኾነ ይኹን ሃይማኖት፡ ተፋቐሩ እምበር ተቓተሉ ኢሉ ኣይምህርን እዩ። ሕልናና ግን ብተንኮልን ስሰዐን ስለዝተላበዐ   ንሰባት ክጸሉ ዝኽእል ጥበብ ወይ ኣብ ሃይማኖት፥ ወይ ኣብ ዓሌት፥ ወይ ድማ ኣብ እንዳ  ተመርኲስካ፡ ሰዓብቲ ናይ ምፍጣር ኣመሳሚስና  ንረብሓና ክንጥቀመሉ ህርድግ ንብል።

ኣብ ከምዚ እዋን እዚ እስላም ኣንጻር ክርስቲያን፥ ክርስትያን ኣንጻር ኣስላም ከምኡ እናበለ ክሳብ ኣብ ዓለታትን፥ ብሄራትን ወዘተ ፍልልያት ንምፍጣር ይቕጽል። ካብዚ ዝነቐለ እዩ ድማ እቲ  ኣነስ ካብ መን ሓሚቐ ዝብል ኒሕ ስለ ዝዕብልል ናብ ጽልእን ቅርሕንትን ደይቡ ክሳብ ኣብ ደም ምፍሳስ እውን ይበጽሕ። ከምቲ ኣቦታትና ዘዘንተውልና፡ ኣብ ኤርትራ፥ ኣስላምን ክርስትያንን ንኸባእስ ምምሕዳር ኢንግሊዝ ዘይፈጠሮ ነገር ኣይነበረን። ዋላ ኣብ ግዜ ሃይለስላሴ እውን እንተኾነ እዞም ኣስላም ናብ ዓረብ ክሸጡኹም፥ ሃይማኖትኩምን ባህልኹምን ከጥፍኡልኩም እናተባህለ ይስበኽ ነይሩ እዩ። እዚ ኩሉ ተደማሚሩን ምስቲ ብዘይጠቅም ፍልልያት ማለት ኣብ ናይ መገሃጫ፥ ኣብ ዋንነት መሬትን ካልእ ናእሽቱ ነገራትን ዝነበሩ ናይ መቀራሓኒ ጠንቅታት ገዲፍና፡ እቲ ባዕዳውያን መግዛእቲ ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ናይ ፈላሊኻ ግዛእ ስልቲ  ዘምጽኦ መዘዝ፥ ናብ ዘይምርድዳእን ዘይምትእምማንን፡ ሓቢርካ ናይ ምንባርን ዘህስስ ኣሰራት ገዲፉልና ኣሎ።

ንሕና ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ዝሓለፈ ናይ ሚእቲ ዓመታት መግዛእቲ ዝተወርሰ ሽግራትን ኣሉታዊ ኣሰራትን ስምብራትን እንተሎና፥ እቲ ሃገርና ረኺብና ብሓባር ተኸባቢርና እንነበረሉ ሃዋህው ከይነስተማቕር ድማ፡ እዚ ጨቋንን ወጻዕን ሰይጣናዊ ስርዓት ኣጓኒፉና። ኣብ ግርጭት ከየእተወና እንከሎ፡ ብቕንዕና ተበጊስና፡ ብክፉት ልቢ ንፍቕርን ሕውነትን፡ ብዝዕድም ኣተሓሳስባ ተገዚእና፡ ነቲ ሽግራት መጽናዕቲ ክንግበሩሉ ዓቢ ተደላይነት ኣለዎ። ጽልኢ ሓደ ናብ ጎነጽ ዘምርሕን ንክብሪ ወደስብ ዝሃስን ተግባር እዩ ዘምርሕ። ነዚ ንምትግባር ድማ ኣእምሮ ወዲ ሰብ ናብቲ ነቲ ጽልኢ ዘራጉድ መሳርሒ ኣብ ምምሃዝ እዩ ዝያዳ ዝነጥፍ። እንሆ ድማ ዓለምና ኣብ መን ዓብለለ ቅሩቁሳት ተዋሒጣ ናብ ናይ ፍልልይን ግርጭታትን ገጻ ትጎዓዝ ኣላ። ኣብ ክንዲ ስልጣነን ምዕባሌን ሕብረተሰብ፡ ናብ ሰላም ዘምርሕ፡ ናብ ሰብ ዘጥፍእ ቦምብታት ወይ ኣጽዋር  እዩ ዝምዕብል ዘሎ። ጽልኢ ንምፍጣር  ዝግበር ጐስጓሳት እምበኣር ቅኑዕን ኣኽብሮት ዘለዎ ፖለቲካዊ ባህሊ ክነጥሪ ዝዕንቅጸና እዩ። ስለዚ ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ክንዲ ናይ ምትሕብባር፡ ምትሕልላይን ምድንጋጽን ባህሊ ነጥሪ፥ ብሃይማኖት፥ ብብሄር፥ ወዘተ ስለ እንፈላለ ጥራሕ ኣብ ቅርሕንትን ጽልእን ገጽና ነድህብ ኣሎና። እቲ ኮነ ኢልካ ዝዝራእ ጽልኢ እኹል ሓበረታ ዘይምውናንን፥ ነቲ ሓቂ ንምፍላጥ ተገዳስነት ዘይምህላውን ዘርኢ ምልክት ኢዩ።

ንሕና ኤርትራውያንከ በቲ ንጽልእን ምፍልላይን ዘመልክት ዲና ክንልለ ዝግበኣና ወይስ ኣይፋልናን? እዚ ማለት ፍልልይ ሃይማኖት ወይ ብሄር ዲና ክነቐድም ወይስ እታ ንኹልና ብማዕረ እትብጸሓና ሃገር? ከምዝመስለኒ ክንምዝገብ ከሎና ዜግነትካ ክበሃል እንከሎ እስላም፥ ተዋህዶ፥ ካቶሊክ፥ ከኒሻ ወዘተ ዝብል ሰብ የለን። ከምኡ እውን ኣነ መንነተይ ወይ ዜግነተይ ሰንሒት፥ ሓማሴን፥ ባርካ ወዘተ ዝብል ኣይርከብን፥ እንታይ ደኣ ኤርትራዊ ኢዩ ዝብል። ካብዚ ብምንቃል እታ ንኹልና ብማዕረ እትሓቛቑፈና ብኣደ እትምሰል፡ እታ ሃገር እምበር ሃይማኖት ወይ ብሄር፡ ወይ ኣውራጃ ወይ ዓሌት ኣይኮነን። ስለምንታይ ደኣ ነቲ ነናይ ውልቃዊ መቦቆላዊ መንነት ኣብ ክንዲ መጻልኢ፡ ከም ናይ ብዙሕነት ጸጋ ምቕባል፥  ነቲ ምእንቲ ውልቃዊ ረብሓና ክነቐድም ዝግበኣና ኣብ ጽልእን ምፍልላይን ንጥሕል? ስለዚ ኣብ ክንድኡ ጽልእን ቅርሕንት ዝውገደሉ ሓሳብን ግብርን ዝስነዮ ሓቛፊ ባህሊ ክነጥሪ ዘይንጽዕር።

ብዕለት  22-06-2019 ዓ.ም. ኣብ ፍራንክፈርትን ከባቢኡን ዝቕመጣ  ግድሳት ደቂ ኣንስትዮ ኣደታትን ፣  ኣሓትን  ኣባላት ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራን ጨንፈር  ጀርመን ብዘዳለውዎ ናይ ድራር ምስዮት፡ ነቶም ኣብ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንራህዋን ሓርነትን ኣካላቶም ዘበጀዉን፣ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ መደበር ሓርነት ከሰላ ሱዳን ዝነበሩ ኣባላት ውጉእት ሓርነትን፡ ከምኡውን  ኣካለ ጽጉማን ኤርትራውያንን ንምሕጋዝ ኣብ ኣዳራሽ  Saalbau Gallus Frankenallee 111   60326  Frankfurt a.M. ዕዉት ድራር ምስዮት ተኻይዱ።

ኣብዚ ካብ ሰዓት 16.00 ክሳዕ 23.00 ብኣካልን  ብትሕዝቶን  ዘይፍለይዎ  ዕድመኛታት ተረኺቦም፣  እቲ ልሙድ ሕልናዊ ስምዒቶምን ልግሶምን ውሁብ ኰይኑ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ በብእዋኑ ዝግበር ሰናይ ተግባር ፡ ጥራይ ዘይኰነስ ብሓባር ኰንካ ጉዳይ ማሕበርን ካልእ ሕብረተ-ሰብኣዊ ዝምድናታት ዘራጉድን  ዓቢ ተደራቢ ዓወት ዝኾነ  ምስዮት እውን ኢዩ።

እዋኑ ብዋዛ ምስ ቁምነገር  ዝሓዘለ  ፍሕሽዊ ምሸት ድሕሪ ምምሳይ  ዕድመኛታት  ብርኩት ዝኾነ  ኣስተዋጽኤኦም ብምግባር  1428.00 (ሓደ ሽሕን ኣርባዕተ ሚእቲን ዕስራን ሾመንተን ኤውሮ) ከም ዘበርከቱ በዚ ኣጋጣሚ  ከነበስር ንፈቱ።                                        ዕድመኛታት  ንግዱሳት ኣሓት ነቲ ዘይሕለል ሰናይ ጸዓተንን  ልግሰንን  ዘዳለወኦ  ምኡዝን   እኹል ትሩፍን   ሽሻየን  ኣመስጊኖምን  ኣተባቢዖምን።

ኣብ  ርእሲዚ ኣብዚ ብምኽንያት  ስራሕን  ካልእ ኣገዳሲ ዋኒኖምን ዘይተረኽቡ  ዕዱማት ኣሕዋትን  ኣሓትን  ኣስተዋጽኦኦም ብባንክ  ኣቢሎም  ክሰዱ ምዃኖም ድማ ንሕብር።