ኣብዚ እዋንዚ ብሰንኪ’ቲ ብሓደ ሰብ ዝዝወር ስርዓት ህግደፍ፡ ናይ ኤርትራ ሕማቕ ምስልታት ብዙሓት እዮም። ሓደ ካብኣቶም ብደረጃ ዓለም ከይተረፈ ኣዛራቢ ኮይኑ ዘሎ ደረት ዘየብሉ ዋሕዚ ናብ ስደት እዩ። እዚ ዝኾነሉ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን ብምስዳዶም ጥራይ ዘይኮነ፡ ጋና እቲ ዋሕዚ ዘይዛረየ ምዃኑ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ’ኳ ኣብ ኤውሮጳ ካብ ዘለዉ ስደተኛታት 22% ኤርትራውያን ምዃኖም ምግላጹ ኣቐንዛዊ እዩ። እዚ ክግለጽ እንከሎ ዝለዓሉ ሕቶታት ብዙሓት ኮይኖም፡ ዋላ’ኳ መልሱ ፍሉጥ እንተኾነ፡ “ኤርትራውያን ስለምንታይ እዮም ብዘሰንብድ ብዝሒ ዝስደዱ?” ዝብል እዩ።
ነቲ ሕቶ ኣብ ምምላስ፡ ከምቲ ሱዳናዊ ዶር መሓመድ ዓብዱ ሰላም ባብክር ኣብ መኽፈቲ መበል 62 ጉባአ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት፡ “ግዱድን መወዳእትኡ ዘይፍለጥን ውትህድርና፡ ናይ ዜጋታት ማእሰር፡ ምስዋርን ምቕታልን፡ ናይ እምነት ናጽነት ዘይምህላውን መሰረታዊ ዲሞክራሲያውን ሰብኣውን መሰላት ምጥሓሶም ……. ወዘተ” ዝብል፡ ናይ ነዊሕ ግዜ ተመኩሮ ዝዳህሰሰ መልሲ ሂቡ እዩ። እቲ ካልእ ብዙሕ ግዜ ዘይጥቀስ ግና ድማ መሰረታዊ ምኽንያት ኤርትራውያን ኣብታ ብቓልሶም ዘውሓስዋ ሃገር፡ ብዘለዎም ጸጋን ክእለትን ንገዛእ ርእሶም ኮይኖም ሃገሮምን ህዝቦምን ንምጥቃም ዘኽእሎም መሰል ቁጠባዊ ወፍሪ ዝንፈጎም ካልእ ጠንቂ ስደት ምዃኑ እዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ቁጠባዊ ምንቅስቓስን ዕቤትን በተን ዘለወኦ ህግደፋዊ ትካላት ንምድራት፡ ንከኽእሎ ኤርትራውያን ካብ ቁጠባዊ ተሳትፎ ንምግላል “ዘይፍንቅሎ እምኒ” ከምዘየለ፡ ንኤርትራዊ ከም ሓድሽ ዝንገሮ ዘይኮነ፡ ኣብ ድኽነት ኣውዲቕዎ ዘሎ እዩ። መሬት እናመንዘዐ “ጥሙር ሕርሻ” ብዝብል ፍሹል መደብ ዝፈጠሮ ናይ ሓረስቶት ምምዝባል ዝርሳዕ ኣይኮነን። ኣብ ከተማታት’ውን ካብ ናእሽቱ ጋራጃትን መባእታዊ ናይ መጐዓዝያ ትካላትን ጀሚርካ፡ ክሳብ ኣፍረይቲ ትካላት፡ ከምቲ “ኪድን ኣይትበሎ ከም ዝኸይድ ግበሮ” ዝበሃል፡ ንብዙሓት ኣጨኒቑ ኣመዛቢሉ እዩ። ድሕሪ’ዚ እዩ ከኣ ክሳብ ምሻጥ ሕብስትን ጨወ-በርበረን ኣብ ኢዱ ኣእትዩ ህዝቢ ዘሳቒ ዘሎ።
ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ምስ ገንዘቦምን ክእለቶምን፡ በቲ ጉጅለ “ኢደ እግሮም ምስተኣስሩ” ዝነበሮም ምርጫ ተሰዲድካ ምውፋር ጥራይ እዩ። እቲ መብዛሕትኦም ከም መተካእታ ዝወሰድዎ ከኣ፡ ብሓፈሻ ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ብፍላይ ከኣ ኣብ ኡጋንዳ፡ ደቡብ ሱዳን፡ ኣንጎላን ሩዋንዳን ኬድካ ምውፋር እዩ። ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ኣብዘን ዝተጠቕሳ ዕዉታት ምዃኖም፡ በቲ ሓደ ወገን ንገዛእ ርእሶም ኣብ ርእሲ ምጥቃሞም፡ ብቕዓት ኤርትራውያን ኣብ ዝተሰለፍሉ ዝመስከረ ብምዃኑ የሕብን። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ነዚ ብቕዓቶም ኣብ ገዛእ ሃገሮም ከተግብርዎ ዘይምኽኣሎም የሕዝን። ኣብዚ ክርሳዕ ዘየብሉ ህግደፍ ደድሕሪኦም ከይዱ ኢድ ንከእትው ፈቲኑ ንዘይፈቐድሉ ዘዕንቅፎም ውሑዳት ዘይምዃኖም እዩ። እዚ ኣብ ደቡ ሱዳን ጐሊሑ ዝረአ እዩ።
እተን ሃገራት ኤርትራውያን ገንዘባዊ ዓቕሞምን ክእለቶምን ብዝፈቕዶ ከውፍሩ ምፍቃደን፡ ነቶም ኣውፈርቲ ዘለወን ሓልዮት ጥራይ ዘይኮነ፡ ህዝበን ንምጥቃምን ተመኩሮ ንምቕሳምን ካብ ዘለወን ሓልዮትን ሃገራዊ ቁጠባአን ንምህናጽ ካብ ዘለወን ባህግን ዝነቅል ምዃኑ ርዱእ’ዩ። መሰረታዊ ትሕዝቶ ናይቲ ስጉምቲ “ተጠቒምካ ምጥቃም” ብዝብል ፖሊሲ ዝተቓነየ ስለ ዝኾነ፡ ናይቶም መንግስታት ህዝባዊ ሓላፍነትን ልቦናን የገንዝብ። ናይተን መንግስታት ጠቕሚ እዞም ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ብዝኸፍልዎ መንግስታዊ ግብርን ዝሃንጽዎ ትካላትን ዝውሰን ዘይኮነ፡ ንዜጋታተን ብዝፈጥርዎ ናይ ስራሕ ዕድል እውን ተረባሕቲ እየን። በቲ ካልእ ወገን እቶም ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ኣብ ሃገሮም ዝተሓረሞም ናጻ ምንቅስቓስ ሸርፊ ወጻኢን መንግስታዊ ምትባዕን ብምርካቦም፡ “ንዝገበረልካ ግበረሉ ወይ ንገረሉ” ከም ዝበሃል፡ ነተን መንግስታት ከመስግንወን ይግበኦም።
ምጥጣሕ ወፍሪ ብዝምልከት፡ ብመንጽር ጀኦግራፊያዊ ኣቀማምጣ፡ ወደባዊ ኣገልግሎት፡ ኩነታት ኣየርን ተፈጥሮኣዊ ጸጋን፡ ኤርትራ ካብተን ኤርትራውያን ዘውፍሩለን ዘለዉ ሃገራት ኣፍሪቃ ንላዕሊ እንተዘይኮና ንታሕቲ ኣይኮነት። እቲ ኤርትራ ኣይኮነዶ ዘይኤርትራውያን ኣውፈርቲ ደቃ ዝሃድሙላ ኮይናትሉ ዘላ ጠንቂ፡ ግጉይን ገባትን ፖሊሲ ቁጠባ ህግደፍ ምዃኑ እተን ሃገራት እውን ዝተረደአኦ እዩ።
“ኣብ ሃገርካ ምውፋር” ዝብል መሰል ተነጺጉ፡ ኣብ ዘይሃገርካ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ቀሲንካ ናይ ምቕጻል ውሕስነት ኣብ ግምት ዝኣቱ እዩ። ኤርትራውያን ኣብተን ሃገራት ዘውፍርሎም ዘለዉ ዘፈራት፡ ንግዳዊ ምምጻእን ምልኣኽን፡ ህንጸት ትሕተ ቅርጻ፡ ሕርሻ፡ ኣገልግሎት ሆቴላት፡ ምህናጽ ኣባይትን መጐዕዝያን ይርከብዎም። እዞም ቁጠባዊ ዘፈራት እዚኣቶም መባእታዊ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ክምልሱ ዝነበሮም ምዃኖም ከኣ፡ ኤርትራውያን ኣብ ሃገሮም ከውፍሩ ዘይምኽኣሎም ክሳብ ክንደይ ኤርትራን ህዝባን ይጉድኡ ከም ዘለዉ የርኢ። ምኽንያቱ ዝኣረገ ገዛኻ ምሕዳስ’ኳ ኣብ ዝኽልከለሉን ብሰንኪ ስእነት ትካላት ጥዕና፡ ኤርትራውያን ኣብ ማእከል ጐልጐል ምስ ኣራዊት ተሰሪዖም ዝሓድርሉ እዋን እዮም ኣብ ጐርባብቲ ሃገራት ርሻናት ዝሃንጹ ዘለዉ።
እቲ ዘገርም መንግስቲ ህግደፍ በቶም ኣብተን ሃገራት ዘለዉ ወከልቱ ኣቢሉ፡ ደድሕሪ’ቶም ኣብ ሃገሮም ከየውፍሩ ዝነፈጎም ዜጋታት እናሰዓበ፡ ረብሓ ክኣሪ ዘይምሕፋሩ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ህግደፍ ነቶም ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ዘለዉ ኣውፈርቲ ከም ዝተባብዕ ዘምስል ዜና ከስምዑ ዝደናደኑ ኣካላት ምህላዎም እዩ። “ናይ ገዛእ ርእስኻ ሰብ ሃብቲ ኣብ ሃገሮም ከይነጥፉ ሰጒግካ፡ ሓላይ መሲልካ ኣብ ጐረባብቲ ንከውፍሩ ምትብባዕከሲ ምስ ምንታይ ይቑጸር?” ዝብል ሕቶ ብብዙሓት ዝለዓል እዩ። እዚ ይፈቶ ይጸላእ ህግደፍ ኤርትራን ህዝባን ካብ ድኽነትን ድሕረትን ንኸይወጹ ኮነ ኢሉ ዝሰርሕ ዘሎ ምዃኑ ዘርኢ እዩ።
እቲ ኩሉ ዓይነት ወፍሪ ከልኪሉ፡ “ካዝናኡ ዘህጥር ናይ ማዕድን ቁጠባዊ ጽላት ጥራይ” ዘተባብዕ ምዃኑ ከኣ፡ ቁጠባዊ ጸገም ህዝቢ ናይ ምፍታሕ ድልውነት ዘየብሉ ምዃኑ የመልክት። እቲ ሓሓሊፉ ከም መህደሚ ዝጥቀመሉ“ንወፍሪ ዝበቅዕ ትሕተ-ቅርጻ የለን፡ ኤርትራዊ ንኸውፍር ዓቕሚ የብሉን” ዝብል ምስምስ እዩ። “እሞ ነቲ ዝጐደለ ንክምልእዎ ነቶም ኤርትራውያን ሰብ ሃብቲ ብዘለዎም ዓቕሚ ከውፍሩ ዘይተተባብዕም?” ናይ ዝብል ሕቶ መልሲ ግና የብሉን። ስለዚ እቶም ዕዉታት ኣውፈርቲ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት፡ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ከየዋደቑ፡ ኣካል’ቲ ናብ ሃገርካ ናይ ምምላስ ቃልሲ ክኾኑ ምዝኽኻሮም ግቡእ እዩ።
ዝተፈላለዩ ወገናት፡ ህግደፍ ኣብ ኤርትራ ዘለዋ ትካላት እንዳዕነወ፡ ንጉጅላዊ ጠቕሙ ግና ኣብ ወጻኢ የውፍር እዩ ዝብልዎ ሓበሬታ ክውሰኾ እንከሎ ከኣ፡ ኮነ ኢሉ ኣንጻር ዕቤት ኤርትራን ህዝባን ዝተዓጥቀ ጨካን ጉጅለ ምዃኑ የምልክት።
